ઘરના ઘાતકી

12 04 2021

આ ‘શબ્દો’ વિષે કશું લખવું એ, હાથના કંગન માટે આરસી જેવું છે. દુનિયામાં જીવવા માટૅ કોઈ પણ વિપરિત પરિસ્થિતિ હોય, પહોંચી વળાય ! ખિસામાં પૈસા હોય કે ન હોય, શિંગ ,ચણા ખાઈને જીવી શકાય ! સૂવા માટે માથે છાપરું, ઘર કે મહેલ હોય કે ન હોય, ફુટપાથના બાંકડા પર લાંબી તાણી શકાય ! પોતાની આવડત પ્રમાણેની નોકરી હોય કે ન હોય, મજદૂરી કરી રોટલો રળી શકાય ! પણ ઘરના જ્યારે વેરી બને ત્યારે આખું કુટુંબ ફનાફાતિયા થઈ જાય.

વિચાર કરો કુટુંબમાં એક ગદ્દાર પાકે તો  કુટુંબના સહુને રસ્તા પર રઝળતા કરી શકવા સમર્થ છે. સ્વાર્થી મનોવૃત્તિ , ધંધાના ચોપડામાં ગોટાળા, માતા કે પિતાના બેંકના ખાતામાં  સહી દાખલ કરવી. બસ પતી ગયું. આખા કુટુંબની ઈજ્જત અને સુખ સાહબીને પૂર્ણ વિરામ આવી જાય. ભલેને એક માતાને ચાર બાળકો હોય, એક આવો નબિરો હોય તો પૂરતો છે. ઈશ્વર કરે ને કોઈના કુટુંબમાં આવા નબિરા ન પાકે. પણ જ્યારે આવે ત્યારે ઘરની કેવી દુર્દશા થાય એ વર્ણવવું ખૂબ કઠિન છે.

બસ આવું કાંઈક અમુલખ શેઠના કુટુંબમાં બન્યું હતું. જેવું નામ તેવી દોમદોમ સાહ્યબી તેમના ઘરમાં હતી. સહુથી મોટો દીકરો અમોલ બાપાનો પડ્યો બોલ ઝિલતો. માનો પણ ખૂબ લાડલો હતો. ઘરનો કુળ દીપક હતો. કેમ ન હોય ? વળી પત્ની પણ ખૂબ સંસ્કારી મળી હતી. ખાનદાન કુટુંબની ગર્ભ શ્રીમંત કુટુંબમાંથી આવતી હતી. નાની બે નણંદ અને એક દિયર હતો. દિયર સહુથી નાનો હતો. લગભગ આઠ વર્ષનો જ્યારે અવનિ પરણીને આવી ત્યારે. ઘરમાં બધાના દિલ જીતી લીધા હતાં.

બે બહેનો જોડિયા હતી. એકદમ સરખી દેખાય. ઘરનાને પણ તકલિફ પડે ઓળખવામાં. જેને કારણે શયતાનિયત એક કરે અને સજા બીજી ભોગવે. મમ્મી અને પપ્પાને સતાવવામાં ખૂબ દિલચશ્પી હતી. અમોલ હોંશિયાર હતો. એણે કાંઈક અલગતા બે બહેનોમાં શોધી કાઢી હતી એટલે એ થાપ ન ખાતો. નાનો આલાપ આ બધાથી મુક્ત હતો. એને તો ઘરમાં બધા ‘દુધ પૌંઆ’માં ગણી લેતાં. ભાભી લાડ કરતી જેને કારણે થોડો બગડૅલો પણ હતો. મમ્મીને તો એમ કે મારી વહુ સારી છે, દિયરને પ્રેમથી રાખે છે.

આલાપ અને અમોલ વચ્ચે લગભગ ૧૫ વર્ષનો તફાવત હતો. અમોલ મોટો તેથી પિતા બધી વાત તેને કરતા. આલાપ તો તેને જાણે પોતાનું બાળક ન હોય તેમ લાગતું. આલાપ પણ ભાઇ અને ભાભીની ખૂબ ઈજ્જત કરતો.આમ વર્ષોના પાણીના રેલાની જેમ પસાર થઈ ગયા.

ટીના અને મીના ભણવામાં ખૂબ પારંગત હતી. તેમાંય નાની મીના જે માત્ર પાંચ મિનિટ જ નાની હતી, તેને ભગવાને ‘મગજની જગ્યાએ કમપ્યુટર’ બેસાડ્યું હતું. ટીના લાખ પ્રયત્ન કરે તેની બરાબરી ન કરી શકે. આખરે હાર માની લીધી. બન્ને સાથે એક જ વર્ગમાં હોવાને કારણે ટીના, મીનાની સલાહ માનતી, મીના કાયમ વર્ગમાં પ્રથમ આવે. ટીના માંડ દસ કે અગિયારમાં નંબરે પહોંચે. ગમે તે હોય બન્નેને એકબીજા વગર પલભર પણ ન ચાલે. હવે તો કોલેજના પગથિયા સાથે ચડ્યા. ટીના એન્જીનિયરિંગમાં ગઈ મીનાને ડોક્ટર બનવું હતું. અમુલખ બધા બાળકોની પ્રગતિ જોઈ હરખાતા.

અમોલ અને અવનિ બે બાળકોના માતા પિતા બની ચૂક્યા હતા. બન્ને બહેનોએ પોતાનું ભણતર પુરું કર્યું, બસ તેમના હાથ પીળા કરવાની ધમાલમાં સહુ પરોવાઈ ગયા. નસિબ કેવા સુંદર બે જોડિયા ભાઈઓને આ બન્ને બહેનો પસંદ પડી ગઈ. રંગે ચંગે લગ્ન પતાવીને બહેનોને સાસરે વિદાય કરી. અમુલખને બન્ને દીકરીઓ આંખની કીકી સમાન વહાલી હતી.

તેમને વિદાય કર્યા પછી તેની તબિયત નાદુરસ્ત થઈ ગઈ. પુરૂષ હમેશા લાગણિ પ્રદર્શિત કરવામાં કંજૂસ રહ્યો છે. અમુલખ પોતાનો દીકરીઓ પ્રત્યેનો પ્રેમ દબાવી રહ્યો. જેને કારણે ધંધામાં એકાદ ભૂલ કરી બેઠો. અમોલ આ સમયે બાલકો સાથે બહારગામ ગયો હતો. આવ્યો ત્યારે ખબર પડી. ખૂબ મોડું થઈ ગયું હતું.  આલાપ તો અમેરિકામાં ભણી રહ્યો હતો. તેને કશી ખબર ન હતી.

ટીના અને મીનાને ખબર પડી. માતા અને પિતાને સાંત્વના આપી. આ બાજુ આલાપને મોકલાતા પૈસા અચાનક બંધ થઈ ગયા. અમુલખથી આ કારમો ઘા સહન ન થઈ શક્યો. એને લકવાનો હુમલો આવ્યો અને સંપૂર્ણ પણે પથારીવશ થઈ ગયો. અમોલ, આલાપ અને ટીના તેમજ મીનાની મમ્મી હંસાબાએ ક્યારેય ધંધાના કામમાં માથુ માર્યું ન હતું. તેમેને અવનિ પર વિશ્વાસ હતો. અવનિએ અમોલને વિશ્વાસમાં લીધો.

અરે, ‘સાંભળો છો”?

“હા, બોલ શું કહે છે’?

‘પપ્પાએ કરેલી ભૂલને કારણે ધંધામાં મોટી ખોટ આવી છે. બ્ન્ને બહેનો તો પરણીને સાસરે જતી રહી. આપણા બાળકોનો તો વિચાર કરો “?

‘અમોલને પોતાના કાન પર વિશ્વાસ ન બેઠો. પપ્પાના રાજમાં દોમ દોમ સાહ્યબી ભોગવી હતી. આજે જ્યારે વખત સાથ ન આપતો ત્યારે નજર ફેરવી લેવાની’!

અવનિ તો બસ પુંછડું પકડીને બેઠી હતી. ” મારી તેમજ આપણા બાળકોની ચિંતા તમે નહી કરો તો કોણ કરશે’?

અમોલ માથું ખંજવાળી રહ્યો. અવનિનો અવાજ ગુસ્સામાં જરાક મોટો થઈ ગયો હતો.  આ વાત અમુલખના કાને પડી ગઈ. સહુથી પ્રથમ કામ અમોલે આલાપને પૈસા અમેરિકા મોકલવાના બંધ કર્યા. અમુલખ આઘાત સહન ન કરી શક્યો. બસ ચાર દિવસમાં ઉંઘતા અમુલખને મૃત્યુએ પોતાની પાસે બોલાવી લીધો. હવે ધંધામાં આડુ અવળું કર્યું પછી અમુલખતો શાંતિની નિંદ પામી ગયા.

અમોલને માથે આભ ટૂટી પડ્યું. પોતાના અને બાપાના કારનામાને કારણે હાલત કફોડી થઈ. અવનિને આજે અચાનક પોતાના બાળકો યાદ આવ્યા. હજુ બધા નાના હતા. ઘરની જવાબદારી એના માથે હતી. સાસુમાના બધા ઘરેણા સગેવગે કરી દીધા. પોતાના નામનું બેંકમાં લોકર ખોલાવી બે ચાર વસ્તુ રાખી બધી નવા લોકરમાં મૂકી આવી. જેમાં પોતાની અને તેના પતિની સહી ચાલતી હતી.

અમોલને આ પસંદ ન આવ્યું પણ,’ કોની માએ સવાશેર સુંઠ ખાધી છે કે બૈરીની હા માં હા ન મિલાવે ” ! નીચી મુંડી રાખીને જેમ ચાલે છે તેમ ચાલવા દીધું. પત્નીના હુકમથી નાના આલાપને અમેરિકા પૈસા મોકલવાના બંધ. આલાપ ડાહ્યા માતા અને પિતાનો દીકરો હતો પહેલેથી સંયમ હોવાને કારણે પૈસા બચાવ્યા હતા અને ‘યુનવર્સિટીમાં નોકરી’ કરી કમાતો પણ હતો. હવે તેણે એકદમ ખર્ચો ઓછો કર્યો.

હંસાબા ઘરની વાતમાં બહુ માથુ મારતા નહી. પોતાના મોટા પુત્રને ‘રામ’ ગણતા. હવે આ રામ ક્યારે રાવણમાં ફેરવાઈ ગયો તેનો તેમને અંદાઝ પણ ન હતો.

અમોલે નાની ઉંમરમાં પિતાની છત્રછાયા ગુમાવી. જીવનની નગ્ન હકિકતથી વાકેફગાર થયો. સ્વીકારી જીવનમાં નાસીપાસ નહી થવાનો

દૃઢ નિશ્ચય કર્યો !





દોસ્તી

11 04 2021

ક્રિના અને કેતુ પહેલા ધોરણથી બાળમંદિરમાં સાથે ભણતા હતા. ચોથું ધોરણ પાસ કરીને બન્ને ફેલોશિપ સ્કૂલમાં પણ સાથે દાખલ થયા. બન્ને બાજુમાં બેસતા તેથી મૈત્રી થઈ ગઈ. વર્ગમાં બીજા વિદ્યાર્થીઓ પણ હોય તો ખરા જ ને ! ક્રિનાની બહેનપણિઓ મજાકમાં  કહેતી .

‘કેતુ સાથે ખૂબ દોસ્તી થઈ ગઈ છે’?

ક્રિના પણ કહેતી મને એની સાથે ફાવે છે. સ્વભાવનો ખૂબ સારો છે. દરરોજ બન્ને જણા રિસેસમાં સાથે ખાવા બેસે. એકબીજાનું ખાવાનું ખાય. એટલું જ નહી હસી હસીને વાત કરતા હોય. કોને ખબર તેમની વાત કદી ખૂટતી નહી. નસીબ સારા હતાં બન્નેને બેસવાની જગ્યા. આગળ પાછળની બેંચ પર હતી.

મેદાનમાં રમવા જાય ત્યારે બધાની સાથે રમતા. શાળાના વાર્ષિક મેળાવડામાં પણ ભાગ લેતા. હમણા થોડા દિવસથી કેતુ વર્ગમાં હાજર ન રહેતો. બે ત્રણ દિવસ ક્રિનાને એકલું એકલું લાગ્યું. આખરે એક દિવસ ક્રિના મમ્મીને ફરિયાદ કરી રહી, મમ્મી, છેલ્લા બે અઠવાડિયાથી કેતુ વર્ગમાં આવતો નથી !

મમ્મીને ખબર હતી ક્રિનાના વર્ગમાં ભણતા કેતુને કેન્સરનું નિદાન થયું હતું. ક્રિના હજુ જાણતી ન હતી.  કેતુ વગર ક્રિનાને વર્ગમાં ગમતું નહી. ક્રિનાને આ વાત જણાવવાની મમ્મીમાં તાકાત ન હતી. કેતુને ‘રેડિયેશનની ટ્રિટમેન્ટ ‘ચાલતી હતી.

કેન્સર હજુ શરૂઆતના તબક્કામાં હતું. ડોક્ટરે છાતી ઠોકીને કહ્યું હતું, ‘કેતુ એકદમ પાછો હતો એવો હરતો ફરતો થઈ જશે.કેતુના માતા અને પિતાને ડોક્ટરમાં ખૂબ શ્રદ્ધા હતી. તેની સારવાર દરમ્યાન કેતુને ખૂબ ઉત્સાહમાં રાખતા. નાનું બાળક એટલે જરા નરમ થઈ જાય.

છતાં મમ્મીને ધીરજ બંધાવે, ‘મમ્મી આ ડોક્ટર કાકા છે ને એ કેન્સરના નિષ્ણાત છે. એ તો મને જ્યારે કિમો આપે ને ત્યારે ઢીલો થઈ જાંઉ છું. પણ પછી જો હું  અત્યારે કેવો ઘોડા જેવો છું ને ‘!

આમ લગભગ એક મહિનો ચાલ્યું. આજે સવારથી ક્રિના મમ્મીનું માથું ખાઈ રહી હતી. ” જો આજે તું મને કેતુને ઘરે નહી લઈ જાય તો દૂધ પણ પીવાની નથી. જમવાની વાત તો કરતી જ નહી’.

મમ્મી અવાચક થઈ ગઈ. શું’ , ક્રિનાને આટલી બધી લાગણી છે, કેતુ ઉપર ‘?

હવે તેનો ઈલાજ શો?

ક્રિનાની મમ્મીએ કેતુની મમ્મીને ફોન કર્યો. બધી વાત જણાવી.

કેતુની મમ્મી બોલી,’ અમે ગઈ કાલે રાતના કેતુને લઈને હોસ્પિટલમાંથી ઘરે આવ્યા છીએ. અત્યારે કેતુ ઘસઘસાટ ઉંઘે છે. એમ કરો કાલે રવીવાર છે, બાર વાગ્યા પછી ક્રિનાને લઈને આવજો. કેતુ પણ ક્રિનાને ખૂબ યાદ કરે છે. તેને મળીને ખુશ થશે. ‘

કેતુની મમ્મીએ આજે તેને ભાવતી બધી રસોઈ બનાવી. કેતુ ઉઠ્યો એટલે કહે,

‘આજે ક્રિના તને મળવા આવવાની છે. તારા વગર એને વર્ગમાં ગમતું નથી. એને ખબર નથી તને શું થયું છે.’

કેતુ બોલ્યો,’મમ્મી તું ચિંતા નહી કરતી. ‘

કેતુ, નાહી ધોઈને તૈયાર થયો. છેલ્લી વાર તેઓ જ્યારે પર્યટન પર ગયા હતા ત્યારે ફેરિયા પાસેથી લીધેલા ગોગલ્સ ચડાવ્યા. પપ્પાની કેપ કાઢી અને માથા પર પહેરી લીધી. ગળામાં રૂમાલ બાંધ્યો. મમ્મી તો કેતુને જોઈને અવાચક થઈ ગઈ. બધું દુઃખ, દર્દ ભુલી કેતુને ગળે લગાવ્યો. સવારનો નાસ્તો કરી કેતુ વરંડામાં બેસી ક્રિનાની રાહ જોવા લાગ્યો.

ક્રિના આવવાની છે. દર્દ અડધું ગાયબ ! આંખોમાં ક્રિના ને જોવાની અને મળવાની તમન્ના.

બરાબર બાર વાગે ક્રિના મમ્મીની સાથે આવી. કેતુની મમ્મીએ બધું કામ પુરું કર્યું હતું, જેથી ક્રિના અને તેની મમ્મી સાથે આરામથી વાત થાય.

ક્રિના કેતુને જોઈને ખુબ ખુશ થઈ. ‘ અરે કેતુ, તું કેટલો સરસ લાગે છે’.

કેતુ ,’તારી રાહ જોઈને બેઠો છું’. ક્રિનાને જોઈને કેતુ ઉત્સાહમાં આવી ગયો.

રવીવારને દિવસે બપોરના સમયે કેતુએ આવા વેશ કેમ કાઢ્યા હશે. એકદમ બોલૉ ઉઠી,

‘અરે  આજે આપણે ક્યાં પર્યટન પર જવાનું છે ? તું તો જુહુ બીચ ગયા ત્યારે જેવો લાગતો હતો એવો આજે લાગે છે’. શાળાએ કેમ આવતો નથી, મને તારા વગર વર્ગમાં ગમતું નથી. તું માનીશ તારી બેસવાની જગ્યા પર હું મારો નાસ્તાનો ડબ્બો મુકું છું’.

‘અરે પગલી બસ સોમવારથી આવીશ’.

જમવાના ટેબલ પર પણ જ્યારે કેતુએ ચશ્મા અને કેપ ન કાઢ્યા તો અચાનક ક્રિના ઉભી થઈ, એક હાથે ચશ્મા અને બીજા હાથે કેપ કાઢી લીધા. કેતુ ને જોઈ પાષાણની મૂર્તિ થઈ ગઈ. જમ્યા વગર મા અને દીકરી ઘરે પહોંચ્યા.

સોમવારે સવારે ક્રિનાના માથા પર પણ ‘કેપ’ હતી.





મહોરું।

9 04 2021

સમાજમાં નામ સારું હતું. કારણ સર્વને વિદિત છે. પૈસા ખૂબ હતા. પછી ભલેને કામ ખોટા કર્યા

હોય ! જેને કારણે બાળકોને પરણાવવામાં તકલિફ ઉભી થતી. આમાં બાળકોનો શું વાંક ? કોને

આવી માથાકૂટ પસંદ છે ? અર્પિતા માટે સારો મૂરતિયો બાપા શોધતા હતાં. સારો એટલે ખૂબ

પૈસાદાર. કિંતુ ક્યાંય ઠેકાણું પડતું ન હતું.

આખરે પોતાનાથી થોડા ઉતરતા સમાજમાં તપાસ કરી. ખાધેપીધે સુખી કુટુંબ . અભિષેક,

અર્પિતાને બાળપણ્થી ચાહતો હતો બોલતો નહી. અર્પિતાને પણ આ વાતની ખબર હતી.

હારી થાકીને જ્યારે પિતાજીએ આ કુટુંબની વાત છેડી તો અર્પિતાને આમ મરજી હતી પણ

પોતાના કોડ બધા પૂરા કેવી રીતે થશે એ વાતની શંકા હતી. અભિષેક અને અર્પિતા એકબીજાને

ઓળખતા હતા.

એક વાંધો હતો, અભિષેકના પિતા મધ્યમ વર્ગના હતા. અર્પિતાને પોતાના પિતાના કારસ્તાનની

જાણ હતી, અર્પિતાને આ સંબંધ સ્વીકારવો પડ્યો. જેને કારણે થોડી ધુંધવાઈ પણ અભિષેક

દેખાવમાં કમ ન હતો. ઉમર વધતી જતી હતી. નાની બીજી એક બહેન પણ હતી.

અર્પિતાના પિતા પોતાના કર્યા પર જરા પણ શરમિંદા ન હતા. ઘરમાં બે બહેનોને રાખી હતી.

પૈસાનું જોર હતું એટલે કોઈ કાંઇ બોલતું નહી. અભિષેકની મા ગામમાં ખેતીવાડીનું ધ્યાન રાખતી.

પિતાજી સારી એવી મિલકત મૂકીને ગયા હતા. પોતે કમપ્યુટર એંજિનિયર હોવાને કારણે શહેરમાં

રહેતો હતો. અર્પિતાની સાથે સગાઈની વાત પાકી થતા, તેના પિતાના કુકર્મ ઢંકાઈ ગયા. જેમણે

હયાત પત્ની હોવા છતાં તેની નાની બહેન સાથે લગ્ન કર્યા હતાં. બન્ને બહેનોને રાખતા. જેને કારણે

સમાજમાં નામ ખૂબ ચર્ચાતું.

અભિષેકની મમ્મીને કોઈ ફરક પડતો ન હતો. તેનો દીકરો સુખી રહે તેમ ઈચ્છતી. મોટી દીકરી

મુંબઈમાં સુખી હતી. નાની અમેરિકામાં. ખેતીની આવક સારી હતી. રંગે ચંગે દીકરાને પરણાવ્યો.

અર્પિતાને આગળ ભણવામાં ખૂબ રસ હતો. અભિષેકે સંમતિ આપી .

ભાવતું હતું ને વૈદે કીધું. અર્પિતા દિલ દઈને ભણી. બાળક માટે પણ પાંચેક વર્ષ રાહ જોવા બન્ને

પતિ પત્ની તૈયાર હતા. અર્પિતાનું પેટ, માસ્ટર્સની ડીગ્રીથી ન ભરાયું. મહેનત કરી પી.એચડી. પુરું

કર્યં, સાથે સાથે મા બની. અર્પિતાએ ભલે પૈસા કાજે બાંધછોડ કરી હતી. પણ ભણીગણીને પાર

ઉતરી એટલે ખુશ હતી. અભિષેક જાણતો હતો મા હવે ૬૦ ઉપરની થઈ ગઈ છે. માને કહ્યું,

‘તું હવે શહેરમાં મારી સાથે આવી જા. તારા દીકરાના બાળક સાથે આનંદ કરજે’.

મા એ વાત માની. ત્યાં બધું વ્યવસ્થિત કરી શહેરમાં આવી. મા પોતે ખૂબ હોંશિયાર હતી. અર્પિતાને

મા સાથે આવી એ ખૂબ ગમ્યું. પરિસ્થિતિ સહુને અનુકૂળ હતી. મા પણ સમજુ અને ઉદાર દિલવાળી

હતી. એમાં દીકરાને ત્યાં પણ દીકરો આવ્યો એટલે વધુ ખુશ થઈ. અર્પિતા પોતાના બાપના ઘરનું

ઘમંડ બતાવતી નહી. એને ખબર હતી બાપા કેવી રીતે રહે છે. તેને કારણે સાસુમા સાથે ખૂબ સુંદર

વ્યવહાર કરતી.

બાળકના આવ્યા પછી છ મહિનામાં અર્પિતાને સરસ નોકરી મળી ગઈ. પૂનાની સરસ કોલેજમાં

પ્રિન્સિપાલ તરિકે. આમ દેખાવડી અને હોંશિયાર અર્પિતા જીવનમાં સરસ રીતે ગોઠવાઈ ગઈ.

નણંદો બહુ આવતી નહી . કોને ખબર મુખ પર મહોરું પહેર્યું હતું કે કેમ,

સાસુમા શાંતિથી જીવી રહ્ય હતા. ઘરમાં બાળક પણ તેમની દેખરેખ નીચે સુંદર માવજત અને પ્રેમ

પામી રહ્યું હતું. પોતાનું બાળક દાદીમા પાસે સુંદર રીતે મોતૂં થઈ રહ્યું હોય તો કઈ વહુને આનંદ ન

થાય ? નાનકો ટીકલુ ધીરે ધીરે મોટો થઈ રહ્યો હતો. વર્ષોને જતા ક્યાં વાર લાગે છે. બે બેડરૂમના

ઘરમાં સહુ આનંદ કિલ્લોલ કરતા હતા.

જોત જોતામાં ટીકલુ ઉર્ફ અમર બાર વર્ષનો થઈ ગયો. બંગલામાં મોટી થયેલી અર્પિતાને હવે ઘર

નાનું પડવા માંડ્યું. દીકરા માટે અલગ રૂમ જોઈતો હતો. અભિષેક તેની વાત ગણકારતો નહી.

માતાએ જ્યારે જાણ્યું ત્યારે દીકરાને કહ્યું,’આપણી જમીન જે પૂનામાં છે તેનો કોઈ ઉપાય કરીએ”.

દીકરાને એ જમીન ઉપર માલદાર થવાનો ઈરાદો હતો. કોઈ પણ બિલ્ડર વાત કરવા આવે તો ધડ

માથા વગરની વાત કરતો. આ બાજુ અર્પિતાનું વર્તન સાસુમા તરફનું બદલાવા લાગ્યું. દીકરો હવે

મોટો થઈ ગયો હતો. દાદીમાની એવી કોઈ દેખરેખની જરૂર ન હતી. ‘મા’ સમજી તો ગઈ પણ

સંયમ જાળવીને ચૂપ રહી. તે જાણતી હતી કે દીકરો સાચી વાત કરશે તો પણ વહુ તેનો ઉંધો અર્થ

કરશે.

મોટી દીકરી અને જમાઈને સલાહ માટે બોલાવ્યા. દીકરીએ સત્ય કહ્યું ,’મા આ પ્રશ્ન તારે ભાઈ અને

ભાભી સાથે સુલઝાવવો જોઈએ’. જમાઈ જાણતો હતો કે અર્પિતા કોઈનું સાંભળે એવી નથી. તેણે

સાળા પર દબાણ મૂક્યું.

‘મા ની જમીનનો બંદોબસ્ત કર અને મોટી જગ્યા લે જ્યાં મા ને પોતાનો રૂમ અને સેવા કરવાની

સગવડ હોય’ ! દીકરો વડીલ જેવા જીજાજીની વાત ટાળી ન શક્યો. તેમની ખૂબ ઈજ્જત કરતો હતો.

અર્પિતા કાંઈ બોલી શકી નહી. એક રૂમ ઓછો હતો તેનું આ બધું નાટક હતું.

માનવીનો સ્વભાવ છે, ‘ગરજ સરી એટલે વૈદ વેરી’ ! અર્પિતાને પોતાનો દીકરો મોટો થઈ ગયો એટલે

મા, ઘરમાં નડતી. જ્યારે નાનો હતો અને એની બધી સગવડ ‘મા’ સાચવતી ત્યારે મીઠી મધ જેવી

લાગતી હતી. અમરને દાદી ખૂબ વહાલી હતી. પોતાની માનું દાદી તરફનું વલણ ગમતું નહી છતાં

કહેવાની તાકાત ન હતી.

સામાન્ય રીતે દરેક ઈન્સાનનો આ અનુભવ રહ્યો છે. સમાજમાં ચાલી રહેલા અન્યાય વિષે સહુ મૌન

સેવે છે. સાચું કહું, હું પોતે પણ તેવી જ છું . શામાટે આપણે સત્યને પક્ષે ઉભા રહી પરિસ્થિતિને

સુલઝાવી નથી શકતાં ?

ભૂલી ગઈ કે તે આ ઘરમાં પરણીને આવી ત્યારથી તેને માન અને સમ્માન મળ્યા હતા. આ ઘર

એનું જ હતું. મા પણ આ ઘરની એટલી જ હકદાર હતી. રહેતા હતા એ ઘર માના પૈસાથી તો લીધું હતું.





જીભ અને જાતે

7 04 2021

વર્ષો પહેલાંની વાત છે ઘરે ભારતથી મહેમાન આવ્યા હતાં. અંહીની રોજીંદગી જીંદગી જોઈ એક

સલાહ આપી હતી. ” બેટા જીભ હલાવવી એના કરતાં જાત હલાવવી સારી” . કોને ખબર કેમ એ

સુવર્ણ સલાહ હૈયે કોતરાઈ ગઈ છે.

શીર્ષક જોઈને થશે આ શું છે ? ખરું કહું તો જીવનની સચ્ચાઈ છે. જાત અને જીભ

બન્ને શરીરના ભિન્ન અંગો છે. શરીરના અંગ માટે ક્યારેય નાખી શકાય કે કયું

અંગ,કયા અંગ કરતાં સારું યા ચડિયાતું. તમે કહી શકશો કે આંખ કરતા કાન

સારા ? કે કાન કરતા પગ સારા ? ટૂંકમાં કહું તો દરેક અંગ પોત પોતાની જગ્યાએ ઉત્તમ છે.

સર્જનહારની આ તો કરામત છે કોઈ’વહાલું નહી કોઈ અળખામણું નહી’. બધા અંગો

તેના સ્થાને ઉચિત છે. એ પ્રમાણે જીવનમાં પણ દરેક સંબંધ, સગા કે કુટુંબી સહુ પોતપોતાની

જગ્યાએ ઉત્તમ છે. કોઈની અદલાબદલી કરવી શક્ય નથી યા યોગ્ય નથી !

ચાલો ત્યારે મૂળ મુદ્દા પર આવું. જાતે નો અર્થ તમે સમજી ગયા હશો ? જાતે એટલે પોતાની

મેળે ! જીભ માટે તો કશું પણ કહેવું વ્યાજબી નથી ! આ વાત આજે મારા દિમાગમાં કેવી

રીતે આવી ?

છેલ્લા ૨૦ વર્ષોથી દર વર્ષે ભારત આવવાનું સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થયું છે. ભલે અમેરિકા ની

નાગરિકતા પ્રાપ્ત કરી હોય. ભારત માટેના પ્રેમમાં તસુભાર ફરક પડ્યો નથી. ભારત

મારી જન્મભૂમિ છે . તો અમેરિકા મારી કર્મભૂમિ છે. એના પ્રત્યે પણ એટલો જ પ્રેમ છે.

વષોના વહાણાં વાયા. અહીની જીંદગીથી પરિચિત છું. તેમજ તેના વિશે કોઈ ફરિયાદ

પણ નથી. અહીં આવીને શ્રમનો મહિમા જાણ્યો. ‘શ્રીમદ ભાગવત ગીતાનો’ સંદેશ બરાબર

સમજાય. ‘જાતે’ સઘળા કામ કરવાની આદત પડી ગઈ. ક્યારેય તેમાં નાનમ લાગી નથી.

ખરું પૂછો તો ભારત આવી, ભલેને ઘરમાં ત્રણ નોકર હોય તો પણ પાણી માંગવાની આદત

નથી!ઉભા થઈને લઈ લેવામાં આત્મ સન્માનની ભાવના જણાય છે.

‘જાતે’ શબ્દનો અર્થ સાચા અર્થમાં જાણ્યો. તેના માટે અમેરિકન જીવન પદ્ધતિનો માનું

તેટલો આભાર ઓછો છે ! તેના ફાયદા અગણિત છે. સહુ પ્રથમ તો સેહત સારી રહે.

શરીરના બધા અંગોમાં સ્ફૂર્તિ જણાય. ઘરમાં એક જાતનું શિસ્ત જળવાય.

સવારે ઉઠીએ ત્યારથી રાતના પથારીમાં થાકેલા સૂઈ જઈએ ત્યાં સુધીના દરેક કાર્ય કરવા

માટે કોઈની મદદ મળતી નથી. મતલબ બધા કામ ‘જાતે કરવાના’. મોટેભાગે નોકરી પર

પણ જવાનું, બાળકોના ઉછેર થી માંડી ઘરમાં રસોઈ કરવી બધું જ સમાઈ જાય. કપડાં ધોવા

થી માંડીને ઘરમાં ઝાડુ ઝાપટ કરવા કોઈ કામ બાકાત નહીં કરવાનું.

એક વાત જરૂર કહીશ, આ બધું કર્યા પછી પણ તમારામાં જે ઉત્સાહ અને ઉમંગ હોય છે

તેનું દર્શન તમને દિવસભર જણાશે. કોઈ ગૃહિણી તમને આ વિશે ફરિયાદ કરતી નહી દેખાય.

જ્યારે ‘ઘરમાં મહેમાન ‘ હોય ત્યારે તો ગૃહિણીની અગ્નિ પરીક્ષા લેવાય. છતાં મુખ પર મુખવટો

પહેરી હસતે મોઢે સહુને સાચવે. કરુણતા તો ત્યારે જણાય આવનાર પરોણો ,તેની ખામીઓ જુએ

અને બે વ્યક્તિઓમાં તેને બદનામ કરે ! ખેર, આ જીંદગી કહેવાય.

હવે ‘જીભ’ની વાત કહ્યા વગર રહી નહિ શકું. આપણા દેશમાં તેમને ત્યાં પૈસાની રેલમછેલ છે

ત્યારે જીભ સરસ રીતે ચાલતી જણાય.જ્યાં બેઠા હોય ત્યાંથી ફરમાન બહાર પડે. દેવ તેવી પૂજા,

પ્રમાણે વ્યક્તિ કામ કરતી હોય. મને ખૂબ આનંદ થાય જ્યારે મારી હાજરીમાં, કામ કરનાર

વ્યક્તિને પણ ઇજ્જત થી જોવામાં આવે. ઘણા તુમાખી દાર નોકરોને પગાર આપે એટલે જાણે

એમણે ખરીદ્યા ન હોય એવી રીતે વર્તન કરે ! નોકર આપણે ત્યાં કામ કરવાનો પગાર લે છે,

એનો અર્થ એ તો નથી કે આપણું વર્તન સભ્ય ન હોય ? ઘરની વ્યક્તિની જેમ તેમને પણ માન

મળે. એવા નોકરો પણ ખૂબ દિલથી કામ કરતા હોય છે. ‘જીભ’ને સંયમમાં રાખે તો તેમનું

કામ ફટાફટ અને ખૂબ ઉમંગ ભેર થાય. મારા જેવી હવે અમેરિકામાં વર્ષોથી ટેવાઈ ગઈ હોય

તેને હંમેશા ‘જીભ ચલાવવી એના કરતા જાત હલાવવી’ વધારે પસંદ પડે. આદત છૂટી ગઈ

હોવાને કારણે કોઈને પણ કામ  ચીંધી શકતી નથી.

જો કે હવે તો અમેરિકામાં પણ ‘હાઉસ કીપર’ આવે છે. તેની સાથે ખૂબ નમ્રતા પૂર્વક બોલવાની

આદત પડી ગઈ છે. છતાં પણ જમવાના ટેબલ પર ગરમ ગરમ રોટલી મહારાજ લાવે ત્યારે ‘જીભ’

ના ફાયદા જણાય છે. ઈસ્ત્રી કરેલ કપડાં જોઈને મન પ્રફુલ્લિત થઈ ઊઠે છે. સવારના પહોરમાં

ઊઠીને પોતાના પલંગ પાથરવાનો નહિ. આ બધા જીભ ના ફાયદા થોડા વખત માટે મન મોહી

લે છે. તેની આદત પડે તે પહેલા ઘર જવા માટે મન તત્પર હોય છે.

હવે આપણે નક્કી કરવાનું આપણે શું હલાવવું છે. ” જીભ કે જાત “.

****************





‘જી અને હા’ અક્ષરનો પ્રતાપ !

5 04 2021

‘બે અક્ષર’. તેની તાકાત જો માપવા જઈશું તો અચંબો થશે. જો જીવનમાં ખુશ રહેવું હોય, ઉલઝનોથી દૂર રહેવું હોય, આનંદ પ્રમોદનો ભરપૂર ઉપભોગ કરવો હોય તો આ બે શબ્દોને હૈયામાં કોતરી રાખવા જરૂરી છે. આ શબ્દોનો ઉપયોગ જો થોડો વખત કરીશું તો જીવનભર તેના મધુર ફળ ચાખવા મળશે. જેની મિઠાશ પૂરી જિંદગી ચાખવા મળશે.

‘જી  અને હા’ નો ઉપયોગ જીવનમાં જેટલો છૂટથી કરીશું એટલું આગળ વધવાનો માર્ગ મોકળો થશે. જેમ અંગ્રેજીમાં ,’પ્લિઝ’ શબ્દ જાદૂઈ અસર ઉપજાવે છે તેમ આપણી ભાષામાં ,માત્ર ડોકું ધુણાવીને કાર્ય કરાવવાનો સરળ રસ્તો છે.

ચાલો તમને જુદા જુદા પ્રસંગો દ્વારા તેની યથાર્થતા સમજાવું. જો તમને યોગ્ય લાગે અને ગળામાં શીરાની જેમ વાત ઉતરે તો અપનાવવામાં વિલંબ ન કરશો.

નાનું બાળકઃ  તમને કદાચ જીંદગીમાં પહેલી વાર મળ્યું હોય અને તમારી પાસે બોલાવવું હોય તો ,તેની દરેક વાતમાં ‘હા’ ભણજો ! શરૂ શરૂમાં તે અચકાશે. અચાનક થોડી પળો પછી તમારી સાથે દોસ્તી થઈ જશે. . ચમત્કાર જુઓ તમે તેને જે પણ કહેશો તેનો જવાબ તમને ‘જી’માં આપશે. એક નાતો બંધાઈ ગયા પછી બાળકની પાસે તેના ભલા માટે મનગમતું કરાવવાનો ,સિધો અને સરળ ઉપાય !

અરે, દીકરો જુવાન થાય અને મમ્મી પાસે પૈસા માગે, સહુ પ્રથમ હા, પાડો. તમે પૈસા લેવા જાવ, સહુ પ્રથમ કબાટની ચાવી શોધો, દીકરો દોડતો જઈને લઈ આવશે. કબાટ ખોલો, પાકિટ કાઢો, એની નજર જો જો તમારી ક્રિયા પર આતુરતાથી મંડાઈ હશે. તમે પૈસા ગણો અને ધીરે રહીને,’ પૂછો બેટા શું કરવા છે.’   તરત જ કારણ કહેશે.

અરે, નોકરી પર પણ સંકટોથી યા ઘર્ષણોથી દૂર રહેવું હોય તો આ બન્ને શબ્દ રામબાણ ઈલાજ જેવા છે. ઘરમાં પતિ અને પત્ની બન્ને નોકરી કરતા હોય અને શાંતિ ઈશ્છતા હો તો આ બે શબ્દોનો ઉપયોગ ઘરમાંવાતાવર્ણ શાંત રાખશે. ‘કેમ’ , શબ્દ નો ઉપયોગ ભૂલેચૂકે ન કરશો. ‘જી અને હા’ જે યોગ્ય લાગે તે છૂટથી વાપરશો !

આ બન્ને અક્ષર, ‘હકારાત્મક’ વલણ દર્શાવે છે જે આ જીવનનું મહત્વનું અંગ છે. જિવનમાં પ્રગતિ પ્રાપ્ત કરાવે છે. જેની આવશ્યકતા નકારી શકાય એમ નથી.

હવે જો એ કારણ તમને વ્યાજબી લાગે તો વાત ત્યાં ખતમ . પણ તમને લાગે કે આટલી મોટી રકમ અને નાની ઉમર તો પ્યારથી વાત કરી શકવાની સ્થિતિમાં એ હશે. કારણ તમે પૈસા ગણો છો. એની નજર મધમાખીની જેમ મધ ઉપર છે. તમારી વાત સાંભળશે અને તમે જો તેના મત પ્રમાણે વ્યાજબી કહેતા હશો તો ,’જી’ મમ્મી કહેશે. નહિ તો પ્રેમથી તમને એની વાત મનાવવાનો પ્રયત્ન કરશે.

તમને તમારી જાત ઉપર, બાળક ઉપર અને તમારા આપેલા સંસ્કાર ઉપર ભરોસો હોવો ખૂબ જરૂરી છે. બાળકની ઉમર પ્રમાણે તેનામાં વિચારવાની શક્તિ ખીલી હોય છે. તેની વાતને ઈજ્જતથી સાંભળશો. એ ખૂબ આમન્યા જાળવી વાત કરશે યા પોતાની વાત મનાવશે !

ચાલો હવે વાત કરીશું જુવાન દીકરીની. કોલેજમાં જાય છે અને પ્યાર થઈ જાય છે. હવે આ એવી ઉમર છે કે, વાળ્યા વળે નહી અને હાર્યા હારે નહી. જો દીકરી સાથે પ્રેમ પૂર્વકનો મા દીકરીનો સંબંધ હશે તો દીકરી ‘જી’ કહી બધી વાત સાંભળશે. જ્યારે એ વાત કરતી હોય ત્યારે ‘હા’ કહી બધી વાત સાંભળવી. ઉગ્ર વાતાવરણ ખડું કરવું નહી. આ ખૂબ અગત્યનો પ્રશ્ન છે જેનું હલ ધિરજ અને ચિવટ પૂર્વક નિકળે.

પ્રેમથી તેની બધી વાત ‘હા’ કહીને સાંભળવી. જો જીદ યા ‘ના’ શબ્દનો પ્રયોગ કર્યો તો સમજૌંબાજી હાથમાંથી જશે. આ બનેલી વાત છે. મારા મિત્રની દીકરી એક મુસલમાન છોકરાના પ્રેમમાં પાગલ થઈ. મુસલમાન હતો એનો માતા તેમજ પિતાને જરા પણ વાંધો ન હતો. દીકરી આસમાનની પરી જેવી અને પેલો છોકરો રસ્તા પરના મવાલી જેવો. મિત્ર મંડળીમાં મળ્યા અને ઓળખાણ થઈ. સાવ રદ્દી લાગતો, ન તેના માતા કે પિતાના ઠેકાણા યા ન કોઈ રિશ્તેદાર નજીકના . મિત્ર કેવી રીતે હતો તે પણ ખબર ન પડી. અપ્સરા જેવી છોકરી ,જેણે કદી પ્રેમનો સ્વાદ ચાખ્યો ન હતો, એ માર્ગ ભૂલી.

હવે માતા અને પિતાએ સમઝણ પૂર્વક વાત કરવાને બદલે ગુસ્સાથી વાત કરી. વાત વણસી ગઈ. કદી સામે ન બોલનાર છોકરીએ બળવો પોકાર્યો.

‘બસ, પરણું તો આને જ નહિતર કોઈ નહી’. હારી થાકીને માતા તેમજ પિતાએ લગ્ન કરાવી આપ્યા. હવે રંગ બદલાયો. પેલો છોકરો કમાવા પણ માગતો ન હતો. ખબર હતી છોકરી પૈસાવાળાની છે. જાતે કરીને પગ પર કુહાડો માર્યો હતો એટલે છોકરી માતા તેમજ પિતાને પણ કાંઇ કહી શકી નહી. એની સાથે પાકિસ્તાન પણ જઈ આવી. કુટુંબ સાવ નાખી દેવા જેવું હતું. ત્રણ વર્ષ ખેંચ્યા પછી બિમારીનો ભોગ બની. માતાને ખબર પડી તેને સારવાર કરવા ઘરે લઈ આવી. પેલા ભાઈ રફુચક્કર થઈ ગયા. ન કદી મળવા આવે કે ન કદી ફોન કરે.

સાપે છછુંદર ગાળ્યા જેવી હાલત થઈ. બે વર્ષ નિકળી ગયા. આખરે પીછો છોડાવ્યો. “છૂટાછેડા”.

બેટા હવે ફરી પરણીશ, નીચું જોઈને, દીકરી બોલી ‘જી હા’ !

બાળકની ઉમરનો પણ તકાજો હોય છે. શાળાથી આવેલા બાળકને ,’ચાલ હવે ઘરકામ કરવા બેસીજા ‘! જેવો હુકમ છોડતી માતા ભૂલે છે કે આખા દિવસનું શાળાએ ગયેલું બાળક આવે ત્યારે પ્યારથી તેની પાસે બેસી બે શબ્દ બોલીએ,

‘બેટા તારો દિવસ કેવો હતો ?

‘સારો.’

શાળામાં બરાબર ધ્યાન આપ્યું હતું’ ?

‘જી’.

ઘરકામ શિક્ષક્ને બતાવ્યું હતું ?’

‘હા’.

‘ભૂલ હતી’ ?

‘જી મમ્મી, એક’.

પછી કહીએ તારું ઘરકામ બતાવ, બાળક હોંશે હોંશે આખા દિવસમાં કરેલું બધું કામ બતાવશે. શાબાશી કે વઢ મળ્યા હશે તે પણ નિર્દોષ ભાવે કહી દેશે. બાળક સાથે બાળકની ભાષામાં વાત કરીએ તે વધુ યોગ્ય છે. જેમ બાળક પાસે આપણે શિસ્ત અને પ્રેમ ભરી વાણીની આશા રાખીએ છીએ તેવી આપણી પણ હોવી જરૂરી છે.

૨૧મી સદીમાં નોકરી કરતી માતા ,આખા દિવસનો થાક અને ગુસ્સો બાળક પર ચિડિયાપણાથી કાઢે તે યોગ્ય નથી .

‘જી અને હા’ એકાક્ષરીની કમાલ ખરેખર દાદ માગી લેતેવી છે !





પાઠ ભણાવ્યો

2 04 2021

આજે એ દિવસ નજર સમક્ષ તરવરે છે. મારા માતા અને પિતા જાત્રા કરવા જઈ રહ્યા હતા. ૪૫ દિવસની લીલી વ્રજની પરિક્રમા. તેમની ઈચ્છા હતી પિતાના ખાસ મિત્ર શાંતિકાકા અને કમળાકાકી પણ સાથે આવે. હવે શાંતિકાકા અને કમળાકાકી સંયુક્ત કુટુંબમા રહેતા હતા. ધંધામાં પણ તેમનો દીકરો સાથે હતો. ધંધો શાંતિકાકાએ જમાવ્યો હતો તેથી ચલણ બધું તેમનું રહેતું.

દીકરા વહુને બાળકો સાથે ઘી કેળા હતા. સહુને ફાવતું પણ સારું. મારા માતા અને પિતા મંદિરની નજીક રહેતા. બાળકોને સારું ભણતર પ્રાપ્ત થાય એટલે અમે મરીન ડ્રાઈવ પર રહેતા હતા. બહું જ સાથે પણ રહેવાનું અલગ. મારી પત્નીને મારા કરતા વધારે મારી બા સાથે ફાવતું.

શાંતિકાકાએ પોતાના દીકરાને મનની વાત જણાવી, ‘બેટા હમણા મારી અને તારી માની તબિયત સારી રહે છે. જાત્રામાં ચાલવું પડે. તને ખબર છે મારો મિત્ર મોહન અને રમા પણ જાય છે. અમે ચારેય જણા સાથે હોઈએ તો એકબીજાની હુંફ રહે’.

હવે અઠવાડિયા પહેલાજ દીકરાને તેની ધર્મપત્નીએ  રજામાં ફરવા જવા માટે ઉશ્કેર્યો હતો. આમ પણ પત્નીઓ ખૂબ ચાલાક હોય છે. હોળીનું નાળિયેર પતિને બનાવતી હોય છે. મૂરખ પતિદેવ પત્નીની ચાલબાજી સમજવામાં નિષ્ફળ નિવડે છે.

દીકરએ બાપને કહ્યું, ‘પિતાજી હમણા ધંધામાં ઉઘરાણી આવી નથી તમે આ સાલને બદલે આવતી સાલ જાવ તો કેવું ‘?

પિતાજીએ મિત્રને ના પાડી દીધી. મોહનભાઈ અને રમા તો જાત્રા કરવા નિકળી ગયા. તેમની જાત્રા લાંબી હતી. વચમાં દિવાળી આવી બાળકોને શાળામાં રજા પડી. શાંતાકાકી અને કમળાકાકીના દીકરા વહુ નૈનીતાલ જવા ઉપડી ગયા. પિતા મોહનલાલને થયું,’ જાત્રા કરવા જવું હતું ત્યારે પૈસાની છૂટ ન હતી . હવે ક્યાંથી આવ્યા’ ?

મનમાં સમજીને બેસી રહ્યા. પત્ની સાથે વાત કરી. પત્નીને પતિદેવનો વિચાર ગમ્યો નહી. પણ તેમની વાત માન્યા વગર છૂટકો પણ ન હતો. દસ દિવસની અંદર પોતે રહેતા હતા એ આલિશાન ફ્લેટ વેચી દીધો. સઘળો સામાન ખટારામાં ભરીને દેશ ભેગા થઈ ગયા. આજુબાજુવાળાને ગંધ સરખી ન આવવા દીધી. તેમના મિત હજુ જાત્રામાં હતા એતલે કોઈને પણ મળ્યા વગર ગામ ભેગા થઈ ગયા. ભલું થયું દુકાન માણસોને ભરોસે સોંપીને નિકળ્યા. વર્ષો જૂના માણસો હતા એટલે ધંધો સાચવી લેશે તેની ચિંતા હતી નહી.

મોહનકાકાનો દીકરો પરિવર સહિત પાછો આવ્યો. ઘરના બારણાની ઘંટડી વગાડી. ટ્રેન સવારે વહેલી આવી પહોંચી હતી. ઉંઘમાંથી એક સુંદર જુવાન બહેન બારણું ખોલવા આવ્યા.

કોણ ?

‘મમ્મી, બારણું ખોલ હું આવી ગયો છું’.

પેલા બહેનને બાળક હતા નહી. ચમકીને દરવાજો ખોલ્યો. ‘આપ કોણ’.

હવે ચમકવાનો વારો મોહનકાકાના દીકરાનો હતો. તમે અંહી ક્યાંથી ,’આ તો મારું ઘર છે. ‘

‘ભાઈ તમારી ભૂલ થાય છે,’મોહન શેઠે પોતાનું ઘર વેચી દીધું . અમે નવા ભાડૂત છીએ’ !

આંખે અંધારા આવ્યા. ‘મારા પિતાજી ક્યાં છે’?

‘એ તો ગામ ગયા’ !

વળતી ટેક્સીએ કુંવર પોતાના પરિવાર સાથે સ્ટેશને આવ્યા અને ગામ ભણિ રવાના થયા.

ધુંઆ પુંઆ થતા સહુ ગામના ઘરમાં આવ્યા.

પિતાજી આ તમે શું કર્યું ‘? દીકરાએ રાડ પાડી. વહુને બાળકો શાંત ઉભા રહી તમાશો જોવા લાગ્યા.

‘દીકરા શું કહું, મારા મિત્ર સાથે જાત્રા કરવા જવાના પૈસા ન હતા. તું પરિવાર સાથે નૈનિતાલ જઈ આવ્યો. બેટા હવે હું અને તારી માતા અંહી ગામના ઘરમાં રહીશું. મુંબઈનો ધંધો તું સંભાળજે. ધંધો મારે નામે છે એટલે પૈસા મોકલવાની કોઈ આનાકાની કરીશ નહી. હું તારો બાપ છું’.

તારા માગ્યા વગર ,’આ ઘર લેવાના પૈસા લે ! સુખી થજે’.





છલાંગ

29 03 2021

‘ મા જોને આકાશમાં વિમાન દેખાય છે’. દોડીને આવી, સૃષ્ટિ માનો સાડલો ખેંચી રહી

માને વિમાન બતાવતી અને તાળીઑ પાડીને નાચતી. સૃષ્ટિને બાળપણથી વિમાન જોવા બહુ ગમતા. ભલેને શાળાનું ઘરકામ કરતી હોય. જો ઉપર ગગનમાં વિમાનનો અવાજ સંભળાય કે તરત જ હાથમાંનું દફતર અને ચોપડા ફેંકીને તેને જોવા દોડી જતી.

કોને ખબર ગયા જન્મમાં પક્ષી ન હોય કદાચ. શાળામાં ચિત્રકામના સમયે અવનવા વિમાનના ચિત્રો દોરતી. ચિત્રકામની શિક્ષિકા તેના ચિત્રને જોઈ ખુશ થતી. મનોમન ભગવાનને પ્રાર્થના કરતી, ‘આ તારી દીરીની મનોકામના પૂર્ણ કરજે’. સૃષ્ટિ મોટી થતી ગઈ તેમ તેના વિમાનના ચિત્રો અદભૂત નવી નવી કારિગરી દર્શાવતા. જેનો હજુ વિમાન બનાવનાર કંપનીઓને વિચાર સુદ્ધાં નહોતો આવ્યો.

એનું વિમાન આકાશમાં ઉડતું હોય અને અચાનક ઉભું રાખવાનું હોય તો પાણી ઉપર પણ ઉતરીને તરી શકે. વિમાનમાં ઠંડી ખૂબ લાગતી હોય તો દરેક મુસાફર પોતાની બેસવાની જગ્યા ગરમ પણ કરી શકે. જેને કારણે આખા વિમાનમાં કોઈને તકલિફ ન પડે. આવા આવા વિચારો કરી તેના પ્રયોગો કરી, લેખો લખતી. એની દિમાગની ઉડાના વાંચનારના દિલમાં વસી જતી. જેને કારણે તેને પ્રસિદ્ધિ પ્રાપ્ત થઈ. બસ પછી તો એક પછી એક કદમ સાચા રસ્તે વળ્યા.

ભણવામાં ખૂબ ધ્યાન રાખતી સૃષ્ટિ વર્ગમાં સહુથી કુશળ વિદ્યાર્થિની હતી. માત્ર વિમાનમાં રસ ધરાવતી કન્યા જ્યારે મોટી થઈ ત્યારે પોતાની હોંશિયારીને કારણે આઈ.આઈ.ટી.માં દાખલો મેળવી એરોનોટિક્સ એન્જિંન્યરિંગ ભણવા પહોંચી ગઈ. બાળપણથી એક સ્વપ્ન હમેશા તેની નજર સમક્ષ તરવરતું હતું. સ્વપનામાં તે વિમાનની ચાલક જણાતી. સાધારણ કુટુંબની સૃષ્ટિ માટે આ સ્વપનું અણમોલ હતું.

આઈ.આઈ.ટી.માં છાત્રવૃત્તિ મેળવીને પહોંચી હતી. તેને ગર્વ હતો કે માતા પિતા પર આસ્થિક બોજો નહોતો નાખ્યો . સાથે ભણતા જગતની નજીક ક્યારે સરી તેનો ખ્યાલ પણ ન રહ્યો. જગત તેની અપૂર્વ છટા અને સાદગીથી ચકિત થયો હતો. ભણવામાં તો તે પણ ખૂબ હોંશિયાર હતો. કિંતુ સૃષ્ટિના મુખ પર જે અડગતા અને લક્ષને પ્રાપ્ત કરવાનું તેજ ઝગારા મારતું હતું તેની આગળ તે વામણો જણાતો.

ઘણિવાર વર્ગના વિષય પર ગરમા ગરમ ચર્ચા થતી અને સૃષ્ટિ પોતાનો મુદ્દો ખૂબ દ્રૂઢતા પૂર્વક મૂકી તેનો સુલઝાવ આપતી જે જગતને ખૂબ ગમતું. ઉગ્ર ચર્ચા પછીનું શાંત વાતાવરણ જગત યાદોમાં વાગોળતો. જોતજોતામાં એન્જીન્યરિંગના ચાર વર્ષ પૂરા થયા. સૃષ્ટિની સફળતાએ ‘નાસા”નું ધ્યાન ખેંચ્યું. તેને અમેરિકા આવવાનું આમંત્રણ મળ્યું.

સૃષ્ટિના, માતા અને પિતા તેને એકલીને અમેરિકા મોકલવા રાજી ન હતા. તેમની મરજી હતી કે દીકરી પરણીને જાય તો વાંધો નહી. આ તકનો લાભ લઈ જગતે, સૃષ્ટિ સમક્ષ પોતાના દિલની વાત જાહેર કરી. બન્ને એકેબીજા તરફ આકાર્ષાયેલા હતા. ક્યારેય પ્યારનો એકરાર કર્યો ન હતો. જગત તેની બુદ્ધિમતા પર ફિદા છે.

સૃષ્ટિને ના પાડવાનું કોઈ કારણ ન હતું. જગત તરફ તે આકર્ષાઈ હતી. હમેશા તેને થતું જગત પૈસાવાળાનો નબીરો છે. જેને કારણે પોતાની લાગણી પ્રદર્શિત ન કરી શકતી. જ્યારે જગતે નિખાલસ દિલે પોતાનો પ્રેમ પ્રગટ કર્યો ત્યારે એવું કોઈ વ્યાજબી કારણ ન હતું કે સૃષ્ટિ તેને નકારે. જીવનમાં બની રહેલી એક પછી એક ઘટના સૃષ્ટિના દિમાગને ઢંઢોળી રહી.

શું ખરેખર આ બધી ઘટના એના જીવનમાં કોઈ પણ અવરોધ વગર બની રહી છે. મનમાં ને મનમાં ઈશ્વરનો આભાર માની રહી. તેની માન્યતા દૃઢ બની કે એણે કરેલાં સઘળા પ્રયત્નો પરિણામ લાવ્યા. માતા અને પિતાના આશિર્વાદ, શાળાના શિક્ષક અને શિક્ષાકાઓએ

મૂકેલો વિશ્વાસ આવું સુંદર ફળ લાવ્યો.

સૃષ્ટિ જ્યારે વિમાનમાં બેસી હ્યુસ્ટન આવવા નિકળી ત્યારે વિચારી રહી હતી. અત્યાર સુધીની મુસાફરી તો નિર્વિઘ્ને જારી રહી હતી . અમેરિકા પહોંચ્યા પછી શું. એનું બધું કાર્ય નાસા દ્વારા થયું એટલે રાહ જોવી ન પડી. જગતને આવતાં ચારથી પાંચ મહિના પણ નિકળી જાય. તેને જરા મનમાં ડર લાગ્યો, મોઢા પરના ભાવ ન બદલાય તેની તકેદારી રાખી.

જીવનમાં પહેલી વાર વિમાનમાં બેઠી હતી ,તે પણ સિધું અમેરિકા જવા માટે. જગતે તેને હિંમત આપી હતી . મારી સાથે ફોનથી સંપર્કમાં રહેજે, તારી સાથે જ છું એવું તને લાગશે. સૃષ્ટીનો શ્વાસ હેઠો બેઠો. હ્યુસ્ટન એરપોર્ટથી તેને સીધી ક્લિયરલેક નાસા વાળા ગાડીમાં લઈ ગયા.જેટ લેગને કારણે બે દિવસ આરામ કર્યો. સારું થયું કે એપ્રિલનો મહિનો હતો ન ગરમી ન ઠંડી.

સૃષ્ટિએ અમેરિકા વિષે ઘણું બધું જાણવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો. કિંતુ જ્યારે પહેલીવાર પગ મૂકીએ ત્યારે જે અનુભવ થાય, તેને માટે ખાસ અનુભવ કરવો પડે. તેની બુદ્ધિ પ્રતિભાને કારણે તેને ગોઠવાતાં વાર ન લાગી. મોટી અડચણ ટેક્સાસની ભાષા. સૃષ્ટિ બોલે તે તેમને સમજ ન પડૅ , એની સાથે કામ કરનાર બોલે તે સૃષ્ટિને સમજ ન પડૅ.

સૃષ્ટિએ તેનું નિરાકરણ શોધી કાધ્યું. આખો વખત ટ.વી. પર આવતા સમાચાર જોતી. ધ્યાન દઈને સાંભળવાનો પ્રયત્ન કરતી. બીજું પોતાની વાત સ્પષ્ટ પણે ધીરેથી કહેતી. એનું ઈંગ્લીશ સારું હતું. મુંબઈમાં ્બોલવાની ટેવ નહ્તી એટલે જરા વાર લાગી. જુવાનિયાઓ શું ન કરી શકે ? આદત પાડી મહિનામાં તો ગોઠવાઈ ગઈ.

કામમાં બાહોશ, ઉપરથી સુંદર ભારતિય જુવાન છોકરી, મુંબઈમાં ઉછરેલી પૂછવું જ શું ? બે મહિનામાં બરાબર નાસાના પ્રોજેક્ટમાં ગોઠવાઈ ગઈ. તેની આશા, ઉમંગ અને નિશાન અજોડ હતા. જગત આવે તે પહેલાં મનોમન નક્કી કરી લીધું, “એસ્ટ્રોનટ્સ ‘ બનીશ.

જગત ચાર દિવસ પછી આવવાનો હતો. એપાર્ટમેંટ લઈને રહેતા આવડી ગયું હતું. ગાડીનું ઈન્ટરનેશનલ લાઈસંસ લઈને આવી હતી. નાસાથી હ્યુસ્ટનનું એરપોર્ટ ખાસું દૂર છે. સૃષ્ટિએ તેની સાથે કામ કરનારને વાત કરી. એણે બોસની પરવાનગીથી નાસાની ગાડી અને ડ્રાઈવરની સગવડ કરી આપી. નજીક નજીકમાં સૃષ્ટિ ગાડી લઈને જતી હતી.

જગત, સૃષ્ટિને એરપોર્ટ પર જોઈ ખુશ થઈ ગયો. તેની અદામાં પાંચ મહિનામાં ધરખમ ફરક દેખાયો. જગતતો પહેલાં ઘણિવાર અમેરિકા આવ્યો હતો. જે રીતે સૃષ્ટિ પોતાની વાતો કરી રહી હતી તે જોઈને એને થયું, મુંબઈથી અમેરિકા સુધીની ‘છલાંગ’ મારવામાં સૃષ્ટિ સફળ થઈ.

એનો ઈરાદો સાંભળી જગત એકીટશે તેને નિરખી રહ્યો. વિમાનને જોઈ રાચતી રોકેટ સુધી ————-





હલચલ

25 03 2021

આજે સવારથી ઘરમાં હલચલ થઈ રહી હતી. મોના વિચારી રહી, આજે ખાસ શું છે ? અરે, સૂરજ તો પૂર્વમાંથી જ ઉગ્યો છે ! પેલો કાગડો કા કા કરતો બારીએ આવીને રોટલીની આશાએ બેઠો છો. નાનો પૌત્ર કબૂતરને ચણ નાખી તાળીઓ પાડીને ઉછળી રહ્યો છે. પેલી ઢીંગલી જેવી દીકરી પોતાનું કૂતરું બગલમાં દબાવી ઘરમાં દોડા દોડ કરી રહી હતી. સવાર હોય કે સાંજ હોય, જાગતી હોય કે સૂતી હોય તેનું કૂતરું હમેશા તેની બગલમાં જ રહેતું.

તો પછી ફરક ક્યાં છે ? મોના વિચારી રહી પણ સમજવામાં ન આવ્યું. મોનાને આદત પડી ગઈ હતી. કારણ વગર કોઈ પ્રશ્ન કરવો નહી. નિરાલીને પ્રશ્ન સાંભળવો ન ગમતો . તો પછી ઉત્તરની અપેક્ષા શાને રાખવી.

દીકરો અમન અને દીકરી અનન્યા ખૂબ પ્રેમ ભર્યા વાતાવર્ણમાં ઉછર્યા હતા. પૈસાની રેલમછેલ ભલે ન માણી હોય પ્રેમની ગંગામાં સદા તરતા હતાં. પેલી અનન્યા તો પરણીને આલોક સાથે અમેરિકા જતી રહી. દર બે વર્ષે આવતી અને મમ્મી , પાપા તેમજ ભાઈ ભાભીને ખુશ કરી પાછી જતી. સસુરાલ પણ મુંબઈમાં જ હતું એટલે આલોકના માતા પિતાને ભરપૂર પ્રેમ આપી પ્યાર પામતી.

અમનના લગ્ન પછી બે વર્ષ બાદ તેના પિતાજી પ્લેન અકસ્માતમાં વિદાય થયા હતા. મોનાએ પોતાનો મોટો ફ્લેટ અમનને આપી નાના ફ્લેટમાં જવાની મરજી બતાવી તો આલોક ખૂબ નારાજ થયો.

‘મમ્મી તને આવો વિચાર આવ્યો જ કઈ રીતે’?

નિરાલીએ ન બોલવામાં નવ ગુણ માન્યા. જો કે તેના અંતરમાં હતું , ‘ જો મમ્મી એકલા રહેવા જાય તો ખોટું શું છે ‘? કિંતુ બોલીને પોતાની સોનાની જળ પાણીમાં નાખવા માગતી ન હતી. સ્ત્રી, બીજી સ્ત્રીની ભાવના અને મનનિ ઈચ્છા જલ્દી જાણિ શકે છે. પુરુષો એ બાબતમાં ‘બુદ્ધુ’ હોય છે.

ખેર, ફેંસલો લઈ જ લીધો છે પછી કંઈ બોલવાનું બાકી રહ્યું નહી . અમન માને ખૂબ પ્યાર કરતો. માત્ર પ્યાર કરતો એટલું જ નહી વખતો વખત જતાવતો પણ ખરો. નિરાલી તેના હૈયાનો હાર હતી જેણે બે સુંદર જોડિયા બચ્ચા આપી જીવનમાં બહાર લાવી હતી. મોના બન્ને બાળકોનું દિલથી જતન કરતી.

નિરાલી સાસુને ક્યારેય માનો દરજ્જો આપી ન શકી. ઘણિવાર તેના વર્તનમાં લાગતું કે મોના, માત્ર અમનની મમ્મી છે. મોનાએ કોઈ એવો દાવો રાખ્યો પણ નહી. ઉદાર દિલ અને મોટું મન રાખીને રહેતી. તેને થતું, હું હવે કેટલો સમય છું. ગમે તેમ નિરાલી આ ઘરની રાણી છે.

અમન પોતાની કારકિર્દીમાં કૂદકે અને ભુસકે આગળ વધી રહ્યો હતો.. તે હમેશા માનતો, માતા અને પિતાની કાળજી અને પ્યારને કારણે આ

સ્થિતિએ પહોંચવામાં સફળ થયો હતો. તેની સફળતાને આજે બિરદાવવામાં આવી હતી.

નિરાલી, સાંજના તમે સહુ ઓબેરોય પહોંચી જજો. હું સિધો ત્યાં આવી જઈશ. નિરાલીએ સ્મિત સહિત હા પાડી. હવે મોનાને એમ કે મારે તો જવાનું હોય જ. નિરાલીના મનમાં શું હતું તેની એને જરા પણ ખબર ન હતી. મોનાએ અમને ગયા મહિને આપેલી સાડી પહેરવા કાઢી હતી. સાડી ભલે અમન પસંદ કરે પણ કાયમ નિરાલીને આગળ કરી તેને યશ અપાવતો.

નિકળવાના સમય સુધી નિરાલીએ મમ્મીને કશું જ કહ્યું નહી. મોનાને ગંધ આવી ગઈ હતી. નિરાલી તેના રૂમમાં આવી, ‘મમ્મીજી તમારું રાતનું ખાવાનું માઈક્રોવેવમાં મૂક્યું છે. માત્ર ગરમ કરીને જમી લેજો.’

મોનાને થયું શું મને આ પ્રસંગે લઈ જવાનું અમને નહી કહ્યું હોય. પણ મૌનં પરમ ભૂષણં, માં માનતી હોવાથી કશું બોલી નહી. બાળકો અને નિરાલીને જતા જોઈ રહી.

આ બાજુ એમની ગાડી કંપાઉંડની બહાર નિકળી અને મોનાની આંખો કાબૂ ગુમાવી બેઠી. આંસુ રુકવાનું નામ લેતા નહી. જે પુત્ર એની આંખનો સિતારો છે એની આવી તરક્કી અને થતું માન સનમાન જોવાની તેની ઈચ્છા હોય એમાં જરા પણ અતિશયોક્તિ ન હતી.’ માનું દિલ છે ને’ ?

ખેર, આરામ ખુરશીમાં બેસી ગીતા વાંચવાનો પ્રયત્ન કરી રહી. મનોમન કૃષ્ણ ભગવાનને પ્રાર્થના કરી રહી, ‘પ્રભુ, શામાટે આસક્તિ રાખવી. દીકરો અને તેનો પરિવાર ખુશ રહે’. દીકરો સફળતાની સીડી ચડી ઉપર પહોંચ્યો એ એની કાર્ય દક્ષતા પૂરવાર કરે છે. ક્યારે આંખો મિંચાઈ ગઈ ખબર પણ ન પડી.

અચાનક કર્ણપ્રિય અવાજ કાને પડ્યો. ‘અરે, મમ્મી તમે કેમ અંધારામાં બેઠા છો? ચાલો જલ્દી તૈયાર થઈ જાવ. તમે ભૂલી ગયા આજે મારું સનમાન થવાનું છે. મહારાષ્ટ્રના ગવર્નર આવવાના છે. તારા દીકરાને માન આપવા’.

હા, બેટા મેં તારી અને નિરાલીની વચ્ચે થતી વાત સાંભળી હતી. પણ બેટા મારા જેવા ઘરડી વ્યક્તિની ત્યાં શું કામ ?

‘મમ્મી, તું શું બોલે છે ! તેનું તને ભાન છે. તારા અને પપ્પાજી વગર હું આ સ્થાને પહોંચી શક્યો હોત ખરો ‘?

મોના. દીકરાનું વચન સાંભળી લહેરાઈ ઉઠી. હા બેટા હું દસ મિનિટમાં તૈયાર થઈ જઈશ.

ઓબેરોય હોટલ પર મોનાનો હાથ પકડીને અમન જ્યારે સભાગ્રહમાં દાખલ થયો ત્યારે સહુ તાળીઓના ગડગડાટ વચ્ચે મા અને દીકરાનું અભિવાદન કરી રહ્યા. અમનના બાળકો દોડીને દાદીને ભેટી પડ્યા. નિરાલી, મનમાં લજવાઈ પણ મ્હોં ઉપર હાસ્ય વિખેરી તાળીથી બધાની જેમ સ્વાગત કરી રહી !





વડીલોનો વાંક

22 03 2021

  ઉમર થઈ એટલે હમેશા વડીલોનો વાંક ?  આ વાક્ય,’ આજકાલ’ હવામાં ઘુમરાય છે. ઠંડૅ કલેજે વિચાર કરવાનો સમય કોની પાસે છે ? ખેર, વડીલો જો પોતાની ખેરિયત ચાહતા હો, તો, “મૌનં પરં ભૂષણં” ની નિતિ અખત્યાર કરજો. વગર વાંકના ટિપાઈ જશો. આ વાત માત્ર આપણા માટે સત્ય છે એવું નથી. આજે મારી એક ફ્રેંચ મિત્ર ગાડીમાં ઘરે મૂકવા આવી ,એણે પણ મોઢા પર તાળુ મારી ચાવી ફેંકી દેવાનું ઇશારતથી સમજાવ્યું !   બાળપણમાં “વડીલોના વાંકે” કરીને સરસ ગુજરાતી ભાંગવાડીનું નાટક જોયું હતું.  એ સમયે સ્ત્રીનું પાત્ર પુરૂષો ભજવતા. ‘ગીતા” પર હાથ મૂકીને સોગન ખાઈ કહું છું,’ તેનો એક પણ અક્ષર યાદ નથી’. પછી નાટકના સંવાદ તો ક્યાંથી યાદ હોય. આજે અચાનક બાળપણ અને જુવાની હાથતાળી દઈને વિદાય થઈ ગઈ છે. માનો ન માનો વડીલના પાત્રની ભૂમિકા સહજ અને સરળતા પૂર્વક નિભાવવાનો મનોમન સંકલ્પ કર્યો છે. બાળકો આને સમજે, યા માને કે ન માને કોઈ ફરક પડતો નથી. જ્યાં સુધી આપણે વફાદારી પૂર્વક કામ કરતા હોઈએ પછી કોઈના સહી સિક્કાની શું જરૂર ? પછી તે ભલે ને પરિવાર પણ કેમ ન હોય !

‘વડીલ હોવું એ જો વાંક હોય તો તે મેં કર્યો છે’ !

વડીલ થયા એટલે જાણે નાટકનો અંતિમ અંક ચાલુ થયો.  જો કે વડીલ વાંકમાં ન આવે એવું માની લેવું યોગ્ય નથી. તેનું પણ યોગ્ય કારણ છે. ‘તેમને એમ છે કે અનુભવને કારણે ,મને બધી ખબર છે’. આ ૨૧મી સદી છે, રોજ નવા વિચાર કમપ્યુટર પર જોવા મળે છે. આપણા અનુભવ અને બુદ્ધી આપણા સુધી સિમિત રાખવાની.

શરીરના અંગોની શી વાત કરવી.

મુખ્ય કારણ કાન ગયા હોય કાનપૂર .

યાદદાસ્ત  જીવનની ‘યાદવા સ્થળી’માં ઝઝુમીને ક્યાંક તેજીલી બની હોય કાં ઘાયલ થઈ હોય !

“બાય પાસ ” કરાવી એટલી ગાડીનું નવું એંજીન અને જૂની ગાડી.

કેન્સર થયું એટલે “સ્ત્રીનું’ અંગ કાઢી નાખ્યું.

કાનમાં મૂકાવ્યું હોય  “હિયરિંગ એઈડ”.

આંખમાં ઉતરાવ્યો”મોતિયો”.

દાંતમાં પુરાવ્યું “સોનું”.

માથામાં “કાળાના ધોળા કર્યા યા નકલી વાળ પહેર્યા”.

હાથમાં આવ્યો વા,કે ‘ઓસ્ટિયોપરોસિસ’.

પગમાં બદલાવ્યા “બન્ને ઘુંટણ”.

એક “મુત્રાશય ” (કિડની) કામ ન કરતું હોવાથી કાઢી નાખ્યું.

બાળકો થયા પછી, ‘ગર્ભાશય’ને વિદાય આપી.

હવે જો ઘરના વડીલની આવી સ્થિતિ થાય ત્યારે વાંક ન પડે તો જ નવાઈ લાગે.

વડીલો પાસેથી ઘણું શિખતી. બાળપણમાં ભલે તોફાની હતી પણ શિખવા માટે આંખ અને કાન હમેશા ખુલ્લા રહેતા. જો કે એ બૂરી આદત આજે ખર્યું પાન થઈ  છતાં એટલી જ જોરદાર છે. એક ઠેકાણે વાંચ્યું હતું, જે દિવસથી વ્યક્તિ માનવા લાગે કે મને બધું આવડે છે. હવે કશું શિખવાનું બાકી નથી રહ્યું ! ખેલ ખતમ. તમારું શેષ જીવન વ્યર્થ જશે! બા અને દાદી ગામથી આવતા. તેમની પાસેથી ધીરજના પાઠ ભણતી. મંદીરના મુખ્યાજી બારસને દિવસે ‘સીધુ’ લેવા આવતા. મમ્મીની કેળવણી એવી હતી કે ‘સીધુ’ ખૂબ સરખી રીતે આપવું.  કોઈ પણ કાર્ય હોય, ખૂબ ચોકસાઈ પૂર્વક કરવું. પિતાજીના પૂ. મામા દેશમાંથી આવતા,દિલમાં હમદર્દીનું સામ્રાજ્ય છવાઈ જતું.

રોજ બગિચામાં લટાર મારવા જવું. ફૂલ, પાન, અને ફળ સાથે વાતો કરવી. ભમરાના સમાચાર પૂછવા. ખરી પડૅલાં પાનની વેદના જાણવી. આકાશમાં નિખરી ઉઠેલાં રંગોની લહેજત માણવી. સહુનો વિચાર આવતો, આમાં મારા મનનો કે ઉમરનો શું વાંક ? વાંક માત્ર એટલો જ કે ગામ ગપાટા ન મારતાં ,સારા પુસ્તક વાંચુ.  ગામની પટલાઈ ન કરતાં, જાત સાથે દોસ્તી બાંધું . નવરાશની પળોમાં સૂવા અથવા ફોન ઉપર ‘ચેટ’ કરવા કરતાં શિલાઈ કે ભરત કામ કરું. કુદરત સાથે તો જાણે જનમ જનમ નો નાતો ન હોય.

વડીલથી આવું બધું થાય ? પેલા ચંપક ભાઈ તો રોજ સવારે મંદીરે જાય દર્શન કરવા. આખા ગામની પંચાત કરે અને નવા સમાચારને મીઠું ,મરચું ઉમેરી ગપગોળા ફેલાવે. મને ગમે આકાશ સામે નિરખી તેના નિતનવા રૂપનું મધુરું દર્શન કરવાનું. નભમાં તારા કેટલા છે તે ગણવાનું. આકાશમાં પૂનમની રાતે ચંદ્રમા સાથે ગોષ્ઠી કરવાની.

વળી બાજુમાં રહેતી સરલા બેઠી બેઠી આખો દિવસ ફાક્યા કરે. ઉપરથી કહે, ‘આ ઉમરે મારાથી બહુ ખવાતું નથી’ !

પેલા બેરિસ્ટર મિ. ગોપાલનાથની હું પ્રશંશક હતી. લગભગ ૮૦ વર્ષની ઉમર હશે. સવારના પહોરમાં લટાર મારવા નિકળે. આરામથી ઉગતો સૂરજ નિહાળે. આંખ બંધ રાખીને ધ્યાનમાં બેસે કે ભૂતકાળમાં ડૂબકી લગાવે તે આજ સુધી હું જાણી શકી નથી.  પૈસા પાત્ર હતા એટલે રામજી ચા અને નાસ્તો લાવે. આરામથી વરંડામાં બેસીને આનંદથી તેની મોજ માણે. બાળકોને તેમની જીંદગી હોય ! જેને જ્યારે સમય મળે ત્યારે પિતાજીની ખબર પૂછે. બે વર્ષ પહેલાં ટુંકી માંદગીમા પત્ની વિદાય થઈ, પછી શાંત થઈ ગયા હતા.

તેમનો મનગમતો સમય સાંજના ચાર વાગ્યા પછીનો બગિચામાં બેઠા હોય અને જુવાનિયાઓ તેમની સલાહ લેવા આવે.  જુવાનિયા પોતાની મુશ્કેલીઓ જણાવે. સહુને પ્રેમથી સમજાવે. જરૂરિયાત વાળાને છુપી મદદ કરતાં પણ ન અચકાય. આમ ઉમરને શોભાવે અને શાન બઢાવે તેવી જીંદગી જીવે.  કોણે શું આપ્યું કે શું કર્યું તેનાથી અલિપ્ત.

પેલા જાડૅજા સાહેબ.ઉગતા સૂરજનું મધુરું ગાન સાંભળી પોતાના બેસુરા રાગે તેમાં સૂર પુરાવે. આ એમનો વાંક,’  દીકરો આવીને કહેશે, તમને કેટલી વાર કહ્યું સવારના પહોરમાં રાગડા ન તાણો” !

નીચી મુંડી રાખી ભૂલ કબૂલ કરી લે.’ હવે ધ્યાન રાખીશ, મનમાં ગણગણીશ’.

આમ શું વડીલ થયા એટલે મનગમતું કરવાની છૂટ નહી ? માત્ર બધું જુવાનિયા કહે તેમ જ કરવાનું ? વડીલો ને પોતાની મરજીથી જીવવાનો હક્ક ખરો કે નહી ? જુવાનિયા ભૂલી જાય છે, વડીલો પણ એક દિવસ જુવાન હતા. ઉમર, એ તો માત્ર આંકડા છે. હા, શરીરને તેની અસર જણાય તે કુદરતી છે. બાકી આ મન અને દિલમાં ઉમંગ તો રતિભાર ઓછા થતા નથી. “મરવાના વાંકે, વડીલ થયા પછી બચેલી જીંદગી ન જીવાય “.

જ્યાં સુધી હાથમાં ‘પેલી રેખા’ જણાય છે ત્યાં સુધીના શ્વાસ તો આ ધરતી પર પૂરા કરવાના ને ?

એક વાત કરીશ તો તમારા રૂંવાડા ઉભા થઈ જશે. બે વર્ષ પહેલા મુંબઈ ગઈ હતી.

‘ભાભી, પેલા બાજુવાળા કિર્તનકાકા કેમ છે?’

‘અરે એ તો ગુજરી ગયા.’

‘ ભાભીએ કહ્યું તો ખરું, પણ બે આંખમાં ઝળઝળિયા આવી ગયા. ‘

‘શું થયું ભાભી. તેમની તો તબિયત સારી હતી, હસમુખા હતા.’

‘અરે તું સાંભળીશ, તો તારા કાન તારું કહ્યું નહી માને.’

તને ખબર છે, એકનો એક દીકરો હતો. જૂની જગ્યા વેચી નવો બ્લોક લીધો ઘરમાં જગ્યા તો ઘણી હતી. બ્લોક દીકરાના નામ પર લીધો હતો. દીકરી ના પાડતી રહી પણ તેમણે સાંભળ્યું નહી. તો પણ પોતાની પાસે ૨૦ લાખ રોકડા હતા. રહેવાનું તો વહુ અને દીકરા સાથે જ હોય ને. ઘરમાં નોકર હતો. તે તેમનું ધ્યાન રાખતો. દીકરો ઓફિસે જાય પછી રોજ ઘરમાં કટકટ ચાલુ થાય.

‘હવે આ ઉમરે ખાવાના ધખારા છોડો’.

“આટલું બધું ખાશો ને ઝાડા થશે તો’ ?

જાતજાતના વાગબાણ રોજ છૂટે. હવે પેટ તો સહુને હોય. ભરાય તેટલું ખાવા તો જોઈએ કે નહી ?

એક દિવસ તબિયત સારી ન હતી ને નોકર પાસે મોસંબી મગાવી રસ કાઢવાનું કહ્યું. બસ ,ઘરમાં ધમપછાડા ચાલુ થઈ  ગયા. કંટાળીને વહુ કીટી પાર્ટીમાં ગઈ ત્યારે બારીએથી ભૂસકો માર્યો.

હવે,  આ વડીલોનો વાંક શું ?

ઘણિવાર જુવાનિયા ,જુવાનીના તોરમાં બધો વાંક વડીલોનો જુએ તે સારું ન કહેવાય.

વડીલો મોટું મન રાખે અને બાકીની જીંદગી શાંતિથી ગુજારે. જો કે ઘણા વડીલ ઘરની વાતો બહાર બધાને કરતા ફરે છે તે સારું ન કહેવાય.  તેમણે ધીરજ અને સહનશિલતા કેળવવા જરૂરી છે. વાણીનો વ્યર્થ વિનિયોગ ન કરવો. તેના કરતા મૌન વ્રત અને ધ્યાનની આદત પાડવી.

“વડીલ”ની ઉપાધી ખૂબ મહેનત પછી પ્રાપ્ત થાય છે. આખી જીંદગીના કાર્યનું એ સુંદર મધુરું, મીઠું “ફળ” છે.

સંસ્કારી બાળકો વડીલોને ખૂબ પ્રેમથી સનમાન આપે છે. વડીલોની આમન્યા જાળવે છે.  વડીલોનો ‘વાંક’ નહી તેમની આગવી પ્રતિભા નિહાળી હરખાય છે. તેમણે ‘જીંદગીભર  બાળપણમાં આપેલા સંસ્કારની’ પ્રશંશા કરે છે.

જે ઘરમાં વડીલ ઈજ્જતભેર જીવે છે એ ઘર મંદીર સમાન છે.  વડીલોનું કરેલું ઉપાર્જન હરખભેર વાપરવામાં આખા કુટુંબને ગર્વ થાયછે. બાળકો પર સુંદર સંસ્કાર પડે છે. એક વાત યાદ આવી ગઈ.

જીગર જ્યારે દસ વર્ષનો થયો ત્યારે ગેરેજમાં વારે વારે જતો હતો. મમ્મી વિચાર કરે, ગાડી તો નથી ચલાવતો ને ? માત્ર દસ વર્ષનો હતો એટલે કૂતુહલ થયું.  ડ્રાઇવર આવે કે તરતજ તેને શાળામાં મૂકવા જાય છે. શું કામ ફોગટના આંટા મારતો હશે. જો પૂછે તો ગલ્લા તલ્લાં મારે. એક દિવસ તેની નજર ચૂકવીને તેની પાછળ ગેરેજમાં ગઈ. જોઈને તે આભી થઈ ગઈ. જીગર આ  ‘બધું શું ભેગું કરે છે ?’

‘શેની વાત કરે છે મમ્મી’.

‘આ કોડિયાનો ઢગલો’.

જીગર જોતો હતો, મમ્મી રોજ કોડિયામાં દાદીને ચા અને છાશ આપતી. તેણે પોતે એક વખત પ્રયત્ન કર્યો પણ ભાવ્યું નહતું.

અરે મમ્મી, તું કેમ સમજતી નથી, દાદી ૮૫ વર્ષની થઈ. હવે કેટલા વર્ષ? તેમના ગયા પછી જ્યારે તું એ રૂમમાં આવીશ ત્યારે તને એ બધુ કામમા અવશે ને ?

યાદ રાખજો આવી પરિસ્થિતિમાં ન મૂકાવવું પડૅ તેનો ખ્યાલ રાખજો. બાળકો ધાર્યા કરતા ખૂબ હોંશિયાર હોય છે !

કદાચ વદીલોનો વાંક પડે ને તો પણ ઉદાર દિલ રાખી જવા દેવું જોઈએ. શું બાળપણમાં તમારા કોઈ વાંક ન હતા. કેટલીયે વાર મમ્મીએ પપ્પાજીથી અને પપ્પાએ મમ્મીજીના મારથી તમને બચાવ્યા હતા. અરે જમવા બેસતા ત્યારે કલાક થતો. ક્યારેય માતા કે પિતાએ તમારા પર ગુસ્સો કર્યો હતો. તમને સાઈકલ શિખવાડવા પપ્પા તમારી પાછળ કેટલું દોડ્યા હતા ? બીજ ગણિત આવડતું ન હતું, સમજાવવા પપ્પાજીએ કેટલી રાતોના ઉજાગરા કર્યા હતા.

વડીલના આશિર્વાદ હમેશા લો નહી કે  તેમના –  – જોવાના !





ચીપિયો

21 03 2021

‘અલખ નિરંજન’ યાદ આવે છે, બાળપણમાં જો દરવાજે કોઈ સાધુ આવે તો ચીપિયો ખટખટાવે.

આ ચીપિયો એટલો બધો મોટો હોય કે વાત નહી પૂછવાની. આ ચીપિયો જોઈને નાનું બાળક

છળી મરે.

આજે એ ચીપિયાની વાત યાદ આવી ગઈ. ૨૧મી સદીમાં ‘ચીપિયો’ એટલે શું તે મારે તમને કહેવું

જરૂરી છે. એક જમાનો હતો રોટલી સગડી પર કરવામાં આવતી. પછી ફુલાવવા માટૅ લોઢી

પરથી કોલસા પર નાખવાની હોય. હવે કોલસા પરથી લેતા હાથ ન દાઝે એટલા માટે ‘ચીપિયો’

વપરાય. ચીપિયો વાપરવો એ પણ એક કળા છે. રોટલીને તેની પકડમાંથી છટકતા વાર ન લાગે !

એ જમાનામાં મારી પૂ. મમ્મી વાળનો અંબોડો વાળે ત્યારે તે છૂટી ન પડે તેને માટે વાળમાં

વપરાતી વસ્તુને પણ ‘ચીપિયા’ કહેવાતું. હવે ખબર પડીને બે ચીપિયા વચ્ચેનું અંતર.

આજે મને દુઃખ થાય છે, નવા જમાનાના સુધરેલ ગણાતાં આપણે પોતાની માતૃભાષાથી

તદ્દન અજાણ છીએ. જે પ્રજાને પોતાની માતૃભાષા અને માતૄભૂમિ પ્રત્યે પ્રેમ નથી એના

વિશે કાંઇ પણ કહેવું હું ઉચિત સમજતી નથી.

ચાલો ત્યારે પાછી મુદ્દા પર આવું. ગાડી ખોટે રસ્તે ચડી ગઈ હતી. બાળપણથી રોટલી વણતા

આવડતું. એટલે ચીપિયો પકડીને રોટલી ફેરવી કેવી રીતે પકડવી એ ટેવ પડી ગઈ હતી. પછી તો

સગડી ગઈને ગેસ આવ્યા. ગેસ પર તો ડબલ હજામત. રોટલી ફુલવા નાખો ત્યારે ગેસ ધીમો હોય.

ફુલે એટલા માટે વધારવાનો અને ચીપિયાથી રોટલી ફેરવવાની. આ કળા શિખતાં તો થાકી ગઈ.

મારી મમ્મીએ ખૂબ કુનેહ પૂર્વક શિખવાડ્યું. રસોડાની રાણી બનાવવામાં મારી પૂજ્ય મમ્મીનો

આભાર માનું તેટલો ઓછો છે.

માત્ર રસોડાના કામકાજ માટે નહી, જીવન કલામય તેમજ વ્યવસ્થિત જીવવા માટેની સઘળી રીત

એની પાઠશાળામાં ભણી હતી. કપડાંની ગડી વ્યવસ્થિત રીતે કરવાની.

ચીપિયા વગર રોટલી, ભાખરી કે રોટલા કરતાં ન ફાવે. એક વાર ચીપિયો જૂનો થયો હોવાથી ટૂટી

ગયો. આપણે તો રસોડામાં બળવો કર્યો. જ્યાં સુધી નવો ચીપિયો ન આવે ત્યાં સુધી રસોડામાં

રોટલી, ભાખરી કે રોટલા કરવાની હડતાળ પાડી. મમ્મીની શું વાત કરવી, એ તો અનુભવી એટલે

એને ચીપિયાની જરૂર ન પડે. મને તો દાઝવાની સખત બીક લાગે. આમ ચીપિયા વગર રોટલી કે

ભાખરી કરતાં જરાય ન ફાવે.

બી.એ. પાસ થઈને સગાઈ કરી. કુંવારે સાસરે જતી હતી ત્યારે મારા પૂ. સાસુમા અને જેઠાણી બધા

હાથેથી રોટલી શેકે. મારા તો જોઈને મોતિયા જ મરી ગયા. હવે નવા પરણીને જે ઘરમાં જવાનું હોય

ત્યાં માગતા પહેલા વિચાર કરવો પડૅ. આ ૫૫ વર્ષ પહેલાની વાત છે. ભલેને ‘લૉ કોલેજ”માં ભણતી

હતી પણ આમાન્યા જાળવવાની અને માતા તેમજ પિતાના સંસ્કાર દીપાવવાના એ વાત હૈયે કોતરાયેલી

હતી.

લગ્ન પહેલા જ્યારે ખરીદી ચાલતી હતી, ત્યારે ધીમેથી મમ્મીને કહ્યું,’ મને આણામાં ચીપિયો’ આપજે. મારે

સાસરે કોઈને વાપરવાની આદત નથી. મા તે રસોઈ તો બધી શિખવાડી છે પણ દાઝી ન જાંઉ એની કાળજી

તો કરવી પડે ને !

મમ્મી મારી જોરથી હસી.

બીજું શું આપું?

મેં કહ્યું, મમ્મી કહું ?

અરે મને નહી કહે તો કોને કહેશે ?

મમ્મી બટાકા છોલવાનું ચપ્પુ !

આમ ચીપિયા સાથે ચપ્પુની વાત પણ કહી દીધી !

ચીપિયાનું મહત્ત્વ આજે પણ જરાય ઓછું નથી ! બે અઠવાડિયા પહેલાં સમાજમાં મદદ કરવાના હેતુથી ગઈ હતી.

૨૦૦ માણસ માટે રોટલી બનાવવાની હતી. શું આરોટલી હાથ વડૅ શેકાય ? ના, ભાઈ ના સારામાં સારો ચીપિયો

શોધ્યો અને બધી રોટલી શેકી. જરા પણ દાઝી નહી.

માન ન માન ચીપિયા આજે પણ રસોડામાં તારું સ્થાન અચળ છે. તારી જગ્યા કોઈ લઈ ન શકે, હા કદાચ લોખંડનો

હતો એના બદલે સ્ટીલનો કે લાકડાનો હોઈ શકે. હા, તેના દેખાવમાં આધુનિકતાને જોઈ છે.

પણ ચીપિયા તું ચીપિયો છે. હરખાવાની છુટ્ટી છે