પાણિયારુ

23 06 2017

 

 

 

 

 

 

 

 

****************************************************************************************************************

‘મારી ગાગરડીમાં ગંગા જમુના રે

પનઘટ પાણી મારે જાવું છે’

ગામડૅ જાંઉ ત્યારે પનિહારી સાથે નાની ગાગર લઈ પાણી ભરવા જતી. ગામડામાં બહુ રહી નથી. જન્મી મુંબઈમાં, મોટી પણ મુંબઈમાં થઈ. ઉનાળાની રજાઓમાં દાદી અને નાનીને મળવા ગામ જતાં. આ એ જમાનો હતો જ્યારે આપણા દેશમાં ગામડાંઓમાં વિજળી પહોંચી ન હતી. દરરોજ સાંજના ટાણે ફાનસમાં ઘાસલેટ ભરવાનું અને કાચના ગોળા સાફ કરવાના. ઘરમાં નોકર બધું કામ કરે પણ મને તેની સાથે બેસી આવા બધા કામમાં મદદ કરવી ગમે. ફાનસ લઈને ત્રીજે માળે ઓરડીમાંથી મોટું તપેલું કે ઘડો લેવા મમ્મી મોકલે. દોડતા દોડતાં જવાનું, મોટેથી શ્રી કૃષ્ણઃ શરણં  મમ, બોલતાં બોલતાં દાદરો ઉતરવાનો. ચાલવાનું નહી દોડવાનું. પહેલે માળે પાણિયારું હતું. પાણી પીવાનું માટલું પણ ત્યાં. ‘ડોયો’ માટલામાંથી પાણી કાઢવા માટે વપરાય તે. તે માટલાને નળ ન હોય. ગામમાં જઈએ એટલે કુંભારને ત્યાંથી નવું માટલું આવી જાય, તેના પાણીનો સ્વાદ આજે પણ આ વાત લખતાં યાદ આવે ને તરસ ઉપડે.

ઘણે વરસે ગામ ગઈ હતી. એનું એ જ પાણિયારુ હતું. મને જોઈને ખુશીથી ડોલી ઉઠ્યું . મારું અંતર પણ ઝુમી રહ્યું. માત્ર હું અમેરિકાથી ગઈ હતી એટલે પ્લાસ્ટિકનો જગ મૂક્યો હતો.  મને તો હજુ તાજા માટલાનું પાણી ભાવે છે. અમે બન્ને એકબીજાને ભૂલ્યા ન હતાં. આખું ઘર નવું થયું હતું. પાણિયારું જેમેનું તેમ રાખ્યું હતું. મમ્મી ત્યાં રોજ સંધ્યા ટાણે દીવો કરે.

આજે અમેરિકામાં બાટલીના પાણી પીધાં હોય તેને એ પાણીના સ્વાદની શું ખબર પડે. હવે પાણિયારા પર કૃષ્ણનું સુંદર ચિત્ર દોરેલું હોય. કાળિય નાગને નાથતા કૃષ્ણનું ચિત્ર મને બહુ ગમતું. આ વાત ૫૦ વર્ષ પહેલાંની છે. દિવસ દરમ્યાન તો એ ચિત્ર જોવાનું મને બહુ ગમતું. બસ, રાતના સમયે મને એવું લાગતું કે એ કાળિય નાગ ડોલી રહ્યો છે. હું નજીક જઈશ તો મને ફુંફાડો મારી ડસી જશે. કૃષ્ણ મોરલી વગાડતાં તેના શીર પર ઉભેલા દેખાય. એ જમાનાના પાકા રંગને સમયની થાપટ વાગતી નહી. થાંભલા પર કોતરેલી પૂતળીઓ અને તેમાં પૂરેલા રંગ આજે પણ આંખ મીંચુ ત્યારે ચક્ષુ સમક્ષ દેખાય છે.

દિવસ દરમ્યાન તો દોડી, દોડીને બધા માટે પાણીના ગ્લાસ લાવતી. રાત થાય ત્યારે મારા ટાંટિયા ઢીલા થઈ જાય. એ પાણિયારા પર એક દીવો સળગતો હોય. જે દીવસે દીવામાં તેલ ન પૂર્યું હોય તો, હું જઈને મિણબત્તી મૂકી આવતી. મમ્મી ને હું ડરપોક છું એવો ખ્યાલ આવવા દેતી નહી. હવે આ પણિયારું જાણે મારી બહેનપણી ન હોય. એની નજીક જાંઉ, જાણે ડોયો મને કહી રહ્યો હોય, ‘મને ઉપાડ, માટલાં પરથી બુઝારું ઉઠાવ. પાણીણો ગ્લાસ ભર અને અદ્ધરથી પી. ”

આજની તારિખમાં તો કોઈને લાગશે આ કઈ ભાષા છે. આ ડોયો, બુઝારું એ બધું શું છે? હવે આ બુઝારાની વાત પણ ખૂબ રસપ્રદ છે. મમ્મીએ નોકર પાસે બધાં વાસણ કોઠીમાંથી કઢાવ્યા ન હતાં. તેથી માટલા પર સરસ મજાનો નેપકિન પાથર્યો હતો. ગામમાં જઈએ એટલે મામા ,ફોઈ બધા ઘએ રોજ આવે. મામા, બે મા ભેગી થાય ત્યારે મામા બને. તેમણે નેપકિન જોયો. તરત પાછે પગલે કંસારાને ત્યાંથી બુઝારું લઈ આવ્યા. માટલા પર ઢાંકવા માટે તે વપરાય. મારી મમ્મી તો પોતાના ભાઈની સમજદારી જોઈ ચકિત થઈ ગઈ.

ગામ જઈએ, ઘર નોકર સાફ કરે બધું ગોઠવે. અમારે ત્યાં સદાવ્રત ચાલતું. કોઈ પણ પરોણો ગમે ત્યારે આવે એટલે મમ્મી કે પપ્પા કહેશે, ‘જમીને જજો’. આ એ જમાનાની વાત છે, જ્યારે ગામમાં ગેસના ચૂલા પણ ન હતાં. રાતના વિજળીથી ચાલતાં દીવા પણ નહી. કિંતુ હ્રદયની ઉદારતા. નવા માટલાનું મસ્ત મઝાનું ઠંડુ પાણી. જો તમે આ પાણી જીવનમાં ન પીધું હોય તો અતિ મહત્વનો લહાવો ગુમાવ્યો છે. એમાંય એ પાણી, જો પાણી ભરવાવાળી બાઈ વાડીકુવાનું લાવી હોય તો તમને અમૃતનો સ્વાદ આવે. આજે ૫૦ વર્ષે પણ એ ઠંડા પાણી નો સ્વાદ હું ભૂલી નથી.

અરે બીજું કહું , આજે એ વાડી કુવો એકદમ બિસ્માર હાલતમાં છે. ગયે વર્ષે હું ગામ ગઈ ત્યારે મને તેની હાલત જોઈને રડવું આવી ગયું હતું. તેની બાજુમાં રહેતાં લોકોને કહ્યું,’ પૈસા હું આપું આ કૂવાની હાલત સુધારવા માટે’.

એક જુવાન બોલ્યો, બહેન સરકાર આકામ કરવા નહી દે’.  ઠંડુ પાણી ફરી વળ્યું મારા વિચાર પર.

પાણિયારા પર બે માટલા ગોઠવેલાં. બાજુમાં ત્રણ ગ્લાસ હોય. બધા અધ્ધરથી પીએ એટલે બહુ ગ્લાસની જરૂર ન પડે. રાતના પાણિયારા પર દીવો કરવાનું કામ મમ્મીએ મને સોંપ્યું હતું. ઘણા વર્ષો પછી ગામ ગઈ હતી. હવે તો વિજળીના દીવા ઝગમગી ઉઠ્યા હતાં. પાણિયારા ઉપર એક નાનો દીવો આખી રાત ચાલુ હોય.

અચાનક મને ડુસકાં સંભળાયા. પેલો ડોયો તલપાપડ થતો જણાયો . મેં હળવેથી તેને હાથમાં લઈ પસવાર્યો. અમારી પુરાણી પ્રીત નૃત્ય કરી ઉઠી. એક અઠવાડિયુ પાણિયારા પર દીવો કરવાનો ઈજારો મારો હતો.

ત્યાં બા બોલ્યા,’ ચાર મહેમાન આવ્યા છે, પાણી લાવજો બેટા.’

પાણિયારા તરફ વળી. ડોયાને હાથમાં લીધો ,અમને બન્નેને આનંદની લહેરનો અનુભવ થયો. બુઝારું ખોલ્યું, ચાર ગ્લાસ ભર્યા ત્યાં સુધીમાં તો મારો હરખ માતો ન હતો. સ્ટિલની  ટ્રે ત્યાં માટલા પાછળ રાખવાની આદત હતી. લઈને મહેમાનને પાણી આપ્યું સહુએ ખૂબ શાંતિ પૂર્વક પીને કહ્યું, ‘તમારું માટલું નવું છે?’

મને ખૂબ આનંદ થયો. નવા માટલાનું ઠંડુ મીઠું પાણી સહુએ વખાણ્યું.

પાણી આપીને ખાલી ગ્લાસ લઈ પાછી આવી, ‘જોયું હજુ નવા માટલાનું પાણી કેવું મીઠું લાગ્યું’. તરત હું બબડી ઉઠી.

‘જો સાંભળ, મને હજુ પણ નળવાળા માટલા કરતાં આ ગોળી વધારે ગમે છે. ધીરેથી બુઝારુ ઉંચકવાનું. ડોયાને માટલામાંથી ભરી ગ્લાસમાં પાણી ઠાલવવાનું. ‘ ગમે તેટલું પાણી પીએ ,વધારે પીવાનું મન તરસ્યા કરે. ડોયાને સમજાવી દીધું. ‘હું અઠવાડિયું રહેવાની છું. બનશે ત્યાં સુધી બધાને પાણી હું આપીશ . તારા અને મારા ભૂતકાળની પ્રેમ કહાની કહીશ’.

આજે વાચક મિત્રોને ખાનગી વાત કહી દંઉ. આ ‘પાણિયારું’ સસરાજીના ઘરનું છે. પાણિયારું એટલે પાણિયારું પિયર કે સાસરી શું ફરક પડે છે. મને તો સરખો પ્રેમ મળે છે.  અરે, મને તો આનંદ પણ એવો જ લાગે છે. પૂ. બાની રજા લઈને આ ‘ડોયા’ને મારી સાથે અમેરિકા લઈ જઈશ. ત્યાં પાર્ટીમાં ડ્રીંક સર્વ કરવામાં એનો ઉપયોગ કરીશ. હા, પિયરનો ડોયો તો હવે ભાભી વાપરે છે. ‘તું’ એનો તો સગા વહાલો છે. તને મારી સાથે જરૂર લઈ જઈશ’.

લગ્ન પછી તો સાસરી જ ગમે ને ?

 





દિલાવર પ્રેમ

20 06 2017

 

 

 

 

 

 

*******************************************************

દીવાની થાકી ગઈ. ખૂબ પ્રેમ કરવાનો દાવો કરતી મમ્મી તેની વાત સાંભળવામાં બેદરકાર હતી.

આજે સવારે ગાડીમાં કોલેજ જતા પહેલાં,‘મમ્મી, તું મને સાંભળતી કેમ નથી ?’

‘શું સાંભળું બેટા?’

‘મારી વાત,’

‘અરે પણ છેલ્લા પંદર દિવસથી તું એકની એકજ વાત કરે છે’.

‘તો આજે સોળમો દિવસ’.

હાં, બોલ’.

‘મમ્મી એક મિનિટ તું ભૂલી જા. કે તું મારી મમ્મી છે, વિચાર કર મારી જગ્યાએ તું હોય તો શું કરે?’

‘પણ હું કેવી રીતે ભૂલી શકું, કે હું તારી ૪૫ વર્ષની મા છું. મને તારા જેવી લાગણી આ ઉમરે થવી અશક્ય છે’.

દીના કોઈ વાતે નમતું જોખવા તૈયાર ન હતી. તેના માન્યમાં ન આવતું કે,’તેની દીવાની એક મુસલમાનને પ્રેમ કરે છે ” !

મા અને દીકરી બેમાંથી કોઈ ઢીલ મુકતું ન હતું. દીવાની, માને સમજાવ્યા વગર છોડવાની ન હતી. નામ પણ કેવું રાખ્યું હતું , દીવાની. દીનાને બે પુત્ર જન્યા પછી દીકરી માટે તે દીવાની થઈ ગઈ હતી. જ્યારે નાનો દીકરો ૯ વર્ષનો થયો ત્યારે અચાનક શુભ સમાચાર મળ્યા કે તે ફરી પાછી મા બનવાની છે. તેણે બાધા, આખડી બધું કર્યું. દીકરી જોઈતી હતી. તેની હાલત પાગલ જેવી થઈ ગઈ હતી. દીનાના પતિ દિલિપ માટે ખૂબ કપરી પરિસ્થિતિ હતી. બન્ને ભાઈઓ માની હાલત જોઈને ડઘાઈ ગયા હતાં. આખરે જ્યારે દીના એ કન્યાને જન્મ આપ્યો ત્યારે ખુશીમા પાગલ દિલિપે તેનું નામ,’ દીવાની’ રાખ્યું. દીના તો નામ સાંભળીને ખુશ થઈ ગઈ. આખરે ઈશ્વરે તેની પ્રાર્થના સાંભળી. ખુબ સુંદર અને અણિયાળી આંખોવાળી દીવાનીના સહુ દીવાના હતાં. ઘરમાં, કુટુંબમાં કે શાળામાં બધે, ‘દીવાની’ની ચર્ચા થતી હોય. દીવાની હતી પણ એવી સહુનું મન મોહી લેવામાં પ્રથમ !

સુંદર સંસ્કાર આપવા માટે દીના દિન રાત સજાગ રહેતી. દીકરીને લાડ  કરતી અને શિસ્તની આગ્રહી પણ હતી. દીવાની માતા અને પિતાની આખનો તારો. બન્ને ભાઈઓની દુલારી બહેન. શાળાનું શિક્ષણ સુંદર રીતે મેળવ્યું. હવે કોલેજની તૈયારી. તેને ડોક્ટર બનવું હતું. પિતાએ ચેતવણી આપી, ‘બેટા સખત કામ કરવું પડશે’.

‘પિતાજી કામથી હું કદી ગભરાતી નથી,’

ઘરમાં દીવાનીની મમ્મીએ ખાસ માવાના પેંડા બનાવ્યા અને ખુશીની મારી પાગલ થઈ ગઈ જ્યારે તેને મેડિકલમાં દાખલો મળ્યો. એ જ અ મમ્મી આજે દીવાનીની વાત સાંભળવા તૈયાર નહતી. જો કે કારણ દીવાનીની મમ્મીની દૃષ્ટીએ વ્યાજબી હતું. નવાઈ જરૂર લાગશે. મારી સાથે ભણતો દૌલત પર હું આફરિન થઈ ગઈ હતી. દૌલત હતો “મુસલમાન”.

‘ મારી માને કેમ કરીને સમજાવું,’

‘મમ્મી હું દૌલતને ત્રણ વર્ષથી જાણું છું . અમે બન્ને મેડિકલ સ્કૂલમાં બધું ભાગિદારીમાં કરીએ છીએ. મમ્મી દૌલતની શરાફતનું તને જોઈએ તો સર્ટિફિકેટ લાવી આપું. હજુ સુધી મને આંગળી સુદ્ધાં અડાડી નથી. મમ્મી તને એટલો જ વાંધો છે, કે તે ‘મુસલમાન” છે’.

દીના કહ્યા વગર ન રહી શકી. ‘બેટ, તું મારું મર્યું મુખ જોઈશ , જો તું દૌલત સાથે તું લગ્ન કરીશ’.

જે દીવાની માટે પ્રભુ સમક્ષ દીના કરગરી હતી તેને આવા વેણ કહેતાં તેના દિલ પર શું વિત્યું હશે’?

કોઈ પણ હિસાબે દીના રાજી નહી થાય. દીવાનીએ પણ મનોમન નક્કી કર્યું હતું,  મમ્મી હા પાડે પછી જ પપ્પાને વાત કરવી. તે જાણતી હતી પપ્પાને પટાવવાનું કામ મમ્મી આસાનિથી કરી શકશે. દીના ટસની મસ થતી ન હતી.

‘દૌલત હું શું કરું ?’

‘દીવાની, તું કહે તો હું હિન્દુ થઈ જાંઉ’.

‘દૌલત એવું હું તને નહી કહી શકું. તે મને પરવાનગી આપી છે કે લગ્ન પછી મારે નામ તેમજ ધર્મ બદલવાની જરૂર નથી. તો એ વાત તને પણ લાગુ પડે છે.’

દૌલત એક કામ કરીએ, તું મારી મમ્મીને મળ’.

‘ક્યાં અને કેવી રીતે’.

કાલે રવીવાર છે. મારી મમ્મીને લઈને હું ક્રિમ સેન્ટરમાં જમવા આવીશ તું પણ ત્યાં આવજે. પછી તને જોઈને હું  તને ન ઓળખવાનો અભિનય કરીશ. તું યાદ અપાવજે કે અરે, આપણે એક જ કોલેજમાં છીએ પણ કદી વાત કરવાનો પ્રસંગ સાંપડ્યો ન હતો. હું તને અમારા ટેબલ પર બેસવાનો આગ્રહ કરીશ. તું મમ્મી સાથે વાતો કરજે. જોઈએ મમ્મીને તારા માટૅ કેવો અભિપ્રાય બંધાય છે.

સરસ રીતે આખો નાટકનો સંવાદ તૈયાર કર્યો. યથા સમયે દીવાની મમ્મીને લઈ ક્રિમ સેન્ટર આવી. પાંચ મિનિટમાં એક છોકરો, હલો દીવાની કરીને આવ્યો. મમ્મી  તેની સાથે વાતે વળગી. નાટક બન્ને જણાએ બરાબર ભજવ્યું.

‘તું પણ અમારી સાથે એક જ ટેબલ પર બેસ’.

મમ્મીને ખૂબ ગમ્યું. દીવાની આ તારા વર્ગનો છે અને તું ઓળખતી નથી. ‘

‘મમ્મી ઓળખું તો છું પણ વાત કરવાનો મોકો મળ્યો નથી’.

મમ્મીને એ અજાણ્યો યુવાન ખૂબ ગમી ગયો. આખો વખત એ બન્ને જણ વાત કરતા હતાં. દીવાની એ ઓર્ડર આપવાનું માથે લીધું. એની વર્તણુક એવી હતી કે મમ્મીને શક ન જાય. બરાબર જમીને સહુ છૂટા પડ્યા. મમ્મીથી રહેવાયુ નહી, ‘જો સમય મળે તો ઘરે જરૂર આવજે બેટા. તારી રિતભાત અને સજ્જનતા મને ખૂબ ગમ્યા છે’.

‘સારું આંટી સમય મળ્યે જરૂર આવીશ’. સહુ છૂટા પડ્યા.આખે રસ્તે મમ્મી એ નવજુવાનની વાત કરતા થાકી નહી. બે દિવસ પછી, ‘દીવાની  મમ્મીને કહે, આપણને પેલો મારા ક્લાસનો મિત્ર મળ્યો હતો તે તને યાદ કરે છે’.

‘બેટા કેટલો સરસ છોકરો હતો. તમે બન્ને સાથે ભણો છો,  એ તારો મિત્ર નથી’?

‘મમ્મી, એ જ તો દૌલત છે’.

‘શું વાત કરે છે . એ મુસલમાન હતો’?

‘હા, મમ્મી.’

‘બેટા તેં મને અંધારામાં રાખી. ભલે ગમે તેટલો સારો હોય , મને એ નહી ચાલે’.

‘સારું મમ્મી. અમે બે જણાએ ન પરણવાના સોગન ખાધાં છે. તને ખબર છે ,મમ્મી એ હિંદુ થવા પણ તૈયાર છે. તેની મમ્મી હિંદુ હતી. પ્રેમ થયો હતો એટલે એના અબ્બા સાથે ભાગીને નિકાહ કર્યા. દૌલત તો કહે છે,’ મને મારી અમ્મીજાને હિંદુ સંસ્કાર પ્રમાણે ઉછેર્યો છે. હું માંસ પણ ખાતો નથી. મારી અમ્મીને ખબર પડી કે મારી બહેનપણી હિંદુ છે. એ તો ખૂબ ખુશ હતી. મારા અબ્બાજાનને પણ વાંધો નથી. ‘

દીના, દીવાનીને બોલતી સાંભળી રહી. એના મુખની રેખાઓ તંગ થતી જતી હતી.  કઈ રીતે પોતાની દીકરીને સમજાવે , બેટા આ તું સારું નથી કરી રહી. દીકરીના પ્રેમમાં તે આંધળુકિયા કરવા માગતી નહી. દીવાની અને દૌલતે ખૂબ સમજીને પ્રેમ કર્યો હતો. લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો. પ્રેમનો એકરાર દૌલતે કર્યો હતો.

“દીવાની હું તને પ્રેમ કરું છું. તને ખબર છે હું મુસલમાન છું. તું ના પાડીશ તો મને દુઃખ નહી થાય’.

દીવાની તો આવો એકરાર સાંભળીને થીજી ગઈ હતી. હા, તેને દૌલત ગમતો હતો. ભણવામાં બન્ને જણા પાર્ટનર પણ હતા. છતાં પરણવા સુધીના વિચાર તેણે કર્યા ન હતા. તે જાણતી હતી તેના પપ્પા અને મમ્મી આ વાત નહી માને’.

આખરે તેની મમ્મીએ બ્રહ્માસ્ત્ર તેના ભાથામાંથી કાઢ્યું, ‘બેટા તું જરા વિચાર કર આજે તમે જુવાન છો. કાલે ઉઠીને બાળકો થશે. તેમને આપણો સમાજ કઈ દૃષ્ટીથી જોશે. બેટા, ભવિષ્યનો વિચાર કર. તારા અને દૌલતના બાળકોનો વિચાર કર. આવું પગલું ખૂબ વિચારીને ભરવું જોઈએ’.

શનિવારની સાંજે દીવાની અને દૌલત મળ્યા. દીવાનીએ રડતા, રડતા મમ્મીની વાત કરી. દૌલત વિચારમાં ગરકાવ થઈ ગયો. દીવાનીને સાંત્વના આપવા લાગ્યો. બસ આ ડોક્ટરીનું છેલ્લું વર્ષ હતું બન્ને જણાને રેસિડન્સી ગુજરાતના ગામડામાં મળી હતી. બાર મહિના ત્યાં રહેવાનું અને ગામડાંની પ્રજાની સારસંભાળ કરવાની.

છેલ્લા વર્ષની બધી પરિક્ષા પૂરી થઈ ગઈ. એક અઠવાડિયુ દીવાની દાદા અને દાદીને મળવા ગામ ગઈ હતી. દાદા અને દાદીના આશિર્વાદ ફળશે એવી દીવાનીને શ્રદ્ધા હતી.  પાછી આવીને દૌલતને મળી. દીવાનીને એક અઠવાડિયુ મળાય તેમ ન હતું. દૌલતે ખૂબ વિચાર કર્યો. દીવાનીની મમ્મીને ચિંતા છે કે ભવિષ્યમાં બાળક થાય તેનું શું? વિચાર કરતાં માર્ગ સુજ્યો.

દૌલત અને દીવાનીએ પ્રેમ કર્યો હતો. દીવની વગર એક અઠવાડિયુ, દૌલતે ઉપાય વિચારી રાખ્યો. જેને કારણે દીવાનીના મમ્મીને કોઈ પ્રશ્ન જ ન રહે. દીવાનીને પણ જણાવ્યું ન હતું. કદાચ એ આનાકાની કરે. દીવાની વગર તે રહી શકે એ શક્ય ન હતું. દીવાની મળે પછી બાળક હોય કે ન હોય ?

દીવાની પાછી આવીને દૌલતને મળી. ખૂબ ઉત્સાહમાં આવીને બોલ્યો, “તારા મમ્મી અને પપ્પાને કહે જે દૌલતે પ્રેમ કર્યો છે. તેમાં હવે બાધા નહી આવે”.

દીવાની સડક થઈ ગઈ. એકીટશે દૌલતની સામે જોઈ તેનું શુદ્ધ અંતર વાંચી રહી. મુસલમાન છોકરાનો હિંદુ છોકરી પ્રત્યેનો અનહદ પ્રેમ જોઈ દીવાનીના પપ્પા અને મમ્મી સ્તબ્ધ થઈ ગયા.





મારા મોટાઇ

18 06 2017

 

મારા મોટાઇ

 

 

 

 

 

 

 

**************************************************************************************************************

અમે પાંચ ભાઈ બહેન છીએ. ‘મોટાઈ’ એટલે મોટાભાઈ. ઉતાવળ હોય ને બોલવાની ,એટલે થઈ જાય ‘મોટાઈ’. મારી મમ્મીના શબ્દોમાં તેઓ હમેશા,’ મારા મોટાઇ’ રહ્યા છે. કોઈ પણ કામ કઢાવવું હોય તો મને આગળ કરે . આજે પણ મને યાદ નથી ક્યારેય મારા મોટાઈએ મને કોઈ પણ વસ્તુ માટે ના પાડી હોય. ખરું પૂછો તે એ સમયમાં માગણી પણ નાની નાની રહેતી. આ ‘૫૫’ વર્ષ પહેલાંની વાતો છે.

મોટાઇ મારે ચાલવું નથી ઘોડાગાડી કરોને? સારું ચાલ ઘોડાગાડીમાં જઈશું. દર રવીવારે મોટાઈ અને મમ્મી સાથે મારે અને મારી નાની બહેને ,ભુલેશ્વરમાં નવા મંદીરે દર્શન કરવા જવાનું.

‘મોટાઇ અમે આવીશું. એક શરતે’.

મોટાઈ મારી સામે જોઈને હસે. એમને ખબર હતી અમારી બન્ને બહેનોની માગણી શું હશે. છતાં પણ પૂછે,’બોલ બેટા’.

‘પાલવા બોટમાં બેસવા લઈ જવાના અને પાછાં આવતાં ‘વિબજ્યોર’નો આઈસ્ક્રિમ ખાવાનો.’  માત્ર આઈસ્ક્રિમ જ ખવડાવે. બહારના ભેલ અને પાણીપુરી આખી જીંદગી ખવડાવ્યા ન હતાં. ‘માંદા પડાય’.

મારા મોટાઈ એટલે પૂજ્ય પિતાશ્રી સાથેની હરપળ મને યાદ છે. આજે તો તેમને ગયે પણ ૪૦ વર્ષ થયા.

‘ભાણામાં એટલુંજ લેવાનું જેટલું ખાવાના હોઈએ. ‘છાંડવાનું નહી, આજે પણ એવી જ આદત છે’. ‘દીકરા ઉંચી એડીના સેંડલ નહી પહેરવાના, પારસીઓ પહેરે’.

‘મોટાઈ એવું કયા સેંડલ પર લખ્યું છે કે મારાથી ન પહેરાય. ‘ બસ મને છૂટ મળી ગઈ. તેનું મુખ્ય કારણ હતું હું ૫’ કરતાં પણ થોડી નાની છું. સાંભળે એ બીજા. હજુ મોટાઈ મારું નામ બોલે તે પહેલાં હું દોડીને હાજર. બધું જ કામ તેમનું કરવાનું મારે. મને બહુ ગમતું. તેથી કદાચ હું તેમની લાડકી હોઈશ. બે ભાઈઓ મોટાં અને એક બહેન નાની. મોટી બહેન વર્ષોથી પરણી ગયેલી. મમ્મીને મદદ મારે કરવાની. જો મારું મન ન હોય તો,’ મોટાઈ  મને રમી રમવા બોલાવોને ‘ એમ કહું એટલે મને કામમાંથી છૂટકારો મળે. મમ્મી અને મોટાઈનું બધું સાંભળું પણ તોફાની રાણી હતી. કામ કરું એટલે વહાલી લાગું.

સાંજના દુકાનેથી આવે અને કપડાં બદલે. બદલ્તી વખતે જેટલા પૈસા ખિસામાંથી પડૅ એના પર મારો હક્ક લાગે. નાની બહેન જરા શાંત હતી. અને ભાઈ કોને ખબર એના રૂમમાં શું કરતો હોય. રહી હું, તેમનો પડ્યો બોલ ઝિલવા માટે.

મજા તો ત્યારે આવી જ્યારે મારો મેટ્રિકમાં ફર્સ્ટ ક્લાસ આવ્યો. મારા કરતાં મારા મોટાઈ અને મમ્મી ખૂબ ખુશ થયાં.

‘ઝેવિયર્સમાં ન જવાય’. મોટાઈએ વટહુકમ બહાર પાડ્યો.

‘કેમ’?

‘ખૂબ દૂર છે. ‘ અમે રહીએ મલબાર હિલ અને ઝેવિયર્સ આવી મેટ્રો સિનેમા પાસે. ખેર એક ન ચાલી. વિલ્સનમાં જવું પડ્યું. વાંધો નહી. રોજ ગાડીમાં જવાનું. ઉતરતી વખતે , ‘મોટાઈ પૈસા નથી.’

ખિસામાંથી જે હાથમાં આવે તે મને આપે. મોટાઈ કોઈ દિવસ હિસાબ ન માગે, મમ્મીને પાઈ એ પાઈનો હિસાબ આપવાનો. મોટાઈનું એ પ્યાર ભર્યું સ્મિત આજે પણ યાદ આવે ને હું પાછી નાની છોકરી બની જાંઉ. એક ખાનગી વાત કહું, ‘મને દીકરી નથી પણ હું દીકરી છું’ એ લહાવો ખૂબ માણ્યો હતો. હા, આજકાલના માતા અને પિતાને જેમ ફટવે નહી. આમન્યા રાખવી, સામે નહી બોલવાનું, વડીલોને આદર આપવાનો. એ બધાનાં મમ્મી અને મોટાઈ બન્ને ખૂબ આગ્રહી હતાં.

બી.એ. પાસ થઈ ત્યારે મારા મોટાઈ જમીનથી અદ્ધર ચાલે.  મારા કરતાં મારા મમ્મી અને મોટાઈ બન્ને બહુ ખુશ હતાં. તેમના મુખ પરની રેખા આજે પણ નજર સમક્ષ તરવરે ને મારા હૈયાને ટાઢક વળે.

‘હવે આગળ નહી ભણવાનું’.

‘કેમ’?

‘લગ્ન કરવાના.’

પણ ત્યાં સુધી ઘરમાં માખી મારવાની.

‘ગઈ, જરૂર ગઈ. મુંબઈની લૉ કોલેજમાં’. મોટાઈની તો ના હતી, પણ પૂ. મામાએ દીકરીની ઈહ્છા પૂરી કરી. આજે પૂ મામાને પણ ‘ફાધરસ ડે’ પર યાદના બે ફૂલ ચડાવું છું.

મોટાઈને પટાવવા એ મારે માટૅ ડાબા હાથનું કામ હતું.

મોટાઈ મારા ખૂબ સાદા અને પ્યારા . જીવનમાં આપબળે આગળ વધ્યા હતાં. સાથે આખા કુટુંબની પણ કાળજી કરતાં. સાત ભાઈ બહેનમાં સહુથી મોટા હતાં. પૂજ્ય મમ્મીએ પણ તેમને સઘળો સહકાર આપ્યો હતો. મોટાઈ તમારી યાદો તો જીંદગી સાથે જડાએલી છે. આજે તેને શબ્દોમાં ઉતારવાની ચેષ્ટા કરી.

******

મારા પતિના પૂજ્ય પિતાશ્રી, જેમને ઘરમાં બધા “કાકા” કહેતાં. મને તેમના દર્શનનો કે આશિર્વાદ પામવાનો લહાવો મળ્યો ન હતો. પતિ, પૂજ્ય બા તેમજ સહુ ભાઈ અને બહેન મારફતે તેમનો પરિચય હતો. આજના દિવસે તમને દંડવત પ્રણામ કાકા.

***

મારા બે સુંદર બાળકોના પિતા , અવિનાશ. જો હું તેમના વિષે લખવા બેસીશ તો મારાથી અંતરના ભાવ ઠલવાઈ જશે. માત્ર એટલું જ કહીશ, ખૂબ પ્રેમાળ પિતા હતા. બાળકોને જોઈ તેમના મુખ પર ચમક રેલાઈ જતી. બન્નેને સુંદર સંસ્કાર આપવામાં મારી સાથે કદમ થી કદમ મિલાયા હતા. આજે તેમનિ પ્રગતિ જોઈ ખૂબ ખુશ છે.

** બન્ને બાળકો જે આજે કારકિર્દી સહિત સુંદર અને પ્રેમાળ પિતા છે. મોટા દીકરાના ત્રણ દીકરા અને નાના દીકરાની બે સુંદર દીકરીઓથી ઘરનું આંગણ ગુંજતું છે.

આમ સહુ “પિતા”ને  પિતૃ દિવસની”   પ્યાર ભરી યાદ.

HAPPY FATHER’S DAY

 

 





“અહંકારનો હું કાર” , “ૐ કારનો આસ્વાદ”

14 06 2017

 

 

 

 

 

 

 

 

**************************************************************************************

અહંકારનો ‘હું’ કાર જીવનમાં અંધકાર ફેલાવે છે

ૐકારનો ધ્વનિ  જીવનને સદા અલંકૃત કરે છે

**

અહંકાર ડગલેને પગલે માનવની પ્રગતિમાં અવરોધકારક છે

ૐકારનો નાદ  જીવનમાં પથદર્શક બની જીવન સંવારે છે.

**

અહંકારનું સામ્રાજ્ય ‘શરીર’ જે પ્રભુ પાસે લઈ જવાનું પાત્ર છે, તેને દુષિત કરે છે.

ૐકારનો વારંવાર થતો નાદ શરીર અને મનને પવિત્રતા અર્પે છે.

**

અહંકારમાં ચૂર વ્યક્તિ વિદ્યા અને લક્ષ્મીનો વિનાશ નોતરે છે

ૐકારમાં મગ્ન વાણી અને વર્તન દ્વારા વિનમ્રતાનું પ્રદાન કરે છે.

**

અહંકારથી ભરેલો સ્વભાવ સંસ્કારના દામન પર દાગ છે .

ૐકારમાં વ્યસ્ત જીવન અને   સંસ્કાર પર ચાર ચાંદ લગાડે છે.

**

અહંકારનો દાવાનળ ભિતરના અસંતોષનું ખુલ્લેઆમ પ્રદર્શન કરે છે.

ૐકારની શીતળતાની ભિતરમાં શાંતિ સમાયેલી છે.

**

અહંકારના તેજીલા આવેશમાં જીંદગીની ગતિ દિશાશૂન્ય હોય છે.

ૐકારથી  ભરપૂર જીવન સરળતાથી સહજતા પૂર્વક વહે છે

********************************************************

હે પ્રભુ, અહંકારનો ફુગ્ગો ફોડજે !





ક્યા હવા ચલી

12 06 2017

 

 

 

 

 

 

 

*********************************************************************************************************************************************

શબ્દોની સફાઈ કરવી અને આચરણ કરવું એ ખૂબ જાગૃતતા માગી લે છે. જીવનભર નાઈન્સાફીના કાર્ય કર્યા. કોઈને છેતરવામાં બાકી ન રાખ્યા. પાંચ પૈસા આવ્યા એટલે બે હાથે પૈસા વેરી સમાજમાં મોભો પામ્યા. આ નરોત્તમ શેઠ જ્યાં ને ત્યાં પૂજાય છે. કોઈ સભા એવી નહી હોય કે જ્યાં તેમની હાજરી ન હોય કે તેમનું સ્થાન મંચ પર ન હોય. આજે તેમને હ્રદય રોગનો હુમલો આવ્યો હતો. સારું થયું આધેડ વયે આવ્યો. બાકી એમના કારનામા એવા હતાં કે ૪૦ વર્ષે આવ્યો હોત તો નવાઈ ન લાગતે. ધંધામા અવળચંડાઈ કરી કરીને ઘર ભર્યું હતું.  દર અઠવાડિયે ડોક્ટર પાસે જઈને લોહીનું દબાણ મપાવી આવે. કેટલાય લોકોના નિસાસા લીધા હતા.

રાતોરાત ધનિક થવું હતું. આડૅધડ ખોટાં કામ કરીને ટુંક સમયમાં પૈસા બનાવ્યા. પત્નીની એક વાત ન સાંભળે. બાળકો ઉછેરવામાં દમયંતિ શેઠાણી ખૂબ સાવધ હતાં. સાચું શિક્ષણ આપી સહુને ઠરીઠામ કર્યા. ઘરમાં બારીમાંથી આવતી હવા ન ગમે. એરકંડિશનની ઠંડી હવા ગમે.  જ્યારે હાર્ટ એટેક આવ્યો ત્યારે પરવશ બન્યા.

હાર્ટ એટેક આવ્યો એટલે ઈમરજન્સીમાં  શેઠને હોસ્પિટલ લઈ ગયા.  તેમનો દીકરો રેડિયોલોજીસ્ટ હોવાથી મિત્ર મંડળમાં ડોક્ટરો હોય.કાર્ડિયોલોજીસ્ટ ડોકટર શાહ આવ્યા. બરાબર તપાસ કરી એમને પથારીમાંથી ઉભા ન થવાય તેની સખત ચેતવણી કડક શબ્દોમાં આપી. શેઠમાં બોલવાના હોશ પણ ન હતાં. ઈશારાથી તેમની પત્ની, શેઠાણી દમયંતીને પાણી માટૅ કહી રહ્યા. જો કે પાણી નળીથી પિવડાવવાનું હતું, પણ ગળામાં સોસ પડતો હતો. શેઠાણી લાચાર હતાં. પ્રેમ પૂર્વક પતિને નિરખી રહ્યા. ૪૦ વરસથી પતિનું પડખું સેવ્યું હતું. શરૂઆતના વર્ષોમાં નાની ઉમરને કારણે બહુ ગતાગમ પડતી નહી. બે દીકરીઓ આવ્યા પછી થોડી શાન આવી. પતિ કઈ રીતે પૈસા કમાય છે તેમાં રસ લેવા માંડ્યા. પૈસાની છાકમછોળ હતી એટલે તેમનો પડ્યો બોલ ઝિલાતો. ઘરમાં કામ કરવાવાળાની અછત ન હતી. પોતે બહુ ભણેલા નહી. તેથી ભણતરની કિમત સમજે પણ નહી. દીકરીઓને પાણી માગતાં દૂધ મળે. સાદી ભાષામાં કહું તો ખૂબ ફટવે.

ધંધામાં રસ પડતો તેથી કોઈવાર સલાહના બે શબ્દો બોલે તો શેઠ કહે,’ તને શું ગતાગમ પડે . તને ક્યાં પૈસાની કમી છે. શેઠાણી ગાડી લઈને ખરીદી કરવા નિકળી પડે. છતાં પણ ધંધાની વાતો ચીવટથી સાંભળે. હવામાંથી વાત પકડતાં’.

સવારના પહોરમાં ફોનની ઘંટડી રણકી, ‘શેઠે જવાબ આપ્યો માત્ર એટલું જ બોલાઈ ગયું.’ મરી ગયા’.

શેઠાણી બાજુમાં જ હતાં. ‘શું થયું, ફેક્ટરીનું બાંધકામ ચાલતું હતું ત્યાં સ્લેબ પડી ગયો. કોઈ મજૂર ચગદાઈ ગયો’.

શેઠ, ચમક્યા. ‘આ મારી પત્ની ખૂબ સતેજ છે. મને એમ કે તેને કાંઈ ગમ પડતી નથી. પણ મારી મોટી ભૂલ છે. તે મને બરાબર સુંઘી મારી વાતોનો અંદાઝ લગાવી શકે છે’.

શેઠાણીની વાત હસવામાં ઉડાડી. પણ તેમનું મોઢું ચાડી ખાતું હતું. શેઠાણીએ વધારે પૂછી તેમને ન ઉશ્કેર્યા. બધા ફોન ઉપરની વાત ધ્યાનથી સાંભળતાં. બે શબ્દ સંભભળાઈ ગયા, ‘પૈસા ખવડાવીએ’.

હવે શેઠાણીનો પિત્તો ગયો. ‘એક તો માલમાં ભેળસેળ કરી કાચું કામ કરાવો છો. બે મજૂરોના જાન ગયા. તેમના કુટુંબની જવાબદારી ઉઠાવવાને બદલે પૈસા ખવડાવવાની વાત કરો છો’?

શેઠે કહ્યું, ‘ ધીરે બોલ.’

તમારી પત્ની થઈને આવાં કાળા કૃત્યો નહી કરવા દંઉ. મને બરાબર યાદ છે. વાલિયો લુંટારો લોકોને મારી પૈસા લાવતો હતો તેમાં ઘરમાંથૉ કોઈએ પાપના ભાગિદાર થવાની હા પાડી ન હતી. હું તમને આવું નીચ કામ નહી કરવા દંઉ.’

શેઠની એક ન ચાલી. મજૂરોને સમજાવ્યા. મનમાગ્યા પૈસા તેમના કુટુંબીઓને આપી રાજી કર્યા. વાત ત્યાં જ દબાઈ ગઈ. કોઈ કોર્ટની કારવાઈ ન થઈ. ન પોલિસ આવી. શેઠને શેઠાણી ઉપર ખૂબ ગર્વ થયો. સમય વર્તે સાવધાન અંહી બરાબર કામ આવ્યું. જેમ કૂતરાની પુંછડી ભોંયમાં દાટો તો પણ વાંકી, તેમ શેઠ ક્યારેય સુધર્યા નહી. દીકરીઓને એટલી બધી મોઢે ચડાવી કે વાત નહી. બાળકોને સંસ્કાર બાળપણથી આપવા જોઇએ. તે વાત વિસરી ગયા. આવા તો કેટલાય પ્રસંગો જીવનમાં બન્યા. જીવનના તખ્તા પર અભિનય કરવામાં પારંગત શેઠ એક ઉપાધિમાંથી નિકળે ને બીજીમાં ફસાય. પૈસો બોલે છે, ચાલે છે અને કામ પુરું પાડે છે. તે સમયે માનવી ભૂલી જાય છે કે ઉપરવાળો બધો હિસાબ રાખે છે.

દમયંતી શેઠાણી બધું જાણતા પણ શેઠ પાસે તેમનું ચાલતું કાંઇ નહી. શેઠ કાળા કામ કરે. શેથાણી ઉજળાં કામ કરે. પૈસો પાણીની માફક વહાવી જરૂરિયત મંદોની વહારે ધાય. એમણે ક્યાં હિસાબ આપવાનો હતો? આમ ઉપરવાળાના ચોપડામાં હિસાબ સાચવતાં.

આ લખતાં એક વાત માર મગજમાં ઘુમરાઈ રહી. લોકો પૂછે છે,’ પ્રભુ તું ક્યાં છે?’ મારો અંતરાત્મા કહે છે , ‘પ્રભુ તું ક્યાં નથી”? હવે આ બે વાતનો મેળ ક્યાં ખાવાનો ?

ચાલો પેલા શેઠને મળીએ મોટી દીકરી કોલેજમાં ગઈ. જાણે રોજ ફેશન શોમાં ન જતી હોય. ભણવાનું બાજુએ રહ્યું રોજ નવો બકરો હોય તેની સાથે. જુવાનિયાઓને બીજું શું જોઈએ. તેની જીદમા સગાઈ કરવી પડી. બાર મહિના પછી લગ્ન લેવાના હતાં. તડામાર તૈયારી ચાલુ થઈ ગઈ. શેઠાણીને તો બસ બહાનું જ જોઈએ , આ તો દીકરીના લગ્નની તૈયારી કરવાની હતી. પૈસો તો પાણીની જેમ વપરાતો હતો. લગ્નના દસ દિવસ  પહેલાં ,” મમ્મી અમે લગ્ન નહી કરવાનો વિચાર કર્યો છે. ‘

મમ્મી અને પપ્પા બન્ને ચમક્યા. હવે બહેનબાને ખબર પડી કે જેની સાથે પ્રેમ કર્યો છે તેના કુટુંબમાં તે સમાઈ શકે તેમ નથી. લગ્ન કરી તેનો પ્રેમી માતા અને પિતાથી જુદો નહી રહે. તેને પોતાના માતા તેમજ પિતા પ્યારા છે. ખેર લગ્ન મોકૂફ રહ્યા. એક વર્ષ પછી બીજા સાથે લગ્ન ગ્રંથીથી જોડાઈ. સાસરીમાં કેવી રીતે સમાઇ એ કહેવું નકામું છે.   ગમે તેમ પણ લગ્ન કરીને પતિ દેવને વશમાં કરવા સફળ નિવડી.

નાની બહેન તો વળી તેના કરતાં પણ ચડિયાતી નિકળી.   જવા દો આ બધી વાતો નકામી છે. આપણે હોસ્પિટલમાં શેઠની હાલત જોઈએ. ઉઠવા, બેસવા અને ચાલવાનું બધું બંધ. બન્ને દીકરીઓ પરણેલી હતી. પિતાની દેખભાળ માટે આવી પહોંચી. સવાર સાંજ હોસ્પિટલમાં બેસે અને પિતાને પ્યાર જતાવે. મમ્મી જુએ પણ એક અક્ષર ન બોલે. તેમના ઉછેરમાં કચાશ રહી હતી તેનું તેને ભાન હતું. પણ હવે પસ્તાયે શું વળે.

શેઠ ભલે ને શાંત દેખાતાં હોય. અંદરથી પળની પણ શાંતિ ન હતી. અજંપો તેમને ચેન પડવા દેતો નહી. શેઠાણીને બધી ખબર પડતી હતી. દીકરીઓ વળાવ્યા પછી રોજનીશી લખવાનું ચાલુ કર્યું હતું. મનના વિચાર તેમાં ટપકાવતા. જે વાત ન ગમે તેને લાલ પેનથી દમયંતિ શેઠાણી લખતાં. દીકરીઓના ગયા પછી તો ધંધાની વિગતોથી પણ વાકેફ રહેતાં. શેઠને તો ખાંપો હતો કે મારા જેવું કોઈ હોશિયાર નથી.’ આ બે બદામની મારી બૈરી શું સમજવાની.’

ખાટલે પડ્યા ત્યારે ખબર પડીકે ‘નરોત્તમ શેઠ’ કેવા ઢીલા થઈ ગયા છે. બધી વાતે દમયંતિ શેઠાણી પર આધાર. વર્ષોથી ઘરનો વહીવત ચલાવતાં તે ખૂબ પારંગત થઈ ગયા હતાં. ધંધાની આંટીઘુંટી સમજતી શેઠાણીએ હવે કારોબાર પોતાના હાથમાં લેવાનો ચાલુ કર્યો. શેઠને એવી પથારી આવી હતી કે બાર મહિના પણ નિકળી જાય.   જો દમયંતિ શેઠાણી ચકોર નજર ન રાખે તો કામ કરતાં માણસો ઘાલમેલ કરી શકે. ધંધામાં તો જમાઈઓનું પણ ચાલવા ન દેતાં. દીકરીઓ કદાચ કોઈવાર સલાહ આપે તો સાંભળતાં.

બે મહિના હોસ્પિટલમાં દોડધામ રહી. પછી નરોત્તમ શેઠ ઘરે આવ્યા. સુંદર વ્યવસ્થા કરી હતી. શેઠ ખાટલામાં રહીને બધો તાલ જોતાં. નબળાઈ પુષ્કળ હતી જેને કારણે શારીરિક કે માનસિક બન્ને કાર્ય કરવા તે શક્તિમાન ન હતાં. દમયંતિ શેઠાણી ધંધાનું સુકાન સુંદર રીતે સંભાળી રહ્યાં. હવે એમ લાગતું હતું , કે શેઠ પાછાં સ્વસ્થ થઈ ગયા છે. આવતા શુક્રવારે ડોક્ટરને બતાવી પાછાં કામે લાગવાનો ઈરાદો હતો. સોમવારે જ્યારે શેઠે ઓફિસમાં આવીને જોયું તો આખી સિકલ ફરી ગઈ હતી. બધે કમપ્યુટર આવી ગયા હતાં. વ્યવસ્થા ખૂબ સુંદર હતી. શેઠ મનોમન બબડી રહ્યા , ” શું આ એ જ દમયંતી છે, જેને હું ગમાર સમજતો હતો”.

માહોલ અને  ધંધામાં હવાની દિશા બન્ને ફરી ગયા હતાં.

 





ભાષાની ભેળ

7 06 2017

 

 

 

 

 

 

************************************************************************************************************************************************

ભેળ શબ્દ સાંભળતાં મોઢામાં પાણી આવે. એમાં જો તમે મુંબઈગરા હો તો સવારના નાસ્તામાં ભેળ ખાઈ શકો. મુંબઈવાળાની બે વસ્તુ મનગમતી એક ભેળ અને બીજી ચોપાટી.  ્ચોપાટીની ભેળ તેમાંય પેલા લાલ ડબ્બાવાળાની બસ વાત જ ન પૂછશો. ભેળ માટેના ખ્યાત નામ સ્થળ મુંબઈમાં, ચોપાટી, કોલાબા, તારાબાગ ,શેટ્ટી અને અંતમાં ઘરે ઘરે ખુમચા લઈ ફરતો ભેળવાળો. બોલો આવી ગયુંને તામારા મ્હોંમાં પણ પાણી. બસ અંહી સુધી વાત બરાબર છે. આજે આપણે કરીશું વાત ભાષાની ભેળની.

જો જો સમજતાં કે મારે ત્યાં આમંત્રણ આપીને તમને મિજલસ માણવા બોલાવું છું. આ તો તમે ત્યાં અને હું અંહી છતાં પણ મોજ માણવા મળશે. સાપ ગયા ને લિસોટા રહ્યાની જેમ અંગ્રેજોને  ૧૯૪૭માં આપણે ખદેડી મૂક્યા. આપણા જેવા મહાન માણસો હજુ તેમની ‘ભાષા’ના ભૂતને વળગી રહ્યા. રોજ એની એવી ભેળ બનાવીએ કે પેલી સાચી ,સેવ, મમરા, કાંદા, બટાકા, પૂરી, ગળી ચટણી, તીખી ચટણી અને લસણની ચટનીવાળી ભેળ પણ ફિક્કી લાગે.

પેલી ભાનુ દેશમાંથી સીધી અમેરિકા આવેલી. દેખાવડી હતી એટલે બાલુ તેના પર મોહી પડ્યો. બાલુભાઈને અમેરિકા ખૂબ ગમી ગયું ડોલરમાં કમાણી હોય કોને ન ગમે ! દેશમાંથી સસરાજીનો ફોન આવ્યો. ભાનુ બહેને ફોન ઉપર લાજ કાઢી.

અંગ્રેજી બોલવાનો શોખ કાંઈ શહેરીને હોય એવું નથી. નાના, મોટાં ,અબાલ, વૃદ્ધ, શહેરી કે ગામડિયા સહુને એમ છે કે અમે અંગ્રેજી બોલીએ એટલે આધુનિક ગણાઈએ.

‘વહુ બેટા બાલુને ફોન ગિવ ને’ ?

ભાનુ શરમાઈ ગઈ, ‘બાપુ એ ઘાંસ કાપે છે’. બાલુભાઈના પિતા એટલે દૂર ઉછળ્યા. શું મે મારા બાલુને એટલે મોટો કર્યો હતો. કાંઇ ન મળ્યું તે ઘાંસ કાપે છે. હવે ભાનુ, એ લોન મુવ કરે છે એ શબ્દ ભૂલી ગઈ.

આજે ભાનુ અને બાલુને વર્ષગાંઠની પાર્ટિમાં જવાનું હતું. ખૂબ ઠાંસી ઠાંસીને ખાધું .ઘરે આવું બધું બનાવે તો ‘ડીશીઝ” કોણ કરે? ઘરે જતાં યજમાને કહ્યું ‘જેને જોઈતું હોય તો ઘરે ડોગી બેગ લઈ જાવ’.

ભાનુ રાડ પાડીને બાલુને કહે , ‘મારે નથી જોઈતું, આપણે ઘરે ડોગ નથી”.  આજુબાજુ કહેવાતા સુધરેલાં હસી પણ ન શક્યા.

પેલા રમણના બાપા જ્યારે ભારતથી ફોન કરે ત્યારે અંગ્રેજીમાં બોલે. રમીલાને થોડું થોડું અંગ્રેજી આવડતું. રવીવારે  રમણને ભજીયા ખાવાનું મન થયું. ઘરમાં તેલ ખલાસ થઈ ગયું હતું. સસરાજીનો ફોન આવ્યો ત્યારે રમીલાએ ફોન લીધો.

‘બેટા રમણ ‘શોપિંગ’ કરવા ગયો છે’?

‘હા, તેલ લેવા ગયા છે’.

અરે, આ ફેસબુક અને વોટ્સ અપ વાળાઓએ તો હદ કરી. વરસાદ ઈંચમાં નહી,’ ૬ જીબી’માં પડે છે. તળાવ છલકાતાં નથી ‘મેમરી ફુલ’ થાય છે. વાહન વ્યવહાર ખોરવાતો નથી ‘હેંગ’ થાય છે. હવે આ ભેળ ‘ગોલ્ડન’ છે કે ચટપટી એ સમજવું પણ  ્મુશ્કેલ છે. જો તમને ન ખબર હોય તો ‘ગોલ્ડનનૉ ભેળ’ ખાવા મુંબઈમાં સિક્કાનગર જવું.

મારી એક સહેલી ગુજરાતી, અંગ્રેજીમાં લખે. વળી તેમાં ‘શોર્ટ’ ફોર્મ વાપરે. મારા ભેજાંની કઢી થઈ જાય તેનું લખેલું વાંચતા !

મુશળધાર વરસાદથી બચવા નિરાશ્રિતોને ઉંચાણવાળા વિસ્તારમાં ‘સેન્ડ’ કર્યા. રેતી નહી કર્યા, મોકલ્યા. આ ભેળમાં તો હવે મમરાને બદલે પૌંઆ નાખ્યા હોય તેવું લાગે છે.

એક સરદારો તો વળી ભેજાબાદ ભગુભાઈ નિકળ્યો. એને પૂછ્યું પ્રશ્ન તરીકે ‘બારસલોના’ નું ઉંધુ શું?

પટ દઈને બોલ્યો’ અંદર સે દોના”.

ગામડાની શાળાના શિક્ષકો વિદ્યાર્થીને અંગ્રેજી શિખવાડતા હતાં. અચાનક મારે ત્યાં જવાનું થયું હતું. તેમના ઉચ્ચાર સાંભળીને મને થયું. મને ‘લીડ’માં પાણી આપો હું ‘સિન્ક’ થઈ જાંઉ. જોયું ને મને પણ તેમનો ચેપ લાગ્યો. ઢાકણીમાં પાણી આપો ડૂબી મરું.

હવે જેમને ત્યાં મહેમાન હતી એ બહેનને અંગ્રજીમાં મને જોઈને શૂરાતન ચડ્યું હતું. ” જુઓ ને મારું અંગ્રેજી કેવું છે’. મારે વારવા પડ્યા. બહેન હું અમેરિકાથી ભારત આપણા ગામડાની દુનિયા માણવા આવી છું.

‘અરે તમે પાછા જાવ ત્યારે તમને યાદ રહેવું જોઈએને. કે ભારતના ગામડાંની સ્ત્રીઓ કેવું સુંદર ફટાફટ અંગ્રેજી બોલે છે’. તેમનો દીકરો અમેરિકા હતો. મને આગ્રહ કરીને કહ્યું હતું, મારા માતા અને પિતાને મળજો, શિયાળામાં તાજો પોંક ખાઇને જ પાછાં આવજો.’

તેમના પ્રેમને નકારી ન શકી. હવે મારે સાંભળ્યા વગર છૂટકો ન હતો.

શાંતા બહેને વાર્તા કહેવાનું સરું કર્યું. નાનપણની પેલી બિલાડીની વાર્તા.

મેં એક પાળી છે ‘કેટ’

તેણે પહેરી છે સફેદ ‘હેટ’.

તેનો રંગ છે એકદમ ‘ફેર’.

તેણે પહેરી સાડી ‘વ્હાઈટ’

તે કરવા ગઈ તળાવમાં ‘સ્વીમ’

એક મગર હતો એ ‘લેકમાં’

મગર ગયો’કેટને’ ઈટ’.

આવા ચક્કરમાં એવી તો ફસાઈ ગઈ કે મને આવડતું હતું એ ગાયન પણ હું ભૂલી ગઈ. બે મિનિટ પછી મેં ગાવાનું શરૂ કર્યું.

મેં એક બિલાડી પાળી છે

તેણે પહેરી ધોળી સાડી છે

તે રગે બહુ રૂપાળી છે.

‘હા, હા એજ કવિતા મેં તમને અંગ્ર્જીમાં કહી બતાવી. બોલો મને અંગ્રેજી કેવું આવડે છે?’ હું એમની સામે એક્ટક જોઈ રહી. શબ્દો મારા મુખેથી ન નિકળ્યા. જાણે તાળું ન વાગ્યું હોય. હજુ મારે બે દિવસ એ ગામમાં રહેવાનું હતું. પેલા ૮૦ વર્ષના લીલી માસી અમેરિકા દિકરી અને જમાઈને ત્યાં ગયા હતાં. મને અમેરિકાથી આવેલી જોઈ ખુશ થયા.

‘બોન, તમારું અમેરિકા ખૂબ મજાનું’.

‘એમ, તમને ત્યં શુ ખૂબ ગમયું’?

‘અરે બોન, શું વાત કરું તમારે ત્યાં તો બધાય ભણેલાં’.

‘હેં’.

‘અરે તમે ત્યાં રો તમને નથી ખબર,મુઆ બધાય અંગ્રેજીમાં બોલે’.

આટલું કહીને એમનો ઉત્સાહ બેવડાયો. અરે મારા હિમાંશુ અને ચમેલીની ચકલી પણ અલગ.”

હવે મને સમઝ પડી નહી.’ હેં માસી એ કેવી રીતે’?

હવે ચકલી એટલે નળ તેની મને ખબર ન હતી.

‘બોન, એમની બાથરૂમ ખૂબ મોટી. તેમાં એક ચકલી પર ‘એચ’ અને બીજી ચકલી પર ‘સી’ લખેલું હતું.

હું તો સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. મારા હાથમાં હતો એ ચાનો કપ ન મોઢે માંડી શકી ન પાછો ટેબલ પર મૂક્યો.  આવા તો કેટલાં અનુભવ કહી શકું. હવે મને તમારી દયા આવે છે. તમે કહેશો, અમારું અંગ્રેજી કાં તો ‘સ્પોઈલ’ થઈ જશે.  યા તો અમે બોલવાનું ‘શટ’ કરી દઈશું !

 

 





વારી ગયા

3 06 2017

opinionmagazine.co.uk

 

 

 

 

 

 

 

************************************************************************************************************************************

અનિકેતને હોસ્પિટલમાંથી આવતા મોડું થઈ ગયું.  નિકળવાની તૈયારીમાં હતો ત્યાંજ, એક ઈમરજન્સીનો કેસ આવી ગયો. ડોક્ટરની જીંદગીમાં દર્દીને પ્રથમ સ્થાન હોય છે. એવા પણ કિસ્સા અનેક સાંભળ્યા છે, અનુભવ્યા છે કે પૈસા પાછળ દિવાના ડૉક્ટરો દર્દીને કોઈ મહત્વ આપતા નથી.  એવા ડોક્જેટરો જેલ ભેગા પણ થયા છે. તેમની ડોક્ટરીના પરવાના રદ થયા છે. કેટલી જુવાન સ્ત્રીઓએ બાળકના જન્મ ટાણે  જાન પણ ગુમાવ્યા છે.

એક વાત સત્ય છે, ડોક્ટર ભગવાન નથી. પણ તેમની બેદરકારી જ્યારે કોઈનો જાન લે તે તો અસહ્ય બને. આજે અનિકેતને વહેલાં નિકળવું હતું પણ ઈમરજન્સીનો કેસ આવ્યો તેથી રોજ કરતાં પણ મોડું થયું. અંકિતા ખૂબ સમજુ હતી. જ્યારે પતિ અને પત્ની વચ્ચે મનમેળ હોય છે, ત્યારે ગેરસમજણ ઉભી થવાના પ્રસંગ ઓછા ઉભા થાય છે. આ મનમેળ સાચા પ્રેમની નિશાની છે. જીવન પર વિશ્વાસ અને સ્નેહનું કવચ છે. બાકી પિયરનું અભિમાન આણામાં લઈને આવે એ ઘરમાં શાંતિ દીવો લઈને શોધવા જવી પડે.

આજે ઘરમાં નાના ફુલશા દીકરાની પહેલી વર્ષગાંઠ હતી. અસીમ, ચહેરાનો નાક નકશો પિતાનો અને રૂપ માનું લઈને આવ્યો હતો.  બન્મને તરફથી  પ્રથમ બાળક હતું. ( દાદા તેમજ નાનાને ત્યાં ). મહેમાનોની ભીડ હતી. યજમાન જ ગેરહાજર હતા. એમ તો ન કહેવાય બાળકના પિતા સિવાય ઘર ભર્યું હતું. સંજોગો એવા હતાં કે કોઈ કશું જ બોલી ન શકે. અંકિતાએ પરિસ્થિતિ સંભાળી લીધી.  ડો.અનિકેતે, માતા અને પિતા સાથે રહેવાનો પોતાનો ઈરાદો લગ્ન પહેલાં અંકિતાને જણાવ્યો હતો. લગ્ન પછી મનદુઃખ ન થાય તેને માટે પહેલેથી ચોખવટ સારી એમ તે માનતો. નાનો ભાઈ હજુ કોલેજમાં હતો. તેણે કાંઇ નક્કી કર્યું ન હતું કે આગળ શું કરવું છે.

પારો અને પ્રેમલ બન્નેએ ખુલ્લા દિલે વહુને અને દીકરાને સ્વિકાર્યા હતા. પારોનો પડ્યો બોલ અંકિતા ઝિલતી. પારો, અંકિતાની વિચારસરણીને અનુરૂપ  નવુ નવુ બધુ અપનાવતી.  નાનકા અસીમની વર્ષગાંઠ નિમિત્તે ,અંકિતા સવારથી બચ્ચાના લાલન પાલનમાં મશગુલ હતી. તેમાં અનિકેતના આવવાના કોઈ એંધાણ દેખાતા ન હતાં.

‘મમ્મી આજે તમારે બધી બાજી સંભાળવી પડશે. પાર્ટીમાં આવેલા સર્વે મહેમાનોની જવાબદારી તમારી.’

‘બેટા જો અસીમ મારી પાસે રહેતો હોય તો તું પાર્ટીનો દોર હાથમાં લઈ લે’.

‘મમ્મા, આટલા બધા મહેમાનોને જોઈ અસીમ થોડો બેચેન છે. તેને મારે વહાલથી સાચવવો પડશે. બપોરે સુવડાવીશ તો સાંજના રમકડાથી રમશે. મહેમાનોને હસતો રમતો અસીમ ભાળી આનંદ આવશે.’

પારો અને પ્રેમલે પાર્ટી માટે અને મહેમાનોની આગતા સ્વાગતા માટે બધી તૈયારી કરી. અંકિતા, અસીમને તેની આયા સાથે લઈને ટપ ટપ ફરતી હતી. તેને ખબર હતી મમ્મી અને પપ્પા પાર્ટીમાં ચાર ચાંદ લગાવશે. અસીમનો કાકુ તો નાનકાને ખૂબ લાડ લડાવતો. આજે રજા હતી એટલે કોલેજ જવાની વાત ન હતી. અસીમ તો કાકુનો દુલારો હતો. અસીમના નાના, નાની, મામા અને માસી પણ આવી પહોંચ્યા હતા. આજનું મુખ્ય આકર્ષણ અસીમ હતો.

‘બસ હવે અડધા કલાકમાં હું હોસ્પિટલમાંથી નિકળીશ’. અનિકેત ફોન ઉપર અંકિતાને કહી રહ્યો હતો.

‘અંહી બધી વ્યવસ્થા સુંદર છે. તું ઉતાવળ કરીશ નહી. સંભાળીને ગાડી ચલાવજે. ‘ અંકિતા ,અનિકેતને પ્રેમથી કહી રહી હતી.

‘એક વર્ષનો અસીમ બરાબર ચાલતો હતો. તેના મનગમતું ગીત વાગે ત્યારે નાચવાની મઝા લુંટતો. સહુને મનોરંજન પુરું પાડી રહ્યો હતો. ‘

‘મમ્મી તમે અસીમને જુઓ, હું મહેમાનોનો ખ્યાલ રાખું છું. હમણા જરા એ રમવામાં મશગુલ છે.’

પારો, અસીમ પાસે આવી. તેની નાની અને બન્ને વાતે વળગ્યા. બાળકોથી ઘેરાયેલો અસીમ નાચતા નાચતાં પગમાં ગાડી આવતા પડ્યો.’

તેના રડવાના અવાજ સાંભળી અંકિતા દોડી. અસીમ ખૂબ રડતો હતો. તેને માથામાં વાગ્યું હતું. પાર્ટીમાં સોપો પડી ગયો. પારો દોડીને રૂમાલમાં બરફ લઈને આવી. અસીમના ઘા ઉપર અંકિતા  બરફ લગાવી રહી હતી.

‘અનિકેતના ફોનની ઘંટી વાગી. કાકુએ ફોન ઉપાડ્યો. વાત કરી.

‘જલ્દી તેને લઈને હોસ્પિટલમાં આવો.

પ્રેમલે ડ્રાઈવરને ગાડી દરવાજા પાસે લાવવાનું કહ્યું. ગાડીમાં અંકિતાના ખોળામાં અસીમ શાંત પડ્યો હતો. તેની સારવાર કરી, અનિકેત બધા સાથે ઘરે આવી પહોંચ્યો. નાના બાળકને ઉંઘમાં દુધ પિવડાવી સુવાડ્યો. ઘા જરા ઉંડો હતો. પણ  તરત જ કાળજી પૂર્વકની સારવાર મળી ગઈ તેથી વાંધો ન આવ્યો.

અસીમને સુવડાવી , નેનીને તેની પાસે બેસાડી અંકિતા બહાર જ્યાં પાર્ટી ચાલતી હતી ત્યાં આવી. જાણે કશું બન્યું નથી તેમ અંકિતા અને અનિકેત મહેમાનો સાથે વર્તન કરી રહ્યા. અનિકેત ડોક્ટર હતો, તેને ખબર હતી ઘા મામુલી છે પણ બાળક ખૂબ નાનું છે. ઉંઘમાં આરામ જલ્દી થઈ જાય.  બન્ને જણ જાણતા હતાં જે થઈ ગયું તેમાં કોઈ ફરક પડવાનો નથી. શામાટે પોતાના બાળકની વર્ષગાંઠ નિમિત્તે આવેલા મહેમાનોને ઓછું આવે? દાદા, દાદી, નાના અને નાની જીવ બાળતા હતાં. દાદી અને નાની બન્ને ત્યાં હતાં. કોઈ પણ અકસ્માત આવતા પહેલાં સંદેશો પાઠવતો નથી. હવે બાળક છે. રમતાં રમતાં પડી ગયો. વાતનું વતેસર કરવામાં કોઈને લાભ નહી સહુને નુકશાન હતું.

અનિકેતે દાદી અને નાનીને  સમજાવ્યા,’ ચિંતા નહી કરો. સવાર સુધીમાં અસીમ રમતો થઈ જશે.’

આમ પણ તેના સુવાનો સમય થઈ ગયો હતો. તે સુતો હતો તેથી અનિકેત અને અંકિતા મહેમાનો સાથે આનંદ માણી રહ્યા હતાં. અનિકેતે અંકિતાને કહ્યું,’ ઘા છે પણ ચિંતા કરવા જેવું નથી. બાળકો તો આમજ મોટા થાય. આપણને પણ નાનપણમાં વાગતું હતું !’

દાદી અને નાનીના કાને આ વાત પડી, તેમના બાળકોની સમજ પર વારી ગયા.

કાકુ વારે વારે જઈને અસીમની ખબર કાઢી આવતો. અસીમ તો  શાંતિથી મુખ પર મલકાટ સાથે ગાઢ નિંદ્રામાં હતો.