ચા, દાળ અને બાઈડી

20 04 2018

 

 

“ચા” કૂકડો બોલેને યાદ આવે ! “દાળ” નોકરી પર જવાનું હોય અને જમવા બેસીએ એટલે યાદ આવે ! “બાઈડી” બાથરૂમમાંથી બહાર નિકળવાને ટાણે, ‘અરે મારો ટુવાલ આપને” ! આ ત્રણે  કમાલની ચીજ છે.  જો એકાદ ટાયરમાં ‘પંકચર’ પડે તો જોઈ લો દિવસ દીવેલ પીધા જેવો થાય ! યાદ છે નાનપણ્માં ‘મા’ પેટની ગરબડ ન થાય એટલે દીવેલ પિવડાવતી ?

જો’ચા’માં મજા ન હોય, ‘દાળ’ સબુડકા ભરી પિવાય તેવી ન હોય અને ટુવાલ ‘બાઈડી’એ ધોયેલો ન આપ્યો હોય તો ? કલ્પના કરી જુઓ ! કલ્પના જ કરજો , હકિકતમાં આવું ન બને તેવી પ્રાર્થના !

મોઢામાં પાણી આવી ગયું.’ જો તમે કહો, કે હું ચા બનાવું છું, તો મારો જવાબ સાંભળવો છે’ ?

“મારે ક્યાંય જવાની ઉતાવળ નથી ! ચા પીને જઈશ. ”

તમે કહેશો,’અડધો કપ ચાલશે ને’ ?

“શું કહ્યું, અડધો કપ’? મારી ચા ન મૂકશો! અડધા કપમાં તો મારું મોં પણ એઠું ન થાય. જો પિવડાવવી હોય તો આખો કપ, નહી તો હું ચાલી’.

જેને જિંદગીમાં બીજી કોઈ બૂરી આદત નથી. બસ ચા મળે એટલે દિવસ સુધરી જાય ! હવે આ ચામાં દૂધ થોડું નાખવાનું, બરાબર !

‘કેમ,બહુ મોંઘું મળે છે એટલે’ ?

બસ મોંઘવારી દૂધમાં જ નડૅ છે ?

અરે ભાઈ ‘બાદશાહી ચા’ ચાલે લશ્કરી નહી !

મારા એક મિત્ર હમેશા કહેતાં, ‘તમે ચામાં આટલું બધું નાખો છો તો પછી મસાલાના ડબ્બામાંથી હળદર , મરચું અને ધાણાજીરુ પણ નાખો ને ! ‘

‘બેસો તમને એવી ચા બનાવી દંઉ’. આખા રુમમાં હાસ્યનું મોજું ફરી વળતું !

હવે ગણવા માંડો હું ચામાં શું ,શું નાખું છું. ૧. પાણી, ૨. ચાનો મસાલો, ૩, તાજું વાટેલું આદુ, ૪. લીલી ચા, ૫. ફુદીનો. ૬. વાટેલી એલચીનો ભુકો, ૭. ખાંડ, ૮. દુધ અને અંતે ગુલાબી મિજાજમાં હોંઉ તો કેસર. આવી સરસ ચા બનાવી હોય ત્યારે મારી મિત્ર આવીને કહે ,’મારી ગ્રીન ટી  બનાવજે’.  ફુગ્ગામાંથી હવા નિકળી ગઈ હોય ત્યારે બિચારા ફુગ્ગાની દયા આવે  ! તેવા હાલ મારા થાય . ખેર, પસંદ અપની અપની ખયાલ અપના અપના !

આવી ચા પીને દિવસ શરૂ થતો હોય તો, એ દિવસ દરમ્યાન કોઈ પણ કાર્ય ખોટું ન થઈ શકે. ઉત્સાહ ભરેલો દિવસ જ્યારે પૂરો થાય અને ઘરે આવતા જો દાળમાં ગરબડ હોય તો આખા દિવસનો થાક ઘેરી વળે!

મિત્રોને કહેતા સાંભળ્યા છે, ‘મારા બાળકો દાળ નથી ખાતા”!

ત્યારે મારા મુખ પર ચમક આવે, ‘મારા બાળકો દાળ પીએ છે’.

કારણ સાદું છે ,પણ સચોટ છે. જે વ્યક્તિ દાળમાં મસાલા નાખવામાં કંજૂસાઈ કરે તેની દાળમાં કોઈ ભલીવાર ન હોય ! ્દાળમાં મીઠુ, ગોળ, ખટાશ બધું સરખું નાખ્યું હોય તો બતાવી આપજો બાળક દાળ ન ખાય. એમનું બાળક મારે ત્યાં આવે ત્યારે  માગીને દાળ પીએ.

મારા બાળકો નાના હતા ત્યારે ચેતવણી આપી હતી. કોઈને ત્યાં દાળ ન ભાવે તો ઓછી લેવી પણ બોલવું નહી. હમેશા ખાવાનું તપેલીમાં જોઈને ખાવું. બને ત્યાં સુધી ઘરેથી જમાડીને જ લઈ જતી. હવે ‘ચા’ અને ‘દાળ’નો આધાર ‘બાઈડી’ પર આવીને અટકે. એ તમારા બાળકોની ‘મા’ પણ હોઈ શકે !

જો તેને સાચવતા ન આવડૅ તો જિવનથી હાથ ધોઈ નાખવા ! ‘બાઈડી’ બગડી તેના નસિબનું શું કહેવું ? બધા કાંઈ તુલસીદાસ, એરિસ્ટોટલ નથી થઈ શકતા ! પણ તે બનવાનો માર્ગ મોકળો છે ! લગ્ન પછી ‘બાઈડી’ને સાચવવી એ કળા, સહુને વરી હોતી નથી ! એ જેટલું સત્ય છે, તેટલું જ સત્ય એ પણ છે કે અમુક કન્યા “પિયર” આણામાં સાથે લઈને આવી હોય છે. એ ‘બાઈડી’ ક્યારેય સુધરે તેની ખાત્રી નહી. તેમનું ‘રિમોટ’ તેમની માતાઓના હાથમાં હોય છે.

‘બાઈડી’ એ બહુ કઠીન વિષય છે. યાદ છે લગ્ન કરવા બેઠા ત્યારે  ગોર મહારાજ બેથી ત્રણ વાર ‘સાવધાન’ બોલ્યા હતા. જો ચેતી ગયા હોત તો ‘બાઈડી’ નામથી ભડકત નહી !

ખેર, હવે પરણ્યા છો. બાપ પણ થયા છો તો પછી ‘બાઈડી’ની શરણાગતિ સ્વીકારો. જેટલા જલ્દી સમજી જશો એટલો સંસાર મધુર બનશે !

‘હવે ખરી સમસ્યા છે’?

‘ચા’ સારી પીવી છે’?

‘દાળ’ સબડકા ભરીને પીવી છે’?

‘બાઈડી’ને સંભાળવી છે’?

સિક્કાને બે બાજુ હોય ! અરે, ત્રીજી ધાર પણ હોય !

મનમાં શુભ ચિંતન કરો અને સિક્કો ઉછાળો !

જવાબ કોઈને કહેતા નહી ! બાકી આ “ચા”, ‘દાળ” અને “બાઈડી”ના પ્રકરણ ઘરે ઘરે અલગ હોય ! જો કોઈ ભડવીર તેના પર શોધખોળ કરી પી. એચડી. કરવાનો હોય તો તેને પ્રોત્સાહન આપવું જરૂરી છે. વિષય ખૂબ  ગુઢ અને ગહન છે !

 

 

 

Advertisements




કહેવાય નહી !

17 04 2018

આજે સુહાની ઘરે આવીને તકિયામાં માથું સંતાડી હિબકાં ભરી રડી રહી. સહેવાય નહી અને કહેવાય નહી એવું આ દર્દ ક્યાં સુધી છુપાવી શકશે ? મનોમન નિર્ધાર કરી રડવા પર કાબૂ મેળવ્યો. અત્યારે ઘરમાં કોઈ હતું પણ નહી કે પાણીનો ગ્લાસ આપે જેથી તેના હિબકાં ઓછા થાય. એ તો વળી વધારે સારી વાત હતી કે ઘરમાં તે એકલી હતી. લગ્ન કર્યાને દસ વર્ષ થઈ ગયા હતા, સુજાન બાપ બની શક્યો ન હતો. ઘણા પ્રયત્નો કર્યા પણ નિષ્ફળતા પ્રાપ્ત થઈ હતી.
સુજાન તો બેફિકર હતો. “મૂકને યાર પંચાત મટી. બાળકોને ઉછેરવા, તેમની પાછળ સમયની બરબાદી કરવી. કોને ખબર કેવું પાકે”?
‘કેમ આપણે કેવા પાક્યા , આપણા માતા અને પિતા માટે” ?
“છતાં પણ આ એકવીસમી સદીમાં કોઈ ભરોસો નહી. તું જોતી નથી બાળકોવાળાના પ્રશ્નો ? તેમની વાતોમાં ફરિયાદ સિવાય કોઈ સૂર તને સંભળાય છે’? સુહાની ખૂબ મનને મનાવે. ‘મને શું ઓછું મળે છે ? સુજાન મારા પર વારી જાય છે. સુજનના મમ્મી અને પપ્પા પણ બેટા કહેતા થાકતા નથી.  કોને ખબર કેમ સુહાનીને માટે આ પુરતું ન હતું’. સુહાનીને પોતાની ગોદ ભરાઈ નથી તેનું ખૂબ દુખ હતું. દત્તક લેવા માટૅ બન્ને પતિ તેમજ પત્ની તૈયાર ન હતા.
આજે જ્યારે સુજાન ઓફિસમાં હતો ત્યારે અમેરિકાથી ફોન આવ્યો હતો. સુહાનીને એમ કે સુજાનનો હશે, બે વાર આવ્યો ત્યાં સુધી જવાબ ન આપ્યો. ત્રીજીવાર વાગ્યો ત્યારે તેને થયું કોઈને કદાચ ખાસ કામ હોઈ શકે.
સામે છેડેથી હલો શબ્દ સંભળાયો ને સુહાનીના દિલના તાર રણઝણી ઉઠ્યા. અવાજ ખૂબ પરિચિત હતો. હા, સાંભળ્યે દસ વર્ષ ઉપર થઈ ગયા હતા.
તેના કોલેજ કાળના મિત્ર સાહિલનો હતો. પળભરતો સુહાની માની ન શકી. આટલા વર્ષો પછી સાહિલે તેને કેમ યાદ કરી ? સાહિલ પણ સુહાનીનો રૂપાની ઘંટડી જેવો મધુર ‘હલો’ સાંભળી ભાન ભૂલી ગયો. ‘ સુહાની આજે દસ વર્ષ  પછી ભારત આવું છું ‘?
“હં”
‘મને મળીશ ને ‘?
‘સમય હશે તો ચોક્કસ મળીશ’.
‘શું નહી હોય તો તારા સાહિલને નિરાશ કરીશ’?
‘કેમ તેં મને નિરાશ નહોતી કરી’?
‘ખેર, હજુ પણ તને બધું યાદ છે’?
‘કેમ ન હોય’?
‘તારા ગયા પછી મારા કેવા બેહાલ થયા હતાં’?
‘મારે તેની માફી માગવી છે’.
‘સુજાનના પ્યારમાં હવે હું બધું ભૂલી ગઈ છું. સુજાન મારી જિંદગી છે, મરતાં દમ સુધી’.
‘હું જાણું છું ‘ મારે તારા દેવતા જેવા પતિને પણ મળવું છે’.
‘એ દેવતા નહી સાચા અર્થમાં માનવ છે. મને ખૂબ પ્રેમ કરે છે’.
ફોન ઉપર વાત પૂરી થઈ. સાહિલે મુંબઈ આવી સુહાનીને મળવાનો ખૂબ પ્રયત્ન કર્યા. બની ત્યાં સુધી સુહાનીએ ટાળ્યું. આખરે ‘કોપર ચિમનીમાં  ‘ સુજાનના મમ્મા અને પપ્પા સાથે ડીનર પર ગયા હતા ત્યાં સાહિલ ભટકાઈ ગયો. સાહિલ તો સુહનીને જોઈ ખુશ થયો. સુહાનીએ બહુ ઉમળકો બતાવ્યો નહી. વડીલોની હાજરીમાં બહુ બોલી પણ નહી. સુજાન સમજી ગયો તેણે તો એવું વર્તન કર્યું જાણે સાહિલ તેનો કોલેજકાળ દરમ્યાનનો ખાસ મિત્ર ન હોય !
રાતના ડીનર પછી બધા ઘરે આવ્યા. સુહાનીએ સુજાનને આવા વર્તન પાછળનું કારણ પૂછ્યું.
‘મને ખબર છે એ તારો કોલેજ કાળનો લવર હતો. હું પણ તારા પર મરતો હતો ને એ પણ.  મારા સારા નસિબે તું મને મળી. તને ખબર છે સાહિલ અમેરિકા જઈને દુંખી દુઃખી થઈ ગયો.  તેની પત્ની અમેરિકન બોસને પરણીને સાહિલને રઝળતો મૂકી ભાગી ગઈ. સાથે પોતાનું સંતાન પણ લઈ ગઈ. ‘
હવે સુહાની ચમકી. તેને આ કોઈ વાતની ખબર ન હતી. તેને પણ સાહિલ પ્રત્યે કરૂણા ઉપજી. સુજાનના મનમાં  કોઈ જુદો વિચાર ઝબકી ગયો .
જો સુહાનીને ખબર પડે તો તેને માથે મોત ઘુમરાય.
એને ખબર હતી સુહાની એને દિલોજાનથી ચાહે છે. બાળક થતું નથી એ હકિકત સ્વિકારી લીધી છે. આ તો કોઈકવાર બાળક જોઈએ એવી તમન્ના હ્રદયમાં ઉછાળો મારે ત્યારે સુહાનીને સાચવવી એ સુજાનના ગજા  બહારની વાત બની જતી. સુજાને સાહિલને મળવાનો નિર્ધાર કર્યો. સંજોગવશાત બધું અનુકૂળ ઉતર્યું. સુજાને પહેલાં સાહિલને સમજવાનો અને સમજાવવાનો પ્રયત્ન આદર્યો. સાહિલતો સુજાનની વાત સાંભળીને સડક થઈ ગયો.
‘તને ખબર છે, તું મને શું કહે છે’?
‘હા, ખૂબ વિચાર અને મંથન કર્યા પછી આ નતિજા પર આવ્યો છું’.
‘મને લાગે છે ,તું સુહાનીને મારા કરતાં ખૂબ વધારે ઓળખે છે’.
‘કેમ તને એમાં શંકા છે’?
‘તો પછી આવી વાત કરી પણ કેવી રીતે શકે’?
‘સહુ પ્રથમ તો મને આવા બેહુદા વિચાર પ્રેત્યે પણ ઘૃણા થઈ હતી!  કિંતુ ખૂબ વિચારને અંતે આ નતિજા પર પહોંચ્યો છું’.
‘તારો મુંબઈમાં કેટલું રોકાવાનો ઈરાદો છે’?
‘બસ હવે દસ દિવસમાં જવાનો’.
‘આપણી પાસે સમય બહુ નથી’.
સુજાન બોલ્યો, ‘જો સાંભળ આવતા શનિવારે મારી વર્ષગાંઠ છે. હું અને સુહાની ઓબરોયમાં ડીનર લઈ રાત રોકાવાના છીએ. કોઈ કામનું બહાનું કરી હું  સમયસર નહી આવી શકું. તું ઓચિંતો સુહાનીને હોટલની લોબીમાં ભટકાઈ જજે. આગળનું બધું, હું હવે તારા પર છોડીશ’.
સાહિલ હજુ માનવા તૈયાર ન હતો. મિત્ર તરિકેની ફરજ બજાવવાનું સુજાન તેને કહી રહ્યો હતો. પછી તો એ કાયમ માટે અમેરિકા ચાલ્યો જવાનો. આ વખતે માતા અને પિતા ગુજરી ગયા હોવાથી બધું સમેટવા ભારત આવ્યો હતો. હવે પછી આવવાનું કોઈ બહાનું હતું નહી. તેની સેક્રેટરી, શેનન સાથે બે વર્ષ થયા પ્રેમમાં હતો. માતા અને પિતાને ખબર ન હતી કે તેની પત્ની બાળક લઈને છૂટી થઈ ગઈ છે. હવે કોઈને દુઃખ પહોંચે એવું સંભવ ન હતું.
આખરે સુજાનની મરજી સામે નમતું જોખ્યું. જો પોતાના વર્તનથી કોઈનું ભલું થતું હોય તો વાંધો ન હતો. વ્યક્તિ પણ એક વખતની તેની પ્રેમિકા હતી. તેના પતિની સંમતિથી આ ‘પગલું’ ભરવા તૈયાર થયો ! પત્નીને અનહદ પ્રેમ કરતા “સુજાન”ની હિમતને દાદ આપવી ઘટે !
નક્કી કર્યા પ્રમાણે સાહિલ ઓબેરોય પર સુહાનીની રાહ જોઈ રહ્યો હતો. સુહાની ને જૉઇ નવાઈ બતાવી. ‘અરે, તું અંહી ? એકલી’.
‘શું કરું, આજે સુજાનની વર્ષગાંઠ છે. અમે બન્ને ડીનર લઈ આજની રાત ઓબેરોયના ‘હનીમુન સ્યુટમાં ‘ રોકાવાના છીએ. સુજાનને નિકળતા કામ આવ્યું એટલે હું ગાડીમાં આવી, તે ટેકસી લઈને આવી જશે.’
‘તો ચાલ ત્યાં સુધી હું તને કંપની આપીશ’.
બન્ને લાઉન્જમાં બેઠા. સાહિલે ડ્રીંક ઓર્ડર કર્યો. આગ્રહ કરી સુહાનીને બે પિવડાવ્યા. બે ડ્રીંકમાં સુહાની હોશ ગુમાવી બેઠી. બેહોશીની દશામાં ખાધું પણ ખરું. યોજના પ્રમાણે સાહિલ તેને રૂમમાં લઈ ગયો.  પોતાનું કામ  જે સુજાને આપ્યું હતું  એ પતાવી જતો રહ્યો. અડધી રાતે સુજાન આવી ને સુહાનીની બાજુમાં સૂઈ ગયો. નશામાં ચકચૂર સુહાનીને રાતની કોઈ વાત યાદ ન હતી. બીજે દિવસે બન્ને પતિ અને પત્ની ઘરે આવ્યા. સોમાવારે સવારે સુજાન પોતાને કામે ગયો. સવારની ચા અને નાસ્તો કર્યા પછી સુહની શનિવારની રાત યાદ કરી રહી. તેને કશું જ યાદ આવતું ન હતું. સવારે સુજાન બાજુમાં હતો એટલે   તેને શંકા પણ ન ગઈ.
ખબર નહી કેમ તેનું અંતર કંઈ જુદું જ કહી રહ્યું હતું ને સુહાની હિબકાં ભરીને રડી રહી !
સુજાનને તો આનંદનો અવધિ ઉછળી રહ્યો, જ્યારે સુહાનીએ તેને શુભ સમાચાર આપ્યા !




ગુરૂ એપ્રિલ,૨૦૧૮

13 04 2018

આચાર્ય ચરણકમલેભ્યો નમઃ

 

गुरूर्ब्रह्मा गुरूर्विष्णुः गुरूर्देवो महेश्वरः

गुरूःसाक्षात् परब्रह्मः तस्मै श्रीगुरूवे नमः

***********************************

 

શ્રી મહાપ્રભુજી ગુરૂ મારા હૈયામાં બિરાજો

હૈયામાં બિરાજો મુજને સત્ય સમજાવો — શ્રી મહાપ્રભુજી

 

સત્ય સમજાવી મારા હાથ  લેજો ઝાલી

હૈયામાં બિરાજી જ્ઞાનનો પેટાવજો દીવી —શ્રી મહાપ્રભુજી

 

રાહ બતાવ્યો સાદ સુણી દોડી દોડી આવી

કંઠી પહેરી પુષ્ટીમાર્ગે આંખ મુંદી આવી– શ્રી મહાપ્રભુજી

 

તમારા દર્શન કાજે આજે ચંપારણમાં આવી

અભિલાષા પૂરી થઈને શિતળતાને પામી —શ્રી મહાપ્રભુજી

 

યમુનાષ્ટકની ઘેલી આજે શરણે તમારે આવી

શ્રી કૃષ્ણ શરણં મમનો મંત્ર રહી ઉચ્ચારી     —શ્રી મહાપ્રભુજી

 

સેવાની હું રીત ન જાણું દાસી છું અજ્ઞાની

વિનવું તમને શીશ નમાવી કરો કૃપા તમારી —શ્રી મહાપ્રભુજી

 

તમારો મહિમા પેલા વૈષ્ણવજન સહુ જાણે

કરૂણાના સાગરે ડૂબી તેની કૃપા પ્રેમે માણે—શ્રી મહાપ્રભુજી

***

પુષ્ટિમારગના પ્રણેતા

કંઠી દઈ બ્રહ્મસંબંધ બંધાવનારા

‘શ્રીકૃષ્ણઃ શરણં મમ’  અષ્ટાક્ષરનો મંત્ર આપનારા

શ્રી વલ્લભને વારંવાર પ્રણામ

 





“નારી ” ૨૧મી સદીની

12 04 2018

 

“નર” અને “નારી”

‘હું’ નરને ‘તું ‘નારી’

મારા વિના તું અધુરી

સંગે જિંદગી કિલ કિલ ભરી !

બન્ને પોત પોતાને સ્થાને યોગ્ય છે !

જીવનમાં એક બીજાના પૂરક છે !

બે ચોપડી ભણ્યા તેનું “ગુમાન” અસ્થાને છે !

જ્ઞાન ‘પુસ્તકમાં ‘ નહી સ્વના ‘આચરણમાં ‘ છે !

વર્તનમાં ભેદભાવ, શબ્દોમાં અસભ્યતા, અહંકાર, ઈર્ષ્યા આજે નહી કાલે ફળ આપશે !

મેરૂ ડગે પણ મન ન ડગે, જો ‘સત્ય’ સમક્ષ હોય !

‘ નગ્ન’ સત્ય સ્વિકારીને જ પ્રગતિના સોપાન સર કરવા આસાન થશે.

‘જો બચપનમાં પામેલા વિચારો સાથે સંમત ન હોઈએ તો  તેમાં સુધારા કરતા અચકાવું નહી !’

*********************

અબળા નારી, કહી મુજને વતાવશો મા

૨૧મી સદીની હું ‘સ્ત્રી’

તમારા સંગે કરી પ્રીત!

*

મારાથી છે તમારી હસ્તી

મારા વિના તમે છો પસ્તી !

*

તમે શું મારું રક્ષણ કરવાના ?

‘ટાયક્વાન ડો”માં તમને પછાડવાના

*

હું સીતા  નથી જે અગ્નિ પરીક્ષા આપીશ

તમને શંકા હોય તો હું ચાલતી પકડીશ

*

દ્રૌપદીને દુઃશાસન ચોટલો ઝાલી લાવ્યો હતો

મારા અંગ યા વાળને હાથ અડાડી તો જુઓ

તમારી ખેર નથી !

*

તમારી જેમ માના ગર્ભમાં ‘૯’ મહીના  મેં પણ ગાળ્યા છે

એ પોષણ અને દૂધની લાજ રાખીશ

*

તમે મને શું રક્ષણ અને રહેઠાણ આપવાના ?

મારી આમદની પર, આપણે મોજ કરવાના.

*

સંગે કદમ મિલાવીશ, તમારી થઈને રહીશ

આવો તમને હું સ્વર્ગનું સુખ આપીશ

*

આજે રોકેટમાં ચાંદ પર પહોંચી

કાલે મંગળ પર પદાર્પણ કરીશ

*

કોલેજની ડીગ્રીઓનો અહં તમારો ઘવાશે

જ્યારે જોશો કાગળિયાનો મારો ખજાનો

*

જલ બીન મછલી .

પાની બિન ગગરી

તુમ બીન રહું અધુરી

*

એનો અર્થ એ “હું” છું તમારી

“હું” અને “તું” ચલાવીએ સંસારની ગાડી.

*

હું અબળા યા કાયર નથી

તમારી ધમકીઓથી ડરતી નથી

*

બહુ થયું, મને ખૂબ પંપાળી

આવો ધરું છાયા  શીળી

*

પ્રેમે સંવારો, સુંદર પરિવાર સર્જીશ

સનમાનો, ધરતી પર સ્વર્ગ ઉતારીશ

*

જાહાન્નમ અને જન્નત અંહી છે, દેખાડીશ

અબળા, બિચારી શબ્દોની ધજીયા ઉડાડીશ

*

નથી કોઈ આગળ નથી કોઈ પાછળ

હાથમાં હાથ,  માણીશું સવારી વાદળ

************************************************





” હાર “

9 04 2018

              

 

‘હને’ કાનો લાગે એટલે બને “હા”. આ કાનો સહુને રંજાડૅ પણ ખરો અને સહુના મનને જીતે પણ ખરો. ” ર ” રમતિયાળ. રમતમાં કો’ક જીતે પણ ખરા અને હારે પણ ખરા !

કોઈની ‘હા’માં ‘હા’ પુરાવો તો વહાલા લાગો ,ભૂલે ચૂકે નન્નો ભણ્યો તો કડવા વખ જેવા લાગો !

આ ‘હાર’ જીવનને નાસિપાસ પણ કરે અને જીવનમાં ઉલ્લાસના અમી છાંટણા પણ કરે. હાર શબ્દ કેટલો સરળ છે ,ઉચ્ચારવામાં, લખવામાં અને બોલવામાં. જ્યારે તેનો

ઉપયોગ વાક્યમાં  કયા સંદર્ભમાં થાય છે ત્યારે આખીને આખી બાજી પલટાવી નાખે છે.

એ બાજી ઘણી વખત પ્રાણ ઘાતક પણ હોય છે યા આસમાનની સફર પણ કરાવી શકે છે.

કેટલા દાખલા છે જુગારમાં ‘હાર’ પામેલા વ્યક્તિએ આપઘાત કર્યો હોય !

“હાર” ન માન , “હાર”ને જીતમાં પલટાવી નાખ !

“હાર” પહેરીશ તો તું રૂડો લાગીશ. ગુલાબનો કે મોગરાનો બોલ તને કયો પસંદ છે ?

“હાર” પેલા નેતા માટે ભાઈ જરા મોંઘો લેજો એ નેતા જરા અવળચંડા છે. “હાર” નહી ગમે તો ભાષણમાં લોચા મારશે !

“હાર” સુખડનો લાવું કે ગલગોટાનો  મારી ‘મમ્મીની’ યાદગીરી કાયમ રહેશે !.

જોયું ને ‘હાર’  શબ્દ ક્યાં , ક્યારે અને કયા પ્રસંગે વપરાય છે.

આજે મારો ગટુ શાળના પ્રોગ્રામમાં પ્રથમ આવ્યો. આખા વર્ષની તેની હાજરી ૧૦૦ ટકા હતી. ભણવામાં બીજો નંબર ક્યારે લાવ્યો જ નથી. શાળાના આચાર્યે મારા ગટુને સુંદર મજાનો “હાર” પહેરાવ્યો !

જીત્યો અને ઈનામમાં મળ્યો ‘હાર’ !

‘અરે, બુડબક , નમાલા તેં છોકરીથી “હાર” માની ?

‘તારી જાતને બહુ ખાં સમજતો હતો ‘?

હવે આ હાર કોને પસંદ આવે. નીલે ‘હાર’ એટલે માની કે તે નીશાને ચાહતો હતો. નીલને કૉઇ ફરક પડતો ન હતો. નીશા જીતે તો એને આનંદ થવાનો હતો. નીશા પોતે પણ જાણતી હતી ,’મારી જીત પર નીલ ખુશ થઈ તાળીઓનો ગડગડાટ કરી આખો સભાખંડ ગજાવશે.’

હવે આ ‘હાર’ની મઝા, તો મરજીવા જાણે. બાકી કિનારે ઉભા રહી તમાશો માણે !

‘મમ્મી, સુહાની બોલી ઉઠી. શીલને જાસમિન બહુ ગમે છે. એને ત્યાં અમેરિકામાં જાસમિનના ખૂબ કુંડા મૂક્યા છે. લગ્નમાં પહેરાવવાનો “હાર” મોગરાનો જ બનાવડાવવો છે. ‘

મમ્મી મનમાં ને મનમાં ખુશ થઈ. સુહાનીને શીલના ગમા અણગમાની બરાબર ખબર છે. ‘મારી દીકરી અમેરિકા જઈ ખૂબ સુખી થશે. ‘

હાર માનવી, હાર પહેરવો, હાર પહેરાવવો , હાર ગુંથવો, હાર નાનો યા હાર મોટો ! આ હારની આજુબાજુ સમસ્ત દુનિયા ઘુમે છે. કદાચ નવાઈ લાગશે . આ જીવનની દોડમાં દરેક વ્યક્તિ ક્યાંક હાર પહેરવા માટે આડાઅવળા ધંધા કરે છે યાતો હાર નહી માનવા કાળા ધોળા કરે છે !

ખેલદિલીથી ‘હાર’ માનવા, પહેરવા અને પહેરાવવા કોઈ વિરલા જ મળશે !

એવું આ ‘હાર’ શબ્દમાં શું છે જેની દરેકને મેળવવાની યા આપવાની તમન્ના છે.

હાર માનવી છતાં મસ્તક ઉંચું રહે એવું તો જવલ્લે જ કોઈ કરી શકે ! આજે વાર્ષિક પરિક્ષા હતી. વિનુ અને મીનુ બન્ને દોસ્તો ખૂબ મહેનત કરી આઈ. આઈ. ટીમાં જવાના હતા. વિનુને ખબર હતી તેના પિતાજી ડોનેશન આપીને પણ આઈ. આઈ. ટી. માં તેને એડમિશન અપાવી શકશે. પ્રથમ અને બીજા નંબર વાળાને જ માત્ર એડમિશન મળવાનું હતું. શરત એ હતી કે પ્રથમ આવનારને ‘ફુલ સ્કોલરશીપ’ મળવાની હતી. જો વિનુ પ્રથમ આવે તો એડમિશન મળે , મીનુ બીજે નંબરે આવે તો તેને પણ એડમિશન મળે . હવે મીનુના પપ્પા એટલા પૈસા ખરચી શકે તેવી સ્થિતિમાં ન હતા. વિનુએ નક્કી કર્યું પ્રથમ મીનુ જ આવશે. બન્ને જીગરી દોસ્ત હતા. પરિણામ આવ્યું.  મીનુ પહેલો આવ્યો. વિનુ ને ‘હાર’ મળી . તેની ખુશી અનેક ગણી વધી ગઈ. તેની હાર વિનુની જીત કરતાં વધારે સુખદ હતી. બન્ને દોસ્તો સાથે આઈ.આઈ. ટી.માં જઈ શકશે. વિનુએ પપ્પાને વાત જણાવી. પપ્પાને વિનુ પર ગર્વ થયો.

‘હાર’ ના ઢગલા નેતાઓના ગળામાં જોયા હશે? કેટલા પૈસાની બરબાદી. જેઓ કામ કરવાના ચોર છે. લાંચ લેવામાં પહેલો નંબર છે. ખબર નહી કેમ તેમને ગળામાં હારનો ભાર નથી લાગતો ? હા. એ જ હાર કોડભરી કન્યાના ગળામાં સોહી ઉઠે છે. પરણનાર પતિના ગળામાં ‘વરમાળા તરિકે હાર’ કેટલો દીપી ઉઠે છે !

જીવતા જેને પાણી ન પાય એવી વ્યક્તિને પણ મરણ વખતે શબને અને ઘરે આવીને છબીને “હાર” પહેરાવવામાં આવે છે !

હવે જીવનમાં ‘હાર’ ક્યાં મેળવવી, ‘હાર’ ક્યારે પહેરવો અને ‘હાર’ ક્યારે પહેરાવવો એ આપણે નક્કી કરવાનું છે. સરળ રસ્તો મને બહુ ગમે છે, “સિક્કો ઉછાળીને ” !

 





હે શબ્દ માતા

6 04 2018

સારથી –સ્વાર્થી,

બધા જ અક્ષર અકબંધ છે. માત્ર જગ્યાની ફેરબદલી  થઈ ગઈ છે ! છે ને કમાલ. આ જીવન પણ એવું જ છે. માત્ર હેરાફેરી અક્ષરની. જુઓને આજકાલની વહુ,

“મારા દીકરાને તમે સંભાળો, સાસુમા” ,

“તમારા દીકરાને હું સંભાળીશ “.

શબ્દો એના એ જ છે. અર્થ કેટલો બધો ગહન !

દિમાગ કામ ન કરે! શબ્દોમાં કેટલી તાકાત છે ?

દીકરીને ભલે કાંઇ ન આવડે , ભણાવીને ?

‘વહુ, તને તારી મા એ શું શિખવ્યું . વકિલ થઈ તો શું ધાડ મારી ‘?

આ લેખ દ્વારા સૂતેલાને જગાડવાનો ઈરાદો છે. જાગેલાંને જો જગાડી શકાય તો તમારી ગુલામી કરવા તૈયાર છું.

હમણા –મહેણાં, છે ને આસમાન અને ધરા જેટલો ફરક!

કમાલ — કલમ , જોઈ આ કલમની કમાલ. ભલે કમપ્યુટર પર લખ્યું જેને કારણે તામારા સુધી જલ્દી પહોંચ્યું !

૨૧મી સદીમાં ‘મા શારદા’ની ઉપાસના જેવા શબ્દો હાસ્યસ્પદ લાગે છે. એના શબ્દો, અક્ષરો બધાની સાથે આ અવળચંડી માનવજાત ચેડાં કરી રહી છે. આજના સાક્ષર ગણાતા ગુજરાતીના પંડિતોએ “હ્રસ્વ ઇનો છેદ ઉડાડી દીધો ?”  ગુજરાતી ભાષા લખવાની બધે “દીર્ઘ ઈનો વપરાશ કરવાનો” !

પાછાં ઉપરથી સુફિયાણી વાતો કરશે, ‘જમાનો બદલાયો છે’ ! આ વાક્ય મને કાંટાની જેમ ચૂભે છે. વિચારો, જમાનો બદલાયો છે કે ,’હે માનવ તારી વિચાર શૈલી બદલાઈ છે’ ?

સદીઓ પહેલાં સૂરજ પૂર્વમાંથી ઉગતો હતો, આજે ક્યાંથી ઉગે છે ?

નદી પર્વતમાંથી નિકળતી , સમુદ્રને મળતી, આજે શું ઉલ્ટી ગંગા વહે છે ?

કોઈ પણ મા, બાળક દીકરો હોય કે દીકરી પોતાના ગર્ભમાં નવ મહિના પોષે છે, શું આજે નવ દિવસ કે બે મહિનામાં જન્મ આપે છે ?

જમીનમાં રોપેલું કોઈ પણ બી અંકુર ફૂટે ત્યરે ભોંય ફાડીને ઉપરની દિશામાં જ આવે છે’ !

હવે જમાનો ક્યાં બદલાયો ? માણસની વિચાર કરવાની રીત બદલાઈ, જીવનમાં કોને પ્રાધાન્ય આપવું તે નિયત બદલાઈ, ભૌતિકતામાં આળટતા માનવનું આચરણ બદલાયું.  શાને જમાનાને દોષ આપવો ? પોતાની નબળાઈ છતી કરી હજુ સુધરવાનો માર્ગ મોકળો છે !

જુઓને શબ્દની જોડણીમાં પણ તેણે ટાંગ અડાવી ! અરે ખોટું આવડે તો ખોટું લખો પણ આમ બેહુદું વર્તન શામાટે ? તેમને પૂછીએ ‘માતા કોને કહેવાય ? પિતાની પત્નીને. તો પછી માતાને પિતાની પત્ની યા બાપની બૈરી તરિકે બોલાવો ! શો ફરક પડે છે. અર્થ તો એક જ છે. જ્યાં સુધી મારું દિલ અને દિમાગ કબૂલ નહી કરે ત્યાં સુધી ‘ખોટું એ ખોટું ‘ રહેવાનું ‘. એ વિદ્વાનોની ગણતરીમાં કે હરોળમાં બેસવાનો મારો કોઈ ઈરાદો નથી. મને મારી હેસિયત ખબર છે. એક સામાન્ય વ્યક્તિ જે જીવન ‘બસ જીવી’ રહી છે. વ્યર્થ નથી જવા દેવું માટે હમેશા ઉદ્યમશીલ છે.

“ખોટું સહેવાતું નથી, સાચું કહ્યા વગર રહેવાતું નથી !”

કોની રજાથી ? કોના કહેવાથી ? એ લોકોને ભાષા સાથે આવી રમત રમવાનો ઈજારો કોણે આપ્યો ? હા, મારી ભાષા લખવામાં અગણિત ભૂલો થાય છે. માટે શબ્દકોષ વસાવ્યો છે. ખૂબ સાવચેતીથી લખું છું. પણ ભાષા સાથે આવી વાહિયાત રમત !

વાણિયાની દીકરી, સંજોગોને કારણે ‘મા શારદાને શરણે શાંતિ પામી’ ! ‘માએ ચરણમાં વસવાની રજા આપી. ‘  બસ, હે શારદે મા તારો ઉપકાર મરણ પર્યંત માનીશ.

શબ્દ દ્વારા મનની તેમજ દિલની અભિવ્યક્તિ એ એક પ્રકારની પૂજા છે. જે ગુજરાતી ભાષાના શબ્દે શબ્દમાંથી નિતરે છે.

‘મીઠું’ ખારું છે. પણ ઉચ્ચાર કરો તેની મધુરતા જણાશે. તેના વગરનું અન્ન સ્વાદ વગરનું લાગશે.

‘ગોળ’ ગળ્યો છે. ગોળ નથી’ !

મા’ એક જ  અક્ષરનો શબ્દ છે.   ‘મ’, જેણે કાનાની સહાયતા લીધી છે. ‘કાનો’ જેને સહાય કરે તેની મધુરતા અવર્ણનિય બની જાય ! આ છે ગુજરાતી ભાષાની કમાલ !

આપણી માતૃભાષાને ઊની આંચ પણ નહી આવે. હજારો વર્ષો જૂની આપણી સંસ્કૃતિ જળવાઈ રહી છે.

માતૃભૂમિ, માતૃભાષા અને માતાના આપણે જન્મો જન્મના ઋણી છીએ.

 





નિવૃત્તિ પછી

3 04 2018

 

 

“નિવૃત્ત થયા પછી” ઘણી બધી ચરી પાળવાની.  અરે, આ તો જીંદગી છે, મરજીમાં આવે તેમ જીવવાની. બાળપણમાં માતા અને પિતાની આજ્ઞા માનવાની, શાળાએ જઈએ ત્યારે શિક્ષકોને સાંભળી તેમના કહ્યા પ્રમાણે અનુસરવાનું. પરણ્યા એટલે પ્યારી પત્નીની  ગુલામી કરવાની.  નહી તો, “હું મારે પિયર જઈશની લુખી ધમકી આપે” તે સાંભળવાની. બાળકો મોટા થાય એટલે તેમની મરજી મુજબ કારણ “આપણે ઘરડા થઈ ગયા”. આ ગણિત મારી સમજમાં નથી આવતું.

નિવૃત્ત થયા, તમે તમારા મનના માલિક. જુવાનીમાં કમાયા હતા, હવે વિમાનમાં ફરો કે ફાઈવ સ્ટાર હોટલમાં રહો તમને કોણ રોકનાર છે ? હા નસિબ હોય અને પતિ ,પત્ની બન્ને હો તો  સ્વર્ગ ઢુંકડું છે. કેટલું સરસ લાગ્યું ને ? નિવૃત્ત  થયાનો આ તો સહુથી મોટો લાભ છે. નિવૃત્ત થયા પછી શું ? એ પ્રશ્ન દરેકને સતાવે છે. તુંડે તુંડે મતિઃ ભિન્ન . દરેક વ્યક્તિના અભિપ્રાય અલગ હશે. અંતે તો  સહુનો   ધ્યેય એક જ છે ! નિવૃત્ત થયા પછી, “હાશકારો”. બસ કોઈની ગુલામી નહી. સમયની પાબંધી નહી.

નિવૃત્તિ એટલે નોકરી ન કરવી ! બાકી પ્રવૃત્તિમાં બાધ નથી. જો બિમાર પડવું હોય, દર્દ અને રોગને ખુલ્લા દિલે આવકારવા હોય તો ‘નિવૃત્તિમાં સોફા શોભાવજો’ ! બાકી જે ખ્વાઈશ હોય તે પૂરી કરવાનો સમય એટલે નિવૃત્તિ !  બાળપણ ગયું મસ્તી તોફાનમાં , જુવાનીમાં પ્રેમ કર્યો, બાળકો થયા , ઘરસંસાર ચલાવ્યો, સુંદર કામગીરી કરી પતિને બે પૈસા રળવામાં મદદ કરી. હર્યા, ફર્યા આનંદ કર્યો. આધેડ વયે બાળકો ઠેકાણે પડે તેની ચિંતા કરી. હવે આવ્યો જીવનમાં ‘હાશકારો’ જેનું બીજુ સુંદર નામ ‘નિવૃત્તિ’. ક્યારે પેલો ઉપરવાળો બોલાવશે ખબર નહી ? પળભરનો વિલંબ પણ નહી સહી શકે. બસ આ જીવનને સન્માર્ગે વાળો, લાખેણા મનખા દેહને એવો રૂડો બનાવે કે સર્જનહારને આપણા પર ગર્વ થાય !

શું જોઈએ છે ?

“જીવનમાં શાંતિ”.

“કોઈને નડવું નહી”.

” પતિ, પત્નીની અને પત્ની, પતિની સાથે આનંદમય જીવન ગુજારે”. ( જો નસિબદાર હોય અને બન્ને ડોસા, ડોસી સાથે  હોય તો!”)

શેષ રહેલા જીવનનું સરવૈયુ કાઢી તાળો મેળવે”.

“જો એકલા હોય તો જાત સાથે સંધિ કરી જીવનને સફળ બનાવે”.( સાથીની યાદ સતાવે એમાં બે મત નથી !)

સ્વામી સચ્ચિદાનંદ, ઓશો કે મોરારીબાપુ કહે તેમાંથી આપણને યોગ્ય લાગે તે ગ્રહણ કરવાનું. બાકી જીવનની ઢળતી સંધ્યાએ આપણા  વાળ ‘નથી ધુપમાં ધોળા કર્યા કે  વગર મહેનતે મફતની ટાલ  પાડી”. આપણી મરજી પ્રમાણે જીવવાનું. પ્રભુ ભજનમાં મઝા આવતી હોય તો તેમાં મસ્ત રહેવાનું. સતકાર્ય કરવા ગમતા હોય તો તેમાં પ્રવૃત્ત રહેવાનું. “પસંદ અપની અપની ખયાલ અપના અપના”.

બાળકોને તેમની સ્વતંત્રતા આપી ,આપણો મારગ જુદો ચાતરી લેવાનો. જો તેમને આપણી જરૂર હોય તો અડધી રાતે પણ તૈયારી બતાવવાની. મનમાં મુંઝાઈને કે તેમની ગુલામી નહી ચલાવવાની. દરેક લેખકોના મંતવ્યો વાંચ્યા.  તેમની પરેશાની જોઈ દુઃખનો અહેસાસ થયો. ખેલદિલ લોકો સત્ય લખે છે. બાકી બધા સત્યનું મહોરું પહેરી ફરે છે. શાને માટે ?  સત્ય બોલજો, અંતરમાંથી, “કાઢ્યા એટલા કાઢવા છે ખરા”?

મને નથી લાગતું કોઈની મરજી હોય !

સાથીની ગેરહાજરી સાલે, જરૂર તેમાં બે મત નથી. ત્યારે પેલું બ્રહ્મ વાક્ય ડોકિયું કરે, “એકલા આવ્યા એકલા જવાના”. સગાં કે વહાલા બધા સ્મશાનેથી પાછા વળવાના. કિંતુ નિવૃત્ત જીવનમાં એવી પ્રવૃત્તિ પણ દેખાઈ આવે છે જીવનને સફળ કરવામાં સહાય રૂપ થાય. દરેક વ્યક્તિને એક ત્રાજવે ન તોલાય. દરેકની પ્રવૃત્તિમય જીંદગીની વ્યાખ્યા અલગ હોઈ શકે.

આપણે સહુએ સાંભળ્યું છે ૧,૮૪,૦૦૦ જન્મ પછી આ માનવ દેહ પ્રાપ્ત થાય છે. હવે આ જન્મ એળે જવા દેવાનો ? શું કામ ? આંબો વાવનાર ક્યારેય એમ નથી વિચારતો કે ‘હું આ કેરી ક્યાં ખાવાનો છું ?’ વૃક્ષ દરેકને છાંયડો આપે છે. જરાય વેરો આંતરો નથી કરતો. કેટલાયના કાળજા ઠારે છે. કેટલા અગણિત પક્ષીઓ તેના પર માળો બાંધી પોતાના બાળ બચ્ચા ઉછેરે છે .

નિવૃત્તિ વેળાએ આપણે અઢળક ધન કમાયા હોઈએ તો બાળકોને આપ્યા પછી .હૉસ્પિટલ ,શાળા કે અનાથાશ્રમ બંધાવવું એ ખોટો વિચાર તો નહી જ ગણાય. મતલબ કે સારી રીતે તે ધનનો ઉપયોગ કરવો. વિદ્યા પાછળ વિનિમય કરવો. તે પહેલા એક મંત્રનું રટણ કરવું.

“પહેલું સુખ તે જાતે નર્યા”.

સ્વાસ્થ પાછળ ધ્યાન આપવું. ઘડપણમાં ન જોઈતી આપત્તી આવે તો તેનો સામનો કેવી રીતે કરવો તે માટે સજ્જ રહેવું. જો જુવાનીમાં બાળકોને સારા સંસ્કાર આપી ઉછેર્યા હશે તો તેમનો સાથ અને સહકાર મળશે તેમાં બે મત નથી. ઘરડૅ ઘડપણ તો પતિ અને પત્નીને એક બીજાની આદત પડી જાય. તેની મજા નસિબદાર માણે. છતાંય પોતાની આગવી પ્રતિભા રાખી ઝળકે એ સુખી “જોડા”ની લોકો ઈર્ષ્યા પણ કરે. એકલ દોકલ હોય તે અફસોસ કરવાને બદલે પોતાના જીવનની કેડી કંડારે.

, જીવનમાં હકારાત્મક વલણ અપનાવો. બાકી જનમ્યા ત્યારથી એક જ દિશામાં સહુની સતત ગતિ રહી છે. આ સમય દરમ્યાન તેનો સદઉપયોગ કરવો આપણા હાથમાં છે.

આપણી અનુકૂળતાએ કોઈની આંતરડી ઠારવી, કોઈને માટે જાત ઘસવી, કોઈના આશિર્વાદ લેવા, કોઈને સહાય કરવી, કુટુંબમાં સ્નેહ પ્રસરે, ઈર્ષ્યાને તિલાંજલી આપવી, ચારે બાજુ જીવન જીવ્યાની સાર્થકતા લાગે એવું વાતાવરણ હોય કોને ન ગમે ? બાકી રેતીમાં પગલું ટકે એટલી આ જીવનની કહાની છે. બધા કાંઇ પૂજ્ય ગાંધીજી, સ્વામી વિવેકાનંદ, લોકમાન્ય તિલક કે મીરા થવા સર્જાયા નથી!