કલમ, પૈસો અને બંદૂક ” પ્રકાર અને પ્રકૃતિ”

23 06 2021

+

કલમ, પૈસો અને બંદૂકના બનેલા ત્રિકોણની ગાથા જણાવું. ત્રણેમાં કોઈ સામ્ય ખરું ?

ત્રણે જીવનની જરૂરિયાત ખરી ?

આ ત્રિકોણની એક પણ લીટી સરખી નથી. તેના ત્રણે ખૂણાનો સરવાળૉ ૧૮૦  થતો

નથી. જબરદસ્તીથી ત્રણે એક બીજાને અડી ત્રિકોણ રચે છે ! જો કે ત્રણેના સમાગમથી

ત્રિકોણ બનાવવો જરૂરી નથી. ત્રણે પોત પોતાની રીતે સાચા છે, જીવનમાં ખૂબ અગત્યનું

સ્થાન ધરાવે છે. તે ત્રણેની આગવી પ્રતિભા છે. ત્રણે એકબીજાના પૂરક નથી.  ત્રણેનું સહ

અસ્તિત્વ જરૂરી નથી. ભાગ્યે જ, ત્રણે સાથે હોય ત્યારે અળગા તરી આવે. પોત પોતાની

જગ્યાએ અચલ છે.

જો  કોઈ અળવિતરાના હાથમાં આવી પડે તો ભયંકર પરિસ્થિતિની સંભાવના ખરી.

યોગ્ય વ્યક્તિના હાથમાં ત્રણે, જો ભૂલે ચૂકે સાથે જણાય તો આ દુનિયનો ઉદ્ધાર થઈ

જાય.

ચાલો તો હવે એક પછી એક ત્રણેની ઉલટ તપાસ લઈએ. ‘કલમ’ એ, એવી શક્તિ છે

કે જે સર્જન અને વિનાશ બન્ને નોતરી શકે છે. કલમ એકલી સ્યાહી વિના નકામી !

કલમ અને સ્યાહી બન્ને હાજર હોય પણ તેના વાપરનારની કુશળતા ન હોય તો ધાર્યું

પરિણામ ન લાવી શકે ! કલમના પ્રકાર અનેક .દરેકની પ્રકૃતિ ભિન્ન. કિંતુ પરિણામ

‘એક’ ! દિમાગમાં ચાલતા વિચારોનું તુમુલ યુદ્ધ અક્ષરસઃ કાગળ પર ઉતારે. પછી તે

કઈ કલમથી લખાયા છે તેનું કોઈ મૂલ્ય નથી ! શું લખાયું છે તે અગત્યનું છે.

લખનાર વ્યક્તિનું ચિત્રણ કરવામાં કલમ કામયાબ પૂરવાર થાય છે. જ્ઞાની પુરુષ યા

સ્ત્રીની કલમથી લખાયેલું સદીઓ સુધી ચિરંજીવ રહે છે. બિભત્સનું ચિતરણ કરનારની

કલમમાંથી દુર્ગંધ પ્રસરી ઉઠે છે. વિચારીને લખાયેલું કાળજામાં સોંસરવું ઉતરી જાય છે.

હવે આમાં કલમનો શો વાંક ? કલમ તેને વાપરનારનું આબેહૂબ ચિત્રણ કરવામાં કામયાબ

બને છે !

કલમની કમાલ તો તેના વાપરનાર પર નિર્ભર છે ! જો કલમનો ઉપયોગ સાચી રીતે કરતા

આવડે તો જીંદગીમાં તરી જવાય.  કલમનો કસબી, કલમ દ્વારા એવું સર્જન કરી શકે છે કે

તેને માટે શબ્દો ઓછા પડે. કલમ કિમત કારીગરી દ્વારા અંકાય છે.  પછી એ ૫ રૂપિયાની

બોલ પેન હોય કે ૫૦૦ રૂપિયાની પારકર પેન .

પૈસો મારો પરમેશ્વર . પૈસાની તો વાત જ કરવી નકામી છે. કાણા વગર ચાલે નહીને કાણો

મારી આંખે નહી. યેન કેન પ્રકારેણ પૈસો કમાવો એ જાણે આજની યુગની આદત છે. પૈસાના

અનેક પ્રકાર છે. પરસેવાનો પૈસો આરામની ઉંઘ આપે છે. તફડાવેલો પૈસો ઉંઘને સો જોજન

દૂર ધકેલે છે. બેઈમાનીનો પૈસો અડધી રાતે ઉંઘમાં પણ ચેન પડવા દેતો ન્થી.

જીવનમાં પૈસો અગત્યનો ભાગ ભજવે છે. કહેવાય છે કે ,આજના જમાનામાં પૈસા વગરના

માનવીની કોઈ કિંમત નથી ! જો કે આની સાથે હું ક્યારેય સહમત થઈ નથી. વ્યક્તિ તેના

ગુણ અને વ્યવહારથી પંકાય છે. હા, પૈસાની આવશ્યકતા નકારી શકાય નહી. લક્ષમી જીવન

વ્યવહાર માટે જરૂરી છે. પૈસો જ સર્વે સર્વા છે એ વાત મારે ગળે ઉતરતી નથી.

ભારત દેશ ભ્રષ્ટાચાર માટે વિશ્વભરમાં પંકાયો છે. એ પૈસાના પૂજારીઓએ દેશનું નિકંદન કાઢવા

માટે પાછું વળીને જોયું નથી. તેઓ સહુ ભીંત ભૂલે છે. પેલો ઉપરવાળો છે ને સાથે કશું લઈ જવા

દેતો નથી. એવી કોઈ બેંક નથી ત્યાં પૈસા જમા કરાવી શકાય. આ સનાતન સત્ય મારા અને તમારા

જેવા લોકો સમજે છે. પૈસાના લાલચુ એ લોકો સમજતા નથી.

ઉંઘતાને જગાડાય, જાગતાને કેવી રીતે જગાડાય ? આ વિષય પર કંઈ પણ લખવું યા અભિપ્રાય

આપવો એટલે,’હાથના કંગનને આરસી’ જેવા હાલ છે.

ચાલો તો અંતે મળીશું આજના યુગનું ભયંકર બેજાન પ્રાણી, ‘બંદુક’. ભલે એ બેજાન છે પણ ખુલ્લે

આમ નિર્દોષ લોકોના પ્રાણ હરે છે. સરહદ પર દેશની રક્ષા કાજે જીવન ન્યોછાવર કરનારના હાથમાં

શોભે. સવારના પહોરમાં સમાચાર સંભળાય અને દિલમાં દર્દ થાય. બંદુક રાખવા ભલે લાઈસન્સ ની

જરૂર હોય પણ કેવી વ્યક્તિઓના હાથમાં આવે છે અને કેટલાય નિર્દોષ દરરોજ પોતાનો કિમતી જાન

ગુમાવે છે.

બંદુક ક્યારે કોના હાથમાં હોવી જરૂરી છે તેનો કોઈને અંદાજ નથી. સરહદ પર દેશની રક્ષા કરતો જવાન

બંદૂકનો ઉપયોગ કરે છે. દુશ્મનોની કત્લ કરે છે. દેશની સરહદની રક્ષા કરે છે. એના હાથમાં બંદૂક ઘરેણાં

કરતા વધારે મૂલ્યવાન જણાય છે. જે જરૂરી છે. જેનો ઉપયોગ એકદમ સાચો છે.

એ જ બંદૂકની ગોળીથી નિર્દોષોની હત્યા કરવી.  કોઈ દુકાનની ખુલ્લે આમ લુંટ ચલાવવી. પૈસા માટે

બેંકમા કામ કરતી વ્યક્તિને મારી નાખવી શું યોગ્ય છે ? ઠંડૅ કલેજે બેસીને વિચાર કરજો. સાચું શું

અને ખોટું શું, અંતરાત્મા જવાબ આપશે.

કોઈ સ્ત્રીની લાજ લુંટવી, અદાવત હોય એવીવ્યક્તિની સાથે નિર્દોષોની હત્યા કરવી. એ બંદૂકનો

એકદમ ખોટો ઉપયોગ છે. ટી. વી. ચલાવો અને જુઓ સમાચારમાં શું સાંભળવા મળે છે ?

ઈંદ્રિય, મન અને બુદ્ધિનું સમન્વય જીંદગીને સાચા માર્ગ પર ચલાવે છે.

કલમ, પૈસો અને બંદૂક કંઈક એવા જ છે. ઈંદ્રિય દ્વારા કલમથી ઉત્તમ સર્જન, મન દ્વારા પૈસો કમાવવાથી

માંડી વાપરવાની સદબુદ્ધિ અને બુદ્ધિ દ્વારા બંદૂક ક્યાં વાપરવી, ક્યારે વાપરવી તેનો નિર્ણય. જો આ સમાગમ

સાચો હોય તો ત્રણે માનવીના જીવનને સરળ અને સહજ બનાવે છે.

સમાજમાં શાંતિ અને સુમેળનું વાતાવરણ સર્જાય છે.

કુદરતે માનવીને વિવેક બુદ્ધિ આપી છે. તેનો સદઉપયોગ કે દૂર ઉપયોગ તેના હાથમાં છે. સંજોગ અને વિકૃત

પ્રકૃતિતેને ગેરેમાર્ગે દોરે છે !





ભાવના

22 06 2021

બસમાં મુસાફરી કરવાની આદત સાવ છૂટી ગઈ છે. જ્યારે ભારતની મુલાકાતે આવું

ત્યારે બસમાં અચૂક બેસું છું. બાળપણ, કોલેજના અને લગ્ન કરીને બસમાં બેસતી એ

દિવસોની યાદમાં ખોવાઈ જવાનું ખૂબ ગમે છે. બસમાં બેઠેલી જોઈ કોઈ ઓળખિતું

મળે તો પૂછેશે, ‘કેમ આજે બસમાં ? ગાડી નથી?’ એમને શું જવાબ આપું ? બસ મુખ

પર સ્મિત ફરકી જાય. મારી ભાવના સમજાવવાની તકલિફ લેતી નથી.

બસ સ્ટોપ પર ઉભી હતી. તાપ પણ હતો, છતાં આજે મનની મુરાદ પૂરી કરવી હતી.

આખરે ૧૦૩ નંબરની બસ આવી. ચડી પણ બસ આખી ભરેલી હતી. બસમાં ઉભા

રહેવાની આદત છૂટી ગઈ છે. એક સામાન્ય દેખાતી સ્ત્રીએ મારી મુંઝવણ જોઈ મને

એની સીટ આપી. આનાકાની કર્યા વગર હું બેસી ગઈ. એના હાથનો બોજો મારા

ખોળામાં લઈ લીધો. એના મુખ પર સ્મિતની આછી રેખા અંકાતી જોઈ. ત્યાં

બાબુલનાથ પર મારી બાજુની જગ્યા ખાલી થઈ મેં એને બોલાવી.

એણે એક વૃદ્ધ દાદાને ત્યાં બેસવાનો આગ્રહ કર્યો. બિચારા ડગુમગુ થતા ઉભા હતા.

હું પણ ૭૦ વટાવી ચૂકી છું. મારી જગ્યા કોઈને આપવાની હિમત નથી કરતી. જુવાનીના

એ દિવસો હવે ગયા. બસ પેલી સાધારણ સ્ત્રીને તાકી રહી. બુઢ્ઢા દાદા, તે સ્ત્રીને મનોમન

આશિર્વાદ આપી રહ્યા.

યાદ રાખજો, સામાન્ય જણાતી વ્યક્તિનો આદર કરવી ભૂલશો નહી ? તેમની માનવતાની

મહેક હમેશા આપણને જણાતી હોય છે. દાદાને ભુલેશ્વર સુધી જવું હયું. ત્યાં મારી બરાબર

આગળવાળી જગ્યા ખાલી થઈ. મેં પેલી સ્ત્રીને બતાવી. ત્યાં એક સ્ત્રીનાના બચ્ચાને લઈને

ચઢી. પેલી સ્ત્રીએ એ ખાલી જગ્યા એ સ્ત્રીને આપી. ઉપરથી તેના પાકિટમાંથી ગ્લુકોઝ

બિસ્કિટનું પેકેટ આપ્યું કે જેથી બાળક રડતું બંધ થઈ ગયું.

હું તો આભી થઈ ગઈ. આ સ્ત્રીની ઉદારતા જોઈ મારું મસ્તક મનોમન તેને નમી ગયું. આખરે

પ્રાર્થના સમાજ પર એ બાઈ મારી બાજુમાં આવીને બેઠી. સાધારણ દેખાતી સ્ત્રી સુઘડ પણ

સ્વચ્છ કપડામાં શોભી રહી હતી. એની સાથે વાત કરવાની શરૂઆત કરી.

‘બહેન મારી પાસે સમાજને આપવા કોઈ પૈસા નથી. માત્ર સારું વર્તન દાખવી થોડો પ્રયત્ન

કરું છું. ‘ બેસવાનું મન પણ મને હતું છતાં બીજાને જગ્યા આપી કારણ મારા કરતાં તેમને

વધારે જરૂર હતી’.

મિત્રો કી પણ સામાન્ય સ્ત્રીની ભાવનાને ઠેસ ન પહોંચાડશો. તમારી પાસે એના કરતા બે પૈસા

વધુ હોય તો અહંકાર કરવાની ભૂલ ન કરશો. એની ભાવના જીવન પ્રત્યેનો અભિગમ તમારા

કરતાં ક્યાંય ચડી જાય.

જ્યારે પેલા મોટા માલિકનું તેડું આવે ત્યારે એણે કદી કોઈના ખિસામાં શું છે એ જોયાનું, વાંચ્યું

કે સાંભળ્યું નથી.





મારા મોટાઈ, 2021

19 06 2021

દર વર્ષની જેમ આજે પાછો “પિતાજીનો” દિવસ આવ્યો. ક્યારેય પણ પિતાજી,

બાપા અરે મોટાભાઈ પણ કહ્યું નથી. માત્ર મારા મોટાઈ, મારા એકલીના નહિ

અમે પાંચ ભાઈ બહેન છીએ. મારી મમ્મીનું અતિ પ્રિય વાક્ય “જા, તારા

બાપાને કહે તારું સાંભળશે”. સમજી ગયા ને? મોટાઈ પાસે કોઈ પણ

કામ કઢાવવું હોય તો હું તૈયાર. મને કેવી રીતે ના પાડી શકે?

એ જમાનામાં કોલેજ જઈએ એટલે મહિને ‘દસ’ રૂપિયા મળે. એમાં શું

થાય ? રોજ ગાડીમાં મૂકવા આવે ત્યારે રુપિયો પડાવવાની આદત. જેનો

હિસાબ મમ્મીને આપવાનો હોય નહી. હવે આવા વાતાવરણમાં ઉછરી

હોંઉ તો મમ્મી અને મોટાઈ કાયમ યાદ આવે કે નહી ?

મોટાઈનો પડ્યો બોલ ઝિલવાનો. અર્થાત કોઈ પણ ભાઈ બહેન તેમની

વહારે ધાય એ પહેલાં હું પહોંચી જાંઉ. ધંધો હતો, દુકાને જવાનો સમય

થાય એ પહેલાં તેમની બધી વસ્તુઓ તૈયાર. તેમને માગવાનો સમય જ

ન આવે. જતી વખતે મધુરું સ્મિત રેલાવતા જાય.

એ જમાનામાં માતા અને પિતા ” બહુ ભણેલા ન હતા કિંતુ ગણેલા કહીએ

તો તેમણે માસ્ટર્સની ડીગ્રી’ મેળવી હતી. સંસ્કાર અને વર્તન પ્રત્યે ખૂબ

સજાગ. ખોટું બોલતા આવડતું નહી. વડીલોની મર્યાદા અને મોઢામાં

અપશબ્દો પર લગામ જે, આજે પણ જણાય.

મોટાઈ તમારી પ્રેમ નિતરતી આંખો નજર સમક્ષ આવે અને એમ

લાગે કે તમે આજુબાજુમાં ક્યાંક છો . “Father’s Day”ભલે વર્ષમાં

એકવાર આવે. મારે માટે તો મારા મોટાઈ અને બાળકોના પપ્પાજી

હમેશા સાથે છે. જેઓ મને જીવનની હર પળમાં સાથે જણાય છે.

સંતોષ એટલો છે કે પપ્પાજીની કેળવણી પામેલા બન્ને દીકરાઓ

પણ પોતાના બાળકોને ખૂબ સુંદર રીતે ઉછેરી રહ્યા છે. તેઓ

પણ પ્યારા ડેડી છે.

આજનો દિવસ ખૂબ મંગલકારી છે. મોટાઈની મધુરી યાદો,

દિમાગના કોઠારમાં ભરાયેલી તેમની સ્મૃતિ સળવળી રહી છે.

હવે વાનપ્રસ્થ આશ્રમમાં આવ્યા પછી પણ તે યાદોમાં રાચવું

ગમે છે. ઉમર એ માત્ર “વધતા જતા આંકડા છે”. બાકી મન,

વચન અને કર્મથી આજે પણ એ જ સ્ફૂર્તિનો અહેસાસ છે.

અનુભવની નિશાળમાંથી ઉત્તીર્ણ થવાની આ તો મઝા છે.

મોટાઈ પાર્લાથી બે બાળકોને લઈને આવતી હતી ત્યારે ,

દસ મિનિટનું તમારું ભાષણ સાંભળતી, એમાંથી નિકળતી

પ્રેમની ગંગા આજે પણ યાદ છે. દર રવીવારે પાલવા ફરવા

જવાનું , બોટમાં બેસવાનું અને પાછા ઘરે આવતા ચોપાટી

પર આઈસક્રિમ ખાવાનો.

પરીક્ષામાં પાસ થતી ત્યારે મારા કરતા તમે વધારે ખુશ

જણાતા. તમારી સાથે રાતના રમી રમ્યા વગર સૂવા

ન જવાતું. મોટાઈ બાળપણની મીઠી મધુરી યાદો

આજે બધી તાજી થઈ. ઘણિવાર પાછું બાળપણ

આવે એવી ભાવના થાય છે. જે સંભવ નથી. પણ

વિચારને કરવામાં ક્યાં પૈસા પડે છે. બસ તમારા

પ્યારની મહેક માણવામાં મગ્ન છે.





તક

18 06 2021

જીવન જીવવાની તક મળી, હળવે ડગ માંડ્યા

માતાપિતા દ્વારા તક પામી સુંદર બાળપણની

બસ પછી તો તકનો પ્રવાહ સતત વહેતો રહ્યો

*

બન્ને હાથે મળેલી તકનો લહાવો લુંટતી રહી.

શેતાની બાળપણમાં શિખવાની તક ગુમાવી

છતાં પણ તકને ઇલ્જામ ન દેતા ભૂલ સ્વીકારી

*

જાગી ત્યાંથી સવાર સમજી તક્ને શરણે આવી

વેડફાતી તકને બાચકા મારી આ મુઠ્ઠીમાં ઝીલી

આંખો ખુલી, તકની પાછળ ‘પમી’ બાવરી દોડી

*

બસ હવે તો તક અને હું પેલી સંતાકુકડી ખેલી

તકની પરંપરાને વળગી જીવવાની વાટ પકડી

એક પણ તકને નહી સરવા દેવાની જીદ પકડી

*

ભણી ગણીને સ્થિર થવાની તકમાં સાથી પામી

સાથી સંગે વર્ષો વિત્યા હરએક તક પ્રેમે માણી

માતા બની બે દીકરાની તક સોડમાં સંતાણી

*

વિલેપાર્લામાં મધુવન તક અંગ અંગ રેલાણી

બોડિયા બિસ્તરા બાંધી અમેરિકા તક ઝડપી

બાળકોને ઉછેરવામાં તકને જકડી રાખી

*

તકની ઝડી વરસી ને પ્રેમે આખી ભિંજાઈ

નવા  અનુભવોને તકની વણજાર લાંબી

એક ઝડપું ત્યાં બીજી તક ઉભી મ્હોં ફાડી

*

તકની વણઝાર ખૂબ લાંબી વિસ્તરી

બાકી રહેલી જીંદગી તકમાં અટવાઈ

બસ હવે આખરી પામીશ વિદાઈ





જાગ્યા ત્યાંથી સવાર !

15 06 2021

જુનું યાદ કરી શું ફાયદો ? ગયો સમય પાછો ન આવે !

*

દબાવીને ખાધા પછી પસ્તાવો નકામો ! પરિણામ ભોગવો !

*

બાળપણ મસ્તી તોફાનમાં ગુમાવ્યું ! હવે કરો પસ્તાવો !

*

જીવનમાં શોખ કેળવ્યા હશે તો, વૃદ્ધાવસ્થા આરામથી ગુજરશે

*

પ્રસિદ્ધિ પામવા ‘યેન કેન પ્રકારેણ’ની રીત ન અપનાવો

*

વાત મુદ્દાસર ગોઠવીને કહો ! એલફેલ બોલવાનો શું અર્થ ?

*

નજર નીચી વિચાર ઉંચા ! નહી તો પગ મોચવાય !

*

દેખાદેખીમાં સમય વેડફ્યો ! હવે જાગ્યા, શું પામ્યા ?

*

જુવાની દીવાની ગઈ, છુપાયેલી ‘કલા’ વિકસાવાની તક સાંપડી !

*

બાળકો પરણીને સ્થાયી થઈ ગયા, હવે મંજીરા વગાડો યા પ્રવૃત્ત બનો !

*

હવે તો જાગો, સરજનહારને સમરો, કોઈનું ભલું કરો, સમયનો સદ ઉપયોગ કરો

*

ખાલી આવ્યા ખાલી જવાના, જવાનું ભાથુ બાંધો, સતકર્મોની શુભ  શરૂઆત

*

કોઈ બે શબ્દ કહે સાંભળી લો, ગોબો તો નથી પડ્યોને ?

*

મોડું થાય તે પહેલાં ચેતજો ! ઉત્તિષ્ઠઃ  જાગ્રતઃ

*





સવારે

10 06 2021

પાયલને આજે સવારે પેટમાં દુઃખતું હતું. નોકરી પર નહિ આવી શકવા

નું કહેવા માટે ફોન હાથમાં લીધો. નજર ગઈ તો ફોન ચાર્જર પર મૂકવાનો

ભૂલી ગઈ હતી. દુકાળમાં અધિક મહિના વિષે સાંભળ્યું હતું. પણ બધી

મુસિબત એક સાથે આવશે તેની ખબર ન હતી. પાયલ એકદમ નિરાશ

થઈ ગઈ.

થોડી રાહ જોઈને ફોન કરવાનું નક્કી કર્યું. પથારીમાંથી ઉભા થવાનું દિલ થતું

ન હતું. ઘરમાં કોઈ બીજું હતું નહી. કદમ, ઓફિસના કામે દિલ્હી ગયો હતો.

હજુ બે દિવસ પછી આવવાનો હતો.

થોડીવાર પછી જોયું તો હવે ફોન ચાલુ થયો હતો. ઓફિસમાં આટલું વહેલું કોઈ

આવે નહી એટલે મેસેજ મૂકી દીધો. પછી પેટ પકડીને ટુંટિયું વાળીને સૂઈ ગઈ.

જરાક સારું લાગ્યું. આંખ મિંચાઈ ગઈ. પાછી ખુલી ત્યારે ઘડિયાળમાં નવને

ત્રીસ થઈ હતી. બસ હવે કદમના ફોનની રાહ જોતી હતી. કદમ ગમે ત્યારે

ઓફિસના કામે બહારગામ જાય. હમેશનો ધારો હતો કે દિવસમાં ત્રણ વાર

ફોન કરવાનો.

ફોનની ઘંટડી અને દરવાજાની ઘંટડી સાથે વાગી. ધીરેથી ઉભી થઈ ફોન હાથમાં

લઈ બારણું ખોલવા ગઈ. પેટના દુખાવાને કારણે જરા વાર લાગી. કદમે ફોન મૂકી

દીધો. બારણું ખોલવા ગઈ તો પગ દરવાજામાં જકડાઈ ગયા. સામે કદમ ઉભો હતો.

પાયલ તો કશી પ્રતિક્રિયા કરવાને અસમર્થ હતી.

કદમ કહે, ‘કેમ તું મને ઓળખતી નથી’?

પાયલ એકદમ તેને વળગી પડી. તેનું ટેપરેકોર્કડર ચાલુ થઈ ગયું.

‘કદમ, મને આજે સવારથી ઠીક નથી.

પેટમાં સખત દુઃખે છે.

શાંતાબાઈ આવી નથી.

ફોન ચાર્જ કરવાનું ભૂલી ગઈ હતી.

તું ઘરમાં ન હતો. ‘

સતત એક પછી એક મુસિબત, બંદૂકમાંથી ગોળી છૂટે એમ સવાલ છૂટી રહ્યા.

અંતે બોલી,’તારા માનવામાં નહી આવે, તને જોઈને હું કેટલી ખુશ થઈ છું .’

‘અરે, પણ તું તો કાલે રાતના આવવાનો હતો’?

‘બોલ, વહેલો આવ્યો તો પાછો જાંઉ’?

‘અરે, યાર આજે મેં પણ રજા લીધી છે’.

‘ચાલ મને ચા બનાવવામાં મદદ કર. આજે તારા હાથની ચીઝ સેન્ડવિચ બનાવજે’.

કદમ વહેલો આવ્યો હતો, એટલે તેને પણ રજા હતી. પાયલને નરમ જોઈ થયું. સારું

થયું મારું કામ વહેલું પૂરું થયું.

બન્ને જણા સાથે ચા અને નાસ્તો કરવા બેઠા. લગ્ન થયાને ચાર વર્ષ થયા હતાં. બસ

હવે બાળક માટે બન્ને તૈયાર હતા. પાયલ અને કદમ મુંબઈમાં રહેતા. બન્નેના માતા

અને પિતા વડોદરા રહેતા. નસિબ સારું હતું પાયલે, કદમના માતા અને પિતાના મન

જીતી લીધા હતા. કદમ પણ પાયલના મમ્મી અને પપ્પાની ઈજ્જત કરતો.

શાંતાબાઇ આવી ગઈ. આજે શેઠ અને શેઠાણીને ઘરમાં જોઈ હરખાઈ ઉઠી. કદમ

બોલ્યો, શાંતાબાઈ આજે તુમચી આમટી આણિ ચાવલ બનાવા’.

કદમને મહારાષ્ટ્રિયનની આમટી બહુ ભાવતી. ખરેખર સ્વાદિષ્ટ હોય છે. પાયલ

પાછી સૂવા ગઈ. કદમને નવાઈ લાગી. પણ અનુભવી શાંતાબાઈની આંખો કશુંક

પારખી ગઈ હતી.

શાંતાબાઈ રસોડાના કામમાં વ્યસ્ત હતી. તેની અનુભવી આંખો કશું જોઈ રહી

હતી. ધીરેથી પાયલ પાસે જઈને તેને માથે હાથ ફેરવવા લાગી. પાયલને ખૂબ સારું

લાગ્યું. શાંતાબાઈ હતી મહારાષ્ટ્રિયન પણ તેને પાકું ગુજરાતી આવડતું હતું.

ભાભી, તમારા માટે ગરમ બટાટા પૌંઆ લાવું. પાયલે હા પાડી , તેને કશું ચટાકેદાર

ખાવું હતું. ‘હા, પણ સરખા લીલા મરચા, લીંબુ અને ખાંડ નાખજે. શેઠને એકદમ

સ્વાદિષ્ટ ભાવશે.

કદમ નાહીને આવ્યો. બટાટા પૌંઆનું નામ સાંભળી મોઢામાં પાણી આવ્યું. ‘શાંતાબાઇ

આમટી નહી, બટાટા પૌંઆ ખાવાની મજા માણિશું. વધારે બનાવજે ,ઘરે તારા વર માટે

લઈ જજે’.

કદમ વાત કરવાને આતુર હતો. જે કામ માટે ગયો હતો તે સરસ રીતે પાર પડ્યું હતું. જેને

કારણે નોકરી પર આગળ વધવાની ઈચ્છા પૂરી થાય તેમ લાગતું હતું.

‘શાંતાબાઈ ચા વધારે બનાવજે’.

કદમ અને પાયલ ચાના રસિયા હતા. પાયલ નાહીને આવી મંદીરમાં જઈ ભગવાનને યાદ કરી

માળા ફેરવીને આવી. બાર વાગી ગયા હતા. શાંતાબાઈ કપડાં ધોવાનું કામ પતાવી ડાઈનિંગ

ટેબલ પર બધું ગોઠવી રહી. હજુ તો પહેલો કોળિયો મોઢામાં મૂકે ત્યાં પાયલ બાથરૂમમાં દોડી.

તેનાથી ખવાઈ રહ્યું ન હતું. કદમ ગભરાઈ ગયો. શાંતાબાઈને પોતાની અટકળ સાચી લાગી.

પાયલ બાથરૂમમાં હતી. કદમને કહી રહી, ‘મને લાગે છે શેઠાણીચા પાંવ ભારી આહે’ !

કદમને સમજતાં જરા વાર લાગી, પણ સમજ્યો ત્યારે ખુશીનો માર્યો ઉછળી પડ્યો.

આજની સવાર, એક પછી એક અવનવા રંગ બતાવી રહી હતી !





પ્રયત્ન

8 06 2021

પાપ કરેલા કૃત્યોનો પસ્તાવો કરવો મારે

પુણ્યમાં ફેરવી ભાર ઉતારવો મારે

*

શુદ્ધ મન સરળ સ્વભાવને સહારે

કર્મ કરી ભાર ઉતારવો મારે

*

જાણે અજાણે કરેલા બૂરા કર્મોનો

પસ્તાવો કરી ભાર ઉતારવો મારે

*

અલ્લડ જવાનીમાં ગોથું ખાધું

કળાવેલ આંતરડી ઠારવી મારે

*

સ્વાર્થની ગંગામાં તરતાં ડૂબી

અહંકાર ત્યજી ભાર ઉતારવો મારે

*

કોને ખબર ક્યારે આવશે તેડાં

ચાલ્યા વગર ચાલી જાવું મારે

*

કાચી માટીની કાયા રાખ બને

તે પહેલાં ભાર ઉતારવો મારે

*

બે કર જોડી શિર નમાવી કહું

સહાય કર ભાર ઉતારવો મારે

*

તું જે કરીશ સદા શિરોમાન્ય મને

હા, સતત પ્રયત્ન કરવો રહ્યો મારે





સમય નથી

6 06 2021

આ વાક્યમાં રહેલી પોકળતા જગ જાહેર છે. તેમાં છુપાયેલો સંદર્ભ સહુને વિદિત છે. છતાં પણ તેનું ચલણ ચારેકોર છે. જ્યારે પણ ‘સાંભળવા મળે’ ત્યારે સામેવાળાની બોલતી બંધ થઈ જાય છે. તે વાક્ય પર વાદ વિવાદ નિરર્થક છે.

“મમ્મી, તું સમજતી કેમ નથી ?”

“અરે, બેટા એક મિનિટ સાંભળ તો ખરો”.

“મમ્મી મારે બીજો ફોન આવે છે. હું તને પાછો કરું છું”.

પાછો ફોન કરે એ બીજા !

સંજુ એ બીજો ફોન લીધો, ‘પપ્પા, જુઓને આ ટીની, મને ઘરકામ કરવા દેતી નથી”.

“બેટા, ટીની ને આપો”.

“પપ્પા,  ભાઈ મારી સાથે રમતો નથી”.

“બેટા ભાઈને શાળાનું ઘરકામ કરવાનું હોય. પુરું થશે એટલે તારી સાથે રમશે”.

“પપ્પા, હું સ્કૂલે ક્યારે જઈશ?”

આમા બાળકો સાથે દસ મિનિટ વાત કરી તેમને સમજાવ્યા.

જે સંજુ પાસે મા સાથે વાત કરવા એક મિનિટ ન હતી તેણે દસ મિનિટ બાળકોને સમજાવવા ખૂબ શાંતિ અને પ્રેમ પૂર્વક કાઢી. હવે આ સંજુને કોણ યાદ અપાવે કે બેટા, તું નાનો હતો ત્યારે તારી આ મમ્મી તને કેટલા પ્યારથી સાંભળતી હતી, ને સમજાવતી હતી.

સરલાને આદત હતી ક્યારેય સંજુને ખોટા ફોન ન કરવા. આજે તેને પેટમાં સખત દુખતું હતું. સવારથી તેના આખા બદનમાં તકલિફ થઈ રહી હતી. રોજ પાંચ વાગે ઉઠવાવાળી સરલા આજે સવારના આઠ વાગ્યા ત્યાં સુધી પથારીમાંથી ઉભી થઈ ન હતી.પાંચ વર્ષ પહેલા પતિ ગુમાવ્યો પછી એકલી રહેતી હતી. તેની તબિયત ખૂબ સારી હતી. તેનું જીવન શિસ્તથી ભરેલું હતું. આખરે, આ મનવ શરીર છે, ક્યારેક ન પણ સાંભળે. સવારથી ચાનો એક કપ પણ પીધો ન હતો. પીવી હતી પણ કોણ બનાવી આપે ? ખેર એ તો મામુલી વાત હતી.

લગભગ ઘડિયાળમાં દસ વાગ્યા. માંડ માંડ ઉભી થઈ. ત્રણેક વાર બાથરૂમમાં લટાર મારી આવી. પેટમાં ક્યારેય નહી ને આજે સખત ચુંક આવતી હતી.  અચાનક તેને મમ્મી યાદ આવી. તેની સાથે ‘પાપડિયું’ શબ્દ દિમાગમાં ઝબકી ગયો. ઉભી થઈ રસોડા તરફ ડગ માંડ્યા. પાપડિયુ બનાવ્યું. શાંતિથી પીધું. પેટમાં જરાક કળ વળી. આખા બદનમાં દુખતું હતું. કારણ શોધવા ખૂબ પ્રયત્ન કર્યો પણ પરિણામે મીંડુ

સરલાએ ક્યારેય ખાટલો શોભાવ્યો ન હતો. છેલ્લી હોસ્પીટલમાં ગઈ હતી સંજુના જન્મ વખતે. સંજુથી મોટી હતી સોનિયા, જે લગ્ન કરીને અમેરિકા ગઈ હતી.   સંજુને થતું ‘મમ્મી હવે મારે માથે પડી”. પપ્પા હતા નહી. દીદી અમેરિકા રહ્યો માત્ર સંજુ. ખબર નહી કેમ આ ભાવના મમ્મીને ખૂબ અકળાવતી. બની શકે એટલા બધા કામ જાતે કરતી.

આજની વાત અલગ હતી. ભગવાનના નામનું રટણ કરતી પથારીમાં પાછી આવી. પાપડિયુ પીધું હતું એટલે શાંતિ થઈ હતી. સમયનું પણ કેવું છે ! ક્યારેક ખૂટતો ન હોય તો ક્યારેક એવી ઝડપે ભાગે કે દિવસ ક્યાં પૂરો થઈ જાય સમજ પણ ન પડે. વહેલી ઊઠી હતી એટલે સરલાની આંખ મળી ગઈ. ભૂખનું દુઃખ પણ ભૂલી ગઈ. ઊઠી ત્યારે બપોરના બાર વાગ્યા હતા. કામવાળી પાસે ચાવી હોય એટલે તેણે ઘરમાં કામ શરૂ કરી દીધું હતું.

બહેનને સૂતેલાં જોયા. ચાની તપેલી દેખાઈ નહી. એની ચાનો કપ પણ તૈયાર હોય. સરસ મજાની આદુ વાળિ ચા બનાવી અને બે ટોસ્ટ મૂક્યા. હજુ ઉઠાડવા જાય તે પહેલાં સરલા ચાની સોડમથી જાગી ગઈ.

અરે ઈંદુ તું આવી ગઈ. સારું થયું તે ચા બનાવી. લાવ અને તું પણ તારા માટે ટોસ્ટ બનાવીને લાવ. ચાની સાથે ટોસ્ટ ખાતા સરલાને ખૂબ આનંદ થયો.

‘ઈંદુ વઘારેલી ખિચડી બનાવજે.’ સરલા ઈંદુને રાજી રાખતી તેથી, કહે એ બધું કામ કરતી.

‘અરે હાં, વધારે બનાવજે ઘરે તારા વર માટે પણ લેતી જજે. ‘

સમય નથી એ એક એવું બહાનું છે, જેનો કોઈ ઉપાય નથી ! સહુ મનમાં જાણે છે કે આ બહાનાને, પગ નથી કે પાંખો નથી છતાં પણ  તેનું ચલણ છે. બેધડક લોકો આ વાક્યનો પ્રયોગ કરે છે. સામેવાળી વ્યક્તિ જાણે છે, છતાં મૌનનું સેવન કરે છે. કારણ તેનો કોઈ પુરાવો નથી.

અરે જે બાળકોને માતા તેમજ પિતા માટે પણ સમય નથી તેનાથી દયાજનક જીવનમાં કોઈ પરિસ્થિતિ નથી.

આજે ઘરમાં મોટી મિજબાની હતી, કારણ હતું, સૌમિલની સગાઈનું. એની સગાઈ હતી તેની પાસે જ સમય ન હતો. કામકાજમાં ગળાડૂબ !

હવે ઓચિંતુ જાણવા મળ્યું કે ‘કેટરર્સ, ખાવાનું આપવા ઘરે નહિ આવી શકે’.

સૌમિલે પોતાના મિત્રોને ફોન કર્યા. સહુની વ્યસ્તતાએ સૌમિલને અકળાવી મૂક્યો. આખરે , માએ કહ્યું,’ બેટા મારા એક મિત્ર છે, એમને કહીશ તો લેતા આવશે’.

જીવનમાં એવા તબક્કે આવી ઉભા છીએ કે કોઈના માટે ઘસાવું પડે તો વિચાર નથી કરતાં.

જૂવાન પેઢીએ શિખવા જેવી ખાસ વાત છે, એક ‘હું કામમાં છું ‘ બીજો સમય નહી ‘ એ બન્ને બહાનાંની પોકળતાથી તમે પણ પરિચિત છો.

થોડી સભયતા દાખવો. સામીવાળી વ્યક્તિની કિમત ક્યારે પણ ઓછી ન આંકશો. ્સહુ સત્ય જાણે છે માત્ર મૌનનું પાલન કરે છે.

બાકી સમજુ કો ઈશારા કાફી !





હા, પસ્તાવો ****૨

4 06 2021

પસ્તાવો થાય ત્યારે પાપ ધોવાય. હવે આજે કહેવા બેઠી જ છું તો વર્ષોથી દિલમાં ઘુમરાતી

વાત કહીને બોજો હળવો કરીશ. અજાણતામાં કરેલી ભૂલ નો વસવસો આટલી હદે સતાવશે

એનો અંદાઝ ન હતો.

અણમોલ, હવે ખૂબ પસ્તાઈ રહી હતી. ભૂતકાળના આવા વર્તન કાજે શરમ અનુભવી રહી હતી.

એ જમાના પ્રમાણે ઉંમર નાની તો ન કહેવાય કિંતુ સમઝણ ના નામે મોટું મસ મીંડુ હતું. નવો

નવો પ્યાર થયો. અણમોલ ,અમલનો હાથ ઝાલી સાસરે આવી. મા અને પિતાના સંસ્કાર

સારા હતા, સાસરીમાં સમાઈ તો ગઈ. અમલ પણ હજુ ભણતો હતો. નવા પરણેલાં હતા. મસ્તી

જીવનમાં ભરપૂર હતી.

હજુ તો બાર મહિના નહોતા થયા ત્યાં ‘પગ ભારે’ થયો. અમલ ચમક્યો. પોતે હજુ પિતા પાસે પૈસા

માગતો હતો. એને આ ઉપાધિ લાગી. અણમોલ કાંઇ બહુ સમજતી નહી. અમલની વાતોમાં

આવી ગઈ.

‘ન કરવાનું કૃત્ય’ કરી બેઠી. આવું એક વાર નહી બે વાર બન્યું. આખરે અમલ ભણીને કમાતો થયો.

જીવનમાં અનુભવ મળ્યો. અમલ કમાતો થયો એટલે બહેનનો રૂઆબ ફરી ગયો. સાસુ અને સસરાની

હાજરી ઘરમાં ગમતી નહી.

હા, પોતાને પિયર, ભાઇ અને ભાભી સંયુક્ત કુટુંબમાં રહેતાં તે ખૂબ ગમતું. આવું વિચિત્ર વર્તન કોને

ખબર કેમ સ્ત્રીઓ કરતી હશે? તે હજુ મારી સમજમાં આવતું નથી. હવે તો લગ્નને આઠ વર્ષ થઈ

ગયા હતા. બાળક આવવાના શુભ સમાચાર ઘરમાં જણાવ્યા. અમલના માતા અને પિતા રાજી થયા.

આ પહેલા બનેલી ઘટનાથી બન્ને અનજાણ હતા.

જેવો ઘરમાં પગલીનો પાડનાર આવ્યો કે અણમોલ અમલની પાછળ પડી. મારે આપણા બાળક

સાથે જુદો ઘર સંસાર માંડવો છે. અમલના સમજાવવાના બધા પ્રયત્ન નિષ્ફળ ગયા. રોજના

ઝઘડાથી થાકેલા અમલે મુંબઈ બદલી માગી.

બસ આજની ઘડીને કાલનો દિવસ, પિયર ગઈ બાળક લઈને પોતાને ઘરે મુંબઈ આવી પહોંચી.

જ્યારે અમલના માતા અને પિતા ઘરે આવતા ત્યારે અપમાનજનક વર્તન કરી તેમને દુભવતી.

અમલ માતાની આંખનો તારો હતો. અણમોલ જુવાનીમાં અંધ બની હતી. પછી તો બીજો

દીકરો આવ્યો. ભણીગણીને મોટા થયા અને બન્ને અમેરિકા જઈ સ્થાયી થયા.

જ્યારે અણમોલના પોતાના બાળકો અમેરિકા ગયા ત્યારે સમજ આવી. પોતાના ખરાબ

વર્તનની આજે સમજ આવી. ખૂ મોડું થઈ ગયું હતું. પસ્તાવો કરે પણ પાપા ધોવાઈ શકે

તેમ ન હતું.

દાદા અને દાદી ,પૌત્રોના પ્યાર માટે તરસતા રહ્યા. આ જીવનમાં અમર પટો લઈને કોઈ

આવ્યું નથી. આવા તંગ વાતાવરણમાં દાદા દાદી અકાળે અવસાન પામ્યા.

તેમના જીવનમાં દીકરા અમલ તરફથી ભરપૂર સંતોષ અને પ્રેમ પામ્યા હતા. અમલે તેના

પ્રેમમાં જરા પણ ઓટ આવવા ન દીધી. ગામ મળવા જતો ત્યારે માના ખોળામાં માથુ

મૂકી હિંચકે ઝુલતો. પપ્પા અને મમ્મીની દેખરેખ માટે માણસની તજવીજ કરી હતી.

અમલના વર્તનમાં રતીભાર ફરક ન આવ્યો. જેને કારણે માતા અને પિતાને અંતરમાં

શાંતિ હતી. અણમોલ તરફથી આશા છોડી દીધી હતી. અમલના બાળકો જોવા જીવ

તરસતો. અમલ વાતો અને ફોટાથી તેમના દિલ બહેલાવતો. બાળકો અમેરિકા ગયા

ત્યારે દાદા અને દાદીના આશીર્વાદ લેવા લઈને આવ્યો હતો.

પુત્ર પ્રેમ ને કારણે અમલના માતા અને પિતા શાંતિથી જીવતા. અમલે, અણમોલ તરફથી

સારા વર્તનની આશાને તિલાંજલી આપી દીધી હતી. તેના બે બાળકોની ‘મા’ હતી.

બસ એટલું પુરતું હતું.

બાળકો પાસે અણમોલની પોલ ક્યારેય ખુલ્લી પાડી ન હતી. કિંતુ મોટા થયા પછી બાળકો

પરિસ્તિતિ સમજી ચૂક્યા હતા. જ્યાં તેમના પિતાજી, અમલ કાંઈ ન બોલતા તો તેમણે પણ

ચૂપ રહેવામાં ડહાપણ લાગ્યું.

આજે જ્યારે અણમોલના બન્ને બાળકો અમેરિકા છે, સમય મળે ત્યારે વાત કરે છે. જેમાં

પ્રેમનો અભાવ અણમોલને વરતાય છે ! આવા સમયે અણમોલ, પોતાની જુવની દરમ્યાન

કરેલા કૃત્યોને ફાટી આંખે નિહાળી રહી છે ! આજે અણમોલને બધી જૂની વાતો યાદ

આવી રહી હતી. પોતાના કરેલા અભદ્ર વર્તનને કારણે તેનું માથું શરમથી ઝૂકી ગયું હતું.

પસ્તાવો થઈ રહ્યો હતો !

પણ શું કામનો ?

ઉત્તર હોય તો મને પણ સમજાવશો !

ચારે તરફ ધુંધળું જણાય છે.





વિરોધાભાસ

2 06 2021

જીવન તારી ન કળી શકાય તેવી માયા. તું ક્યારે રીઝે અને ક્યારે

નારાજ થાય કહેવું અસંભવ.

આજનો દિવસ અનેરો હતો. આમ જોવા જઈએ તો રોજ પ્રભાતે

ઉગતો સૂરજ નિત નવી વાતોની વણઝાર લાવે છે. ક્યારેય તેમાં

લેપાવું નહી. ‘છે છે ને નથી નથી જેવા હાલ થાય.’

જીવનની દરેક પળને માણો. જ્યારે ૭૫નો આંકડો પસાર થાય

પછી તો દરેક દિવસ અને રાત જોવા મળે એના જેવું સૌભાગ્ય

બીજું કશું નહી.

‘એક વાગે યોગના’ વર્ગમાં આવતું હસમુખું દંપતિ લગ્ન જીવનના

૬૧ વર્ષ ઉજવી રહ્યા હતા. આનંદનો અવધિ ઉલાળા મારતો હતો.

વર્ગમાં બધા ખુશખુશાલ હતા. યાદ છે ને આનંદ વહેંચીએ તો

બમણો થાય.

સાંજની ખુશનુમા હવા માણવા ઘરની બહાર જવાની આદત

પાડી છે. બરાબર ઘરની સામે ફરવા જવા માટે બગિચો છે. અડધો

કલાક તો અડધો કલાક જવાનું એટલે જવાનું. આજે થાકેલી હતી

છતાં પણ ગઈ. એક માઈલ જેટલું ચાલીને આવી.

અમારા મકાનનો દરવાન કંઈક વાત કરી રહ્યો હતો. મકાનમાં રહેતા

એક ભાઈ શનિવારે બિમાર પડ્યા. રવીવારે ઓપરેશન થયું. સોમવારે

‘વેંટીલેટર’ પર અને મંગળવારે મૃત્યુને ગળે લગાવ્યું.

મારાથી એનું નામ અને ઉમર પૂછાઈ ગયા. નામ ટી. જે. અને ઉમર ૬૧ વર્ષ.

કુદરતની કમાલ જુઓ. સ્વસ્થ લાગતો ટી જે ૬૧ વર્ષની ઉમરમાં ટુંકી બિમારી

ભોગવી ચાલ્યો ગયો. ‘યોગના’ વર્ગમાં આવતા દંપતિએ ૬૧ વર્ષ લગ્ન પછી સાથે

વિતાવ્યા.

કુદરત કમાલ તારી

માનવે હાર માની !!!!!!!