श्रीकृष्णाश्रय

3 07 2020

सर्वमार्गेषु नष्टेषु कलौच खलधर्मिणि

पाषंड्प्रचुरे लोके कृष्ण एव् गतिर्मम

**અનુવાદ

કલિકાલ ખલધર્મ યુક્ત છે. લોક પાખંડપરાયણ છે અને કલ્યાણકાર

માર્ગો નાશ પામેલા હોવાથી ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ જ મારો આધાર છે.

म्लेच्छाक्रान्तेषु देशेषु पापैकनिलयेषु च्

सत्पीडाव्यग्रलोकेषु कृष्ण एव गतिर्मम

**અનુવાદ

સર્વ દેશો મ્લેચ્છોથી ભરાયેલા છે.તેમજ કેવલ પાપીના નિવાસ બની ગયા છે.

તથા સજ્જનોને થતી પીડા જોઈ લોકો અધીરા થઈ ગયા છે. આ દશામાં શ્રી ક્ર્ષ્ણ

જ મારો આશ્રય છે.

गंगादितीर्थवर्येषु दुष्टैरेवाव्रुतेष्विह

तिरिहितार्थदैवेषु कृष्ण एव गतिर्मम

**અનુવાદ

આ લોકમાં ગંગાજી વગેરે ઉત્તમ તીર્થો દુષ્ટોથી જ ચારે બાજુ ઘેરાયેલાં છે.

અને તેમનું આધિદૈવિક સ્વરૂપ અંતર્ધ્યાન થયેલ છે. તે સ્થિતિમાં શ્રી કૃષ્ણ જ

મારો આશ્રય છે.

अहंकारविमूढेषु सत्सु पापानिवर्तिषु

लाभपूजार्थयत्नेषु कृष्ण एन्व गतिर्मम

**અનુવાદ

સત પુરૂષો અહંકારથી મુઢ બનતા જાય છે. પાપ અને પાપીઓને અનુસરનાર થઈ

રહ્યા છે. આ અવસ્થામાં શ્રીકૃષ્ણ જ મારો આશ્રય છે.

अपरिज्ञाननष्टेषु मंत्रेष्वव्रतयोगिषु

तिरोहितार्थदेवेषु कृष्ण एब्व गतिर्मम

**અનુવાદ

મંત્રો, રહસ્ય જ્ઞાનના અભાવે નષ્ટપ્રાય થયેલ હોવાથી તેમજ વ્રત અને નિયમપૂર્વક

ભણાતા ન હોવાથી વળી મંત્રોના અર્થ તથા દેવતાઓ તિરોહિત થયા હોવાથી

શ્રીકૃષ્ણ જ મારો આશ્રય છે.

नानावादविनष्टेषु सर्वकर्मव्रतादिषु

पाषंडैकप्रयत्नेषु कृष्ण एव गतिर्मम

**અનુવાદ

સર્વ કર્મો વ્રતો વિગેરે વિવિધ પ્રકારના વાદ વિવાદથી નાશ પામ્યા છે. કેવલ પાખંડ માટે

જ પ્રયત્ન થાય છે. આથી શ્રીકૃષ્ણ મારો આશ્રય છે.

अजामिलादिदोषाणां नाशकोनुभवे स्थितः

ज्ञापिताखिलामाहात्मयः कृष्ण एव गतिर्मम

**અનુવાદ

અજામિલ વગેરેને દોષોના નાશક તરિકે અનુભવમાં આવેલા, તેમજ પોતાના મહાત્મ્યને

જણાવનારા શ્રીકૃષ્ણ જ મારો આશ્રય છે.

प्राक्रुतः सकला देवा गणितानण्दकः ब्रुहतः

पूर्णानन्दो हरिस्तमात् कृष्ण एव गतिर्मम

**અનુવાદ

સર્વ દેવતાઓ પ્રકૃતિના કાર્યરૂપે છે. અક્ષરબ્રહ્મ તો ગણી શકાય એવા આનંદવાળું છે.જ્યારે

શ્રી કૃષ્ણ પૂર્ણ આનંદ રૂપ છે. માટે શ્રી કૃષ્ણ એ જ મારો આશ્રય છે.

विवेकधैर्य भक्त्यादिरहितस्य विशेषतः

पापासक्तस्य दीनस्य कृष्ण एव गतिर्मम

**અનુવાદ

વિવેક,ધૈર્ય, ભક્તિ વિગેરે વિનાના તથા વિશેષકરીને પાપમાં આસક્તિવાળા,સાધનહીન, દીન એવા શ્રીકૃષ્ણ જ મારો આશ્રય છે.

**

सर्वसामर्थ्यसहितः सर्वत्रैवाखिलार्थक्रत

शरणंस्थसमुद्धारं कृष्णं विज्ञापयाम्यहम्

**અનુવાદ

સર્વ પ્રકારના સામર્થ્યવાળા,સર્વ બાબતમાં સઘળા મનોરથો પૂર્ણ કરનારા, શરણે આવેલા જીવનો

ઉદ્ધાર કરનારા, શ્રી કૃષ્ણને હું વિનંતિ કરું છું.

कृष्णाश्रयमिदं स्तोत्रं यः पठेत् कृष्णसान्निधौ

तस्याश्रयो भवेत् कृष्ण ईति श्री वल्लभोब्रवीत्

** અનુવાદ

આ કૃષ્ણાશ્રય નામના સ્તોત્ર ગ્રંથનો જે કોઈ શ્રીકૃષ્ણ ભગવાનનિ સમીપમાં પાઠ કરે તેનો શ્રી કૃષ્ણ

પોતે આશ્રય થાય એમ શ્રી વલ્લભ વદે !

श्रीकृष्णाश्रय संपूर्णः





ભૂત વર્તમાન ભવિષ્ય

29 06 2020

આમ તો વર્તમાનમાં જીવવાની આદત છે ! ભવ્ય ભૂતકાળની યાદ પૂરતી છે. વર્તમાનમાં કોઈ ફરિયાદ નથી. ભવિષ્ય વિષે વિચાર કરી સમય વેડફવાની આદત નથી .

ઉમરની સાથે વિવેક અને સદભાવના પાંગરે છે. મારું, તારું કોઈ મહત્વ રાખતું નથી. એકલા આવ્યા, એકલા જવાના એ સનાતન સત્ય છે.

સમય એવો હતો કે જ્યારે ‘ટેલિફોન’ જેવી સામાન્ય વસ્તુ અણમોલ ગણાતી હતી. ઘરમાં નહોતો તેનો અભાવ ક્યારેય પણ વરતાયો ન હતો. છતાં જીવન આનંદથી ઉભરાતું હતું. શું આજકાલ ‘સેલ ફોનને’ કારણે જીવનમાં સુવિધા વધી છે ?

અરે સુવિધાને બાજુએ મૂકૉ ખોટા ઉધામા વધ્યા છે. વારે વારે આવતા ફોનને કારણે કામમાં ભલિવાર આવતો નથી. મોટા ભાગના ફોન, બંધ અથવા શાંત એવી સ્થિતિમાં હોય છે. ઘરમાં બોલવાની આદત છૂટી ગઈ છે.

ભૂતકાળમાં કોઈ પણ સમાચાર થોડા મોડા મળતાં ! આજે તરત મળે છે. શું ફરક પડે છે ? પહેલાં જ્યારે અમેરિકાથી ફોન કરતા ત્યારે ૧૦૦ ડોલર બિલ આવતું ! આજે મફત થાય છે! જેને કારણે વગર કામકાજે દિવસમાં દસ વાર ફોન થાય છે. ખોટો વિજળીનો વ્યય ! કામ ધંધા વગરની ફાલતુ વાતો કરવાની !

વાણી ખૂબ મહત્વની છે. વ્યર્થમાં બકવાસ કરી શાને ઉર્જા વાપરવાની. વાણી મધુર હોવી જોઈએ. જેના ઉચ્ચારથી કોઈની જિંદગીમાં યા પરિસ્થિતિમાં બદલાવ આવવો જોઈએ. નહી કે ભૂકંપ !

ભવિષ્યમાં શું થશે તેનો લેશ પણ અંદાઝ કોઈને નથી હોતો ! રાય ના રંક થતા યા રંકમાંથી રાય થતા સહુએ દીઠા છે. સારું છે ભવિષ્યથી આપણે સહુ અનજાન છીએ ! ભવિષ્ય વિષે માત્ર અટકળ કરી શકાય. કોને ખબર છે રાતના સૂઈ ગયા પછી સવારના સૂર્યના ઉગતા કિરણના દર્શન કરવા ભાગ્યશાળી બનશું ખરા કે નહી ?

તેથી લાંબુ ન વિચારો. વર્તમાનમાં જીવો ! હાલમાં ‘કોરોના’એ ઉપદ્રવ મચાવ્યો છે તેને કારણે નિરાશાવાદી ન બનો ! આશા અમર છે. હા, કોરોના કાળોકેર વરતાવી એક દિવસ તો વિદાય લેશે ? આ સમયનો સદઉપયોગ કરો. જાત સાથે વાત કરો, સંધિ કરો! કુટુંબ સાથે પ્યાર ભર્યું વર્તન કરો. આવો સમય છેલ્લા ૫૦ વર્ષમાં ક્યારેય પણ મળ્યો હતો ?

દુનિયા પરિવર્તનશિલ છે. હમેશા ઉમંગ રાખી વર્તમાનમાં સ્મિત મુખ પર કાયમ રાખો. જેઓ કોરોનાના મુખમાં સપડાયા છે તેમના માટે હમદર્દી જતાવો. બની શકે તો બે પૈસ્સ આપી કોઈના જીવનમાં શાંતિ પ્રસરાવો !





કોરોના તારી મહેરબાની!

25 06 2020

અરે, સાંભળે છે ? મદને અંદરથી બૂમ પાડી. નામ હતું મદન પણ મદનિયાના કોઈ લક્ષણ હતા નહી. મંગુ દોડીને આવી.

‘હું મારા રસોઈના કામમાં વ્યસ્ત છું, શામાટે મને ખોટી દોડા દોડ કરાવે છે “?

‘જરા બાજુમાં બેસ, આખો દિવસ તને તો કામની પડી છે ! ખબર છે લગ્ન મારી સાથે કર્યા છે કામ સાથે નહી ‘!

મંગુના મુખ પર હાસ્ય રમી રહ્યું મદન સાથે લગન થયાને ૨૦ વર્ષ થઈ ગયા હતા. બે બાળકો પણ કોલેજમાં આવી ગયા હતા. છતાં મદનનો પ્રેમ એવો ને એવો હતો. મંગુ એ સાંભળ્યું હતું લગ્ન ના અમુક વર્ષો પછી ,’પ્રેમ’ સુકાઈ જાય છે અને તેની જગ્યા ‘કામ’ થી પૂરાઈ જાય છે. પતિ અને પત્ની એક બીજાને માત્ર વેંઢારે છે !

મદન સાવ વિપરિત નિકળ્યો. કોરોનાને લીધે ઘરમાં ભરાણો હતો, શું કરે ? બીજો કોઈ ઉપાય પણ ન હતો. મંગુને ઘરના કામની બાબતમાં મદદ કરતો. સાથે તેને ‘લાડ; કરવાનું પણ ન ભૂલતો. ખબર હતી રોજની ભાવતી મજેદાર રસોઈ કોણ બનાવે છે?

આજે સવારથી મંગુને કોને ખબર કેમ ખાંસી આવતી હતી. છ અઠવાડિયાથી ઘરમાં ગોંધઈ રહ્યા હતા. પવનની દિશાની બારી પણ બંધ રાખતાં. રખેને પવનની સાથે ‘કોરોના’નો વાઈરસ ઘરમાં ઘુસી જાય !

ઉચ્ચ અદાલતમાંથી ફરમાન આવ્યું, ‘આજે તું આરામ કર’. મીતા અને મનોજે સાદ પુરાવ્યો. બે દિવસ સંપૂર્ણ આરામ. પાણીનો ગ્લાસ સુદ્ધાં મમ્મી તને પથારીમાં મળશે. સહુને ડર લાગ્યો કદાચ મંગુને કોરોના લાગી નથી ગયો ને ?

મંગુએ ખૂબ આનાકાની કરી પણ ત્રણે જણાએ નક્કી કર્યું હતું કહેવાય છે .ધાર્યું તો ધણીનું થાય. મદન ટસ નો મસ ન થયો. આખરે મંગુ એ પથારીમાં બે દિવસ રહેવાનું નક્કી કર્યું. આમ ગભરાવા જેવું કશું ન હતું. પણ બધાની વાત માની તેમને શરણે ગયા વગર છૂટકો ન હતો.

સવારે ઉઠી ત્યારે ગરમા ગરમ ચા અને નાસ્તો આવ્યા. નાસ્તામાં પણ બટાકા પૌંઆ બનાવનાર હતી તેની દીકરી મીતા. મનોજે ચાખીને પ્રમાણ પત્ર આપવાનું કે સ્વાદમાં કેવા છે ? પછી જ મમ્મીને આપવાના. . મમ્મીની રસોઈ સ્વાદિષ્ટ બને. મીતા મમ્મીને નિહાળતી કેવી રીતે બનાવે છે.

આ ઉમર એવી હોય છે, જે જુએ તે યાદ રહી જાય. વર્ગમાં શિક્ષક ભણાવે ત્યારે જો મન મૂકીને સમજી લે તો ઘરે જઈને વાંચવું પણ ના પડે. મંગુને ચા અને બટાકા પૌંઆ ખાવાની મઝા પડી ગઈ.ઉભી થઈને વાસણ મૂકવા જતી હતી ,ત્યાં હુકમ છૂટ્યો ,’મમ્મી હું બધું જોંઉ છું , તારે ઉભા થવાનું નથી’ બોલતો મનોજ દોડી આવ્યો. મનમાં મમ્મીને આવા લાડ ગમ્યા. રોજ બધાનું ધ્યાન રાખતી મમ્મીને આજે બધા હાથમાં રાખે છે.

ત્રણેક દિવસ પછી મંગુની તબિયત સારી થઈ ગઈ. ખાંસી દૂમ દબાવીને ભાગી. મંગુ એ મનોમન કોરોનાનો આભાર માન્યો જેને કારણે તેને આરામ કરાઅ મળ્યો

કોરોના તેં, ઘણાના જાન લીધાં. કેટલા લુટુંબોને બરબાદ કર્યા? ત્યાં કોઈક ઠેકાણે રણમાં મીઠી વિરડીને જેમ ઘણાં કુટુંબોમાં ભરપૂર પ્યાર ફેલાવ્યો. .





સ્ત્રીનું ઉમદા ચરિત્ર

19 06 2020
lady

“સ્ત્રી” એ કુદરતનું સર્વશ્રેષ્ઠ સર્જન છે , તેમાં શંકાને સ્થાન નથી.  છતાં પણ આપણા ‘હિંદુસ્તાન’માં સહુથી વધુ ભૃણ હત્યા તેની જ થાય છે. જન્મે ત્યારે તે કેટલી સુહાની, સુંદર અને નિર્મળ જણાય છે. શામાટે કસાઈ જેવા પિતા તેમની હત્યા કરતાં હશે. એ આપણા સમાજની મોટામાં મોટી કરૂણતા છે ! આપણા સંવિધાનમાં સ્ત્રીનું ગૌરવ વધે એવા સઘળા વિધાન છે.

જે સ્ત્રીએ તેમને જન્મ આપ્યો છે એ જ સ્ત્રીના જન્મ વખતના સ્વરૂપનો શામાટે આટલો બધો તિરસ્કાર !

યાદ રહે એ બાળકી જ્યારે બાળપણમાં પગમાં ઝાંઝરી પહેરી ઘુમતી હોય છે ત્યારે કેટલી વહાલી લાગે છે? પાષણ જેવા હ્રદય વાળો માણસ પણ પોતાનું હૈયું માખણ જેવું નરમ કરીને તેને નિહાળે છે. સહુથી વધુ એ ઢિંગલી વહાલી તેના પિતા ને હોય છે ! આ દૃશ્ય નજર સમક્ષ કલ્પનામાં જુઓ , તેમાં રાચવાનો અદભૂત લહાવો માણો. તમે કહેતાં ‘મારી બાળકી જાગે ત્યારે સવાર પડે અને સૂએ ત્યારે રાત !

જ્યારે ઘરમાં નાનકડો ભાઇ કે બહેન આવે ત્યારે એ મોટી થયેલી ઢિંગલી પોતાની પાસેની બધી વસ્તુઓ વિના કોઈ શરતે તેને આપે છે, ‘ત્યાગ’ની ભાવના તેનામાં જન્મતાની સાથે જન્મી ચૂકી હોય છે. તેને કોઈ શાળામાં શિખવા નથી જવું પડતું કે નથી માતા તેમજ પિતા તેને પાઠ ભણવતા ! પોતાની ઢિંગલી નાની બહેનને કે ‘ભાગ’ ભાઈને આપતાં પળવાર ન ખચકાતી !

તેને માટે પોતાની ખુશી હમેશા ગૌણ રહી હોય છે. તેથી તો જ્યાં જાય ત્યાં સઘળે મીઠી સુવાસ ફેલાવે છે.

યાદ છે નાનપણમાં વિમાન જોઈ ‘પાયલટ’ બનવાના સ્વપનામાં રાચે છે. માંદી પડે ને ડોક્ટર આવે તો ,ડોક્ટર બની ગળે સ્ટેથોસ્કોપ લટકાવવાનું મન થાય છે. મમ્મી સાથે રસોડામાં મદદ કરતી હોય તો ‘મમ્મી’ જેવું બનવું હોય છે. આમ કેટ કેટલા સ્વપના સજાવે છે. કિંતુ હકિકતમાં માતા અને પિતા જે ચાહે તે તેને કોઈ પણ જાતના વાદ વિવાદ વગર મંજૂર હોય છે. આ છે ‘સ્ત્રી’ હોવાનો પહેલો પાઠ !

અરે, પેલા નાના ભાઈ કે બહેનને પોતાના ‘રમકડાં’ કે ચોકલેટ’ દોડી દોડીને આપે છે. ઉપરથી તેને ખુશ જોઈ તાળી પાડી તેની અગલ બગલ નાચે છે. કેવી ઉદાત્ત ભાવના ! જ્યારે તેમના મુખેથી, ‘દીદી’ યા ‘બહેન’ શબ્દ સરી પડે ત્યારે તે ગર્વથી ફુલી સમાતી નથી.

આ બધું તેને કોણ શિખવે છે ? કેટલી સુંદરતા તેના અંગ અંગમાંથી ટપકતી જણાય છે.

ભણી ગણીને જ્યારે માતા તેમજ પિતાના ઘરનો ઉંબરો છોડતી વખતે માત્ર પોતાના ‘માતા તેમજ પિતા’ના આશિર્વાદ ચાહે છે. તેમની લાડલી બહરથી રદતી અંદરથી ખુશી ખુશી પતિનો હાથ ઝાલી નિસરે છે. જે પરિવારમાં પહેલો શ્વાસ લીધો, જ્યાં લાડકોડ પામીને આજે સુંદર કન્યા બની તે ઘરનું આંગણ અ અને ‘પરિવાર’ પળવારમાં પરાયા કરીને ચાલી નિકળે છે. પોતાના પતિની સંગે સુંદર સંસાર સજાવવા કાજે.

કશું ‘ત્યાગી’ને કશું પામવાનો આ સુનહરો અવસર છે. જે તેનું જિવન ઉમંગ અને ઉલ્લાસથી ભરી દે છે. તે માત્ર પત્ની જ નથી બનતી. પતિના કુટુંબની ‘વહુ’નું બિરૂદ પામે છે. જે ભલે આજે નવોઢા હોય ભવિષ્યની કુટુંબની ‘નીવ ‘ છે . ત્યાં તેને બીજા કેટલા ઉપનામ મળે છે, ‘ભાભી, દેરાણી, કાકી કે મામી’ એ બધા સહર્ષે સ્વિકારી હસતા મુખડે તે દરેક પાત્રને સફળતા પૂર્વક નિભાવવાનો પ્રયાસ આદરે છે. એમાં જો પ્રેમ ભળ્યો હોય તો તે દરેક પાત્રને સફળતા પૂર્વક નિભાવી ઘરમાં સુંદર સ્થાન પ્રાપ્ત કરે છે.

આ પરિસ્થિતિ બન્ને તરફથી અનુકૂળ હોય તો સ્ત્રીને કમાલ કરતી જોઈ શકાય ! પરણીને આવી હોય ત્યારે કેટલા શોણલા સાથે લાએ છે. પોતાના ‘શોખ’ સમય અને પરિસ્થિતિનો તાગ મેળવી પૂરા કરવાનું સાહસ ખેડે છે.  આમાં તેને પરણેતરનો સાથ, પ્રેમ અને કુટુંબની મરજી ના ત્રિવેણિ સંગમમાં સ્નાન કરવું પડે છે. જે મુશ્કેલ નથી. માત્ર મુમકિન બનાવવાનો પ્રયાસ જારી રાખવો પડે છે.

સ્ત્રીનું અસલી રૂપ જ્યારે તે “મા” બને છે ત્યારે નજર સમક્ષ આવે છે. તે સ્વરૂપ ખૂબ જ માન, મર્યાદા અને ભક્તિભાવથી છલકાતું જોવા મળશે. સમગ્ર સ્ત્રી પણાનું આ ઉચ્ચતમ સ્વરૂપ છે.  જે જોવા છતાં અદ્રૂશ્ય હોય છે. સ્ત્રી આખે આખી તે સ્વરૂપમાં લીન થૈ જાય છે. “સ્ત્રી’ અને ‘મા’ એ બે નહી અભિન્ન છે. તે હર હાલમાં પૂજનિય જે. તેની અવહેલના કે અવગણના શાયદ ‘ઈશ્વર’ પણ માફ નહી કરી શકે.





શબ્દની કરામત

17 06 2020

સારથી –સ્વાર્થી,

બધા જ અક્ષર અકબંધ છે. માત્ર જગ્યાની ફેરબદલી થઈ ગઈ છે ! છે ને કમાલ. આ જીવન પણ એવું જ છે. માત્ર હેરાફેરી અક્ષરની. જુઓને આજકાલની વહુ,

“મારા દીકરાને તમે સંભાળો, સાસુમા” ,

“તમારા દીકરાને હું સંભાળીશ “.

શબ્દો એના એ જ છે. અર્થ કેટલો બધો ગહન !

દિમાગ કામ ન કરે! શબ્દોમાં કેટલી તાકાત છે ?

દીકરીને ભલે કાંઇ ન આવડે , ભણાવીને ?

‘વહુ, તને તારી મા એ શું શિખવ્યું . વકિલ થઈ તો શું ધાડ મારી ‘?

આ લેખ દ્વારા સૂતેલાને જગાડવાનો ઈરાદો છે. જાગેલાંને જો જગાડી શકાય તો તમારી ગુલામી કરવા તૈયાર છું.

હમણા –મહેણાં, છે ને આસમાન અને ધરા જેટલો ફરક!

કમાલ — કલમ , જોઈ આ કલમની કમાલ. ભલે કમપ્યુટર પર લખ્યું જેને કારણે તામારા સુધી જલ્દી પહોંચ્યું !

૨૧મી સદીમાં ‘મા શારદા’ની ઉપાસના જેવા શબ્દો હાસ્યસ્પદ લાગે છે. એના શબ્દો, અક્ષરો બધાની સાથે આ અવળચંડી માનવજાત ચેડાં કરી રહી છે. આજના સાક્ષર ગણાતા ગુજરાતીના પંડિતોએ “હ્રસ્વ ઇનો છેદ ઉડાડી દીધો ?” ગુજરાતી ભાષા લખવાની બધે “દીર્ઘ ઈનો વપરાશ કરવાનો” !

પાછાં ઉપરથી સુફિયાણી વાતો કરશે, ‘જમાનો બદલાયો છે’ ! આ વાક્ય મને કાંટાની જેમ ચૂભે છે. વિચારો, જમાનો બદલાયો છે કે ,’હે માનવ તારી વિચાર શૈલી બદલાઈ છે’ ?

સદીઓ પહેલાં સૂરજ પૂર્વમાંથી ઉગતો હતો, આજે ક્યાંથી ઉગે છે ?

નદી પર્વતમાંથી નિકળતી , સમુદ્રને મળતી, આજે શું ઉલ્ટી ગંગા વહે છે ?

કોઈ પણ મા, બાળક દીકરો હોય કે દીકરી પોતાના ગર્ભમાં નવ મહિના પોષે છે, શું આજે નવ દિવસ કે બે મહિનામાં જન્મ આપે છે ?

જમીનમાં રોપેલું કોઈ પણ બી અંકુર ફૂટે ત્યરે ભોંય ફાડીને ઉપરની દિશામાં જ આવે છે’ !

હવે જમાનો ક્યાં બદલાયો ? માણસની વિચાર કરવાની રીત બદલાઈ, જીવનમાં કોને પ્રાધાન્ય આપવું તે નિયત બદલાઈ, ભૌતિકતામાં આળટતા માનવનું આચરણ બદલાયું. શાને જમાનાને દોષ આપવો ? પોતાની નબળાઈ છતી કરી હજુ સુધરવાનો માર્ગ મોકળો છે !

જુઓને શબ્દની જોડણીમાં પણ તેણે ટાંગ અડાવી ! અરે ખોટું આવડે તો ખોટું લખો પણ આમ બેહુદું વર્તન શામાટે ? તેમને પૂછીએ ‘માતા કોને કહેવાય ? પિતાની પત્નીને. તો પછી માતાને પિતાની પત્ની યા બાપની બૈરી તરિકે બોલાવો ! શો ફરક પડે છે. અર્થ તો એક જ છે. જ્યાં સુધી મારું દિલ અને દિમાગ કબૂલ નહી કરે ત્યાં સુધી ‘ખોટું એ ખોટું ‘ રહેવાનું ‘. એ વિદ્વાનોની ગણતરીમાં કે હરોળમાં બેસવાનો મારો કોઈ ઈરાદો નથી. મને મારી હેસિયત ખબર છે. એક સામાન્ય વ્યક્તિ જે જીવન ‘બસ જીવી’ રહી છે. વ્યર્થ નથી જવા દેવું માટે હમેશા ઉદ્યમશીલ છે.

“ખોટું સહેવાતું નથી, સાચું કહ્યા વગર રહેવાતું નથી !”

કોની રજાથી ? કોના કહેવાથી ? એ લોકોને ભાષા સાથે આવી રમત રમવાનો ઈજારો કોણે આપ્યો ? હા, મારી ભાષા લખવામાં અગણિત ભૂલો થાય છે. માટે શબ્દકોષ વસાવ્યો છે. ખૂબ સાવચેતીથી લખું છું. પણ ભાષા સાથે આવી વાહિયાત રમત !

ખબર છે, ગુજરાતી ભાષાના ધુરંધરોએ હ્રસ્વ ‘ઇ’ ને તિલાંજલી આપી. બધું દીર્ઘ “ઈ”માં લખવાનું. કેવું ભદ્દું લાગે ! વિચાર કતી જુઓ, હસવું ખાળી નહી શકો! આ કલમ સામાન્ય છે, વ્યક્તિ ખૂબ જ સાધારણ છે. જીવનમં પડૅલા ખાલિપાને ભરવાનો વ્યર્થ પ્રયાસ છે.

વાણિયાની દીકરી, સંજોગોને કારણે ‘મા શારદાને શરણે શાંતિ પામી’ ! ‘માએ ચરણમાં વસવાની રજા આપી. ‘ બસ, હે શારદે મા તારો ઉપકાર મરણ પર્યંત માનીશ.

શબ્દ દ્વારા મનની તેમજ દિલની અભિવ્યક્તિ એ એક પ્રકારની પૂજા છે. જે ગુજરાતી ભાષાના શબ્દે શબ્દમાંથી નિતરે છે.

‘મીઠું’ ખારું છે. પણ ઉચ્ચાર કરો તેની મધુરતા જણાશે. તેના વગરનું અન્ન સ્વાદ વગરનું લાગશે.

‘ગોળ’ ગળ્યો છે. ગોળ નથી’ !

મા’ એક જ અક્ષરનો શબ્દ છે.  ‘મ’, જેણે કાનાની સહાયતા લીધી છે. ‘કાનો’ જેને સહાય કરે તેની મધુરતા અવર્ણનિય બની જાય ! આ છે ગુજરાતી ભાષાની કમાલ !

આપણી માતૃભાષાને ઊની આંચ પણ નહી આવે. હજારો વર્ષો જૂની આપણી સંસ્કૃતિ જળવાઈ રહી છે.

માતૃભૂમિ, માતૃભાષા અને માતાના આપણે જન્મો જન્મના ઋણી છીએ. માતૃભાષા  શબ્દ  વાણી 





હલચલ

15 06 2020

બને ત્યાં સુધી દિલ,દિમાગ અને મન પર જલ્દી ‘હલચલ’ મચતી નથી. વધતી જતી ઉંમર અને જાત સાથે સમાધાન એ તેના મુખ્ય કારણ છે.

કિંતુ ૩૫ વર્ષનો જુવાન જે પ્રગતિની દિશામાંહરણ ફાળ ભરી રહ્યો હતો તેણે ‘આપઘાત’ કર્યો ? પહેલાં તો કાન પર વિશ્વાસ ન બેઠો પણ પછી સતત આવતા સમાચારે હલચલ મચાવી.

આજના યુવાનને શું જોઈએ છે ?

ખરું પૂછો તો પ્રેમ અને તેને સાંભળી શકે તેવા ‘બે કાન’. જેની ૨૧મી સદીમાં સતત તંગી છે. આ તો ‘કોરોના’ને કારણે નાના, મોટાં, અબાલ, વૃદ્ધ બધા પલાંઠી વાળીને બેઠા છે. બાકી નવરાશ કોની પાસે છે ?

જીવનમાં દરેક વ્યક્તિને સમજણી થાય પછી એવા સાથની જરૂરત છે, જેની સાથે દિલ ખોલીને વાત કરી શકે ! એ માત્ર જુવાનીમાં નહી પણ બાળપણથી. તે માતા યા પિતા હોઈ શકે, યા ભાઈ કે બહેન, મિત્ર સાચો મળે તો તે પણ યોગ્ય વ્યક્તિ છે. આવા સાથી મળવા દુર્લભ નથી ! શરત માત્ર એટલી જ કે સ્વાર્થની તેમાં બદબૂ ન આવવી જોઈએ.

દરેક માનવીને જીવનમાં કશુંક પામવા પુરુષાર્થ કરવો પડે છે. જે લોકો ટુંકો અથવા ગેરવ્યાજબી માર્ગ અ[પનાવે છે તે કદાચ તત્કાલીન ફાયદો મેળવી શકતા હશે પણ તે ટુંક સમય માટે જ ! જાત મહેનતથી મેળવેલી સફળતાનો સ્વાદ ખૂબ મધુરો હોય છે. તેને ખબર હોય છે કે ‘કેટલી વીસે સો થયા હતા’.

હવે મુખ્ય મુદ્દા પર આવું. ;શશાંક’ નામ કાલે પહેલી વાર સાંભળ્યું. પછી વાતો પરથી ખબર પડી એ પ્રસિદ્ધ હસ્તી હતો. તો પછી એવું શું દુઃખ આવી પડ્યું કે સાવ છેલ્લી પાયરીનું પગલું ભર્યું . દુનિયાના પટ પરથી તેનું નામોનિશાન ભુંસાઈ ગયું.

પૈસા પૂરા થઈ ગયા કે પ્રેયસીએ દગો દીધો ? વહાલાં વેરી થયા કે વેરીએ ઇર્ષ્યામાં સળગાવ્યો ? જે પણ હોય તે ખોટાં ,બે મતલબી કારણો જાણવામાં રસ નથી. પણ એણે જાન ગુમાવ્યો એ હકિકત છે.

જેના દ્વારા દિલમાં ‘હલચલ’ મચી ગઈ. જુવાનો ધીરા પડો ! જુવાની દીવાની હોય છે કિંતુ અમૂલ્ય છે. જીવનમાં જે પણ પ્રાપ્ત થાય તેના પર વિચાર કરો. મિત્ર સાથે યા પરિવાર સાથે વિચાર વિનિમય કરો. બધો ભાર એકલા સહેવાની જરૂરત નથી, માનવને માનવની આવશ્યક્તા છે. કોઈ પણ ઉતાવળિયું, અવિચારી પગલું ભરતાં પહેલા એક “લાંબો શ્વાસ” લો. ઘણી બધી સમસ્યાનો ઉકેલ મળી જશે.

કોઈ પણ સમસ્યાનો ઉકેલ એક માત્ર ‘લાંબા’ શ્વાસ દ્વારા મેળવવાની સરળ પદ્ધતિ અપનાવો. ‘આ પાર કે પેલે પાર” . સુંદર ચિત્ર નજર સમક્ષ ઉભરી આવશે.





અમર આશા

10 06 2020

કોરોનાએ કાળો કેર વરતાવ્યો. ઉપરથી ઘરમાં પૂરાઈ રહેવાનું ! એવી નોકરી ન હતી કે ઘરે બેસીને કામ થાય. આમ પણ બાર સાંધતા તેર ટૂટે એવી હાલતમાં ઘર ખર્ચ કેવી રીતે કાઢવું.

અનિકેત ખૂબ ગુંચવાયો હતો. અવનિ બધું જાણતી પણ શું કરી શકે ? તે જાણતી હતી ત્રેવડ ત્રીજો ભાઈ છે. કરક્સર કરવું કોઈ અવનિથી શિખે. છતાં પણ મુખ પરથી સ્મિત ગાયબ થયું ન હતું. જેને કારણે અનિકેત ટકી રહ્યો હતો.

પંદર દિવસ,, પાછાં બીજા પંદર દિવસ, વળી પાછું લંબાયું આમ કરતાં બે મહિના નિકળી ગયા. હવે અનિકેત ભાંગી પડ્યો હતો. મોદી સરકાર તેના ખાતામાં પૈસા જમા કરવાની ન હતી. બહાર નિકળી બેંકમંથી પણ પૈસા કઢાવવાની સગવડ ન હતી.

અવનિ એ દુધ નો ખર્ચ બચાવવા બાળકોને ઉકાળો પીવડાવવાનું શરું કર્યું જેને કારણે દુધમાં અડધું પાણી નાખી શકાય. ભલું થજો “બંધ” હોવાને કારણે મહેમાનો સદંતર આવતાં બંધ થયા હતા.

આખો દિવસ કામ પણ જાતે કરવાનું અનિકેત બને તેટલી મદદ કરતો. બાળકો સમજુ હતા, મોટેભાગે પોતાનું કામ જાતે કરતા. ખબર હતી મમ્મી આખો દિવસ કામ કરીને થાકી જાય છે અવનિ દરરોજ બે કલાક બાળકો સાથે શાંતિથી પસાર કરતી. ઘરમાં કબાટમાં ખોસાયેલી બધી રમતો કાઢી તેમની સાથે રમતી. અમી અને આસી જોડિયા હતા. સાત વર્ષના હતા એટલે એટલા બધા નાના પણ ન હતાં. બન્નેના શોખ સંપૂર્ણ અલગ. માત્ર ‘પઝલ’ સાથે બેસીને બનાવતા.

એક ખાનામાંથી ૧૦૦૦ ટુકડાવાળું પઝલ નિકળ્યું અવનિને થયું હાશ ઓછામાં ઓછું અઠવાડિયુ નિકળી જશે. બન્ને ભાઈ બહેને આંખ મિચકારી અને ચાર દિવસમાં પુરું કર્યું. અનિકેત અને અવનિ અચંબો પામ્યા.

કોણ જાણે હજુ કેટલા દિવસ આ ‘બંધ” ચાલશે? અનિકેત આડે પડખે થયો હતો. અવનિ હતી બાળકો સાથે પણ મગજ સોમાઈલની ઝડપે વિચાર કરતં હતું. અવનિની આવડતને કારણે કટોકટીનો સમય પસાર થઈ રહ્યો હતો. અવનિને કાયમ આદત હતી, અનિકેત દર મહિને ઘરખર્ચના પૈસા આપે તેમાંથી થોડા બચાવીને રાખતી. ક્યારેય આવી કટોકટી આવી ન હોવાને કારણે સારો એવો દલ્લો ભેગો કર્યો હતો.

કંજૂસાઈ અને કરકસરમાં આસમાન જમીનનો ફર છે તે અવનિ બરાબર જાણતી હતી. બાળકોને કારણે કમાવા જવાનું શક્ય ન હતું. બાળકોનો ઉછેર એ જાન દઈને કરતી. અનિકેત ખૂબ પ્રભાવિત થયો હતો. અવનિ ઘરમાં હોવાને કારણે તેની માતાનું પણ ધ્યાન રખાતું. પિતા તો અનિકેતને દસ વર્ષનો મૂકીને વિદાય થયા હતા. એની માએ અનિકેતને ખૂબ પ્યારથી મોટો કર્યો હતો.

અનિકેતને ક્યારેય ઓછું આવવા દીધું ન હતું.. માની પાસે પણ પોતાના પૈસા હતા. અનિકેતને જરા પણ દર્દ ન સહેવું પડે તેનું મા અને પત્ની ધ્યાન રાખતા. એક ફાયદો થયો, કોઈ બહાર જઈ ના શકે. એક પણ પૈસાનો ખોટો ખર્ચ ન હતો. અધુરામાં પુરું બાઈ પણ આવતી ન હતી. જો કે તેનો પગાર , અવનિ અને અનિકેતે મળી નક્કી કર્યું હતું કે આવશે ત્યારે આપી દઈશું . એના પેટ પર પાટુ મારવા બેમાંથી કોઈ રાજી ન હતા.

આમ દિવસો, અઠવાડિયા, બે મહિના પસાર થયા. અવનિનું ગુપ્ત ધન ધીરે ધીરે ઓછું થતું જણાયું . મમ્મીએ એક દિવસ બપોરે અવનિને બોલાવી, ‘બેટા તું ચિંતા નહી કરતી. મારા કબાટમાં પણ ખજાનો છે ‘.

અવનિ એ ઉંડો શ્વાસ લીધો. હાશ.





ઠેરના ઠેર

6 06 2020

આ માત્ર આજની વાત નથી . આ તો દરરોજની રામાયણ છે ! કોરોનાની ઝંઝાળ, ઘરમાં પૂરાઈ રહેવાનું,, હિંદુ મુસ્લિમની કટુતા અને પાડોશી પાકિસ્તાનનો ચંચુપાત શું પહેલાં ન હતો ?

કોરોના અને ઘરમાં નજરબંધી આપણે સહુ અકળાઈ ગયા છીએ! સાચી વાત . આ પહેલાં ચોખ્ખાઈ પ્રત્યે બેદરકાર હતા. તો હવે સજાગ બન્યા છીએ . સારું થયું ને? રોજ સવાર પડે ને એ જ રઢિયાળ ક્રમ ! લો, તમને થોડી રાહત આપી ! નારાજ ન થાવ . ખુશ થાવ.

પત્ની અને બાળકો સાથે સુંદર સહવાસ માણો. ગમ્યું ને ? તો પછી આમ રોતી સૂરત શામાટે ? આ કાંઈ આખી જીંદગીનો સવાલ નથી ! ‘જો કોરોનાથી બચ્યા તો ” !

ચાલો મુખ પર હાસ્યને ફરકવા દો ! ન આવતું હોય તો પેલા ‘યોગ’ના મુક્ત હાસ્ય દ્વારા સનમાન કરો.

‘લગાવો અટ્ટાહાસ્ય, મને હસવાનો અવાજ સંભળાતો નથી .

જુઓ જીંદગીની રફતાર પાછી પહેલાં જેવી થતી જાય છે. હવે અફસોસ ન કરતાં કે હાથમાં આવેલી ‘સુવર્ણ તક’ વેડફી મારી. આતો દૂધ ઉભરાઈ ગયું એવી વાત થઈ. કસમયનું ડહાપણ નકામું. મારા મિત્રો જે સમયે જે કરવાનું હોય તે મનમૂકીને કરો.

‘અબ પછતાયે ક્યા, જબ ચિડિયા ચુગ ગઈ ખેત ‘ !

પાછી એની એજ રામાયણ , ‘મારો દિલ લુછવાનો ટુવાલ ક્યાં છે ?

‘આજે હું ૧૦ઃ૨૦ની ઝડપી ટ્રેન ગુમાવવાનો’.

ધીમી ટ્રેનમાં અરચગેટ આવતાં એક કલાક ને વીસ મિનિટ લાગે છે. ઝડપી મને ચાલીસ મિનિટમાં પહોંચાડે છે !

‘આજે ટિફિનમાં શું મૂક્યું હતું ? મારે આખો દિવસ ભૂખ્યા રહેવું પડ્યું ‘.

‘અરે હજુ દસ મિનિટ સૂવા દોને. તમારું બધું તૈયાર છે. માત્ર બે પરોઠા બનાવતા મને વાર નહી લાગે ‘. પત્નીની આંખો ખુલતી ન હતી. કોરોના દરમ્યાન બંધ હતું. તે મોજથી નવ વાગે ઉઠતી હતી.બાળકો તેમજ પતિ દેવ ઘરમાં હતાં. નોકરોની કોઈ દાદાગીરી ન હતી. ઘરમાં જે સામાન હતો તેમાંથી રોજ નવી વાનગીઓ બનાવી સહુને ખુશ રાખતી હતી. ઘરમાં બધા સાથે મળી કામ કરતા હતાં. હવે ?

બસ બધા પાછા હુકમ ચલાવે છે .

મેં નહોતું કહ્યું , જે દશામાં હો તેમાં સંતોષ માણો ! પણ મારું સાંભળે છે કોણ ?

લો થઈ ગયાને ઠેરના ઠેર !





જેલમ

2 06 2020

જેલમ આજે ગાંડીતૂર થઈ હતી. પૂનમનો ચાંદ આકાશમાં પૂર્ણ કળાએ ખિલ્યો હતો. ડો. કૌર અને ડાયેના નાની ફુલશી બાળકીનું જતન કરી રહ્યા હતાં. તેનું નામ રાખ્યું ‘ગુડિયા’ . કોઇ પણ ધર્મને તેમાં વાંધો આવે એવું ન હતું. ડો.કૌલ અને ડાયેનાને તો કોઈ ફરક પડતો ન હતો. આ ગામવાળા આમ સંપીને રહે પણ પોતપોતાની ધાર્મિકતા માટે ખૂબ ચુસ્ત હતાં. ખરું પૂછીએ તો ધર્મની વ્યાખ્યા જ સમજતા નહી. તેમને સમજાવવા એટલે, લોઢાના ચણા ચાવવા બરાબર હતું.  ડો.કૌલ અને ડાયેના બાળકોને સાચું  શિક્ષણ આપવામાં સફળ થયા એ આનંદની વાત હતી. તેઓ મિશનરી હતાં. બાળકોને રાધા અને કાનાની સરસ મજાની વાર્તા કરતાં  કોઈના પર જબરદસ્તી નહી .માત્ર માનવતાનું કાર્ય કરવામાં રચ્યા પચ્યા રહેતાં. મિશનરીઓ હોય ક્રિશ્ચન પણ દિલના ઉદાર અને લાગણી ભરેલાં. સહુને પોતાનો ધર્મ વહાલો હોય.

ફાતિમા, કરણ અને બલવીર નાની ફુલશી બાળાને રમાડતાં. તેમને તે બહુ વહાલી હતી.   એને રમાડવાના બહાના હેઠળ રોજ અંહી મળતાં. આ મિત્રોની ત્રિપુટી એકબીજા સાથે એવી ઘુલમીલ ગઈ હતી કે તેમને ખોટા વિચાર ક્યારેય આવતા નહી.  તેમાં ડો.કૌલ તેમની સાચું શિક્ષણ આપતા. તેથી તો બાળકો અંહી રોજ ગુડિયાને રમાડવાને બહાને આવતાં. ડાયેના તેમને હમેશા બિસ્કિટ આપી ખુશ કરતી.

હવે ગામ નાનું ,તેમા ભણવા માટે પૂરતી વ્યવસ્થા હોય નહી. બધાએ દસમું ધોરણ પાસ કર્યું. રજામાં ખૂબ મઝા કરી. ગુડિયા પણ ત્રણેક વર્ષની થવા આવી હતી. ફાતિમાને તો તેના બાબા ગામની બહાર ભણવા મોકલવાના ન હતા એ ખ્યાલ હતો. કરણ અને બલવીર પાસેના ગામમાં કોલેજ ભણવા જવા માટે તૈયાર થઈ ગયા હતા. બન્નેને હતું કે ફાતિમા વગર મઝા નહી આવે. જેનો કોઈ ઈલાજ ન હતો.

કરણ, ફાતિમા અને બલવીર હવે બાળપણમાંથી નિકળી જુવાનીમાં કદમ મૂકી ચૂક્યા હતાં. તેઓ સરખે સરખી ઉમરના હતા.   ૧૫ વર્ષની ઉમર વટાવી ચૂકેલા દોસ્તો એકબીજાને ખૂબ ચાહતાં. તેમની વચ્ચે ક્યારેય, હું, હિંદુ, શીખ કે મુસલમાન જેવો શબ્દ આવ્યો જ ન હતો. મિત્ર એટલે મિત્ર તેને બીજા કશા સાથે શું લેવાદેવા. મિત્રતાનો ધર્મ  જગતના બધા ધર્મ કરતાં નોખો છે. તેને કોઈ સિમાડા બાંધી શકતા નથી. આ ત્રણે બાળકો સાથે મોટા થયા હતા. તેમની મૈત્રી નિર્દોષ પ્રેમનું સિંચન પામી આજે ફુલીફાલી હતી.

ફાતિમા  કાનાની વાતો સાંભળતી. કરણ અને બલવીર કુરાનની સુંદર વાતો ફાતિમા કરતી ત્યારે મંત્રમુગ્ધ થઈ જતાં. શીખોની ગુરૂવાણી, ગ્રંથસાહેબ અને કબીરના દુહા સાંભળવાની મઝા કરણ અને ફાતિમા લુંટતા. કબીરની વાણી તો ત્રણે સાથે લલકારી ઉઠતાં. આ વર્ષે ઉનાળાની રજામાં પરાક્રમ કરવાનું નક્કી કર્યું.  સહુ પહેલાં બરાબર વિચાર કર્યો. કેવી રીતે તેનો અમલ કરવો તેના પર ગંભિર ચર્ચા વિચારણા કરી. હવે એ ત્રણે બાળકો ન હતાં. જુવાનીમાં કદમ મૂકી ચૂક્યા હતા.

નક્કી કર્યા મુજબ ફાતિમા માટે ચણિયાચોળી અને ઓઢણી કરણ પોતાના ઘરેથી લઈ આવ્યો. લેંઘો અને ઝભ્ભો તો બધા પાસે હોય. આજે  શંકરના  મંદિરમાં  મોટો ઉત્સવ હતો. ફાતિમા ચણિયાચોળી અને ઓઢણીમા લાગે નહી કે મુસલમાન છે. બલવીર શીખ પણ દાઢી અને મુછ વગરનો હિંદુ દેખાતો. ફાતિમાએ સાડીનો છેડો માથે ઓઢ્યો, ત્રણે મંદીરમાં પ્રવેશ્યા. કરણ જે પ્રમાણે કરે તે પ્રમાણે બલવીર અને ફાતિમા કરતાં.

સહુ પ્રથમ શીવ મંદિરમાં પ્રવેશ કર્યો. શંકરના મંદિરમાં અભિષેક કરાવી, નંદીની પૂજા કરવી સહુને ગમ્યું. શંકરની મૂર્તિ આગળ આવી બધાંએ દર્શનનો લહાવો માણ્યો. પાંચેક મિનિટ પછી આરતિ આવી. મંદિરમાં આજની સજાવટ ખૂબ સુંદર હતી. બલવીર અને ફાતિમાને ખૂબ નવાઈ લાગી પણ નિહાળવાનું ગમ્યું. કોઈએ મંદિરમાં રાધા અને કાનાનો ફોટો લગાવ્યો હતો. ફાતિમા તેને એકીટશે નિહાળી રહી.

આપણા ભારત દેશમાં અગણિત મંદિરો અને ધર્મ છે. દરેકની ભવ્યતા અલગ અલગ. ઘણીવાર મનમાં પ્રશ્ન થાય , “શું આ ખરેખર ધરમના મંદિરો છે”?  કે ધર્મને નામે માનવ પોતાની મનપસંદ અભિવ્યક્તિ કરે છે. ખેર એ પ્રશ્ન પર વિચારવાનો અંહી કોઈ ઈરાદો નથી.

મોટા તહેવારને કારણે સહુને પ્રસાદ મળ્યો. પહોંચ્યા જેલમને કાંઠે. તેમની રોજની જગ્યાએ બેસી પ્રસાદની મોજ માણી રહ્યા. ત્રણે જણા પોતાની આ કરામત ઉપર મુસ્તાક હતા. સાંજના મળે ત્યારે બધું વિચાર કરીને ગોઠવતાં. ક્યાં મળવું, કેવી રીતે કોઈની આંખે ચડ્યા વગર ચાલવું.

હવે જવાનું હતું મસ્જીદમાં. શુક્વારનો દિવસ આવી પહોંચ્યો.  મસ્જીદ આવે ત્યારે તેની આમન્યા કઈ રીતે રાખવી ફાતિમાએ શિખવ્યુ હતું.  કરણ અને બલવીરને મસ્જીદમાં જરા વિચિત્ર લાગ્યું પણ બોલ્યા નહી. બધું વાતાવરણ અંદર શાંત હતું. કરણને થયું આ લોકો ભાંગફોડિયા માત્ર મસ્જીદની બહાર છે ! મસ્જીદની બાજુમાં મદરેસા ચાલતી હતી.

ફાતિમા  મદરેસામાં ગઈ. બે દોસ્તોને નમાજ પઢતા શિખવ્યું હતું. બોલતાં ન આવડે તો કાંઇ નહી. ખોટા ખોટાં હોઠ હલાવવાના અને બીજા કરે તેવું કરવાનું.  હાથ ઉંચા કરવાના , ઘુંટણ પર બેસી જમીન પર માથું ટેકવાનું. વિ. વિ.  નક્કી કર્યા પ્રમાણે નમાજ પૂરી થઈ એટલે પેલા બન્ને ભાગ્યા.  ફાતિમાને સમજાવ્યું હતું જમણી બાજુના થાંભલા પાસે રહેજે એટલે બહાર નિકળવાને વખતે અમે તારી નજરે પડીએ.  માથા પર સફેદ રૂમાલ બાંધ્યો હતો. નક્કી કર્યા મુજબ બધી વિધિ પતાવી પાછાં જેલમને કિનારે આવી પહોંચ્યા.

રસ્તામાંથી બલવીરે ગરમા ગરમ પકોડા ખરીદ્યા હતાં, તેની મોજ માણી રહ્યા. હવે નાના ન હતાં, તેથી જેલમમાં ધુબાકા મારવાનું છોડી દીધું હતું. પગ પલાળવા જતા. મોજા પાછા જાય એટલે દોડે અને જેવું નવું મોજુ આવે કે દુમ દબાવીને ભાગે. આવી મસ્તી માણતા ત્રણે રજાના દિવસોને રંગીન બનાવી રહ્યા હતાં. હજુ ચાર દિવસની વાર હતી. ગુરુદ્વારામાં જવાનું હતું. બધું બરાબર નક્કી કર્યું. બલવીર બધાને માટે માથા પર બાંધવાના સરસ મજાના રૂમાલ લઈ આવ્યો. ગુરૂવાણીની ઘણી શિક્ષા તેમને આવડતી હતી.

આજે ગુરૂદ્વારામાં લંગર પણ હતું. ત્રણેય જણાએ નક્કી કર્યું, સાંજનું ખાવાનું ત્યાં ખાઇશું. અંદર પ્રવેશતાં પહેલાં હાથ ધોયા અને નીચી મુંડી રાખીને  અંદર પ્રવેશ્યા. અંદરનું દ્રશ્ય જોઈ કરણ અને ફાતિમાનું દિલ ખુશ થઈ ગયું. વચમાં મોટા ગ્રંથ સાહેબને વિંઝણો વિંઝાઈ રહ્યો હતો. ગુરૂ નાનકની સુંદર મોટી છબી હતી. લોકો શ્રદ્ધા પૂર્વક તેમને નમન કરી ત્યાં ગુરૂવાણી સાંભળવા બેસી જતાં. નાનક અને કબીરવાણી માઈક ઉપરથી સાંભળતા ત્યાં સહુ બેઠા હતાં. દસેક મિનિટ બેઠાં. આંખોના ઈશારાથી લંગરનું જમવાનું જ્યાં પિરસાતું હતું ત્યાં બલવીરની પાછળ ચાલવા માંડ્યું. બરાબર દબાવીને ખાઈને ટોળી બહાર આવી.

સીધી જેલમને કાંઠે પહોંચી.

‘અરે, યાર આજે લંગરમાં ખાવાની મજા આવીગઈ’. કરણભાઈ વદ્યા.

ફાતિમાને તો ખાવાનું ખૂબ ભાવ્યું. ‘બલવીર તેરા ગુરૂદ્વારા બહોત અચ્છા હૈ’.

બલવીર હસતાં હસતાં બોલ્યો, ‘જબ જી ચાહે આના, મૈં લે ચલુંગા’.

આજે બધા છૂટા પડ્યા. રસ્તે ચાલતા ફાતિમા વિચારી રહી. અનુભવ ખૂબ સુંદર હતો. શંકરના મંદીરમાં પૂજા દ્વારા તેને સુંદર લાગણિ અનુભવી હતી. ફાતિમાને જુવાની ખીલી હતી. રાધા અને કાનાની વાતો સાંભળતા તેના દિલમાં અવનવા ભાવ પેદા થાય. તે સમજી ન શકી. ગુરૂદ્વારા પણ અદભૂત હતું. આ શાનો ચમત્કાર છે.

શાળામાં રજા હોય ત્યારે આનંદ આવે. પૂરી થાય ત્યારે વળી પાછું નિયમિત જવાનું. ગામ નાનું દસમા વર્ગ સુધીની શિક્ષા મળે તેવી સુવિધા હતી. કરણ અને બલવીર તો નજીકના શહેરમાં ભણવા જવાના. રફિક અને રઝિયા પાકા મુસલમાન હતા. તેઓ પોતાની બિટિયાને શહેરમા એકલી કોઈ હિસાબે મોકલવા તૈયાર ન હતાં. ઉમર હજુ બાલી હતી એટલે ગામની મદરેસામાં મૂકવાનું નક્કી કર્યું .

‘ફાતિમા બેટા, દસ ચોપડી પઢી, અબ બહોત હો ગયા. પઢના લિખના તુઝે આતા હૈ. શાદી કરકે જાયેગી તો પૈસોંકી ગિનતી ભી આતી હૈ. અબ તુઝે મદરેસામેં જાકર કુરાનકી તાલિમ લેની હૈ.’ યાદ હૈ ના હમ મુસલમાન હૈ.’

ફાતિમા તો અબ્બાનું આવું કહેવું સાંભળી દંગ થઈ ગઈ. એના અબ્બાએ   ક્યારેય આવી રીતે કહ્યું ન હતું. જ્યારથી તેનામાં જવાનીના પુષ્પ ખિલ્યા હતા, ત્યારથી અબ્બાની વાતચીતના ઢંગ તેને બદલાયેલા લાગતાં હતાં. ઘણીવાર એ કરણ અને બલવીર સાથે મોડે સુધી વાતો કરતી હોય કે જેલમના તટ પર રમતી હોય તો અબ્બા તેને કાંઇ ન કહેતાં. પણ અમ્મીજાન પર દમ મારતા.

આજે ગુડિયા સાથે રમતા રમતા સાંજ થઈ ગઈ. પકડા પકડી અને ,આંખે પાટા રમતા હતાં. ગુડિયા રાની નાની હોવાથી ડો.કૌરના બંગલાની આગળના ભાગમાં રમતા હતાં. દાવ માત્ર ત્રણ મોટાઓએ જ આપવાનો. ગુડિયાતો તો,’ દુધપૌંઆ’ કહેવાય. ઢીંગલી ખુબ ખુશ થઈને રમતી હતી. છેલ્લી રમતમાં  કરણ આઉટ થયો . ફાતિમા ખુશ હતી. કરણને ખૂબ ખેંચીને રૂમાલ  બાંધ્યો. ક્યાંયથી પણ ન દેખાય એ ચોક્કસ કર્યું.  ગુડિયાએ કરણને બે વખત ગોળ ફરવાનું કહ્યું. ગુડિયા કહે એટલે બધાએ માનવું પડે.

ડો. કૌલ અને ડાયેના ઓટલા પર હિંચકે ઝુલી રહ્યા હતાં. નિર્દોષ ભાવે રમતા બાળકોને આંગણામાં જોઈ ખુશ થતા. તેઓ પણ વિચારી રહ્યા હતા, હવે પંદર દિવસ રહ્યા. કરણ અને બલવીર આગળ ભણવા શહેરમાં ચાલ્યા જશે. આશા રાખીએ કે ફાતિમા ગુડિયા સાથે રમવા આવે.

રમત ચાલતી હતી. કરણની આંખે રૂમાલ બાંધેલો હતો.  ગોળ ફરીને દિશા ભૂલી ગયો. ગાંડાની જેમ બન્ને બાજુ હાથ પહોળા કરી કોઈને પણ ઝપટમાં લેવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યો હતો. અચાનક ઉંધો ફરીને બે ડગલાં દોડ્યો. ફાતિમાને ભટકાયો અને પડ્યો એના ઉપર. તે નીચે હતો. ફાતિમા ઉપર. કરણ ફાતિમાને   હટાવી ઉભો થવા ગયો. ફાતિમાએ તે ઉભો ન થાય એવો પ્રયત્ન કર્યો. માત્ર ૧૦થી ૧૫ સેકન્ડનું આ કાર્ય બન્નેને હચમચાવી ગયું.

આખરે કરણ ઉભો થયો. રૂમાલ છોડ્યો અને બોલી ઉઠ્યો ,’ફાતિમા હવે તારો વારો’. ગુડિયા તાળી પાડીને નાચવા લાગી. ‘ફાતિમા દીદી, ફાતિમા દીદી આંખે રૂમાલ બંધાવો’.

ફાતિમા પેલા અનુભવેલા સ્પંદનોમાંથી બહાર આવવાનો અસફળ પ્રયત્ન કરી રહી. ધીરેથી બોલી,’બલવીર મેરી આંખો પર રૂમાલ બાંધો ના’. તે કરણને ન કહી શકી. કરણે તે નોંધ કર્યું પણ કાંઇ બોલ્યો નહી. તેને પણ કશું ગમતું થયું હત્તું . એ શું હતું, તે એ જાણતો ન હતો.

પાછા ત્રણે ઘરભેગા થયા. બીજે દિવસે રવીવાર હતો. બને ત્યાં સુધી મિત્રો રવીવારે ભેગા ન થતાં ઘરે પોતાના માતા, પિતા અને નાના ભાઈ તેમજ બહેન સાથે  દિવસ પસાર કરતા. સોમવારે સાંજના જેલમ નદી પર ભેગા થયા. બલવીર તેની માને માટે બે વસ્તુ બજારમાં લેવા ગયો હતો એટલે દસ મિનિટ મોડો આવ્યો.

કરણ અને ફાતિમા બન્ને એકબીજાને એકલા જોઈ ખુશ થયા. ફાતિમા કરણને જોઈ પહેલીવાર શરમાઈ. કરણ કાંઈક સમજ્યો. આમ પણ છોકરાઓ, છોકરીઓ કરતાં આવી બાબતમાં થોડા કાચા હોય છે.

‘કરણ, તે દિવસે તને કેવું લાગ્યું’?

‘ક્યારે ? શાનું’?

અરે પાગલ , ‘હું તારા પર પડી હતી તે’?

હવે કરણને સમઝ પડી, ‘હા ફાતિમા, ગમ્યું હતું’.

‘કરણ મનોમન કેમ તે દિવસથી તું મને મારો કાનો લાગે છે’.

‘આ તું શું બોલે છે’?

‘હા, મારા દિલમાં છે તે કહ્યું’.

ત્યાં સામેથી બલવીર આવતો દેખાયો. બન્નેએ વાત બદલી નાખી.

ત્યાર પછી રોજ મળતાં પણ ફાતિમા જરા શાંત થઈ ગઈ હતી. કરણ તેનું કારણ સમજી ગયો હતો.

‘ફાતિમા, તું બોલતી ક્યોં નહી. હમ જા રહે હૈ. મગર તુઝે મિલને આયા કરેંગે’.

‘ આના તો પડેગા’! કરણ સામે જોઈને બોલી.

આજે શહેર જવાનો દિવસ આવી ગયો. જીપ કરણના આંગણામાં ઉભી હતી. બલવીર હાથલારીમાં પોતાનો સામાન લઈને પાપાની સાથે  આવી પહોંચ્યો. તેની મા, રો રહીથી પિતાજીને આનેસે મના કર દિયા . સામાન જીપમાં ચડી ગયો. ત્યાં ફાતિમા દોડતી આવી. ‘બલવીર, મિલને આયા કરના. મુઝે યહાં અચ્છા નહી લગેગા’. કહી રહી હતી બલવીરને આંખો કરણ પર મંડાયેલી હતી. જાણે કાનો ગોકુળ છોડીને મથુરા જઈ રહ્યો હોય અને રાધા તેના વગર ઝુરતી ન હોય!

કાનો જમુના કાંઠે હોય કે જેલમને તીરે, પ્રેમ તો પ્રેમ છે !





કટીબદ્ધ

30 05 2020

આજે ડો. શિશિર ઘરે આવ્યો. ખૂબ થકેલો હતો. સમજ ન પડી કામનો ભાર તો દરરોજ હોય છે. આજે કાંઈ અલગ ન હતો. એવું તો શું બન્યું કે આજે જાણે તે દસ વર્ષ ઉમરમાં એકાએક વધી ગયો હોય તેમ લાગ્યું.

માથું ખૂબ દુખતું હતું. ભૂખ લાગી હતી પણ ખાવાનું મન ન હતું . શૈલા આ સમયે શાળામાં મદદ કરવા ગઈ હતી. પિતાજી ઉંમરને કારણે વહેલાં જમી લેતા. આજે શિશિરને આવતાં મોડું પણ થયું હતું.

‘મહારાજ, સરસ મજાની ચા બનાવો. ‘ સરસ કહે એટલે શિશિરની ચામાં એલચી કેસર અને ભારોભાર આદુ નાખવાનું મહારાજ પંદર વર્ષથી આ ઘરમાં સેવા આપી રહ્યો હતો. તે શિશિરની મમ્મીના હાથ નીચે કેળવાયો હતો જેને કારણે બધું બહુ સરસ બનાવતો.

મહારાજને આવ્યે માત્ર વર્ષ થયું હતું. શિશિરના મમ્મી બિમાર રહેતા હતા. શૈલાને પરણીને આવે હજુ માંડ છ મહિના થયા હતા. લગ્ન લેવાના હતા અને મમ્મીની બિમારી જેને કારણે રામજી મહારાજ ઘરમાં પધાર્યા. સારું થયું ને જેને કારણે આ ઘરની રીતભાતથી પરિચિત થઈ ગયા હતા.

મહારાજ ચા લઈને આવ્યા સાથે ગ્લુકોઝના બિસ્કિટ. ત્યાં શૈલા આવી , ‘આ સમય છે ચા પીવાનો શિશિર” ?

શિશિરે જવાબ ન આપ્યો. માત્ર ઈશારો કર્યો, મારું માથું ખૂબ દુઃખે છે. શૈલા કાંઈ બોલી નહી.શિશિર અને શૈલા સાથે મુંબઈમાં ભણતા હતા. બન્ને ડોક્ટર થઈને જ્યારે બહાર નિકળ્યા ત્યારે પરણી જવાનું લગભગ નક્કી હતું. એક પ્રશ્ન શૈલાને મુંઝવતો. શિશિરને પોતાનું દવાખાનું ગામડામાં ખોલવું હતું.

ખોટી વાત, તેના પિતાજી અને દાદા બન્ને તે ગામના નામાંકિત ડોક્ટર હતા. શિશિર કોલેજમાં હતો ત્યારે દાદાજીનો સ્વર્ગવાસ થયો હતો.તેને બરાબર યાદ છે , આખું ગામ સ્મશાને આવ્યું હતું. ડો. મોદીનું નામ ગામમાં ગાજતું. પછી પિતાજીએ દવાખાનું ચલાવ્યું, કીર્તિમાં ચાર ચાંદ લાગ્યા. ગામડા ગામમાં પણ દવાખાનું ધમધોકાર ચાલતું.

એક વાત કહેવી પડશે ગુજરાતના આ ગામનો નવાબ વર્ષો પહેલા સ્વધામ પહોંચી ગયો હતો. પણ તેનો મહેલ અને તેની આન આજે પણ અકબંધ હતી. ટુંકમાં કહું તો મુસલમાનો પણ આ ગામમાં ઘણા હતા ડો. મોદીના દવાખાને ૮૦ ટકા દર્દી મુસલમાન આવતા. તેમની ઈજ્જત પણ ખૂબ કરતા.

કેમ ન કરે એમના ઘરોમાં આઠ કે નવ બાળકો હોય બેથી ત્રણ બીબીઓ હોય. ચોખ્ખાઈ ને એમની સાથે બારમો ચંદ્રમા. ઝૂઝ ભણતર અને સંસ્કારના નામે મીંડુ. બીમારીને આનાથી વધારે શું જોઈએ ?

લગ્ન પહેલાં શૈલા, શિશિરને ગામ આવી હતી. તેનું ઘરતો જાણે મહેલ જોઈ લો. ગામમાં હોવાને કારણે નોકરોની પણ ચિંતા નહી. શિશિરના પ્રેમ આગળ શૈલાએ નમતું મૂક્યું. તેના માતા અને પિતાને સમજાવતા ખૂબ તકલિફ પડી. અંતે સાચા પ્રેમની જીત થઈ . શૈલા ગામડાની જીંદગીથી ટેવાઈ ગઈ હતી. પોતાના બાળકોને નજીકના શહેરમાં શાળામાં મૂક્યા હતા. જેને કારણે સાવ ગામડિયા ન થઈ જાય.

શિશિરના હાલ જોઈ તેને થયું આજે કશું અજૂગતું દવાખાનામાં બન્યું છે. નાના મોટા છમકાલાને તો તે ગણકારતી નહી. બધી જ કોમ દવાખાનામાં આવે. શિશિર ખૂબ સાવચેતી પૂર્વક અને આદર સત્કારથી બધા સાથે વર્તે. જો કોઈ વાર અજ્જડ માનસ બેહુદું વર્તન કરે તો તેનો કમપાઉન્ડર તેની વહારે ધાય અને શિશિરને વણસતી પરિસ્થિતિમાંથી ઉગારે.

કમપાઉન્ડર નાનો બાળક હતો ત્યારથી આ દવાખાનામાં આવતો હતો તેનો બાપ રસૂલ પણ શિશિરના પિતાજીના સમયમાં કામ કરતો હતો. તેમનું અકાળે અવસાન થયું એટલે હસન ચાલુ થઈ ગયો. માત્ર બારમી સુધીજ ભણ્યો હતો પણ કાયમ આવતો હોવાથી ગણ્યો ખૂબ હતો.

આજે એક સ્ત્રી તેના બે બાળકો સાથે આવી હતી. મોટો નવ વર્ષનો હતો. જે ત્રણ વર્ષ પહેલાં જીવન અને મૃત્યુ વચ્ચે ઝોલાં ખાતો હતો ત્યારે ડો. શિશિરે એના પ્રાણ બચાવ્યા હતા, આજે તેનો નાનો ભાઈ બિમાર હતો .મા સાથે આવ્યો હતો.

નાનોભાઈ ડો. શિશિર જ્યારે ઈંજેક્શન આપતી વખતે ખૂબ હલતો હતો. એમાં સોયની અણી તેને વાગી ગઈ. મોટાભાઈએ ડો. ના હાથ પર થપ્પડ મારી અને ખરાબ શબ્દ બોલ્યો. એની માને આ ન ગમ્યું પણ બનવાકાળ બની ગયું.

ડો, શિશિરને આ ન ગમ્યું. નાના બાળકોના મગજમાં જે ઝેર ભરવામાં આવે છે ,તે સ્પષ્ટ થઈ ગયું. જે બાળકને માટે એણે દિવસ રાત એક કરી તેના પ્રાણ બચાવ્યા હતા એનું વર્તન ખૂબ બેહુદું હતું. એ બાળક બરાબર તે જાણતો હતો. કે આ એ જ ડોક્ટર શિશિર છે જેને કારણે તે આજે જીવિત છે.

શિશિરના મનમાં ખટકો પેસી ગયો.

” ગમે તેટલું સારું કરો, આ જાત પોતાની જાત પર ગયા વગર ન રહી શકે”.

આનાથી વધારે તમે શું આશા રાખી શકો. પોતાનું વર્તન ન બદલાય તેના માટે કટીબદ્ધ થયો.