નિવૃત્ત થયા પછી

5 12 2020

“પ્રવૃત્તિમાં નિવૃત્તિ અને નિવૃત્તિમાં પ્રવૃત્તિ” જેને આ વાક્યનો મર્મ સમજાય તેનું જીવન સદાબહાર બની જાય. આ જીવન એક કલાકારની કૃતિ સમાન દીસે. એક જમાનો હતો જ્યારે ૨૪ કલાકનિ દિવસ  મને નાનો લાગતો હતો, છતાં પણ સમય નથી, એ ફરિયાદ ન હતી. આજે નિવૃતિ કાલમાં ખૂબ સુંદર પ્રવૃત્તિઓ પામીને  જીવન વેંઢારવું પડૅ તેવું નથી લાગતું.

સીધી સાદી વાત છે.  ઘર એ ઘરમાં રહેનારનું,’ પ્રતિક’ બની જાય છે. ૨૧મી સદીમાં જ્યાં પતિ અને પત્ની બન્ને ઘર ચલાવવામાં સરખો ફાળો આપતા હોય છે. ત્યારે નિવૃત્ત થયા પછી શું, એ પ્રશ્ન ખૂબ   સહજ લાગે. બન્ને ને થાય હાશ, હવે કાલથી નોકરી પર જવાની ચિંતા નહી ! જુવાનીમાં કુશળતા પૂર્વક સંસાર ચલાવ્યો હોય. બાળકો ઠેકાણે પાડી ગયા હોય. બેંકમાં બન્ને જણાને જીવે ત્યાં સુધી ચાલે એટલા પૈસા હોય. અમેરિકામાં તો વળી સોશ્યલ સિક્યુરિટી મળે. પેનશન્વાળાને પેન્શન મળે. થોડી ઘણી આવક પૈસાનું રોકાણ પુરું પાડે. પછી નિવૃત્તિ ખરેખર આરામ શાંતિ અને સંતોષ લાવે.

ઘણાને એમ થાય કે પત્નીને ક્યારે નિવૃત્તિ મળશે? તમે તેને શેમાંથી નિવૃત્ત કરવા માગો છે ? તમારી ચા બનાવવામાંથી? અરે એ તો તમે ભર જુવાનીમાં પણ એને માટે બનાવી પિવડાવતા હતાં.  ભૂલી ગયા, શનિવાર અને રવીવાર બેડ ટી પિવડાવી તેને ખુશ રાખતાં. એ પ્રેમ પત્ની કઈ રીતે વિસરી જાય?  હવે, તમે ટેબલ પર બધું ગોઠવો ત્યાં તો ગરમા ગરમ ચા અને બટાટા પૌંઆ ખાવા પામો. માણી જુઓ લહેજત આવશે. સવારે મોડા ઉઠો કે વહેલાં,શું ચિંતા? હા, પણ થોડી નિયમિતતા સારી.

રસોઈમાં નિવૃત્તિ આપવી હોય તો મદદ કરવા લાગો.  સગવડ હોય તો મહારાજ લાવી આપો. એવા પણ નિવૃત્ત લોકો જોયા છે, પતિ ક્લબમાં પાના રમતો હોય અને પત્ની ભજન કરતી હોય. એમને માટે એક સુંદર ઉદાહરણ આપવાનું મન થઈ જાય છે.

એક પત્નીને અલઝાઈમરની બિમારી હતી. પતિને પણ ઓળખતી નહી. હવે પતિએ તેને નર્સિંગ હોમમાં મૂકી. રોજ તેની સાથે સવારની ચા સાથે પીવા પહોંચી જાય. એક દિવસ જરા મોડું થયું. તેના મિત્રએ કહ્યું, ‘શું ગાંડાની જેમ દોડે છે. તારી પત્નીને ક્યાં ખબર પડે છે’?

પળનો પણ વિલંબ કર્યા વગર જવાબ આપ્યો, ‘પણ મને તો ખબર પડે છે ને, તેને સવારની ચા વગર ફાવતું નથી.’ આ કહેવાય પતિ અને પત્નીનો પ્રેમ અને નિવૃત્ત જીવનની મહેક.

બાળકોનો પ્રેમ પામવો. તેમના બાળકોને સમય આવ્યે સાચવવા. તેમની સાથે પોતાનું બાળપણ પાછું આવ્યું હોય તેવો આનંદ લુંટવો. ખેર, આ બધું તો પ્રવૃત્તિ કરતાં ,કુટુંબ તરફની આસક્તિ  છે. સાચું પૂછો તો હવે અનુકૂળ સમય છે બાકી રહેલા જીવનનો સદુપયોગ કરવાનો. જો કે એ તો જુવાની દરમ્યાન થોડો ઘણો કર્યો હશે યા તે તરફ વળાંક હશે તો જીવનને સફળ બનાવી શકાશે. કહેવાય છે,

‘કૂવામાં હોય તો હવાડામાં આવે.’

જો બાળપણમાં માતા પિતા પાસેથી એ સંસ્કાર પામ્યા હોઈએ તો નિવૃત્તિના સમયમાં ખૂબ પ્રવૃત્તિ કરી શકાય, સામજ ઉપયોગી થવાય. આત્માના કલ્યાણ માટે પ્રયાસ થાય. પોતાનું નહી, બની શકે તો બીજાનું ભલું કરવાનું મન થાય. આપણી પાસે સગવડ હોય તો ખાલી કુટુંબનું જ નહી જરૂરિયાત મંદોનો વિચાર આવે.

મારા એક મિત્ર છે. તેમના બાળકો ખૂબ સુખી છે. પતિ અને પત્ની પોતાના નોકરોના, ડ્રાઈવરના અને રસોઈઆના બાળકો માટેની સંપૂર્ણ જવાબદારી લઈ તેમને  લાયક બનાવ્યા, ડ્રાઈવરનો દીકરો તો એટલો હોંશિયાત નિકળ્યો અમેરિકા પહોંચી ગયો. નોકરનો દીકરો બેંક મેનેજર થયો. તેમને માણસો રાખતાં આવડતું હતું. આમ હવે બન્ને ખૂબ સરસ જીંદગી જીવે છે. તેમણે ‘ગીતા’ પચાવી જાણી હતી. જુવાનીમાં તે બાળકો નાના હતાં. જેમ જેમ મોટા થતાં ગયાં ત્યાં સુધીમાં નિવૃત્તિનો સમય આવી ગયો. પોતાના બાળકોને યોગ્ય ભણતર મળવાથી માતા અને પિતાને સંપૂર્ણ આઝાદી મળી.

હરવા ફરવાના તેમના શોખ પૂરા કરે છે. જીવનમાં શિસ્તને ખૂબ મહત્વ આપી સંયમ ભરી જીંદગી જીવી બન્ને જણા સર્જનહારનો આભાર માને છે. આવો લહાવો દરેકને મળતો નથી એ હકિકત સ્વીકારવી રહી. નિવૃત્તિ દરમ્યાન જીવનનું સરવૈયુ કાઢવાનો સમય પ્રાપ્ત થાય છે. શાંતિથી બેસીને વિચારવાનો સમય મળે છે કે જીવન જીવ્યા ત્યાં ઉણપ કેવી રીતે રહી ગઈ. જો તે સુધારવાની સુવર્ણ તક મળે તો તેને ઝડપી લેવી. જુવાની દિવાની હોય છે તેમાં બે મત નથી. કોઈની સાથે અજુગતું વર્તન થયું હોય આ અન્યાય કરી બેઠા હોઈએ તો તેને સુલઝાવવાનો ઉપાય શોધી શકીએ છીએ. આ કાળ દરમ્યાન ભૂલ કબૂલ કરી માફી માગવી એ આપણી ઉદારતા દર્શાવે છે.

આ વાળ ધૂપમાં ધોળા નથી થયા હોતાં. ભલેને મહેંદી યા રંગ લગાવી તેનો રંગ છુપાવીએ પણ અનુભવનું જે અમૃત લાધ્યું છે તેનો સદઉપયોગ કરી શકાય. એમાં કોઈ નાનમ નથી કે નીચા જોવા પણું નથી. એ તો સુંદર રીતે જીવન જીવી તેમાંથી ભલેલા પાઠનું આચરણ છે. ગર્વ લેવા જેવી વાત છે. ગર્વની વાત કરતાં એક વસ્તુ યાદ આવી ગઈ ‘અહં’ને અભેરાઈ પર ચાડાવવાનો આ સાચો સમય છે. અભિમાન શેના માટે અને શેનું કરવાનું. આજે છીએ કાલે નહી હોઈએ. સહુ સાથે પ્રેમ પૂર્વક વર્તન કરવું. વાણી અને વર્તનમાં સમનતા જાળવવી. આ બધું ગહન છે. વિચાર માગીલે તેવી વાતો છે. અભ્યાસ જરૂરી છે. જેને માટે હવે પૂરતો સમય છે.

‘જે ગમે  જગતગુરૂ દેવ જગદીશને તે તણો ખરખરો ફોક કરવો.

આપણો ચિંંતવ્યો અર્થ કાઈ નવ સરે ઉદરે એક ઉદ્વેગ ધરવો”

જે પરિસ્થિતિમાં હોઈએ   તેમાંથી સુંદર કેડી કંડારી રાહ બનાવવો.  બેમાંથી એક પણ થયા હોઈએ તો અફસોસ કરવાને બદલે પરિસ્થિતિની સાથે સંધિ કરી લેવી. ‘ચોર્યાસી લાખ અવતાર પછી માનવ દેહ’ મળે છે, તેને વ્યર્થ ન જવા દેવાય. ‘ગીતા’ને ગુરૂ માની જીવન જીવવાની ચાવી મેળવવી. આ પૃથ્વી પર સહુ મુસાફર છે. ક્યારે બેગ અને બિસ્તરો બાંધીને ઉપડવું પડશે તેની કોઈને ખબર નથી. સત્કર્મોની બેગ અને સદભાવનાનો બિસ્તરો તૈયાર કરવો પડશે. એક દિવસ ચાલ્યા વગર ચાલી જવું પડશે.  કશું સાથે લઈ જવાનું નથી.

આ એટલા માટે ખાસ લખ્યું છે કે નિવૃત્તિના સમય દરમ્યાન  થોડી આસક્તિ હળવી થાય. ‘આ જગે બધું મારું છે અને કશું મારું નથી’ . આ તદ્દન વિરોધાભાસ લાગે તેવી વાત છે પણ એમાં સનાતન  સત્ય છુપાયેલું છે. ‘ભજ ગોવિંદમ ભજગોવિંદમ’, થોડું ભજન કરવામાં, સર્જનહારની કૃપા સ્વીકારવામાં પાપ નહી લાગે.

જો કે ચરેચાર આશ્રમ અતિ ઉત્તમ છે. તેમાં શંકાને સ્થાન નથી. નિવૃત્તિનો સમય તો જીવનનો સંધ્યા કાળ છે. સંધ્યાના રંગો જો માણતા  આવડતા હોય તો નિવૃત્તિનો સમય આહલાદક લાગશે. બાળપણની અધુરી ઈચ્છાઓ, ઈતર પ્રવૃત્તિના શોખ બધું પુરું કરવાનો સમય છે. બાગ બગિચાનો શોખ હોય તો તમારી કલાને ખિલવો.  આપણામાં છુપાઈને બેઠેલી કળાની લ્હાણી કરવાનો સમય છે. ઘરના બાળકોના ઘડતરમાં બની શકે તો પાયાના પથ્થર બનવાનો કાળ છે.

પતિ અને પત્ની માટે સુંદર સહવાસ માણવાનૉ સમય છે. ‘જે હાથે તે સાથે’. કોઈને આપવાની કામના હોય તે પૂરી કરવી. અરે, એક હસવાની વાત છે. મારો એક મિત્ર બજારમાં મળી ગયો.

‘યાર તેં મારો ધક્કો બચાવ્યો’.

‘કેમ’ ?

‘આવતા રવીવારે મારી માતાનું તેરમું છે. ચુરમાના લાડુ, વાલ, બટાટાનું શાક અને ખમણ ઢોકળાના જમણમાં આવજે.’

‘યાર, અફસોસ થયો, તારા માતુશ્રી ક્યારે સિધાવી ગયા?’

‘અરે, યાર શું વાત કરે છે. એ તો ઘરે છે. મારી માને જીવતે જીવ પોતાનો પ્રસંગ જોવો છે.’

નિવૃત્ત થયા તેનો અર્થ એમ ન કરશો પ્રવૃત્તિ બધી બંધ થઈ ગઈ !





ભજ ગોવિંદમ ૩

1 12 2020

श्लोकः ९

सत्संगत्वे निस्संगत्वे निस्स्गंत्वे निर्मोहत्वम्
*
निर्मोहत्वे निश्चल चित्तं निश्चलचित्ते जीवन् मुक्तिः
**
અસંગ નિપજે સત સંગથી. નિર્મોહ ઉપજે અસંગી દ્વારા

જેના દ્વારા મતલબ નિર્મોહ દ્વારા નિશ્ચલતા પ્રાપ્ત થાય.

નિશ્ચલતા દ્વારા જીવન મુક્ત થવાય.
*
જીવનમાં સત્સંગીઓનો સાથ મળે ત્યારે, અસંગના પાઠ ભણાય.

અસંગ જીવનમા મોહના પડળ દૂર કરવ સમર્થ બને. મોહના દૂર થવાથી

જીવનમાં નિશ્ચલતાને કેળવાય જે મુક્ત થવાના દ્વાર ખોલી શકે.
******************************

श्लोकः १०**

वयसि गते कः कामविकारः शुष्के नीरे कः कासारः

क्षीणे वित्ते कः परिवायेरो ज्ञाते तत्वे कः संसारः

**

વય સરી જતા કામ વિકાર ક્યાં ? જલ સુકાઈ જતાં

સરોવર ક્યાં ?લક્ષમી, ધન વિના પરિવાર ક્યાં ? તત્વજ્ઞાન

થતા સંસાર ક્યાં ?

***

ઉમર વધતા કામ અને વિકાર મનમાંથી ઘટતા જાય છે. જેમ જલ

સૂકાઈ જાય પછી સરોવરનું અસ્તિત્વ ભુંસાઈ જાય છે. ધન કમાતા

ન હોઈએ તો પરિવારમાં માન સનમાન ્મળતા બમ્ધ થઈ જાય છે.

જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયા પછી સંસારની માયા છૂટી જાય છે.

*******************************************************

શ્લોકઃ ११

******

मा कुरु धनजनयौवन गर्व हराति निमेषात्कालः सर्वम्

मायामयमिदमखिलं हित्वा ब्र्ह्मपदंत्वं प्रविश विदित्वा

******

ધન અને યૌવન પર શાને ગુમાન. પલભરમાં કાળ સઘળું હરી જશે.

માયામય આ સંસારને મિથ્યા જાણ . જ્ઞાની બની આ સંસારે

બ્રહ્મપદ પામી સ્થિર બન.

*****************************************

ધન અને યૌવન પર શું કામ આટલું ગુમાન કરે છે ? કાલ આ

સઘળું પલભરમાં હડપ કરી જશે. આ સંસાર માયા છે. મિથ્યા છે.

જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર અને સંસરમાં બ્રહ્મપદ પામવાનો નિર્ધાર કર.

****************************************************************

श्लोकः १२*******

दिनमपि रजनी सयं प्रातः शिशिर वसन्तौ पुनरायातः

कालः क्रीडति गच्छत्यायु तदपि न मुग्चत्याशावायुः

******

રાત , દિવસ અને સાંજ સવાર ,શિશિર અને વસંત વારા ફરતી આવશે.

કાળના ખેલમાં આ આયુષ્ય ઘટે છે. છતાં પણ આ આશા ઓછી થતી નથી.

*****

હે માનવ, દિવસ પછી રાત અને સવાર પછી સાંજ આવ્યા જ કરે છે. શિશિર

ઋતુ પુરી થાય અને વસંત રૂમઝુમ કરતી આવી પહોંચે છે. કાળના ચક્રમાં

તારું આયુષ્ય ઘટતું જાય છે. છતાં આશા તસુભાર પણ ઓછી થતી નતી.

श्लोकः १३

*******

का ते कान्ता धनगतचिन्ता वातुल किं तव नास्ति नियन्ता

क्षण मपि सज्जन संगतिरेका भवति भवावितरणे नौका

**

કામિની અને કાંચનની ચિતા ,આ ત્રિભુવનમાં નિયંતા શું નથી કરાવતી

એક ક્ષણ પણ જો સજ્જનનો સંગ કરો તો, એ નૌકા ભવસાગર પાર કરાવે !

**

સ્ત્રી અને પૈસો આ બન્નેની ચિંતા સતત કરીએ છીએ. અ પૃથ્વી પર

નિયતિ શું શું નથી કરાવતી ? ખોટી ભાગમ ભાગ કરીએ છીએ.

જો સાચા દિલથી સજ્જનનો સંગ માણીશું, અરે ક્ષણ પણ તે

સંગતને માણીશું, વિતાવીશું તો આ નૌકા ભવસાગર પાર કરવાની

ક્ષમતા ધરાવે છે.

******************************************





મારી લાડલી

28 11 2020

બે દીકરા પર દીકરી આવી . ઘરના બધા એના પર જાન છિડકતા. ખૂબ વહાલી ખૂબ હોંશિયાર. દેખાવમાં પરી જેવી. ભણીગણીને મોટી ડોક્ટર થઈ.

અભ્યાસ તો મેં પણ સારો કર્યો હતો એમ કહેવાય. માસ્ટર્સ ઈંગ્લિશ અને ઈકોનોમિક્સમાં કર્યું હતું.’

બન્ને દીકરાઓ પરણીને અમેરિકા જતા રહ્યા. દીકરી ગામમાં હતી. જ્યારે પણ ઘરે બોલાવીએ ત્યારે ,’મમ્મી તું તો આમ ને મમ્મી તું તો એમ’થી જ વાત કરે.

પપ્પા કાંઇ બોલે નહી મોઢે ચડાવી હતી. પપ્પા તો જતા રહ્યા. મમ્મીને દિમાગમાં કાયમ ગભરામણ થાય. જાણે તેનાથી ડરતી ન હોય. મગજ પર અસર થઈ ગઈ.

હાથમાં ધ્રુજારી આવી ગઈ. પાણીનો ગ્લાસ પણ હાથમાં હોય તો ડોલવા લાગે બે હાથે પકડવો પડે.

કહે છે દીકરીને માની લાગણિ થાય

મારા નસિબમાં આમ કેમ ?





બસ ગભરાઈ ગયા ?

26 11 2020

કોવિદ શું આવ્યું , લોકો હતાશાના દરિયામાં ડૂબી ગયા !અરે, યાદ રહે ‘કોવિદ’ દુનિયાની પહેલી મહામારી નથી ! ઈતિહાસ ગવાહ છે, આ ધરતી એ કેટલા વિનાશ જોયા છે અગણિત સુનામી આવ્યા છે. ધરતીનું પેટાળ ચીરીને લાવા એ પળભરમાં સૃષ્ટીનો વિનાશ નોતર્યો છે .જંગલમાં ફેલાયેલો દાવાનળ વારંવાર કેટલું નુક્શાન કરે છે. વાવાઝોડાએ વિનાશ સર્જ્યા છે.

ભૂલી ગયા હિરોશિમા ! હા, આ વખતે વિનાશમાં કરોડો માણસો જાન ગુમાવી રહ્યા છે. કોરોના ખૂબ લાંબા સમયથી પડાવ નાખીને બેઠી છે. ! અંત ની કોઈ નિશાની પણ જણાતી નથી !જો ‘વેક્સિન’ આવે અને સફળ પૂરવાર થાય તો આપણે રાહતનો શ્વાસ લઈ શકીએ.

અંહી કુદરતનો એક અફર નિયમ યાદ રાખવો આવશ્યક છે.આ જગે કશું સ્થાયી નથી, આ દિવસો પણ જશે ! ક્યારે ? ચાલો ત્યારે વિચારીએ કુદરતને વિફરવાનું કારણ શું ? જો આ ચીને મચાવેલો ઉપદ્રવ હોય તો પણ તેને શું મેળવવું છે. ” દુનિયા પર એક ચક્રી રાજ કરવું છે ” ?

કુદરત પોતાનો પરચો બતાવશે . કુદરતની સામે બાથ ભીડી શકવા માનવી પામર છે. ધીરજ ધરો.સહનશિલતા કેળવો ! કહેવું સહેલું છે. પોતાના પર ગુજરે ત્યારે ખબર પડે ! સાચી વાત છે. સ્વીકાર્યા વગર છૂટકો નથી.

છેલ્લા કેટલાય મહિનાથી કોવિદ સામે ઝઝૂમતો ડો. વિશ્વાસ હાર માનવા તૈયાર ન હતો. દિલથી દરેકનું ધ્યાન રાખતો. માત્ર દર્દીઓ નહી પણ પોતાની હોસ્પિટલના નાનેથી મોટે સુધીના સર્વ કર્મચારીઓની પણ એને એટલી જ ચિંતા રહેતી.

ચિંતા કહેવા કરતા તેમની કાળજી પ્રત્યે સતત સભનતા દર્શાવતો. અત્યાર સુધી એક પણ વ્યક્તિને નિરાશ કરી ન હતી. જો કોઈની પાસે પૈસા ન હોય તો તેમને નિઃશુલ્ક સેવા પણ આપતો. એને યાદ હતું, ‘શામાટે તે ડોક્ટરનું ભણવા ગયો હતો ‘ ? સંજોગવશાત આજે આવી પરિસ્થિતિ આવી તેમાં સામાન્ય પ્રજા નો શું વાંક?

નસિબ સારા હતા કે વીમીએ ઘર, બાળકો તેમજ માતા અને પિતાની બધી જવાબદારી ઉપાડી લીધી હતી. કોરોનાને કારણે વિશ્વાસને જરા પણ સમય મળતો ન હોવાથી વીમીએ પોતાની નોકરી સ્વચ્છાથી છોડી દીધી.

માત્ર એક શરત મૂકી હતી કે કોઈ પણ સંજોગોમાં વિશ્વાસે દરરોજ રાતના ઘરે આવવાનું . જે વિશ્વાસ છેલ્લા નવ મહિનાથી પાળી રહ્યો હતો. વિશ્વાસ ઘરે આવે એટલે નાહી ધોઈ બધા કપડાં ઉકળતા પાણીથી ધોવાઈ તેની ચોકસાઈ રખાતી. જમ્યા પછી બન્ને સાથે બાળકોના રૂમમાં જઈ તેમને વહાલ કરી અંપાળતા. મા અને પપ્પાને મળી સૂવા જતા.

આજે વીમીની જમણી આંખ ફરકી રહી હતી. મનમાં ઉદ્વેગ થયો. પણ કોઈને કશું જ કહ્યું નહી. એમાં ઉધરસનો ઉમેરો થયો. મનમાં શંકાનો કીડો સળવળ્યો. બહાર જતી નથી. બધું બરાબર પાલન કરે છે. કદાચ ‘કોરોના’ ગ્રસ્ત નથી થઈને ?

રાતના વિશ્વાસ ઘરે આવ્યો. બધી વિધિ પતાવીને જમવાના સ્થળે વીમીને જોઈ ચોંકી ઉઠ્યો. છેલ્લા નવ મહિનાથી આજુબાજુ આવું જ જોયું હતું.

‘તું પહેલાં મારી સાથે ચાલ’.

‘ક્યાં ?

‘હું, કહું ત્યાં ‘.

વીમી, વિશ્વાસના મુખ પરના ભાવ ઉકેલવા પ્રયત્ન કરી રહી. વાદ વિવાદ કરવાનો પ્રશ્ન ઉભો જ થતો ન હતો.

‘મમ્મી અને પાપા બાળકોનું ધ્યાન રાખજો, અમે આવીએ છીએ’.

સિધો મારતી ગાડીએ વીમીને લઈને હોસ્પિટલ પહોંચી ગયો. પોતાની ઓફિસમાં વીમીનો ટેસ્ટ કર્યો. લેબને સૂચના આપી , તાબડતોબ જવાબ આપે !





માનો યા ન માનો !

20 11 2020

આજે મને એકાંત ગમે

કાલે ગમતો હતો માળો

ઉંમર સાથે બદલાય મન

તમે માનો યા ન માનો

*

બાળપણમાં ગમતાં પાટી પેન

રમતી’તી નારગોળિયો ને કેરમ

આજે પણ ગમે પીંગપોંગ

તમે માનો યા ન માનો

*

ટપ ટપ કરતી આવી જવાની

મળ્યો દિલબર પ્રેમી સુહાનો

પરિવારમાં સહુ ખુશી મનાવે

તમે માનો યા ન માનો

*

નરસિંહ કબીરને અખો ગમતા

મીરા ઝાંસીની રાણી ગમતી

આજે ગીતામાં ગુરૂ પામી

તમે માનો યા ન માનો

*

આસક્તિને દ્વેષ થયા વેગળાં

મોહ માયાના પડળ ઉઘડ્યાં

વૈરાગ્ય અનાસક્તિ દિલે વસ્યા

તમે માનો યા ન માનો

*

રડતી આવી આ જગે હું

પરિવાર પ્રેમાળ પામી હતી

હસતી વિદાય થવાની હું

તમે માનો યા ન માનો





એ દૃશ્ય

17 11 2020

શું સુંદર અનુભવ હતો એ સાંજનો, આજે પણ યાદ આવે છે અને દિલમાં ખુશીની લહેર દોડી જાય છે. આજે તો એ વાતને પાંચેક વર્ષ થઈ ગયા. છતાં પણ એ ચહેરા પર ફેલાતેલી ખુશીનું મનમોહક દૃશ્ય નજર સમક્ષથી ખસતું નથી. એમાં પણ એ ખુશી ૧૪ વર્ષના બાળકની હોય તો પૂછવું જ શું ?

ભારત લગભગ દર વર્ષે જવાનું થાય છે. નસિબદાર છું . એમાં ય જો મને નાથદ્વારા શ્રીનાથજીના દર્શન કરવાનો લહાવો મળે તો હું અચૂજ એ તક ગુમાવતી નથી,

આ વર્ષે પણ બે વખત તક સાંપડી પણ સંજોગવશાત જઈ ન શકી.. અફસોસ થયો પણ જેવી શ્રીજીની ઈચ્છા કહી મન મનાવ્યું..

ત્રણ દિવસ નાથદ્વારામાં પસાર કરવાના હોય તો મઝા આવે. દર્શન માટે દોડીને જવાનું અને સવાર સાંજ મસ્ત ચા પીવાની. ગરમા ગરમ ગાંથિયા, ખસ્તા કચોરી, બટાટા પૌંઆ . સાંજ પડે બજારમાં રખડવાનું અને ખરીદી કરવાની.

ખરીદી કરતા હોઈએ ત્યારે આજુબાજુ બાળક સાથે સ્ત્રીઓ દેખાય.

‘ કુછ દિલાઓના; કહીને ઉભી હોય. દુકાનદારને કહું એને જે જોઈતું હોય તે આપો. કરિયાણું જ અપાવં. કે ઘરે જઈને રાંધે અને કુટુંબ સાથે ખાય.

એક દુકાનદાર મને કહે ,’બહેન તમે સારું કર્યું, તમે સાડી, ચાદર કે ઓઢવાના અપાવો તો એ લોકો અમને પાછા વેચીને પૈસા લઈ જાય છે’.

આમ પણ દરેક માનવીનો પહેલો ધર્મ ભૂખ છે. આજે રાજભોગના દર્શન કરીને આવી, રસ્તામાં એક હસમુખો છોકરો મારી સાથે ચાલતો હતો.

‘કેમ આજે સ્કૂલ નથી ‘?

‘બહેન આજે શનિવાર છે ,વહેલી છુટી ગઈ. ‘

એવું સુંદર એના મોઢા ઉપરનું સ્મિત હતું. મને વાત કરવાનું ગમ્યું.

‘બહેન મને એક જોડી કપડા અપાવોને ‘.

બેટા ભીખ માગતા શરમ નથી આવતી ‘?

ખબર નહી કેમ મને તમારી પાસે માગવાનું મ્ન થયું. મારા પિતાજી મંદિરમાં જલઘડિયા છે. અમે ત્રણ ભાઈ બહેન છીએ.

મને થયું ચાલ આને ખુશ કરું.

ચાલ ક્યાં જવાનું ‘?

મને દુકાનમાં લઈ ગયો. તેનું મન ગમતું ટી શર્ટ અને પેન્ટ લીધા. ખરીદી કરવાની તેની રીત મને ગમી .

બહેન બૂટ પણ અપાવોને આની સાથે પહેરવા માટે.’

સારું ચાલ લઈ લે, કેટલું બધું ચલાવીને મને લઈ ગયો. હું થાકી ગઈ.

‘બસ હવે બહુ દૂર નથી’ કહીને પાછું પાંચ મિનિટ ચાલ્યા. અંતે તેના ગમતા બૂટ અપાવ્યા. ્તેના મુખ પર સુંદર સ્મિત ફરકી રહ્યું.

‘બહેન તમે ક્યારે જવાના’?

બસ આજે બપોરે બે વાગે નિકળશું.

પોણા બે વાગે અમારો સામાન લારીમાં ભરાઈ રહ્યો હતો. ગાડી દૂર હોય એટલે સામાન લારીમાં લઈને જવું પડે.

અચાનક મારી નજર લારી પાસે ઉભેલા છોકરા તરફ ગઈ. મારી નજર એને તાકી રહી. નવા કપડા અને બુટ પહેરીને મારી સામે હસતો હસતો ઉભો હતો.

એ દૃશ્ય મારી આંખોમાં જડાઈ ગયું.





દિવાળી, ૨૦૨૦

13 11 2020

દિવાળીની શુભ કામના

નવું વર્ષ સહુને લાભદાયૉ હો.

નૂતન વર્ષાભિનંદન

મિત્રો,

આ દિવાળી દર વર્ષે આવે !

દિવાળી આવે ને દી’વાળે !

આ વર્ષે તો આખું,’ વર્ષ’ વાળ્યું’ !

બોલો આ વર્ષે દિવાળી પર નવા કપડાંની જરૂર છે ?

લાગતું નથી !

દિવાળી નિમિત્તે ખોટા ખર્ચ કરવાની જરૂર છે ?

વિના કારણે !

દિવાળીમાં ખોટા ભભકાની જરૂ છે ?

કોને બતાવવા!

દુનિયામાં દેખાડો કરવાની જરૂર છે ?

શું મેળવવા !

**

આ દિવાળીના પર્વ નિમિત્તે કુટુંબ સાથે લિજ્જત માણો !

કાળી ચૌદસને દિવસે “કોરોનાનો કકળાટ” કાઢો !

આરામથી પરિવાર સંગે લક્ષ્મી પૂજન કરો !

‘નૂતન વર્ષના અભિનંદન” આપી પ્રેમે બાળકોને ગળે વળગાડો !

વડીલોને પ્રણામ કરી અંતરના આશિષ પામે !

‘સુખી પરિવાર કાજે પારાવાર પ્રવૃત્ત રહો !

કેટલી દિવાળી જોઈ? ન ગણીએ તો પણ ભૂલી ન શકાય. ઉંઘમાં પણ આ સવાલનો જવાબ ક્યારેય ખોટો નહી હોય. બસ દિવાળી આવી અને ગઈ. કાંઈ પ્રાપ્ત કર્યું ખરું. કે પછી આપણે જ્યાં હતા ત્યાંના ત્યાં જ રહ્યા. બાળપણમાં દિવાળિ ઉજવતાં ત્યારે ફટાકડા, નવા કપડાં, મસ્ત મઝાનું ખાવાનું અને સહુને પગે લાગીને પૈસા મેળવવાના. આનંદ અને ઉમંગ સઘળે જણાતા. બાળપણની અલ્લડતા સાથે એ બધું બંધબેસતું હતું.

હવે સમયના ચક્ર સાથે, જીંદગીની મંઝિલ તય કરતાં દીવાળી વિષેના ખ્યાલ સદંતર બદલાઈ ગયા. ઉમર વધી, જુવાની હાથતાળી દઈને નિકળી ગઈ. અરે હવે તો બાળકો ભરજુવાનીમાં પ્રવેશી ગયા. પૌત્ર અને પૌત્રીઓથી ઘરનું આંગણું કિલબિલાટ કરી રહ્યું છે.

નથી લાગતું દિવાળી વિષે, અનોખી નવીન નજરે જોઈએ અને વિચારીએ ! “હું”, હવે ગૌણ થઈ ગયો. ખરું પૂછો તો તેનું નામોમિશાન ભુંસાઈ ગયું. જીવન તરફની દૃષ્ટિ અર્થપૂર્ણ બની. બીજાને માટે, કુટુંબને માટે, સમાજને માટે કંઈ કરી છૂટવાની ભાવના પાંગરી રહી. હા, દિવાળીનો આનંદ જરૂર થાય. આપણી અગલબગલ વસતાં લોકોને મિઠાઈ અને કપડાં આપી તેમની દિવાળી સુધારીએ.

દિવાળીના દિવસોમાં થોડી અંતર ખોજ કરીને ્જોઈએ કે દર વર્ષે આપણે પ્રગતિ તરફ થોડા આગળ વધીએ છીએ કે પછી ‘ઠેર ના ઠેર’. વાણી અને વર્તનમાં શાલિનતા. બીજા ના દોષો જોવાની વૃત્તિ પર લગામ ! દર વખતે પરિસ્થિતિમાં ઉતાર ચઢાવ આવે ત્યારે ‘લમણે હાથ મૂકી બેસી જવું. હવે છોડો આ બધું. બહુ થયું. હોંશે હોંશે દિવાળીનો મંગલ તહેવાર ઉજવીએ. ઘરમાં તિમિર હટાવવા દીવાને પ્રગટાવીએ. ‘અંતરના તિમિર હટાવવા નાનીશી   દીવી દિલમાં  જલાવીએ’.

ચારે તરફ ફેલાતી મંગલતાની મહેક માણીએ. કુટુંબમાં પ્રેમ છૂટે હાથે સહુને આપીએ.  દિવાળી મંગલ અને આનંદમય તહેવાર છે. આપણે તે જોવાને ભાગ્યશાળી બન્યા તેને માટે સર્જનહાર નો આભાર માનીએ.

કોરોના સામે હજુ ટક્કર લઈ રહ્યા છીએ. સર્જનહારનો આભાર માનો. જેમણે વિદાય લીધી તેમને કાજે પ્રાર્થના કરો. સમગ્ર દાક્તરીના ક્ષેત્રમાં કાર્ય કરનારને એક સલામ આપો. તેમની સેવા જ આજે આપણને બચાવી શકી છે. તેમના કુટુંબીઓને શક્તિ પ્રદાન થાય.

દિલમાં દીવા કર્યા

વિચારોની વાટ બનાવી

વહાલના તેલ પૂર્યા

તિમિર વડે જ્યોત જલાવી

આશાના અમી છાંટણા થયા

ચારે તરફ ઉમંગના ઓછાયા રેલાયા

સહુને દિવાળીની શુભેચ્છા

નૂતનવર્ષાભિનંદન





માણસાઇ

9 11 2020

******

ચાદર ઓઢાડી લાશ લઈને એમ્બ્યુલન્સ આવે

વહાલાં કુટુંબીઓ ભેગા થઈને આંસુ વહાવે

મરનાર દિલમાં રહસ્ય છુપાવી સ્મિત રેલાવે

*

કોઈનો દીકરો, કોઈની દીકરી આ જગેથી ચાલ્યા

ના કોઈ ગુનો, વિના કારણે મૃત્યુને ખોળે પોઢ્યા

મરનાર દિલમાં રહસ્ય છુપાવી સ્મિત રેલાવે

*

રહસ્યમય આ મૃત્યુનો અંજામ શું પામ્યા

સારા જગનો પ્રેમ અંતરે આશિષ વરસાવ્યા

મરનાર દિલમાં રહસ્ય છુપાવી સ્મિત રેલાવે

*

કાવાદાવા, કપટ, જુઠના જોને ધ્વજ લહેરાયા

લાંચ રુશ્વત, બેરહમીને ભદ્દા દૃશ્ય ઉભરાયા

મરનાર દિલમાં રહસ્ય છુપાવી સ્મિત રેલાવે

*

પ્રેમ સચ્ચાઈ પાવનતાની નદીઓ છલકાઈ

સોનાના સૂરજની એક ઝલક વિશ્વે છાઈ

મરનાર દિલમાં રહસ્ય છુપાવી સ્મિત રેલાવે

*

ન્યાય કરો, ન્યાય કરો દિશાઓ ગુંજી ઉઠી

ભેડિયાની ખાલમાં માનવતા સંતાઈ ગઈ

મરનાર દિલમાં રહસ્ય છુપાવી સ્મિત રેલાવે

*





અચાનક

3 11 2020

આજે હૈયે હરખ સમાતો ન હતો. એક તો અમેરિકા જવાનો નક્કી થયું ઉપરથી નણંદબાને ત્યાં દીકરાનું લગ્ન માણવાનો અવસર સાંપડ્યો. મામેરું કરવાનું. એકની એક નણંદ હતી, તેને માટે દુનિયાભરની ખરીદી કરવાની હતી.

રોજ ફોન ઉપર વાત કરવાની. જરૂરિયાતની બધી વસ્તુઓની યાદી કરવાની. બધી વસ્તુઓનો ખડકેલો જોઈ રાજેશનો દિમાગનો પારો ઉંચે ગયો.

‘બસ હવે એક પણ વસ્તુ ખરીદવાની નથી;. હુકમ આવી ગયો. રવીનાનું કાંઈ ચાલ્યું નહી. હજુ તો ઘણી બધી તૈયારી કરવાની હતી. .ખેર, રાજેશના શબ્દો ઉથાપવાની તાકાત કોઈનામાં ન હતી. .રવીનાના ઘરમાં અઢળક બધું ભર્યું હોય. જેને પૈસાની ચિંતા ન હોય અને ખરીદીનો શોખ હોય તેમના ઘરે આંટો મારી જો જો. જવાબ મળી જશે.

એક વાત જરૂર કહીશ. રાજેશનું કામ એકદમ ચોક્કસ હોય. કોઈ પણ કામમાં સાડા પંદર આની એને ન ચાલે. જુવાન હતા છતાં પણ બન્નેનો વિમો લીધો.ન કરે નારાયણ ને કાંઈ થઈ જાય તો બહેન બનેવીને તકલિફ ન પડે. એને કારણે મારી ખોટી આદતો ઘણી બદલાઈ ગઈ હતી. બન્ને જણા હોંશે હોંશે વિમાનમાં બેઠા. બાળકોને માટે રાજેશના મમ્મી ઘરે આવ્યા હતા.

તેમને અમેરિકાની ૨૪ કલાકની મુસાફરી માફક આવે, એવી એમની સ્થિતિ ન હતી. ઘરમાં નોકર તેમજ રસોઈ કરવાવાળી બાઈ હતી એટલે એમને જરા પણ તકલિફ ન પડૅ તેનું પૂરેપુરું ધ્યાન રાખ્યું હતું. રાજેશનો પરમ મિત્ર ડોક્ટર હતો. દર બે દિવસે બાને મળી દવાખાને જતો. જેને કારણે મને તેમજ રાજેશને હૈયે શાંતિ હતી.

મુંબઈથી કેટલી બધી મિઠાઈ, નાસ્તા ,લગ્નમાં આપવાની લહાણી અને મામેરાનો બધો સામાન લઈને આવ્યા હતા. રોશની અને જીજુ ખુશ હતા, ભાણેજની અમેરિકન વહુ હતી. સુંદર તેમજ મળતાવડી હતી.રવિનાને તો તેની .સાથે વાતો કરવાની મઝા આવી ગઈ.

રંગેચંગે લગ્ન માણ્યા. ખૂબ મજા આવી. મન ભરીને સહુ નાચ્યા. નવા પરણેલા હનીમુન પર ગયા.આજે બરાબર અઠવાડિયા પછી અમે ચાર જણ લોન પર ખુરશી ટેબલ ગોઠવી ચા અને નાસ્તાને ન્યાય આપી રહ્યા હતા. અમેરિકામાં ફરવા જવા માટેની વાતની ચર્ચા ચાલતી હતી.

‘ન જાણ્યું જાનકી નાથે સવારે શું થવાનું છે !’ બસ આવું જ કાંઈક સવારે બન્યું. ઉઠતાની સાથે રવીનાએ ફરિયાદ કરી મને છાતીમાં સખત દુઃખે છે. જીજાજી ડોકઅર હતા. તર્ત ઈમરજન્સીમાં લઈ ગયા. સારું થયું ભારતથી વિમો ઉતરાવીને આવ્યા હતા. જેના નખમાં પણ રોગ ન હોય એવી રવીના પટકાઈ પડી. રોશનીના પતિ રોહનને કારણે બધી સગવડ થઈ ગઈ. સહન તો રવીનાને જ કરવાનું ને ! સારવારમાં જરા પણ ઉણપ ન હતી .

આજની કાલ કોઈની થઈ હોય તેવું સાંભળ્યું છે ? જે કારણે અમેરિકા આવ્યા હતા એ કામ રંગે ચંગે પાર પડી ગયું હતું. ડોક્ટરોએ બધા ટેસ્ટ કર્યા. રિપોર્ટ પણ સંતોષકારક આવ્યા. છતાં પણ રવીના બચી ન શકી. રાજેશ પડી ભાંગ્યો. શું મોં લઈને પાછો ભારત જઈશ. જાણે રવીનાને અમેરિકા મૂકવા ન આવ્યો હોય !

વાત અંહી પૂરી નથી થતી. આ દેશમાં ફ્યુનરલ કેટલું બધું મોંઘુ હોય છે. એમાંય ભારતથી આવનારને તો ‘લાડકું પડી જાય[ ! રોહન તો જાણિતો ડોક્ટર હતો. બધો ખર્ચ આપવા પણ તૈયાર હતો. એને અને રોશનીને ખૂબ ખરાબ લાગ્યું. લગ્નમાં પ્રેમથી આવેલી ભાભી અંહી જ વિદાય થઈ ગઈ.

રાજેશે કમપ્યુટર પર બેસી તપાસ આદરી. ખબર પડી હોલ ન કરે તો ફ્યુનરલના ઘણા પૈસા બચે. અંહી એ કોને ઓળખતો હતો ? જે કરવું હશે તે ભારત જઈ માતા અને બાળકોની સાથે કરવાનો દૃઢ નિશ્વય કર્યો. એક માર્ગ નિકળ્યો તેમાંથી બીજો રસ્તો પણ સાંપડ્યો.

‘કાસ્કેડ’ બાળવા માટે જ હોય છે. મૃતદેહને માટે એ સાવ સામન્ય વાત છે. સરસ મજાનું કાર્ડ બોક્સનું કાસ્કેડ બનાવી તેમાં રોશનીના પાર્થિવ દેહને પ્રેમથી પોઢાડી અગ્નિદાહ દેવાનું નક્કી કર્યું. નજીવા ખર્ચે અમેરિકામાં અંતિમ સંસ્કાર કરી ભારત આવ્યો. મન મૂકીને રડ્યો અને બાળકો તેમજ માતા સાથે તેની વહાલી રવિનાને અંતિમ વિદાય આપી.

બાળકો અને માતાને શું જવાબ આપવો એ રાજેશને સમજાતું ન હતું. માતા એ તો તેનું મોઢું જોઈને કશું ન પૂછ્યું.બાળકો ઇતાને ઘડીભર છોડતા ન હતા. હવે શો ઈલાજ હતો ? .

રવીનાનો બાળકો પ્રત્યેનો પ્રેમ ,વડિલો પ્રત્યેની લાગણિ બધું ધ્યાનમાં રાખી ખુલ્લે હાથે યોગ્ય કાર્ય કર્યા. બધું આટોપ્યા પછી, રાતના રવિનાની યાદમાં ડુબી જીવન જીવવા માટે સહાયની કાકલૂદી કરી રહ્યો !

“રવિના, આ અચાનક શું થઈ ગયું , મારું મન માનવા હજુ તૈયાર નથી” !





આસો માસની શરદ પૂનમ,૨૦૨૦

30 10 2020

આ વર્ષે નસિબજોગે શરદ પૂર્ણિમાને દિવસે જ મારા પ્રાણથી પ્યારા પતિનો જન્મદિવસ છે. શરદ પૂનમ આવે અને મારા પ્રિતમની યાદ ઘોડે ચડીને દોડી આવે.

હજુ તો લગ્ન થયાને છ મહિના થયા હતા. વિલેપાર્લાના સુંદર ઘરમાં પહેલી શરદ પૂનમ મનાવી. મકાનની સ્ત્રીઓ અને દીકરીઓ રુમઝુમ કરતી નીચે ચોકમાં ઉતરી આવી. આખા મકાનમાં હું નવી પરણેલી હતી.

જુવાન છોકરીઓને મસ્તી સુઝી,

આસો માસો શરદ પૂનમની રાત જો ચાંદલિયો ઉગ્યો છે સખી મારા ચોકમાં

આપણા મકાનમાં કિયા ભાઈ છે રસિયા જો ગોરીને શણગારી રમવા મોકલે

પછી તો મારા પતિ દેવનું નામ જોરશોરથી લઈને ગરબા ગાવા લાગ્યા. મારે સરસ તૈયાર થઈને જવાનું ! ત્યાર પછી તો આવી કેટલીય શરદ પૂનમ ત્યાં કરી. આજે તો એ બધી મધુરી યાદો સાથે જીવવાનું છે.

ત્યાં અવાજ સંભળાયો.’ મમ્મી, તમે દૂધ પૌંઆ’ બનાવ્યા ?

વિચારોની દુનિયામાંથી હકિકતની હરિયાળી પર પાછી આવી. પૌંઆ સાફ કરવાના હતા. હાથમાં ચારણો લીધોને પાછું મન મસ્ત બન્યું. જીવનમાં થયેલી નાની નાની ભૂલો તો સુધારી હતી. મોટી ભૂલોનું પ્રયાશ્ચિત બાકી હતું.હજુ પણ કેવી રીતે કરવું તે સમજ નથી પડતી. ખેર, આજે એ વિચારને મનમાંથી હડસેલો મારી દૂર કર્યો.

પૌંઆ સાફ થઈ ગયા. મોટા કાચના વાસણમાં દૂધ ગેલનમાંથી ઠાલવ્યું, પૌંઆ નાખ્યા અને સરસ મજાની સાકર નાખી હલાવી રહી. જેમ જેમ સાકર ઓગળતી ગઈ તેમ તેમ મારા હૈયાની મિઠાશ તેમાં ભળતી ગઈ. બરાબર હલાવીને અંદર થોડો એલચીનો ભુકો નાખ્યો. એલચીની સુગંધ પ્રસરી ગઈ. ઢાંકીને ફ્રિજમાં મૂક્યું.

હજુ તો સાંજ પડવાને વાર હતી. રાતના જમીને લોન પર ખુરશી ગોઠવી સહુ બેઠા. ફ્રિજમાંથી કાચના વાસણ પર ચારણી મૂકી એક ટેબલ પર ચાંદનીને તેમા મિલાવવા આમંત્રણ આપ્યું..શરદ પૂનમની રાતે રેલાતી ચાંદની દુધપૌંઆની મિઠાશમાં ખૂબ વધારો કરે ! દીકરાને તો ખબર હોય પણ નાની વહુ આ ક્રિયા આતુરતાથી જોઈ રહી. મોટો દીકરો, તેના બે બાળકો અને નાનો દીકરો અને નાની નવલી વહુ બધા વાતો એ વળગ્યા.

અચાનક મોટી વહુ કહે આપણે ગરબા ગાઈએ. મને મારા પતિદેવ યાદ આવી ગયા. ‘અરે, તું હજુ તૈયાર નથી થઈ ? બધા તારી રાહ જુએ છે’. હજુ રાસ ગરબા ગમે છે. સહુનું મન રાખવા ઉભી થઈ.

હું વિચારમાંથી જાગી. દુધ પૌંઆ ખાવાનો સમય થયો, બધાને સરસ કચોલામાં ભરીને આપ્યા.

નાની વહુ કહે, ‘મને આ ન ભાવે , મેં આ કોઈ દિવસ ખાધા નથી.’

મારાથી કહ્યા વગર ન રહેવાયું, ‘ચાખી તો જો બેટા, આમાં તારા પતિનો પ્રેમ અને પપ્પાજીના આશિર્વાદ છે”. ન ભાવે તો મારા નાનકાને આપી દે જે એ બન્ને કચોલાં પૂરા કરશે.

હવે નાની વહુથી ન રહેવાયું, તરત ખાવા બેસી ગઈ અને એટલા બધા ભાવ્યા કે બધા દુધપૌંઆ ખતમ

આમે ૨૦૨૦, નું વર્ષ યાદગાર છે. આ પૂનમની રાતે તેમાં ચાંદાની દૂધે નિતરતી ચાંદની ઉમેરી. આજની આ રાત હ્રદયમાં કોતરાઈ ગઈ. જે યાદ હરદમ છે તે લીલીછમ બનીને લહેરાઈ ઉઠી.

કોરોનાનો પ્રતાપ જુઓ ,કુટુંબ સાથે સુંદર સમય ગાળવા મળે છે.