તમારા વગર

21 10 2017

વર્ષોના વહાણા વાયા,  તમારા વગર

સવારની થાય સાંજ તમારા વગર

હજુ કેટલા બાકી,  તમારા વગર

નથી દિલ માનતું    તમારા  વગર

કશું નથી  પ્યારું   તમારા  વગર

વાત  કોને  કરવી  તમારા વગર

સમાજ દીસે દાધારંગી તમારા વગર

ચહેરાં પર મહોરાં તમારા વગર

શ્વાસની આવન જાવન  તમારા વગર

કામાકાજમાં છું ડૂબી તમારા વગર

૨૩મી દિવાળી ગઈ તમારા વગર

ધીરજ ખૂટે મારી  તમારા વગર

શરણું શ્રીજીનું લાધ્યું તમારા વગર

હે નાથ ઝાલો હાથ,  ઉભી ડગર

મીટ રહી છે માંડી આ એક નજર

 

 

Advertisements




ચીકુડાની દિવાળી !

16 10 2017

‘ચીકુડા મોં ખોલને ભાઈલા’.
‘અરે એય ચીકુડા સાંભળતો કેમ નથી’?
છેલ્લી વાર કહું છું સાંભળ’
‘મા, હું સાંભળું છું. બે દિવસથી ખાવા નથી મળ્યું. હોશકોશ નથી’.
‘બેટા આજે દિવાળી છે જોઈએ કોન ખાવાનું આપે છે’?
ચાલ મારો ટેકો લે, પેલી સામેવાળી શેઠાણી આપશે. બન્ને જણા બારણે આવ્યા. ધડામ કરતું બારણું બંધ કરી દીધું. પાછલે બારણથી કામવાળી બહાર નિકળી. દિવાળીને કારણે શેઠાણીએ ખુશ થઈને બોણી પણ આપી હતી. ખાવાનું ઘણું આપ્યું હતું. મિઠાઈનું પડિકું પણ બંધાવ્યું હતું. પેલા માદીકરા પર ધડામ થયેલા બારણાના અવાજે નોઅરાણીના દિલને ધક્કો પહોંચાડ્યો.
દોડીને તેની પાસે ગઈ. બાળકને ખાવાનું આપ્યું અને નળમાંથી પાણી પિવડાવ્યું. તેના દિલમાં રામ વસ્યા. મા દીકરો અંતરના આશિર્વાદ આપી ચાલતા થયા. આપણા દેશમાં આવા ગરીબોને દિવાળી મનાવવાનો હક્ક નથી.
અરે તવંગરો ખાઈ ખાઈને માંદગી આમંત્રો છો. આવા લોકોની આંતરડી ઠારો તેમની દુઆથી તમારા વણનોતર્યા મહેમાન જેવા દર્દો દૂર થશે. કેમ તમારા પેટનું પાણી હાલતું નથી.
“દિવાળી જેટલી તમને ગમે છે તેટલી તેમને પણ ગમે છે.” ચીકુડાની દિવાળીના દિવસે ભૂખ સંતોષાઈ. બીજે દિવસે જ્યારે મારે આંગણે ડોકાયો ત્યારે મને થયું  તેની દિવાળી યાદગાર બનાવી દંઉ. મનગમતા કપડાં અપાવ્યા. તેની માને મારે ત્યાં નોકરી આપી અને ચીકુડાના ભણવાનો ખર્ચ માથે લીધો.
સમયનો સાદ સુણો.

‘માનવ’ .

“દિવાળી આવી, દિવાળી આવી સહુના ઉરમાં ઉમંગ લાવી. દિલડામાં તરંગ લાવી.

અજ્ઞાનના તિમિર હટાવી. જ્ઞાનની જ્યોત જલાવી. નવા વર્ષની વધાઈ લાવી.’

દિવાળી સહુથી મનગમતો તહેવાર  એટલે દિવાળી. આસો મહિનાની અમાસ, જે દિવાળીના ઝગમગતા દિવડાઓથી  સોહી ઉઠે. વિક્રમ સંવત બદલાયને નવા વર્ષની સુંદર પ્રભાતથી આંગણું દીપી ઉઠે.દિવાળીના શુભ અવસરે અંતર  આનંદથી છલકાઈ ઉઠે. દિવાળીની અંધારી રાત ઝળહળતા દીવાના પ્રકાશે સોહી ઉઠે. દિવાળીને   દિવસે ઘરમાં દીવા કરી અંતરે જ્ઞાનની જ્યોત જલાવવાની. તમસમાંથી રજસ અને સત્વની દિશામાં ડગ ભરવાના.
રંગોથી ઉભરાતા સાથિયાની સોહમણી કળાનું પ્રદર્શન માણી રહીએ! દિવાળીનું શુભ પર્વ સહુને મંગલકારી હો ! આવો જ્ઞાનના દીપક દ્વારા અંજ્ઞાનનું તિમિર હટાવી દિલને પાવનતાથી ભરીએ. પ્યાર અને સહકારની ભાવનાની ગાંઠ મજબૂત કરીએ. ઈર્ષ્યા તેમજ દ્વેષને દેશવટો આપીએ દિવાળીનું પર્વ સૂચવે છે, સત્યનો અસત્ય પર વિજય. મંગલકારી ભાવનાનું પ્રસરણ. હ્રદય રૂપી કોડિયામાં પ્યારનું તેલ પૂરી, સ્નેહની વાટ બનાવી જ્ઞાનનો ઉજાસ ફેલાવી. સમજણ ને  ભાઈચારાનો સંદેશો ઘેર, ઘેર પહોંચાડીએ. આ શુભ પર્વ  દર વર્ષે આવે,  ઉરમાં ઉમંગની શહનાઈ ગુંજી ઉઠે. હૈયે હર્ષ હિલોળા ખાય.

હજુ તો ગયે વર્ષે આખું આંગણું અને ઘર દિવાળીના દીવડાથી શણગાર્યું હતું. જ્ઞાનના દીપ જલાવ્યા અને પ્રકાશ રેલાવ્યો. અજ્ઞાનના દીપ તિમિર સંગે ઓગાળ્યા. તેમને ફરી ન પ્રગટાવવાની કસમ ખાધી. મનોમન નક્કી કર્યું દર દિવાળીએ એક ડગ આગળ ધપવું. વળી પાછી એ કસમ તાજી કરી. ઈર્ષ્યા  અને દ્વેષને દેશવટો આપ્યો. પ્યાર સહુને આપી ખુશ થવું. અંહી અમેરિકામાં તો આપણા ભાઈ બહેનો સુખી છે ! ભારતના મિત્રોને યાદ કરી તેમને કાજે અંહીથી કશું એવું કામ કરીએ જેથી તેમની દિવાળી પણ સરસ રીતે ઉજવાય ! આપણા વડાપ્રધાનને સાથ આપી તેમનો રાહ થોડો સરળ બનાવીએ. કુટુંબમાં પ્યાર અને સહકારની ભાવનાને મજબૂત કરીએ. મોટેરાંઓ દિલ સાફ રાખી સહુને પ્રેમ પૂર્વક આવકારે.

દિવાળી એટલે અસત્ય પર સત્યનો વિજય. દીવડાં તિમિર નાશક છે. તેમાં પ્યારનું તેલ પૂરી સ્નેહની વાટ બનાવી સમજણનો પ્રકાશ રેલાવીએ. નાનેરાઓ નાસમજ હોઈ શકે મોટેરાં દિલની ઉદારતા દર્શાવે.

દિવાળી ને હોંશભેર મનાવીએ. આનંદ ઉલ્લાસ ફેલાવીએ. સહુનું મંગલ થાય તેવી પ્રાર્થના કરીએ. અંતરમા જ્ઞાનની જ્યોત જલતી રહે એવો પ્રયત્ન જારી રાખીએ. બારણે તોરણ બાંધી ખુશી દર્શાવીએ. શુભ અને લાભ સહુનું વાંછીએ

દીવાળીના દિવસોમાં જેમની પાસે અભાવ છે, તેવા લોકોના મુખ પર આનંદ લાવવો એ ખરી ઉજવણી છે. આજુબાજુમાં રહેતાં બાળકોને જરૂરિયાતની વસ્તુઓ અપાવવી. દિવાળિના શુભ પર્વ નિમિત્તે તેમને મીઠાઈ આપવી. પેટ ભરીને આનંદ મેળવે તેવી જોગવાઈ કરવી.આપણી પાસે શું નથી ?  એમને જરૂરત છે, તેમને આપીશું તો આપણો આનંદ બેવડાશે. લેનાર કરતા આપનારને વધુ ઉમંગ અને ચેન મળે છે. સત્ય છે. અનુભવ કરી જો જો.
દિવાળીના પાંચ દિવસ ઉમંગ અને આનંદથી ભરપૂર! બીજે દિવસે નૂતન વર્ષનો પ્રારંભ,  જે દિવસે ગોવર્ધન પૂજા અને અન્નકૂટ દ્વાર  આપણે મંદીરોમાં ઉજવીએ છીએ. અંતે સહુથી પ્રિય દિવસ ‘ભાઈ બીજ”. જે ભાઈ અને બહેનના પવિત્ર સંબંધ માટે પ્રસિદ્ધ છે.  જરૂરથી  કોઈની આંતરડી ઠારવાના પ્રયાસ કરીએ. નૂતન વર્ષ સહુનું લાભદાયી નિવડે. સહુને નવા વર્ષના અભિનંદન.

નાનપણના એ દિવસો યાદ આવે છે. કેવું નિખાલસ જીવન.ઘરમા કે મનમા ક્યાંય કચરો નહી. ખાવું ,પીવુ અને મોજ માણવી. મન ભરીને ફટાકડા ફોડવા. આજે આ મોંઘવારીના કપરાકાળમા ઉમરની સાથે એ લપાઈ ગયો.  આતંકવાદથી ભરપૂર આ જગમા હવે નિર્મળ આનંદ અંતર્ધ્યાન થઈ ગયો છે.  માનવ તો સ્વાર્થ સભર ત્યારે પણ હતો. કિંતુ પરોપકારની ભાવના કદી કદી ડોકિયા કરી જતી. કદાચ સંરક્ષિત બાળમાનસ એ બધું પારખી ન શકતું. માત્ર આવી ને મળતા સુખમા મહાલવાની મોજ માણતું. હવે તો એ દિવસો, સ્વપનો, તમન્ના સઘળું ભૂતકાળમા સરી ગયું. કાળા ગયાને ધોળા આવ્યા. બાળપણ, જુવાની વિતી ગઈ અને શણપણ, પ્રૌઢાવસ્થાએ ઘર કર્યું.

પ્રભુ કૃપાથી હર્યા ભર્યા ઘરમા બાળકોના કલશોરથી દિવાળી અતિ સુંદર રીતે ઉજવાય છે.  ઘર દિવડા , સાથિયા અને હસીખુશીથી ઉભરાય છે.  ગૌરવવંતા બે બાળકો લક્ષ્મી સમાન પુત્રવધુઓ અને ત્રણ પૌત્ર, બે પૌત્રીઓથી ઘરનું આંગણ ચહકે છે. એક સમય હતો જ્યારે ‘હું અને મારું કુટુંબ’ માં દુનિયા સમાઈ જતી હતી. આજે ‘હું’ તો દબાઈ ગયો છે. કુટુંબ ખુશ છે. શામાટે વિસ્તાર વધારી બીજાને પોતિકા ન ગણવા? બહોત ગઈ ને થોડી રહી. આ જીવન દીપ બુઝાય તે પહેલાં પરમાર્થના કાર્યમાં પ્રવૃત્ત થઈ કોઈની આંતરડી ઠારી પ્રસન્ન  થવું?

દિવાળી સહુનું ભલું કરે. નૂતન વર્ષની સહુને શુભેચ્છા. આપણા બાળકો પગભર થયા. સુખી છે. દોઊ હાથ ઉલેચીએ વહી સજ્જનકો કામ !

***************************************************************************************

 

 

 

 

 





“દીકરી તો સહુની લાડલી કહેવાય “

11 10 2017

ઈશ્વરની કૃપા ગણો કે ગુસ્સો દીકરી નથી, પણ ‘હું’ મારા માતા અને પિતની દીકરી છું. બે મોટા ભાઈઓની બહેન અને બે બહેનોમાં વચલી. દીકરીઓની અવહેલના કોઈ પણ સંજોગોમાં મંઝૂર નથી. તેની સામે દીકરીને મ્હોં ફાટ બનાવવી, ઉદ્ધતાઈ સંસ્કારમાં પિવડાવી અને ઉદ્દંદડ કરવી તે સામે અણગમો જરૂર છે. દીકરીના જીવન ઘડતરમાં સહુથી મહત્વનો ફાળો છે, ‘જનેતા’નો. તે માટે હું મારી માતાની ભવભવની ઋણી છું.

“દીકરી” એટલે કુદરતની આપેલી વણમાગી અણમોલ સોગાદ”.

અમે ત્રણ બહેનો છીએ, ત્રણેય માતા તેમજ પિતાને ખૂબ વહાલી હતી. ક્યારેય અમને એવું નહોતું લાગ્યું કે બન્ને ભાઈ વધારે વહાલા છે અને અમે નહી ! કોઈ પણ વસ્તુમાં વેરો આંતરો નહી. હા, દીકરીઓને ઘરકામમાં તેમજ કલામાં રસ લેતી જરૂર કરી હતી. જેને કારણે “આજ” ખૂબ પ્રગતિમય રહી છે. માતા ભલે ચાર ચોપડી ભણેલી હતી. કિંતુ તેનું શાણપણ, ઠાવકાઈ અને સામાન્ય જ્ઞાન કદાચ પી. એચ. ડી. વાળાને પણ શરમાવે તેવા હતાં. એ માતાની છત્રછાયા આજે ૧૩ વર્ષ થયા વિખરાઈ ગઈ છે. કિંતુ તેની યાદ મઘમઘતા મોગરા જેવી તાજી અને સુગંધીદાર છે.

કુદરતનું અર્પેલું જીવન જો પસંદ હોય, માતા, પિતા, ભાઈ બહેન, પતિ, પત્ની , સાસુ , સસરા અને અન્ય વ્યક્તિઓ તો ‘દીકરી’ શામાટે નહી ? તેના માટે ઈશ્વરનો અચૂક આભાર માનવો વિસરશો નહી. દીકરી દયા ખાવાને પાત્ર નથી. અરે, દીકરી તો આંગણે ઉત્સવ મનાવવાને યોગ્ય છે. જેમ ભગવાને માનવનું સર્જન કરી હાથ ધોયા ચે. તેમ તેણે’દીકરી’ને ઘડી  પોતાની શ્રષ્ઠતાનું પ્રમાણ પત્ર પ્રાપ્ત કર્યું છે. તમે માનો યા ન માનો રતિભર ફરક પડતો નથી. બાકી આ સનાતન સત્ય હતું, છે અને રહેશે ! દીકરી હોય તો તેનું લાલન પાલન યોગ્ય રીતે કરી તેને સુંદર સંસ્કાર આપો.

દીકરી જ્યાં રહે તે ઘર છે. જીવન પર્યંત માતા અને પિતાના હ્ર્દયમાં. સપ્તપદીના સાત ફેરા ફર્યા બાદ પતિની હર એક ધડકનમાં . નવ મહિના ઉદરે પ્રેમ પૂર્વક સિંચેલા બાળકોના અસ્તિત્વમાં.  સુંદર જીવનની મૂડી સમાન મિત્રોના સામિપ્યમાં. હવે આનાથી વધારે સુંદર અને મજબૂત ઘરની દીકરીને આશા છે ? ખોટૉ ખોટી શબ્દોની માયા જાળમાં દીકરીને બેઘર ન બનાવો ! શું સિમેન્ટ અને માટીના ‘ઘર ને જ ઘર ‘ કહેવાય. મારા મિત્રો એ તો મુસાફરખાનું છે. સમય આવ્યે બોડિયા બિસ્તરા વગર છોડવાનું છે. જે ઘર નો અંહી ઉલ્લેખ કર્યો છે , એ તો ભવભવનું ઠેકાણું છે. ધરતિકંપ કે સુનામીમાં પણ તેની કાંકરી ખરતી નથી.

દીકરા વંશવેલો વધારે એવી આપણી માન્યતા છે. બાકી એ માન્યતા કોઈની પણ દીકરીને ઘરમાં લક્ષ્મી સ્વરૂપે લાવ્યા ન હોઈએ તો શું તે શક્ય છે ? અંતરાત્માને પૂછીને જવાબ આપજો !  રૂમઝુમ કરતી આવેલી વહુ જે કોઈની આંખનો તારો છે, તે આ કાર્યને અવિરત ચાલુ રાખશે. જે તમારા ઘરની લક્ષ્મી છે. જેને પ્રતાપે ઘરનું આંગણું દીપી છે અને ખુશીથી ઝુમી ઉઠે છે.

૨૧મી સદીમાં દીકરી આભના સિતારાની જેમ ઝગમગી રહી છે. સાધારણ કુટુંબમાં પણ સુંદર સંસ્કાર પામેલી દીકરીઓ ,આભને આંબી પોતાની સફળતા પુરવાર કરે છે. સાથે સાથે કુટુંબની જવાબદારી નિભાવી પિયર તેમજ સાસરીની જવાબદારી સુંદર રીતે નિભાવે છે. પિયરની ઈજ્જત વધારે છે. સાસરીને શોભાવે છે. દીકરી બે કુટુંબની શોભા છે.  તેના સુંદર પોષણ યુક્ત વ્યક્તિત્વ દ્વારા પોતાના કુટુંબને પણ ખિલવે છે.

એક મિનિટ ,જરા દીકરી વગરની દુનિયાની કલ્પના તો કરી જુઓ ! ગભરાઈ ગયા ને ? દિલમાંથી ઠંડીનું લખલખું પસાર થઈ ગયું ને ? સુનામી કરતા વધારે જોરદાર આંચકો લાગ્યો ને ? બસ આટલો ડર કાફી છે. ક્યારેય “દીકરી” તારું ઘર ક્યાં કે, ‘દીકરી’ તું બિચારી એવા શબ્દોનું પ્રયોજન કરતાં પહેલાં દસ વાર વિચારજો.

આપણા ભરત દેશમાં ક્યારેય ‘દીકરી’નું સ્થાન ગૌણ માનવામાં આવ્યું નથી. આ તો માનવના અવળચંડા મગજની પેદાશ છે . આજે આધુનિક જમાનામાં પણ ‘દીકરી’ઓને દૂધપીતી કરી રહ્યા છે. ભલે તેઓ સમાજના હોદ્દેદારો હોય  નીચતામાં તેમની તોલે કોઈ ન આવે. ‘દીકરી’ઓના શિયળ ભંગ કરનારા નરાધમોને જોઈ સર્જનહાર પણ લજવાઈ જાય છે.

ભારતનો ઈતિહાસ સદીઓ પુરાણો છે. આપણા ગ્રંથોમાં સ્ત્રીનું સ્થાન હિમાલયની ટોચ સમાન મહાન છે. કાયમ ઋષિ પત્ની અને મહાન નારીઓના નામ પહેલાં બોલાય અને લખાય છે. આનાથી વધારે પુરાવો કયો જોઈએ કે ‘દીકરી’, ‘સ્ત્રી’ એ એવી શક્તિ છે કે જેનો ઉપહાસ, અવહેલના યા અણગમો કોઈ પણ સંજોગોમાં મંજૂર નથી.

” નારી વિના દુનિયાની કલ્પના અસંભવ

નારી તું નારાયણી, નારી તું નારાયણી”.

 





વિચારીને જરૂર જવાબ લખજો

8 10 2017

ઉત્તરની પ્રતિક્ષા કરવી પડશે !

 

એક વખત હું ગાડીમાં પસાર થતી હતી. વરસાદ મન મૂકીને વરસી રહ્યો હતો.

રસ્તામાં બસ સ્ટોપ પર ત્રણ જણા ઉભા હતાં. મારી ગાડી’ બે જણ’ બેસે તેવી

હતી.

૧. બુઢ્ઢી મા.

૨. ખૂબ સૂરત જુવાન .

૩. મારો પ્યારો મિત્ર.

હવે ત્રણ જણાને ન્યાય આપવું મુશ્કેલ હતું.  હવે બે જણાની ગાડી ચલાવનાર હું જુવાન હતી એ કહેવું

જરૂરી નથી !

મારે ત્રણેયને ન્યાય આપવો છે.

મારી મદદ કરો !

 





મા દીવો કર

7 10 2017

 

‘ઓ માવડી, ત્યાં બેસી રહીશ તો શું દિ’વળવાનો’. ક્યારનો તને ઘરમાં બોલાવું છું. અંધારું થઈ ગયું. દીવા બત્તીનું ટાણું થયું. જા ને ભગવાન પાસે દીવો કર !’ દુનિયા ભલેને ગમે તે કહે દીકરાને મા એટલી જ વહાલી હોય છે જેટલી દીકરીને. એ તો પુરૂષ રહ્યો એટલે સ્ત્રીની માફક બોલે નહી. બાકી એ સનાતન સત્ય છે.

ઝમકુમા બોલ્યા ચાલ્યા વગર બેઠા હતા. દિલનો ઉભરો કોની પાસે ઠાલવે. દીકરી ને ભણવામાંથી સમય ન મળતો. જો દીકરા અને વહુને કહે તો ‘મણ મણની બે સાંભળવી પડે. કેટલી મહેનત કરી હતી. પાઈ પાઈ ભેગી કરીને આ દિવસની તૈયારી કરી હતી. દીકરો પરણીને ઠરી ઠામ થઈ ગયો હતો. પગમાં ઝાંઝરા પહેરીને ફરતી રૂપાએ પણ કાઠુ કાઢ્યું હતું. તેના હાથ પીળા કરવાની હૈયે હોંશ હતી.

જીવલો તો દીકરો પરણાવીને વિદાય થઈ ગયો. રવજી હમેશા હામ દેતો,’મા હું બેઠો છું ને તું શાને ફિકર કરે છે ?’   રવજીને મા જ્યારે સંધ્યા ટાણે તુલસી ક્યારે દીવો કરતી  ત્યારે સાક્ષાત લક્ષ્મી જેવી બાળપણથી જણાતી.  ઝમકુને પોતાના લોહી અને સંસ્કાર ઉપર ગળા સુધી વિશ્વાસ હતો. ઝમકુ અને જીવલાએ ખૂબ મહેનત કરી પૈસા રળ્યા હતા. પોતે બન્ને ભણેલા ન હતા પણ શિક્ષણનું મહત્વ જાણતા. રવજી અનેરૂપાને ભણવા માટે પૂરતી સગવડ આપતા. જો કે રવલો, રૂપા કરતાં ચાર ચોપડી આગળ એટલે ચોપડિયું એકે ન હાલે, જો કોઈ સારો પ્રોજેક્ટ રવલાએ બનાવ્યો હોય તો રૂપા તેનું જીવની જેમ જતન કરતી.

ઝમકુને એક વાતનું સુખ હતું. રવજીને ભણવામાં અવ્વલ નંબર મળતો. તેને ભણવાનું ગમતું. હા, રજાઓમાં બાપુને હાથ દેતો. તેને થતું બાપુ મારા માટે લોહીનું પાણી કરે છે. રજામાં ધીંગા મસ્તી કરવી તેના કરતા બાપુને હાથ દેવો કે જેથી તેનો શ્વાસ હેઠો બેસે. નામ તો તેનું સરસ મજાનું જીવણ હતું. ઝમકુ વહાલમાં તેને જીવલો કહેતી. ઝમકુ હતી ખૂબ તોફાની અને સમજુ. જીવલો જે પણ કમાઈને લાવે તેમાં મહારાણીની જેમ રહેતી. તેનાથી થાય એટલી મહેનત હારોહાર કરવા લાગતી. તેને ગામની બાઈડિયુની જેમ પંચાત કરવી ન ગમતી. નવરાશની પળમાં રૂપાને સારી કેળવણી દેતી. જીવલો, ઝમકુ પર વારી જાતો.

‘કાલની કોને ખબર છે’? રંગેચંગે રવજીને પરણાવ્યો. નોકરી પણ સરસ મળી. રવજી ઘરે બા અને બાપુને પૈસા મોકલવાને બદલે બેંકમાં ખાતું ખોલાવી જમા કરતો. તેની પત્ની રેવતી આમ તો ડાહી હતી પણ રવજી પૈસા બેંકમાં જમા કરાવતો તે તેને ગમતું નહી. રવજી, રેવતીની એક માનતો નહી. રેવતીને ક્યાં ખબર હતી કે રવજીના બા અને બાપુએ કેટલી કાળી મજૂરી કરીને બન્ને બાળકોને ભણાવ્યા હતા. તૈયાર ભાણે જમવા બેઠેલી બાઈડીયું શું જાણે બાળકોનો માતા અને પિતા પ્રત્યેનો પ્રેમ તેમને તો બસ, ‘વર મારો, તેની કમાણી મારી. હરી ફરીને ને પોતાના ભાઈભાંડુ અને માબાપ દેખાય’.

રવજીના અરમાન બધા દિલમાં રહી ગયા. તેને હતું બા તેમજ બાપુને એક વાર વિમાનમાં બેસાડી સાત સમંદર પાર ફરવા મોકલીશ. જીવલો લગ્ન પછી કામે શહેર ગયો હતો. ત્યાંથી ન્યુમોનિયા લઈને આવ્યો. અંતે ન્યુમોનિયા તેનો જીવ લઈને ઝંપ્યો. ઝમકુ પડી ભાંગી. બેબાકળી ઝમકુ કશું વિચારી શકતી નહી. કાઠુ કાઢેલી રૂપા નજર સમક્ષ આવતી ને ઝમકુ રાગડા તાણતી. જીવલાને, રૂપા પરણવવાની ખૂબ હોંશ હતી. દીકરી તેના હૈયાનો હાર હતી. દીકરીને તે તુલસીનો ક્યારો સમજતો. ખૂબ જતન કર્યું હતું.

રૂપાએ બાપ ખોયો ત્યારે હજુ ચૌદ વર્ષની હતી. બાપના વિયોગમાં ખૂબ નંખાઈ ગઈ. ઝમકુ અને રૂપા એકબીજાને આશ્વાસન દેતાં. બન્ને જાણતા હતા, હેવે જીવલાનું મ્હોં ભાળવા નહી મળે. છતાંય રોજ સાંજ પડે ઝમકુ બારણે ઉભી રહી જીવલાના આવવાની રાહ જોતી. એકદમ અંધારું થાય પછી નિરાશ વદને ઘરમાં પાછી ફરતી. બે વર્ષ થયા. ઝમકુએ રૂપા પર કડક ચોકી પહેરો રાખ્યો. તેણે હવે કાઠુ પણ કાઢ્યું હતું. સોળ વર્ષની રૂપા, જોનારની નજરમાં વસી જાય એવી હતી. ઝમકુ તો બસ આદુ ખાઈ ને તેની પાછળ પડી હતી.

‘ભણજે બરાબર નહી તો તારી વલે નથી’. રૂપાને ભણ્યા વગર છૂટકો ન હતો. ભણવામાં હોંશિયાર હતી. ઝમકુએ ભલે જીવલો ગુમાવ્યો પણ ખૂબ સહજતાથી જીવન જીવી રહી હતી. રવજી અને રેવતી નજીકના મોટે ગામ રહેતા. માની કાળજી લેવામાં રવજીને જરાય ઢીલ ગમતી નહી. આજે એ બે પાંદડે થયો તેનો યશ મા અને બાપુને દેતો. રવજીને પણ થતું રૂપા ક્યારે કોલેજમાંથી પાસ થઈને નિકળે તેના ‘હાથ પીળા’ કરવા હતા. મરતી વેળા બાપુને આપેલા વચનનું પાલન કરવું હતું. તેના મનમાં એક ભણેલો યુવાન તરતો હતો. જે એના ગામનો હતો અને સારું કમાતો હતો. હજુ તેણે રેવતીને કે માને વાત કરી ન હતી.

‘ઉતાવળ શું છે? ઓણ સાલ લગ્ન લઈશું તો થોડા વધારે પૈસા બચશે. તેને રૂપાના લગનમાં ‘બાપુ’ને યાદ કરી  આંગણામાં ફટાકડા ફોડાવવા હતા’. રવજીને રૂપલી બહુ વહાલી હતી. રૂપલી  સ્શાળાનું છેલ્લું વર્ષ હતું એટલે ખૂબ મહેનત કરતી. અત્યાર સુધી વર્ગમાં પહેલો નંબર લાવનારીને બીજો નંબર ન ખપે ! રોજ વાચનલયમાં સવારથી વાંચવા જાય. ઝમકુ ડબ્બામાં તેનું ભાવતું ખાવાનું ભરે. એવું વ્યવસ્થિત આપે કે રૂપા ખાઈને સુવાને બદલે  સ્ફૂર્તિનો અનુભવ કરે. વાચનાલયમાં બરાબર તેની સામે ગામના પટેલનો રૂડો વાંચતો. બન્ને વિચારમાં હોય ત્યારે તેમની નજર મળતી.

શરૂમાં થોડા દિવસો તો સ્મિત આપીને નજર નીચી ઢાળી લેતા. આંખોની આ રમતમાં ક્યારે બન્ને મિત્ર બની ગયા ખબર પણ ન રહી. પછી તો દરરોજ સાથે બેસીને નાસ્તો પણ કરતા. ઝમકુના હાથની રસોઈનો તેને ચટાકો પડી ગયો.

‘અલી, રૂપા તને રાંધતા આવડે’?

‘કેમ નો આવડે, મારી માની દીકરી છું’. બસ પછી તો પરિક્ષા આવી અને પેપેર્સની સાથે જીંદગીના મિનારા ચણાવા લાગ્યા.

‘તું મને સતાવ નહી, મારું ધ્યાન ભણવામાં નથી રહેતું. મારે પહેલે નંબરે પાસ થવાનું છે’.

‘હું, તને ક્યાં કાંઇ કરું છું ? બસ તને તાકી રહું છું. વાંક તારો ને મને શું કામ દંડૅ છે’? હસીને રૂડો જવાબ આપતો.

અલ્યા તું પટેલ અને અમે વાણિયા, મારી માને આ ગમશે?’

‘કેમ પ્રેમ કર્યો ત્યારે, તારી માને પૂછ્યું હતું’?

‘રૂડા ઈ ભૂલ થઈ ગઈ, પણ હવે મને ખૂબ ડર લાગે છે’.

‘તું બોલી ત્યારે મને પણ થયું , મારી માને વાંકડો લાવનારી જોઈએ છે’.

એક કામ કરીએ, પહેલાં પરિક્ષા આપી દઈએ. પછી આપણું દિમાગ ચાલશે. માત્ર બે દિવસ બાકી હતા. દરરોજનું એક પેપર હોય. વચ્ચે શનિ અને રવિવારની બે રજા આવી ગઈ. છેલ્લું પેપર ખૂબ સહેલું હતું. જેવા પરિક્ષા દેવા જવાના  ઓરડા પાસે આવ્યા ત્યારે રૂડાએ એક ચિઠ્ઠી રૂપાના હાથમાં થમાવી દીધી.

રૂપલીએ ચિઠ્ઠી વાંચી. તેના માનવામાં ન આવ્યું. પેપર આપીને બે વાગે બન્ને બહાર નિકળ્યા. રૂડાના ચાર મિત્રો બધો સામાન ખરીદવા ગયા. ચાર વાગે કોર્ટમાં જઈને લગન કરી લીધા.

રૂપલી માને કહીને આવી હતી , આજે છેલ્લું પેપર છે, હું થોડી મોડી આવીશ. રૂડાને ઘેર જતા પહેલાં રૂપલી અને રૂડો માને પગે લાગવા આવ્યા. ઝમકુ તો ડઘાઈ ગઈ. ‘તોયે દીકરી માટે મુખમાંથી આશિર્વચન નિકળ્યા’.

‘અખંડ સૌભાગ્યવતી રહેજે, તમારો સંસાર મઘમઘતો રહે’.

રૂડો રૂપલીને લઈ પોતાને ત્યાં ગયો . તેને ખબર હતી, ‘મા રૂપલીનું અપમાન કરશે. બાપા તો હજુ વાડીએ હતા’. રૂડાએ ઘરે જઈ માને કહ્યું, ‘આ તારી વહુ, તને ગમે ન ગમે તો તું જાણે”. કહી નિકળી પડ્યો.

ઝમકુએ બાજુના ગામથી રવજી અને રેવતીને તેડાવ્યા, ‘માની ઉમર અચાનક પંદર વર્ષ વધેલી જોઈ રવજી સમજી ગયો’.

જીવલાનો દીકરો એક શબ્દ પણ બોલ્યો નહી. રેવતીને થયું ,’હાશ ટાઢે પાણીએ ખસ ગઈ. ‘ તેની નજર સમક્ષ બેંકમાં જમા કરેલા રૂપિયા દેખાયા. રવજી માને જોઈને ખૂબ દુઃખી થયો. એ પણ શું કરે? સંધ્યા ટાણે જ્યારે મા, પાણિયારે દીવો કરતી ત્યારે દીવાના પ્રકાશમાં ઝળહળતું માનું પ્રેમાળ મુખ નિરખવું તેને ગમતું.

ડૂબતો માણસ જેમ તરણું પકડૅ તેમ બોલ્યો, ‘મા, દીવો કર’.

 

 





મરવાના વાંકે જીવો

4 10 2017

મરવાના વાંકે જીવો

******************

 

નવાઈ લાગે છે ને ? કૉઈ મરવાને વાંકે જીવતું હશે ?  જરા શાંતિથી વિચારો, ‘શું આપણે ખરેખર જીવીએ છીએ’ ? હા, પેલા ગાય, બકરી, ભેંસ અને ડુક્કરની માફક જીવાતાં જીવનને જીવન કહેવાય ? જી ના! જીવન ખુલ્લા દિલે જીવવું, મસ્તી પૂર્વક માણવું, ન નડવું , ન કોઈની દખલ ચલાવી લેવી. જો કમનસિબે સંજોગો પ્રતિકૂળ હોય તો મૌનં પરમ ભૂષણમની નીતિ અખત્યાર કરવી.

વસુકી ગયેલી છે. કોઈ ગોવાળ કે ગૌશાળા તેને રાખવા તૈયાર નથી. તેનો છૂટકો સહ્રદયી કસાઈને આંગણે છે.   આપણે પણ હવે ૬૫ થી ૭૦ નો આંકડો વટાવી ચૂક્યા છીએ. નોકરી ધંધામાંથી તિલાંજલી પામી ચૂક્યા છીએ. જો સરખી મૂડી જમા કરી હશે તો સ્વાભિમાન પૂર્વક જીવવાની  સ્વતંત્રતા હશે ! જો તેમાં સદભાગ્ય ન સાંપડ્યું હોય તો જે હોય તેમાં સાદાઈ અને સંતોષપૂર્વક જીવન જીવી લહાવો માણવો. બાકી ” મરવાને વાંકે જીવન જીવવાનું ‘હોય તો બીજું સુંદર નામ શું આપી શકીએ ?”

યાદ છે ને બાળપણમાં પહેલી રોટલી ગાય ને નિરવામાં આવતી. કેમ ? તે દૂધ આપતી, તેનાં છાણા થાપવામાં કામ લાગતાં, તેનો દીકરો ‘બળદ’ ખેતીમાં કામ લાગતો. તમારી પણ જુવાની હતી. બાળકોને જન્મ આપી , પ્યાર અને સંસ્કારા આપી લાગણીથી ઉછેર્યા. તેમની સઘળી જરૂરિયાતો તમારી આવકમાંથી પૂરી કરી. તમારી જાતને ક્યારેય મહત્વ ન આપતાં બાળકોને બધી સગવડો આપી. આજે એ બાળકોનો સુખી સંસાર તમારી આંખડી તેમજ હ્રદય ઠારે છે. તમારી પાસે જે છે તે તમારી મહેનતની જીવનભરની કમાણી છે. જીવો અને મરણ આવે ત્યારે વિદાય થાવ. જીવનનો આ અવિરત ક્રમ છે.

પેલી બકરી, બેં બેંકરતી જાય ને આંગણામાં લવારા સાથે કૂદતી જાય. ‘ઉંટ મૂકે આંકડો ને બકરી મૂકે કાંકરો’. ઘડપણમાં આંકડો કે કાંકરો તો નહી પણ જે પ્રાપ્ત થાય તેમાં રકઝક નહી કરવાની. લવારા જોઈને કૂદતી બકરી આજે બાળકો જોઈને પરમ શાંતિનો અહેસાસ કરે. બેં બેં કરવાને બદલે, શ્રી ક્રિષ્ણ શરણં મમનું સુમિરન કરે. બકરી જેવો નરમ સ્વભાવ અને પ્રેમ જીવનને સુખદાયી બનાવે. માનવ દેહ અતિ મૂલ્યવાન છે. મરણ ટાણે માત્ર જૂનાં વસ્ત્ર ત્યજી નવા ધારણ કરવાના છે.

ભેંસ, રંગે અને રૂપે પૂરી પણ કોઈને કનડે નહી. દુધ આપીને શાંતિથી ઘાંસ આરોગે. ઘડપણમાં શાંતિ રાખવાની જે મળે તેમાં આનંદ માણવાનો. અનુભવ, કાર્યદક્ષતા અને વિચક્ષ્ણતા જીવનમાં જરૂર પડે અને માગે ત્યારે બક્ષ્વાના. જેમ દૂધ પીધે હૈયે ટાઢક થાય, તેમ તમારી વર્ષોદ્વારા એકત્ર કરેલી મૂડી વાપરી સહુને શાંતિનું પ્રદાન કરવું. જીવનને આળસથી ભરવાને બદલે કાર્યથી મઘમઘતું બનાવો.

પરિણામ જો જો જીવન હર્યુંભર્યું બની જશે. મરણ અનિવાર્ય છે. આવશ્યક પણ છે. કેવું ,એ પ્રશ્નાર્થ છે ? જેનો ઉકેલ કોઈની પાસે નથી. સાચું કહું એ મંગલ પ્રસંગ જ્યારે પણ આવે ત્યારે પરમ શાંતિ પ્રસરી રહેશે. બાકી, ‘મરવાને વાંકે’ જીવન જીવવું એ નરી કાયરતા છે.

પેલું ડુક્કર જે કઈ રીતે જીવન જીવે છે , સહુને તેની જાણ છે. ભલેને તે શું ખાય છે તે જોવું તેના કરતાં તેના શરીરમાં તે ખોરાક દ્વારા પરિવર્તન પામેલું ‘માંસ’ લોકો કેટલા પ્રેમથી ખાય છે, તે અદભૂત છે. ડુક્કરને વિચાર કરવાની શક્તિ નથી. માનવને ઈશ્વરે, ‘મન અને બુદ્ધિ’ આપ્યા છે. હા, સાથે અહંકાર પણ આપ્યો છે. જીવનના ઉત્તરાર્ધમાં આ ત્રણેનો સુમેળ કરી ,બાકીનું જીવન સુખ શાંતિ પામીએ તેવી પ્રાર્થના.

યાદ રહે , આ મનખા દેહનો ઉત્તમ પ્રકારે ઉપયોગ કરી અંતિમ વર્ષોને સોહાવીએ.

પ્રભુનું અર્પિત આ જીવન કેમ વેડફી દેવાય

એ છે પ્રસાદી ઈશની રે કેમ વેડફી દેવાય

 

 





૨જી ઓક્ટોબર ૨૦૧૭, મહાત્મા ગાંધી જયંતિ

1 10 2017

પૂ. ગાંધી બાપુ

અરે ગાંધીજી જેવા ગાંધીજીના પણ અનેક દુશ્મન હતાં ! એટલે તો ગોળીથી વિંધાયા. જર્મનીમાં ‘હિટલર’ની પૂજા કરનારા હજુ હયાત છે. માનવીનું અકળ મન અદભૂત છે તેમાં શંકાને સ્થાન નથી. જે તને આજે તાજ પહેરાવશે તે વ્યક્તિઓ તને હડધૂત કરતાં પળનો પણ વિલંબ નહી કરે !

પ્રણામ. આજે તમારી ૧૪૮મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે ખાસ પત્ર લખવાનું મન થયું.તમે ક્ષેમ કુશળ હશો ? જો કે પત્ર લખવો કે મેળવવો એ એક દુઃસ્વપ્ન છે. આઝાદ ભારતની પ્રજાની હાલતના સમાચાર તમને પહોંચે છે કે નહી? હું તેનાથી અનજાણ છું ! તમે જે સ્વતંત્ર ભારતની કલ્પના કરી હતી તેનો તો ‘ક’ પણ નજરે પડતો નથી ! બાપુ દુઃખી ન થશો. ઉપવાસ પર ન ઉતરશો.

બાપુ ૨૧મી સદીમાં તમારા વિચારોને કેટલું મહત્વ આપવું અને કેટલું આચરણમાં ઉતારવું એ ગહન પ્રશ્નનો ઉકેલ શોધું છું. તમે ભારતની ધરતી પર વિહર્યા હતા એ એક સ્વપ્ન લાગે છે. હા, એ હકિકત છે તેમાં શંકાને સ્થાન નથી.  અસહકાર, સ્વદેશીની હલચલ, મીઠાનો સત્યાગ્રહ, સત્યની ઉપાસના, પ્રાર્થનાનું મહત્વ બાપુ આ બધા શબ્દો શબ્દકોષની બહાર જણાતા નથી.

આપણા દેશની પ્રજા બુદ્ધિશાળી છે  તેમાં બે મત નથી. તમારી જેમ પરદેશ જઈ ભણીને બેસુમાર કમાય છે. તે આનંદ તેમજ ગૌરવવંતા સમાચાર છે.હેં બાપુ, તમે પણ પરદેશ ખેડ્યું હતું.  બેરિસ્ટર થયા હતા. તમારામાં દેશ પ્રત્યે ભાવના જાગવાનું મૂળ હું શોધીને થાકી. ક્યાંય નરી આંખે દેખાતું  નથી ?

આજની ભારતની પ્રજા શામાટે દેશ પ્રત્યે પોતાનો પ્રેમ  વ્યક્ત કરતા અચકાય છે? તેમના બધિર કાને દેશની પ્રજાનો સાદ કદી ટકરાતો નથી ? શું   તેમને કદી પોતાના બાળપણના દિવસોની યાદ સતાવતી નથી ? હમેશા પરદેશનું બધું સારું અને ભારત પ્રત્યે ઓરમાયો વ્યવહાર ! જ્યારે એ સઘળાં ભારતમાતાની ધરતી પર આળોટી મોટા થયા છે.

હા, આપણા વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદી જુદી માટીના ઘડાયા છે. તેમની રગોમાં ભારત માતા પ્રત્યે પ્રેમ જણાય છે. પહેલું તો તે ગુજરાતી છે. ગુજરાતી ભારે મુત્સદી હોય છે. તમારાથી વધારે  આ વાત  સારી રીતે  કોણ જાણે ? બીજું એમનામા દેશદાઝ ઠાંસીઠાંસીને  ભરેલી છે. ભ્રષ્ટાચારના સખત વિરોધી છે. યાદ છે ને, સ્વામી વિવેકાનંદનું નામ પણ નરેન્દ્ર હતું ? સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ ,’લોખંડી પુરૂષ’ હતા. વડાપ્રધાન  નરેન્દ્ર મોદી ‘ અડગ પુરૂષ’ લાગે છે. બાપુ, ટુંક સમય માટે ભારતનું સુકાન  વડાપ્રધાન પદ દ્વારા સદગત લાલબહાદુર શાસ્ત્રીએ શોભાવ્યું હતું તેમને પણ આજે સ્મરી વંદન કરું છું.

વર્ષોથી સડેલું આપણું તંત્ર અને બેકાબુ બનેલી લાંચરૂશ્વતની બદીને કાઢવી સહેલી તેમજ સરળ નથી. ઉપરથી કુદકે અને ભૂસકે વધતી જતી મોંઘવારી, પ્રજાની હાડમારી કેવી રીતે ઓછી કરવી.સળગતો પ્રશ્ન છે વસ્તી વધારો, સ્ત્રીની અસલમતતા, દીકરીઓ પ્રત્યે બેહુદું વર્તન. બાપુ આજે માત્ર ફરિયાદ નથી કરવી ! બાપુ શું કરું ? ચૂપ રહેવાતું નથી. દિલ માનતું નથી. હૈયું હાથ રહેતું નથી.

દેશે અને પ્રજાએ ઘણી પ્રગતિ પણ કરી છે. જ્યાં ન પહોંચે કવિ ત્યાં આપણી પ્રજા પહોંચી છે. આપણા દેશની  પ્રજા ખૂબ મહેનતુ છે. ઈમાનદારીનું પ્રમાણ ઘટી ગયું છે. તેનું મુખ્ય કારણ જડબેસલાક મોંઘવારી છે. તેમાં શંકાને સ્થાન નથી ? દરેક વ્યક્તિનો સહુથી પહેલો ધર્મ ‘પેટ’ છે. પરિવારના સહુની સામાન્ય માગ ‘રોટી,કપડા અને મકાન’ જેવી  ક્ષુલ્લક વસ્તુઓનો  અભાવ હોય તો કોઈ પણ વ્યક્તિ આ પથ પરથી ચળી જાય. બાપુ છતાં ગૌરવ સાથે કહીશ , સામાન્ય પ્રજાને નેકી પસંદ છે. તેમના જીવનમાં સ્મિત ભર્યો વહેવાર ઉમંગ અને આનંદ ફેલાવે છે. નાની નાની ખુશી તેમના મુખ પર ચમક લાવે છે.

મનુષ્ય નામનું પ્રાણી સ્વર્થથી ભરેલો હોય તે જગજાહેર છે. કિંતુ સ્વાર્થની માત્રા જ્યારે માઝા મૂકી માર્ગના દરેક જીવજંતુ યા માનવને કચડે ત્યારે હ્રદયમાં વેદનાની ટીસ
ઉઠે છે ! બાપુ ૨૧મી સદીમાં માનવ ‘પૈસાને’ કેમ આટલું બધું મહત્વ આપતો હશે ? આ ગહન પ્રશ્નનો ઉકેલ પામવો સહેલો નથી !બાપુ ભારતની પ્રજાએ ઘણી પ્રગતિ સાધી છે. પણ આપણાં ગામડામાંથી અંધશ્રદ્ધા અને નિરક્ષરતા જોઇએ તેટલા ક્યારે વિદાય લેશે.  ઘણીવાર પશ્ચિમનું આંધળુ અનુકરણ નજરે પડે છે. ત્યારે દર્દ થાય છે. બાપુ એક ખાનગી વાત, વર્ષોથી પશ્ચિમમાં રહેવાને કારણે તેમના દિલ વાંચવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. તેમને આપણી ભાવના અને વિચાર ધારા ખૂબ ગમે છે.

બાપુ, ખાત્રી કેવી રીતે આપું, પણ આશા છે  કે ભારતમાતાના પ્રજાજન નજીકના વર્ષોમાં થોડી રાહત પામશે ? તમારા જોયેલાં સ્વપના સાકાર થાય એવી ઢાઢસ બંધાઈ છે. બાકી તો સમય આવ્યે ખબર પડશે ! બાપુ તમને વંદન. તમારી અમી ભરી નજરોની અપેક્ષા. સહુના દિલમાં રામ વસે તેવી શુભ કામના.
હ્યુસ્ટન, ટેક્સાસ