સંભારો

28 04 2017

 

 

 

 

 

 

 

 

************************************************************************************************************************************

નામ સાંભળતાં મોઢામાં પાણી આવે. કેરીની ઋતુ ચાલુ થઈ ગઈ છે. આપણા દેશની રાજાપુરી અથાણાની કેરી યાદ આવી જાય. કાચી કેરીમાં નાખ્યો સંભારો ને પછી ગરમા ગરમ ભાખરી ખાવાની લહેજત આવે. આવી ગયું ને મોઢામાં પાણી?

આજે વાત કાંઇ અલગ કરવાની છે. મિત્ર સાથે વાત કરતી હતી. ઘણા વખત પછી મુલાકાત થઈ ફોન ઉપર. હાથમાં લાકડી અને ઉમર અચાનક વધી ગયેલી લાગી. કારણ, ડોક્ટરોના પંજામાં ફસાયા. એમના હ્રદયનો ઉભરો કાઢતા હતા. વાતમાં ને વાતમાં કહે,’ મારી તબિયતનો સંભારો કરી નાખ્યો છે.’

મારાથી રહેવાયું નહી પૂછી બેઠી, ‘કોણે’?

‘અરે આ અમેરાકાના ડોક્ટરેસ્તો’.

મારી તો બોબડી બંધ થઈ ગઈ. વગર પૂછ્યે તેમણે બોલવાનું ચાલુ કર્યું.

‘અરે, બહેન ચાલવાની પણ તકલિફ થઈ ગઈ છે’.

‘અચાનક’.

‘શું વાત કરું પગમાં દુખાવો હતો ડોક્ટરને બતાવવા ગયો કહે છે , મસલ્સ ટેર થઈ ગયા છે.’

‘હા, પણ તેનો તો સાદો પ્રોસિજર છે’.

‘શું વાત કરો છો, એણે તો આઉટ પેશન્ટ તરિકે બોલાવ્યો. કુલ મળીને છ દિવસ હોસ્પિટલમાં રહેવું પડ્યું.’

‘રોજ નવા ટેસ્ટ કરવાના. નવી દવા આપે. અંતે ખબર પડી વધારે ડેમેજ તો ઘુંટણની ઢાંકણીને છે’.

‘તો શું હવે ની રિપ્લેસ કરવાની.’

‘હાસ્તો, બીજું શું?’

‘એ કરાવીને આવ્યા. દુખાવો ખૂબ રહેતો. પાછું રીહેબમાં જવાનું ચાલુ થયું. પછી વજન ઉતારવાનો ધખારો ચાલુ કર્યો. જેથી ઘુંટણ પર દબાવ થોડો આવે. વજન ઉતારવાના ચક્કરમાં બ્લડ પ્રેશર એકદમ ઘટી ગયું. એટલે એની ગોળીઓ ચાલુ કરી. ‘

મને તો આ પરીકથા જેવું લાગતું હતું. ‘બકરી કાઢતા ઉંટ પેઠું’.  હજુ તો એમની રામ કહાણી પૂરી થઈ ન હતી. મને લાગ્યું કે ડોક્ટરોએ તેમની તબિયતની ન જોઈતી ઉપાધિમાં મૂકી દીધાં.

‘બહેન, તમે કાંઈ ન બોલશો આ અમેરિકાના ડોક્ટરોએ મારી તબિયતનો સંભારો બનાવી દીધો’. સામાન્ય માનવીના દિમાગમાં ભુસુ ભરાયું છે કે, ડોક્ટરો બધા પૈસા ખાઉ છે. તમને ખોટા રવાડે ચડાવે છે, તમારી પાસેથી યા ઈન્શ્યોરન્સ વાળા પાસેથી પૈસા પડાવવા ખૉટી ટેસ્ટ કરાવે છે. દર્દીને હેરાન પરેશાન કરી મૂકે છે.

આ શબ્દ મને થોડો અવાસ્તવિક લાગ્યો.  કારણ એ ભાઈને સંભારો ખૂબ ભાવતો અને ડોક્ટરે તેમને અડકવાની પણ ના પાડી હતી.

‘બહેન મને સંભારો બહુ ભાવે. ડોક્ટરે કહી દીધું મીઠું અને મરચું ઓછું ખાવ. ‘

પાછો એમની વાતમાં સંભારો આવી ગયો.

‘તે શું તમે બંધ કર્યું’.

‘અરે, હોતું હશે. બધી રસોઈમાં  મીઠું અને મરચું નહી નાખવાનો અનુને આદેશ આપ્યો. સલાડ ઉપર મીઠું અને મરીનો પાવડર નહી ભભરાવવાનો’.

‘અનુ’?

‘હા, ભૂલી ગયા, મારી ધર્મપત્ની. ‘.

‘માફ કરશો, નામ યાદ ન હતું.’

‘ખેર, જમવા કે નાસ્તો કરવા બેસું ત્યારે સંભારાની બાટલી જોડે હોય’.

‘કેમ’ ?

‘બધામાં એ છૂટથી ઉમેરીને ચટાકેદાર ખાવાનું ખાઉં છું’.

‘ડોક્ટરે હા પાડી’.

‘એની દવાઓની સાઈડ ઈફેક્ટ નથી થતી ?  જો ડોક્ટરનું બધું કહ્યું માનું તો ‘મારું રામ નામ સત્ય હૈ’ થઈ જાય. દવાની સાઈડ ઈફેક્ટના નામ પર ચરી ખાંઉ છું.’

‘તમે, આવું ન કરતા હો તો’?

‘અરે ડોક્ટરે તો મારું જીવન  બરબાદ કર્યું છે. આ સંભારો એનાથી વધારે નુક્શાન નહી કરે’.

મારા મનમાં થયું જો ડોક્ટરોએ તબિયતનો સંભારો બનાવ્યો તો જીભને કેમ કાંઇ અસર થઈ નહી. બધી વાતે ડોક્ટરને દોષ દેતાં વિચાર ન કર્યો કે ક્યાંક પોતાનો પણ વાંક હશે. પગમાં તકલિફ થવાનું કારણ, કદાચ “ઓછું વજન” પણ હોઈ શકે. તમે હોંશિયાર છો ઈશારો સમજી ગયાને. કોઇને કહેશો નહી. પાછું તેમણે પ્રવચન ચાલુ કર્યું.

“બહેન તમને એક સલાહ આપું”.

મેં કહ્યું, ‘બોલો ભાઈ’.

‘તમે ડોક્ટરના ચક્કરમાં નહી પડતાં’.

હું’  જોરથી હસી પડી’.

‘કેમ તમને મશ્કરી લાગે છે’?

“ભાઈ મારા, હવે આ જન્મે તો શક્ય નથી. મારા ઘરમાં ત્રણ ડોક્ટર છે’. બોલો હું ક્યાં જાંઉ. મારાથી ડોક્ટરોની બદનામી બહુ સહન ન થઈ.

‘ઓહ ,ભલે હોય પણ તમે યોગ કરજો. નિયમિત ચાલવાનું રાખજો. ખાવા પીવાનું સાત્વિક રાખજો. બની શ્કે તો ડોક્ટરોના પલ્લે પડશો નહી.’

‘આ તો ડાહી સાસરે ન જાય અને ગાંડીને શિખામણ દે, એવું થયું’.

‘તમે જે કહ્યું એ બધું હું વર્ષોથી કરું છું. ‘

‘તો તો બહુ સારું’.

ધીરે રહીને મેં કહ્યું, ‘મારી મનની મુરાદ જણાવું’.

‘બેશક.’

‘મોટાભાગની વ્યક્તિઓને તંદુરસ્ત જીવન જીવવું હોય છે. મારે સાજા નરવા રહીને મરવું છે. અરે, હું ગળ્યુ પણ ખાઉને ત્યારે તેમાં સંભારો નાખું છું. તેની ગમે તે અસર થાય પણ આ ડોક્ટરની દવાઓ કરતાં ભુંડી નહી હોય.’

‘અરે ગળ્યામાં પણ સંભારો?’

‘નાખીને ખાઈ તો જો જો’?

‘મારે, તમારી સલાહ માનીને વહેલાં મરવું નથી’ ડોક્ટરની દવા ખાઇને મરીશ પણ શ્રીખંડમાં સભારો ઉમેરીને નહી’.

‘હા, બહેન મરવામાંથી કોઈનો છૂટકારો થવાનો નથી’.

‘એ તો જનમ લઈને આ ધરા પર આવ્યા ત્યારથી ખબર છે”.

‘પણ ક્યારે’?

ચાલો ત્યારે બીજી એક મહત્વની વાત કહીને ફોન મૂકું.

આ જીંદગીનો ગાળો,’ પ્રથમ શ્વાસ અને અંતિમ શ્વાસ વચ્ચેનો છે’.

‘હેં’

સારું થયું મને એમ ન કહ્યું કે ,’બહેન સંભારો ખાઈ જુઓ, મૃત્યુ પણ મજેથી આવશે’.

અંતે ભલે તમારા બાળકો ડોક્ટર હોય ચેતીને ચાલજો, કહી ફોન ઠપકાર્યો. એમને જાણે ન ગમ્યું કારણ હું, ડોક્ટરોથી ઘેરાયેલી છું.





દિમાગ ચક્કર ખાઈ ગયું.

25 04 2017

 

*****************************************************************************************************************

ખતમ અને પુરું થવું. એ બે શબ્દો સમાન અર્થી લાગે છે. ખલાસ પણ એવા જ અર્થવાળો શબ્દ છે. એ બન્ને શબ્દ પોત પોતાની પ્રતિભા સભર છે. ક્યાં, કેવા સંદર્ભમાં, કયા સ્થળે ,કયા સંજોગોમાં વપરાય છે તેના પર તેનો અર્થ અવલંબિત છે.

આજે મારું મન કેવા વિચારે ચડી ગયું. માનવી એ સર્જનહારની અપ્રતિમ કૃતિ છે. કદાચ એમ પણ કહી શકાય કે, પ્રભુએ માનવનું સર્જન કરીને હાથ ધોઈ નાખ્યા છે. આપણે કોઈ એવી પ્રવૃત્તિમાં રોકાયા હોઈએ અને એ કાર્ય પુરું થાય ત્યારે કેટલો શાંતિનો શ્વાસ લઈ છીએ,

મુખમાંથી ઉદગાર નિકળે છે, “હાશ કાર્ય સફળતા પૂર્વક ‘પુરું’ થયું’.

નાસ્તો કરતાં હોઈએ તો કહીશું, “મમ્મી વધારે લાવને નાસ્તો ‘ખલાસ’ (ખતમ) થઈ ગયો”.

આમ બન્ને શબ્દોનો અર્થ સમાન છે પણ પ્રયોગ ક્યાં કેવી રીતે કરીએ તેના પર આધાર છે.

આ જીવન પણ એવું જ કહેવાય. ક્યારે કઈ વ્યક્તિ ક્યાં ગોથું ખાઈ જાય કે તેની કળ વળવી પણ ક્ષિતિજને પેલે પાર દેખાય. મનુષ્ય ભૂલભુલામણીમાં એવો ફસાય કે બહાર નિકળવાનો માર્ગ ઓઝલ થઈ જાય. ક્યારે જીવન હાથતાળી દઈને સંતાઈ જશે એ કળવું મુશ્કેલ છે. તેનો સુંદર અનુભવ કરીએ. આશાવાદી બનીને જિવન પથ પર ચાલીએ !

‘અરે, તું કેટલા વર્ષે મળ્યો?’

‘શું કરું યાર લગ્ન કર્યાને પાંચ વર્ષ થયા. ક્યાં વર્ષો પસાર થાય છે, ખબર પડતી જ નથી’.

‘શું હજુ તારું હનીમુન પુરું નથી થયું;.

‘લગ્નની સુગંધ ને મહેક તો આખી જીંદગી ચાલે. લગ્ન એ બે દિલોનો મેળાપ છે. સુંદર સંસારની નીવ છે. ‘

‘વાહ રે વાહ ,તું તો લેખક કે ચિંતક થઈ ગયો.’

‘ ના, મોહિનીને પરણીને મોહિત થઈ ગયો.’ અરે, ગરિમા અને ગૌરવના તેં તો નામ પણ બદલી નાખ્યા.

‘અરે, યાર શેક્સપિયરને ભૂલી ગયો. નામમાં શું રાખ્યું છે.’

‘સુંદર, ઘર રખ્ખુ અને સંસ્કારી પત્ની આ એકવીસમી સદીમાં કોઈ વિરલાને યા નસિબદારને જ મલે’. તેવું પતિ માટે પણ કહી શકાય. જે પત્નીને અંધારામાં રાખી બહાર રંગરેલિયા મનાવતા ન હોય.’.

‘કેમ એમ કહે છે?’

‘જો આપણી પાંચ મિત્રોની ટોળી હતી. મારે બધાની સાથે સંબંધ છે.  ત્રણ તો ભૂગર્ભમાં ગાયબ થઈ ગયા છે.’

‘આ તું રહ્યો, તેં કેટલે વર્ષે દર્શન દીધાં?’ બે મિત્રો વચ્ચે વાતો ચાલતી હતી.

ગરિમા અને ગૌરવ એકબીજાને કોલેજ કાળથી જાણતા હતા. પ્રેમ કર્યો હતો કાંઇ પાપ નહી. જેને પરિણામે ખૂબ ખુશ હતાં. ગરિમા ગૌરવના માતા પિતાને પણ છૂટથી પ્રેમ આપતી. ખૂબ શિક્ષિત કુટુંબમાંથી તે આવતો હતો. ગરિમાને પ્યાર થયો ત્યારે સહુ પ્રથમ જણાવ્યું હતું. અમે બન્ને ભાઈ એકબીજાને ખૂબ પ્રેમ કરીએ છીએ. હું તારો અંતરથી થઈશ, જો તું મારા કુટુંબને પણ પ્રેમ કરીશ.

ગરિમા , ગૌરવના મુખને તાકી રહી. તેના મ્હોં ઉપર જે ભાવ હતા તે તેના હ્રદયને સ્પર્શી ગયા.

‘અરે, તું કેમ આમ બોલે છે? તું મને પ્રાણથી પણ પ્યારો છે. તો તારી જનેતા અને ભાઈને હું કેમ પ્રેમ નહી આપું. ગૌરવ ઉપર ગરિમાના માતા તેમજ પિતાએ પસંદગીનો સિક્કો ક્યારથી માર્યો હતો. ગરિમાને વખત જોઈને ગૌરવે પોતાના દિલના ભાવ જણાવી દીધા. એ જ ગૌરવ આજે મિત્ર ચિંતનને આ વાત કરી રહ્યો હતો.

‘મારું તો જીવન સંપૂર્ણ થઈ ગયું છે. ઘરમાં લક્ષ્મી જેવી, ગરિમાની આબેહૂબ પ્રતિકૃતિ દીકરી પણ છે. આજે તે બે વર્ષની છે. અરે યાર હું બકબક કરું છું, તારા શું હાલ છે’?

‘તારી દીકરીનું નામ શું પાડ્યું’.

‘મારી મમ્મીએ ‘ગીતલી’  નામ સૂચવ્યું, મને અને ગરિમાને ખૂબ ગમી ગયું . ઍટલે પસંદગીની મહોર મારી દીધી.’

ચાલ હવે તારી ગાથા સંભળાવ .

‘આપણે મારા લગ્ન પછી આજે જ મળ્યા. બાકીના ત્રણ તો ત્રણ દિશામાં વેરાઈ ગયા. એક ઇંગ્લેંડ, બીજો ઓસ્ટ્રેલિઆ અને ત્રીજો સિંગાપોર’.

‘મારી વાત સાંભળીને, તું શું કરીશ?’ ચિંતન બોલ્યો.

‘હું પણ આનંદ માણીશ અને તું મુશ્કેલીમાં હોઈશ તો તને માર્ગદર્શન આપીશ. ‘

ચિંતનને થયું આ બાળપણ નો મિત્ર છે. જરૂર મને સહાય કરશે. પળભર તો ચિંતનને ગૌરવની ખૂબ ઈર્ષ્યા આવી. બન્ને જણાએ સાથે,’ ઘડા લાડવા ઘડ્યા હતા.’તેને થયું મારી જીંદગી કેમ ખલાસ થઈ ગઈ! ક્યાં મેં થાપ ખાધી?

ચિંતન હતો તો પૈસાપાત્ર પિતાનો નમૂનો પણ થોડો ધુની. દિલનો સાફ હતો. છોકરીઓ માત્ર તેના પૈસા જોતી. જ્યારે ચારૂના પ્રેમમાં પડ્યો ત્યારે ચિંતનને લાગ્યું, સ્વર્ગ જો આ પૃથ્વી  પર ક્યાંય હોય તો તે અંહી જ છે.

ચારૂને બે વર્ષમાં ખબર પડી ગઈ કે ,ચિંતનના માતા અને પિતાનો કડપ બહુ છે.  ચિંતન જરા ધુની છે એટલે માતાનું કહ્યું તેને માનવું પડે છે. ચારૂને આ બધું ગમ્યું નહી. તેનામાં ધીરજ ન હતી. ઘરનાના દિલ જીતવાની આવડત ન હતી. પોતાના પિતા આંગળી પર નાચે , તેવું વાતાવરણ તેને જોઈતું હતું. જે અંહી કોઈ કાળે સંભવ ન હતું. રોજ ઝઘડા કરે, ચિંતનને કોઈ સુખન આપે. સારા એવા પૈસા પડાવીને છૂટાછેડા લઈ છૂટી થઈ.’

ગૌરવે ખૂબ પ્રેમથી મિત્રને હળવી થપાટ મારી. ‘હવે એ પ્રકરણ પર વાત ન કરીશ ‘.

‘હું તારા હાલ સમજી શકું છું. પહેલા પ્રેમમાં છેતરામણિનો અનુભવ ગહરી ચોટ આપે’.

અત્યારે હું ,’ મારી મમ્મીએ એ બતાવી એ છોકરી સાથે મુલાકાતો ગોઠવી રહ્યો છું , ખબર નહી કેવી હશે’?

‘જો મારું માને તો ઉતાવળ નહિ કરતો. સહુ પ્રથમ તું તારા ધુની સ્વભાવને થોડો કમ કર. ઉતાવળ ન કરીશ. યોગ્ય પાત્ર જરૂર મલશે. તું સ્વભાવનો ખૂબ પ્રેમાળ છે. ‘.

ચિંતનને , ગૌરવની વાત ગમી. તેણે ધીરજ ધરી. પિતાની સાથે કામમા ગળાડૂબ રહેવા લાગ્યો. હમણા પ્રેમ પ્રકરણ પર જરા ‘બ્રેક’ લગાવી. જીંદગીએ ભણાવેલો  એક પાઠ પૂરતો હતો. આમ પણ ચારૂ તેના પૈસાને પરણી હતી, તેની જાણ તેને થઈ ગઈ હતી. એટલે  તો ગૌરવે સહાય કરી. ગરિમા પણ સહાય કરતી હતી. એમને ત્યાં આવવા જવાનો સંબંધ  સ્થાપિત થઈ ગયો. ચિંતન છૂટાછેડા પછી જરા એકલવાયો થઈ ગયો હતો. ગૌરવનો સાથ મળવાથી પહેલાનો રૂઆબ  પાછો આવી ગયો.

એક વખત ગરિમાને ત્યાં કોઈ નવીન વ્યક્તિની ઓળખાણ થઈ અને બન્ને નજીક આવ્યા. તે પણ સંસારના અનુભવથી દાઝેલી સ્ત્રી હતી. પતિને કંચનની પરખ ન હતી. તેની અજુગતી માગણીઓથી કંટાળી દૂર થઈ ગઈ હતી. કંચનના પતિને અવનવા ‘ફુલ’ ગમતાં અને શરાબની નોટલ તેને મોજ આપતી.

જીવન ક્યાં, કોને, ક્યારે મેળવી આપે છે તે કળવું મુશ્કેલ છે. બન્ને દુધના દાઝેલા હતાં. આમ જોઈએતો સમદુખિયા હતા. એક બીજાને ઓળખતાં વાર ન લાગી. કંચન અને ચિંતન ઉતાવળ કરવામાં માનતા ન હતા. બંને જણાએ ખૂબ ધીરજ રાખી. એકબીજા પ્રત્યે લાગણીઓ જન્મી. વિશ્વાસ પ્રાપ્ત કર્યો. તેમને ખબર હતી જો વિશ્વાસ દૃઢ હશે તો ઈમારતની કાંગરી પણ ખરી નહી શકે. એક સરખા અનુભવમાંથી પસાર થયા હતાં. કૂણી લાગણિઓએ પ્રેમના પુષ્પનો આકાર લીધો. સુગંધની મહેક જ્યારે તેમના અંતરના તાર ઝણઝણાવી ગઈ ત્યારે નક્કર પગલું ભરવાનો ઈરાદો જાહેર કર્યો.

ચિંતનના શબ્દકોષમાંથી, ‘ખતમ’ થઈ ગયો શબ્દ એવો નાઠો કે પાછો વળીને જોવાની હિમત પણ ગુમાવી બેઠો. તેને બદલે હું સંપૂર્ણ પણે ‘પૂરો’ થયો એની મહેક ચારેકોર  ફેલાઈ ઉઠી.





અગ્નિકુંડનું તેજ

22 04 2017

 

 

 

 

 

 

 

*********************************

શ્રી મહાપ્રભુજી ગુરૂ મારા હૈયામાં બિરાજો

હૈયામાં બિરાજો મુજને સત્ય સમજાવો

અગ્નિકુંડમાંથી પ્રગટ્યા તમે ભુતલ સોહાવો

શ્રી મહાપ્રભુજી ગુરૂ મારા હૈયામાં બિરાજો

*

ભવસાગરમાં ભૂલી પડી હું આવી તારે દ્વારે

જીવન નૈયા મારી, તારી કૃપા પાર ઉતારે

અષ્ટાક્ષરનું સુમિરન સદા વસતું મારે ઉરે

શ્રી મહાપ્રભુજી ગુરૂ મારા હૈયામાં બિરાજો

*

પુષ્ટિમારગનું પાન કરવા આવી ઉભી બારણિયે

હાથ ઝાલી મહાપ્રભુજી  પ્રવેશ દેજો આંગણિયે

વિનતી મારી સ્વિકારજો  પડું  તારે ઘુંટણિયે

શ્રી મહાપ્રભુજી ગુરૂ મારા હૈયામાં બિરાજો

*

બ્રહ્મસંબંધની દીક્ષા આપી શરણે તારે લીધી

પુષ્ટિમાર્ગની રીત શિખવી સેવા અમને દીધી

તારે શરણે મહાપ્રભુજી પ્રેમની પ્યાલી પીધી

*

શ્રી મહાપ્રભુજી ગુરૂ મારા હૈયામાં બિરાજો

હૈયામાં બિરાજો અમને સત્ય સમજાવો

શ્રી મહાપ્રભુજી ગુરૂ મારા હૈયામાં બિરાજો

 

 

 

 

 





સિકલ ફરી ગઈ

20 04 2017

*************************************************************************************

શાંતા આજે સવારથી આંટા મારતી હતી. ચાલવાની તકલિફ હતી. કશુંક બનશે તેવી એંધાણી તેને લાગતી હતી. પણ શું ? એ પ્રશ્નનો ઉત્તર મળતો ન હતો. રોજ સવારના નવ વાગ્યા સુધી વહુ ચા ન આપે. ચા પિવાઈ જાય પછી દસેક મિનિટે ચાર બિસ્કિટ આપી જાય. શાંતાને પગની તકલિફ હતી તેથી ઉભા થઈને ચાલવાની આળસ આવતી.

કોણ જાણે કેમ આજે બધી આળસ દુમ દબાવીને ભાગી ગઈ હતી. હૈયામાં ચેન પડતું નહી. ચા પણ આજેસાડા સાતે મળી. આશ્ચર્ય તો ત્યારે થયું જ્યારે તેની સાથ બિસ્કિટ પણ આવ્યા. તેને મનમાં થયું જરૂર દાળમાં કાંઇ કાળુ છે. મન કોઈ રીતે માનતું ન હતું. જવાબ મેળવવો હોય પણ કોની પાસેથી. વહુ તો બોલે ત્યારે દાંતિયા કરતી હોય અથવા મ્હોં મચકોડતી હોય. દીકરો વાત કરવા આવે તો પેલી પાછળ ઉભી જ હોય.

જાણે મા અને બેટા તેની જ વાતો ન કરવાના હોય !

ખેર પગ દુખતા હતાં છતા આંટા મારવાનું બંધ ન થયું. છોકરાઓને તો શાળાએ જવાની ધમાલ હોય. દાદી સાથે શું વાત કરે? ચાપીને માળા ફેરવવા બેઠી પણ ડાબી નહી જમણી આંખ ફરકતી હતી.  હવે તો ખરેખર હ્રદયમાં ધ્રાસકો પડ્યો! કશુંક અશુભ બનવાનું છે.

આજે વર્ષો થયા ભર જુવાનીમાં સતીશ, અકસ્માતમાં શાંતાને છોડી વિદાય થયો હતો. શાંતાએ એકલે હાથે સરિતા અને સમિરને મોટા કર્યા. ભણાવ્યા, ગણાવ્યા અને ઠેકાણે પાડ્યા. સરિતા નસિબવાળી  નિકળી, દેખાવડી હોવાને કારણે સાહિલ તેને પરણીને લંડન લઈ ગયો. લડંનમાં તેનો ધિકતો ધંધો હતો. સરિતા અવારનવાર માને લંડન લઈ જતી. શાંતાને દીકરીને ત્યાં અડવું લાગતું. જતી પણ અદ્ધર મને રહેતી અને પાછી આવતી.

શાંતા ખૂબ સાલસ હતી. તેને દીકરાની સાથે પણ બહુ ગમતું નહી. દીકરો લાખ તેના પર વારી જાય પણ તેની વહુની આંખો વાંચવામાં તે સફળ નિવડી હતી. બાળકોને તો જાણે ,દાદી પાસે જાય તો અભડાઈ ન જાય તેમ રાખતી. ખેર, દીકરાનો જીવ સાચવવા રહી હતી.

તેની બાળપણની સખી રમા તેને અવારનવાર મળતી. તેની સાથે દિલખોલીને વાત કરતી. રમાએ પોતાની સાસુ પાછળ ગામમાં ,’અપના ઘર’નામની સંસ્થા ચાલુ કરી હતી. જે સ્ત્રીઓને ઘરમાં કોઈ ન સંઘરે તેવી સ્ત્રીઓને ઉદ્યમ શિખવી માન ભેર રાખતી. કોઈને નાનમ ન લાગે અપના ઘરમાં રહેવાથી.

શાંતાની આંખે જે ઈશારો કર્યો તે સાચો હતો. સમિર આજે વહેલો નોકરી પરથી આવ્યો અને માને કહે , ‘ચાલ મા આજે તને ફરવા લઈ જાંઉ ,સાથે મોટી હોટલમાં જમવા જઈશું’. સમિરની પત્ની સલોની બ્લી, ‘હા બા તમે બન્ને આજે જાવ મારે લેડીઝ મિટિંગમાં જવાનું છે’.

શાંતાને કશી ગંધ આવી પણ બોલી નહી. કોઈ દિવસ નહીને સમિર આજે મને બહાર જમવા લઈ જશે. તેને હોટલમાં જમવાનો શોખ હતો. તેના શોખ બધા સતીશની સાથે ચિતામાં હોમાઇ ગયા હતા. બાળકોની પરવરિશમાં કદી સળવળ્યા પણ નહી.

જાણે તેના પગ સારા ન હોય તેમ ચાલવાની તાકાત એનામાં એકાએક આવી ગઈ. સમિર સાથે નિકળી તેનો આનંદ સમાતો ન હતો. બન્ને જણા આરામથી જમ્યા અને પાછા વળતા સમિર બોલ્યો , મા અમે ઘર બદલવાના છીએ. તને તકલિફ ન પડે તેટલા માટે થોડા દિવસ તારી સગવડ અંહી કરી છે. બધું ગોઠવાઈ જશે પછી તને અમે ઘરે લઈ જઈશું. ‘

શાંતા સમજી ગઈ. આ વહુની ચાલ છે. પોતાને માથે કોઈ આળ ન આવે એટલે એકલા સમિરને ચડાવી મોકલ્યો. તેને માટે કાંઇ પણ બોલવાનું હતું જ નહી.

‘સારું બેટા, તું સુખી રહેજે. તારી સગવડતાએ મને લઈ જજે.’

સમિરે ગાડીમાંથી માનો સામાન કાઢીને એ ‘ઘરડાં ઘરમાં’ ગોઠવ્યો. તેનું હ્રદય અંદરથી રડતું હતું પણ પોતાની સ્ત્રી પાસે લાચાર હતો. આને લાચારી કહેવી કે નામર્દાઈ તે એ નક્કી ન કરી શ્કયો!

શાંતાને પગની તકલિફ સિવાય નખમાં પણ રોગ ન હતો. તેણે બીજે દિવસે રમાને ફોન કર્યો રમા આવી ,જોઈને સમજી ગઈ.

‘શાંતા ,તું બેગ ખોલતી પણ નહી. હું તને મારા ગામના ‘અપના ઘર’ની મેનેજર બનાવી ત્યાં રાખીશ. તારી કળા સ્ત્રીઓને શિખવજે. તારા માટે થેરપિસ્ટ બાંધી દઈશું . તારો પગ જોતજોતામાં સરખો થઈ જશે.’

શામ્તા એકીટસે રમાને જોઈ રહી.

‘અરે, ગાંડી હું તને નથી ઓળખતી’.

‘તું અને હું તો બાળપણની પ્રીતને તાંતણે બંધાયેલા છીએ’.

શાંતાએ પોતાની હોંશિયારી અને આવડતથી ‘અપના ઘર’ની સૂરત બદલી નાખી. તેની દેખરેખ હેઠળ ‘અપના ઘરની’ બહેનો હુન્નરમાં પાવરધી બની પોતાનો ગૃહ ઉદ્યોગ શરૂ કર્યો. તેમની કલાની કદર થઈ. જે શાંતાએ પતિના વિયોગમાં પણ હરફ નહોતો ઉચ્ચાર્યો તેણે આજે ગામની તથા સંસ્થાનિ સિકલને ચાર ચાંદ લગાવ્યા.

તેના બાળકો માની સિકલ જોઈ હરખાયા કે લજવાયા તેમને પૂછી જોઈએ ?





મોચીના જૂતા

16 04 2017

 

 

 

 

 

 

 

 

**************************************************************************************************************************************************

ઘણા વર્ષો થયા, ભારત આવું ત્યારે ચપ્પલ બને ત્યાં સુધી ત્યાંથી નથી લેતી. તમને એમ થશે આ બહેન તો એક્દમ અમેરિકન થઈ ગયા. રક્ષા કાયમ વિચાર કરે આ વખતે તો લઈશ જ ! તેને વર્ષોથી પ્રાર્થના સમાજ પરની દુકાન ગમતી નામ જે.જે એન્ડ સન્સ. બાટાના બુટ પણ લેવાનું કાયમ નક્કી. ક્યારેય અમેરિકાથી નાઈકી કે રિબૉક નહી લાવવાના. પાછાં આવતા ત્યાં મૂકીને આવવાના જેથી કોઈને આપી દેવાય.

ભારતના ચપ્પલ એક નજાકતતા. દુકાનમાંથી નિકળ્યા પછી કોઈ જવાબદારી દુકાનવાળાની નહી.  જે.જે.ની વાત ન કરાય. તેના ચપ્પલ બહુ મજબૂત. ઉપાધિ ક્યાં નડે, ઉંચી એડીના ન મળે. હવે રક્ષા માંડ પાંચ ફૂટને એક ઈંચ.

તેને એડી વગર ન ચાલે. સરસ ચપ્પલ લે ,અંહી આવ્યા પછી ઘરમાં પહેરે. આ વખતે તે હાર્કેનસ રોડ ગઈ. લોકો ત્યાંના ચપ્પલ બહુ વખાણતાં. દુકાન પણ સુંદર. ભાવ તબલા તોડ.  ( ખૂબ મોંઘા) વાલકેશ્વર, નેપયન્સી રોડ, ગાર્ડન પર રહેતા લોકો ત્યાં આવે. રક્ષા પણ ક્યાં કમ હતી. અંહીના લોકોની જેમ બે નંબરના પૈસા ન હતા !

ચપ્પલની સજાવટ અને વિવિધતા જોઈને ખુશ થઈ ગઈ. લગ્નમાં જવું હતું. વળી પાછા તેમની પાસે ઉંચી એડીના પણ હતાં.

‘રચિત આ ચપ્પલ લઉં?’

એમાં મને શું પૂછે છે?’

‘કેમ આવું બોલે છે. સાડી તારી પસંદગીની લીધી. દાગીનો ઉભે ઉભ ખરીદ્યો. તો પછી ચપ્પલ માટે તને પૂછ્યું તેમાં શું ગુન્હો કર્યો’?

રક્ષા એવા ટોનમાં બોલી કે રચિત હસી પડ્યો. તેણે પોતાની પસંદગી બતાવી. રક્ષાને રચિતની પસંદગી વધારે ગમી.

હસીને બોલી, ‘યાર તારી આંખો તિક્ષ્ણ છે.

રચિત પણ ક્યાં કમ હતો. ‘હજુ આટલા બધા વર્ષો પછી પણ તને શંકાછે’?

રક્ષા ,રચિતનો ઈશારો સમજી ગઈ. રચિત હમેશા કહેતો, ‘તને પસંદ કરીને હું ખૂબ ખુશ છું. તું ખરેખર મારી અર્ધાંગિની બનીને રહી છે’.

રક્ષા શરમાઈ ગઈ. ચાલો આપણી વાત આડેપાટે ચડી ગઈ.

દુકાનવાળાને પૈસા આપી નિકળ્યા. ખાત્રી માટે તેને પૂછ્યું, ‘ભાઈ આ ચપ્પલ ચાલશે તો ખરાને . લગ્નમાં પહેરવાના છે’. ‘હું મનમાં બોલી ગપ્પા ન મારો ભાઈ.’ મને ખબર છે, માલ તકલાદી હોય છે. પણ પૈસા, સ્થળ અને ચપ્પ્લ જોઈને ચૂપ રહી.

‘અરે, બહેન તમે પાછા આવતે વર્ષે આવશો ત્યારે બીજી બે જોડી અંહીથી લઈ જશો.’

લગન લોનાવાલા હતાં. બધા ગાડીમાં બેસી ત્યાં પહોંચ્યા. સ્થળ અને ઋતુ  બન્ને આહલાદક હતાં. લગનમાં મહાલવાની મજા આવી. કેમ ન આવે . તેની ભત્રીજી પરણતી હતી. બન્ને પક્ષ જોરદાર હતા. ડાંડિયા,રાસ, મહેંદી, કોકટેઈલ ,વિધિ અને અંતે રિસેપ્શન.

મારી ભાભી અને બહેનને ચપ્પલ ખૂબ ગમ્યા. ધીમે રહીને હું બોલી, ‘રચિતની પસંદગીના છે.’

રક્ષા તૈયાર થઈને નિકળી ચપ્પલથી માંડીને બધું રચિતની પસંદગીનું હતું. ખૂબ સુંદર લાગતી હતી. રિસેપ્શનમાં રાખેલો સરસ કાર્યક્રમ જોયો. અંતે બધા જમવાનું લેવા ઉઠ્યા. શું લેવું ને શું ન લેવું તેની વિમાસણમાં બધા વિભાગમાં ફરતા હતાં ત્યાં–

પગની ચપ્પલ ટૂટી  ગઈ. રક્ષા તો એક મિનિટ કાપો તો લોહી ન નિકળે એવા હાલમાં હતી. રચિતે રક્ષાનું મુખ જોયું. સમજી ગયો છતાં પૂછ્યું,

‘શું થયું’?

‘મારી ચપ્પલ ટૂટી ગઈ. ‘

‘અરે, મારી પસંદગીની ‘પેલા મોચીના જૂતા’ વાળાની દુકાનની ?’

‘તને મજાક સૂઝે છે. મારી હાલત કફોડી થઈ ગઈ. ‘

‘લે, મારો હાથ પકડીને ચાલ. પેલી ખુરશીમાં બેસીને કોઈ ઉપાય શોધીએ.’

રચિતે હાથ લંબાવ્યો. ચપ્પલ એડી વાળી હતી એટલે મેં તરત પકડી લીધો. આ ચપ્પલને તો પાછળ પટ્ટી પણ ન હોય. એક ડગલું ચાલવું મારા માટે મુશ્કેલ થઈ ગયું. બધા જમવામાં મશગુલ હતાં એટલે કોઈનું ધ્યાન બહુ મારા તરફ ન ગયું. રચિત ઠાવઅા થવાનો પ્રયત્ન કરતો હતો પણ તેના મોઢા પરનું છુપું હાસ્ય મારાથી છાનું ન રહ્યું. હું ઉકળી ઉઠી.

‘તને મજાક લાગે છે’.

‘મેં ક્યાં તને એવું કહ્યું’.

‘ના રે ના તારા આખા મોઢા પર હસ્યની સુરખીઓ આંટા મારે છે એ મને દેખાય છે.’

‘અરે, હું વિચારું છું હોટલ સુધી આપણે જશું કેવી રીતે, તને વાંધો ન હોય તો ઉચકી લઉં’.

‘રચિત હવે હું રડી પડીશ’.

‘જો સાંભળ આ ટેબલ પર નેપકિન છે. તારા ચંપલ અને પગ સાથે બાંધી દંઉ. પછી ધીરે ધીરે આપણે હોટલમાં આપણી રૂમ  પર જઈએ. ત્યાં તારી પાસે ભલે મેચિંગ ચપ્પલ નથી પણ સારા છે. તું બદલી લેજે.’ હાલ તો છેવટે એવા થયા કે ચપ્પલ હાથમાં લઈને તૈમૂર લંગની જેમ ચાલતી ચાલતી રૂમ પર પહોંચી.

હાથમાં જૂતું લઈ લે એમ રચિતે પહેલેથી જ કહ્યું હતું.  વાત માન્યા વગર બીજો કોઈ ઈલાજ ન હતો. નેપકિન તો બાંધ્યો પણ પગ ઉપાડવામાં ખૂબ તકલિફ પડતી હતી. માંડ માંડ રૂમ પર ગયા અને ચપ્પલ બદલીને પાછા આવ્યા. બીજે દિવસે પાછાં મુંબઈ આવી સવારના પહોરમાં ‘મોચીના જૂતા’ની દુકાનમાં પહોંચી ગઈ.

જૂતાની રામાયણ ઘણીવાર સાંભળી હતી. અરે મારી નાની બહેન ઉતાવળમાં ગાડીમાં બેસી ગઈ. પગમાં સ્લિપર પહેર્યા હતા.  પૂનાથી મુંબઈ પહોંચ્યા ત્યારે ખબર પડી. રાતના પાર્ટીમાં જવાનું હતું. પહેલું કામ જૂતા ખરીદવા ગયા. પાર્ટીમાં સ્લિપર પહેરીને ન જવાય.

ધડામ કરતાં તેના જૂતા કાઉન્ટર પર મૂક્યા. નસિબજોગે દુકાનનો માલિક હાજર હતો. તેના મુખ પર કોઈ ફરક ન દેખાયો.

‘આનું શું કરું’?

ઠંડા કલેજે બોલ્યો, ‘બીજા લઈ લો’.

‘હવે તમારી દુકાનમાંથી હું કશું ન લઉં’.

એણે મને સામે લખેલા પાટિયા પર વાંચવા કહ્યું .  ‘કોઈ પણ વસ્તુ પાછી લેવામાં નહી આવે. બદલવામાં આવશે.’

આવા માણસ જોડે શું માથાજીક કરવી. સારમાં ના સ્લિપર લીધા. ઉપરથી ૨૦૦ રૂપિયાનો ચાંદલો થયો. ચપ્પલ હતા, ૧૫૦૦ના સ્લિપર ૧૭૦૦.

છે ને મુંબઈની બલિહારી. હવે તો સમ ખાધાં જે. જે એન્ડ સન્સ સિવાય ક્યાંયથી ચપ્પલ લેવા નહી.

 

 





“કોને નમું “

14 04 2017

*******************************************************

   નમું તને, શું પથ્થરને નમું ?

  હા, શિલ્પીની કારિગરીને નમું

  તેની તનતોડ સાધનાને નમું

  તેની શ્રદ્ધા, ભક્તિને નમું    

  તેના અટલ વિશ્વાસને નમું  

  તેની કલાની ઉપાસનાને નમું

 તેના દ્વારા તું પથ્થરમાં, નમું

 તારો આવાસ સમક્ષ,તેને નમું

તારી અપ્રતિમ શોભાને નમું

તારા સાન્નિધ્યની શાતાને નમું

તું સકળ વિશ્વમાં તુજને નમું





યાદ

13 04 2017

 

 

 

 

 

 

 

*************************************************************************************

આજે અચાનક પાછી યાદ ઉભરાઈ ગઈ. ગરમા ગરમ થેપલાં બનાવતી હતી. મારા દીકરાનો દીકરો સીધો શાળાએથી આવવાનો હતો. એક સમય હતો બાળકોને અને પતિદેવને ગરમાગરમ ખવડાવી આનંદ માણતી હતી. તેમના મુખ પરનો સંતોષ મારો આખા દિવસનો થાક ઉતારવા સફળ થતો.

મારો નાનકો જે આજે હવે જીંદગીમાં ખુબ તરક્કી કરી આગળ નિકળી ગયો છે. એ તો જ્યારે સ્કૂલેથી આવતો ત્યારે ખાસ થેપલા બનાવું. તમે નહી માનો એક પણ થેપલું બચે નહી. હજુ તો તૈયાર થઈને થાળીમાં મૂકું ત્યાં ઉપડી જાય. પાંચથી છ ક્યાંય પેટના ખૂણામાં સંતાઈ જાય. જ્યારે દુધનો ગ્લાસ મોઢે માંડે ત્યારે સમજાય.

‘મમ્મી હવે રાતના જમવાનું નહી. ‘

મને ખબર જ હોય. હવે એ વાત ક્યાં રહી જીંદગીમાં ?. જો કે હું પણ ૭૦ ઉપર પહોંચી ગઈ. છતાં હજુ બાળકો માટે કામ કરવાની આ કાયા ના નથી પાડતી. બાળકો એમની જીંદગીમાં પરિવાર સાથે સ્થાયી થયા. પતિદેવને તબિયતે યારી ન આપી એટલે વિદાય થયા. હજુ કેટલા બાકી ? આ પ્રશ્ન મ્હોં ફાડીને ઉભો છે. જવાબ ક્યાં મળે છે.

આમ જ્યારે સોનલ વિચારી રહી હતી ત્યાં બારણાનો બેલ વાગ્યો. કોઈ અજાણ્યો છોકરો બારણે મોટી મસ એનસાઈક્લોપિડિયા વેચવા આવીને ઉભો હતો. તેની ખૂબી વિષે વાત કરી રહ્યો હતો. મારે હવે એનું શું કામ ? તેની વાણીનું માધુર્ય અને વેચવાનો પાકો નિરધાર ,મને આકર્ષી ગયો. મારા બધા સવાલના જવાબ  કુશળતાપૂર્વક આપતો. મારી ઇંતજારી વધી. મારે જરૂર ન હતી છતાં લેવા લલચાઈ. અચાનક મને યાદ આવ્યું.

‘તું સ્કૂલેથી છુટીને આ કામ કરે છે’.

‘જી’.

‘તારા પપ્પા’ ?

તેઓ નથી. મારી મમ્મી, મને અને મારી નાની બહેનને ભણાવે છે. તેને પૈસાની અગવડ ન પડે એટલે થોડા પૈસા કમાવામાં તેને મદદ કરું છું.

મને અચાનક યાદ આવ્યું.  ‘બેટા તેં કાંઈ ખધું’.

‘ના, મારી મમ્મી ઘરે આવશે પછી બનાવશે ત્યારે અમે ત્રણે સાથે ખાઈશું.

ઘરમાં હજુ પણ થેપલાંની સુગંધ રેલાઈ રહી હતી. મેં તેને આગ્રહ કરીને બે થેપલા અને દુધ આપ્યા. ખુબ ખુશ થઈ તેણે ખાધાં.

‘લે આ બાકીના તારી બહેન અને મમ્મી માટે લઈ જા’.

મારી તરફ આભારથી તાકી રહ્યો. તેના માનવામાં આવતું ન હતું. તેના મુખ પર સ્પષ્ટ હતું કે તેને ગરમા ગરમ થેપલાં ખુબ ભાવ્યા હતાં.

તેની પાસેથી બે વોલ્યુમ ખરીદ્યા. મને હતું લાયબ્રેરીમાં આપી દઈશ. મારા બાળકો પાસે કમપ્યુટર અને બીજી બધી સગવડ છે.

સોનલ તેના લાડલા પૌત્રને થેપલા, છુંદો અને દહી ખાતાં જોઈ ખુશ થઈ રહી હતી. તે તો પછી રૂમમાં ભરાયો. ઘરકામ પુષ્કળ હતું.

આજે  સોનલ પાછી  યુવાનીમાં પહોંચી ગઈ હતી. વિચારી રહી, વિત્યા વર્ષોની મધુરી યાદ આવે પણ કોઈ ફરિયાદ નથી. કોણ જાણે ટેલીપથી પહોંચી ગઈ  હોય તેમ સોનલ રાતે ટી.વી. જોતી હતી. ત્યાં બારણું ઠોકાવાનો અવાજ સંભળાયો. ઉભી થઈને દરવાજો ખોલ્યો તો સામે ,’મારા પૌત્રને લેવા દીકરો વહુ આવ્યા હતા’.

‘કેમ બે દિવસ વહેલા આવ્યા.

વહુ બોલી, ‘મમ્મી તેના વગર ઘરમાં સુનું લાગતું હતું ‘.

‘મમ્મી, ઘરમાં જાણિતી સુગંધ આવે છે’.

‘બોલ તું કહી આપે તો ખબર પડે’.

‘એક મિનિટ મમ્મી, તેં આજે થેપલા બનાવ્યા હતાં’?

સોનલના કાન માની ન શક્યા કે એના દીકરાને હજુ એ બાળપણની સુગંધ યાદ છે. તેમના ગયા પછી હરખભેર પલંગ પર સૂવા ગઈ, ક્યારે નીંદ આવી ગઈ તેનું તેને ભાન પણ ન રહ્યું.