શિયાળો ‘ શું ખાઈશું’ ?

8 12 2017

 

શિયાળાની ઋતુ ,ગોદડામાંથી નિકળવાનું દિલ ન થાય. સુંદર મજાના વસાણા ખાવાના. ઘીથી લદબદતાં પછી ફરિયાદ કરવાની, વજન વધી ગયું. આ ઉપર જણાવેલી  સુંદર મનગમતી વાનગી ખાવ , ફરિયાદ મટી જશે. અંગ્ર્જીમાં ‘સલાડ’ કહેવાય. આપણી ભાષામાં કાચાં શાકભાજી, જેવાંકે કાંદા ,ટામેટા, કાકડી, મોગરી, મૂળો, પપૈયુ, શણગાવેલા મગ , કોપરું અને સૂકો મેવો. શિયાળાનું સુંદર ખાવાનું. ઉપરથી જાતજાતની ભાજી, વટાણા , તુવેત, લીલા ચણા. બસ વાત ન પૂછો મોઢામાં પાણી આવી જાય.

રોનકને મમ્મીનું બનાવેલું બધું જ ભાવતું. એમાંય શિયાળામાં બનતો અડદિયા પાક ,મેથી પાક, કંટાળા પાક દરરોજ સવારે એક ચકતું ઝાપટે. રીના ભલેને માથા પછાડે, ‘તારું કૉલોસ્ટ્રોલ વધી જશે, તને ડાયાબિટિસ થશે’. સાંભળે તે બીજા. સવારે વહેલો ઉઠીને ચાલવા જાય. રાતના ઘરે આવીને પહેલાં કસરત કરે પછી જમે. કોલોસ્ટ્રોલની તાકાત નથી તેની નજીક પણ સરે.

સાંભળે તે બીજા. રોનક સવારે તે ખાય પછી નોકરી પર લંચમાં સલાડ ખાય. જેમાં શણગાવેલા મગ હોય, બાફેલું બટાકું , કાકડી, ટામેટા, મૂળો અને મીઠું ,નહી નાખતાં લીંબુ નિચોવે. થોડા દાડમના દાણા અને ન હોય તો દ્રાક્ષ.

રાતનું જમવાનું ખૂબ જ હલકું હોય. બાજરીનો રોટલો અને  ભાજીનું શાક કે પછી મગની દાળ. રીના બહેન ચકતું ન ખાય પણ જમવામાં કોઈ સંયમ નહી. જ્યારે વર્ષને અંતે ડોક્ટર પાસે જવાનું આવ્યું ત્યારે રીના બહેનને કોલોસ્ટ્રોલ આવ્યું. રોનક મસ્તરામનું બધું જ બરા બર હતું.  ઘીમાં એચ . ડી. એલ. હોય છે જે લોહી માટે ઉપકારક છે.

મિત્રો ઋતુ અનુસાર ખાતાં સંકોચ ન રાખશો. હમેશા વિચારીને ખાશો તો વાંધો નહી આવે. ચીઝ અને ચિપ્સ વિચારીને ખાજો.

મમ્મી , આ વર્ષે અડદિયા પાક કેમ નથી બનાવ્યો?

નાની સમતા બોલી ઉઠી. હવે તો ચોથી ભણતી હતી. દર વર્ષે શિયાળો આવે એટલે સવારના પહોરમાં મમ્મી દરેકને અડદિયા પાકનું ચકતું આપે. સાથે કંઈક ખારું જોઈતું હોય તો પાપડ કે મઠિયું આપે. કોઈ માને કે ન માને સમતાને તે ખૂબ ભાવતું. આખો દિવસ શરીરમાં સ્ફૂર્તિ જણાતી. દાદી પણ કહેતી શિયાળામાં ‘વસાણા’ નાખી બનાવેલું ચકતું ખૂબ ગુણકારી છે. ઠંડી સામે રક્ષણ પણ મળે.

બાજુ વાળો સોનુ આવું ન ખાય એની મમ્મી કહે ,’જાડા થઈ જવાય’. પછી ભલેને ઠંડીમાં માંદા પડે ને ડોક્ટરની દવા ખાય. આજકાલ તો આપણા ભારતિય અમેરિકા આવીને વસ્યા. અંહીનો ‘ડાયેટિંગ” નો રોગ સહુને એક સરખો લાગ્યો છે. આપણું સુંદર ખાવાનું છોડી પાઈ અને ડોનટ ખાય. તેનાથી જાડા ન થવાય ?

મિત્રો શિયાળામાં મગ, ચલાવે પગ જરૂર ખાવા. બાજરીનો રોટલો ખાવો કોઈ પાસે ચાકરી નહી કરાવવી પડે. સુંઠ , આદુ, હળદર, મરી મસાલાનો ઉપયોગ અચૂક કરવો.  ગરમ ગરમ વઘારેલી ખિચડી, જો જો મોઢામાં પાણી ન આવે.

આજે મારો ઈરાદો ભાષણ આપવાનો ન હતો. પણ કોણ જાણે કેમ આ ઠંડીની ઋતુમાં બાળપણ યાદ આવી ગયું.

‘નિરોગી તન અને (સ્વચ્છ)  નિર્મળ  મન આરોગ્યની ચાવી છે’.

Advertisements




ભણતર ઘડતર અને ચણતર

20 11 2017

ત્રણે શબ્દોનો પ્રાસ સરખો છે. જો ત્રણેમાંથી એકમાં પણ ઓછા ઉતરીએ તો જીવનના હાલ બેહાલ થઈ જાય. બાળપણમાં ભણતર , માતા અને પિતા દ્વારા ઘડતર અને ત્યાર પછી જીંદગીની શરૂઆત દ્વારા થયેલું પાયાનું ચણતર.

કયું સારું અને કયું નહી તે તો જીવનના વ્યવહાર પરથી નક્કી થઈ જાય. ભણતર સારું હોય અને ઘડતરમાં કોઈ ઠેકાણું ન હોય તો જીવનનું ચણતર સાવ બોદું બને. કોઈ પણ જાતની મનમાં ખોટ રાખ્યા વગર આ સત્ય હકિકત પ્રસ્તુત કરતાં આનંદ અનુભવું છું. ઘડતર વગરનું ભણતર સાવ નકામું. જે ચણતર રેતીના ઢગલા પર શરૂ કરે.

એક સર્વને ખબર હોય તેવી વાત છે. છે સાવ સામાન્ય કદાચ તમે જાણતા પણ હશો. એક નવી પરણેલી વહુ પહેલી વાર શાક લેવા ગઈ. સહુ પ્રથમ તેણે ટામેટાં લીધા.  પછી સરસ મજાના કેળા. ઘરમાં બધાને કેળા બહુ ભાવે. છેલ્લે સાસુમાએ મંગાવેલા એક કીલો બટાકા અને એક કીલો કાંદા તેની ઉપર લીધાં.

શાકવાળાએ હસતાં હસતાં કહ્યું,’ બિટિયા શાદીકે બાદ પહેલી બાર શાક લેને આઈ હો. ઔર આપ બી.એ. પાસ હો?

શરમાતાં શરમાતાં તેણે,’ હા પાડી’.

અરે, શાકવાળો પણ સમજી ગયો કે ટામેટા અને કેળાની ઉપર કાંદા અને બટાકા ન રખાય. આતો સાવ સામાન્ય વાત છે. ખરું ઘડતર તો જીવનમાં ભણતર સાથે થવું જોઈએ. બંને એકબીજા વગર અધુરા છે. બાળક લખતાં શીખી ત્યારે શાળાના શિક્ષક સારા અક્ષર કાઢવા ઉપર ભાર મૂકે છે. શામાટે ? ગણિતના દાખલા ગણીએ ત્યારે ભાર દઈને કહેવામાં આવે છે,

‘દાખલાની રીત ચોખ્ખા અક્ષરે લખવી”. એનો અર્થ ભલે નાનપણમાં નહોતા સમજ્યા પણ જીવનમાં આગળ જતા ખૂબ કામ આવે છે.’ શાળાએથી આવીને દફતર તેની જગ્યાએ મૂકવું. બૂટ કાઢીને ખાનામાં મૂકવા. નાસ્તાનો ડબ્બો ધોવા માટે મૂકવો.’ હવે તમે જ કહો કેટલી નાની વાત છે. પણ જીવનની શરૂઆત છે. જેમણે આ વર્તનમાં ૧૦૦માંથી ૧૦૦ ગુણ મેળવ્યા હશે તેમનું જીવન ખરેખર ખૂબ વ્યવસ્થિત હશે.

મારી મમ્મીનું એક વાક્ય ખૂબ યાદ આવે છે. ” રસ્તા પર ચાલો ત્યારે વિચાર ઉંચા રાખવા, નજર નીચી રાખવી’. આ વાક્ય પર એક નવલકથા લખાઈ જાય. જીવનમાં ધ્યેય હમેશા ઉંચું રાખવું. પછી તેને પહોંચવા પ્રયત્નો જારી રાખવા. જ્યારે હારી અને થાકી જઈએ ત્યારેજ આપણે તે ધ્યેય પામવાની ખૂબ નજીક હોઈએ છીએ.

નીચી નજર એણે તો કમાલ કરી છે. ક્યારેય પગ ખાડામાં ન પડે. ઠોકર ન વાગે. કેળાંની છાલ રસ્તામાં હોય તો લપસી ન જવાય. વિ. વિ. વિ.

હવે ચણતર ક્યારે પ્રવેશે તે અગત્યનો મુદ્દો છે. શાળાનું શિક્ષ્ણ, કોલેજમાંથી સ્નાતક થઈ ગયા. જીવનના એવા તબક્કામાં પ્રવેશ પામ્યા કે જવાબદારી, આજીવિકા બધું શરૂ થાય.તે સમયે ‘ચણતર’નું આગમન થાય. ભણતર અને ઘડતરનું પોત પ્રકાશે. સફળતા કદમ ચૂમતી આવે. જો એ ચણતરના પાયામાં ભણતર અને ઘડતરનું સિમિન્ટ હશે તો જીવન ઝળહળી રહેશે.

પૂ.ગાંધી બાપુએ મિત્રોના બહેકાવામાં સિગરેટ પીધી, માંસાહાર કર્યો. જ્યારે જાત સાથે વાત કરી ઘડતરને ઢંઢોળ્યું, તો પસ્તાવો થયો અને ફરી ક્યારેય એ દિશા તરફ ન નિહાળ્યું. એમના જીવનમાં માતા અને પિતાએ અમૂલ્ય ફાળો આપ્યો. જો કે બધા ગાંધી બાપુ ન બની શકે કિંતુ, “હું માનવી માનવ થાંઉ તો ઘણું” એ ઉક્તિ અનુસાર પોતાનું તેમજ પરિવારનું જીવન સરળ અવશ્ય બનાવી શકીએ.

આ વિષય પર કહીએ કે લખીએ તેટલું ઓછું છે. ખૂબ સંક્ષિપ્તમાં લખી આ વિષય ઉપર પ્રકાશ પાથરવાનો નમ્ર પ્રયાસ છે.

 





આજે આમ કેમ ?

16 11 2017

સવારથી મલ્લિકા ઘરમાં ધમાલ કરી રહી હતી. બાળકોને વહેલા ઉઠાડ્યા. તેમનું ટિફિન તૈયાર કર્યું . બસ સ્ટોપ પર મૂકી આવી. અરે હજુ તો મેહુલને નાસ્તો આપવાનો હતો. તેને રોજ ગરમ નાસ્તાની આદત હતી. ક્યારેય બપોરે જમવાની આદત ન હતી. ઘરે આવીને રાતના મજેથી બધા વાળુ કરતા.

‘અરે, કેમ આજે આટલી ઉતાવળ કરે છે’?  મેહુલને નવાઈ લાગી એટલે બોલ્યા વગર ન રહેવાયું.

‘કેમ, તમને એવું લાગે છે’?

‘અરે, તારું મુખ અરીસામાં જો. વિહવળતા સ્પષ્ટ જણાય છે’. તું મારાથી ન છુપાવી શકે.

‘હા, મને ખબર છે. તમે મને અંદર બહાર બધી રીતે બરાબર ઓળખો છો.’

‘તો હવે સાચું કહી દે’.

‘આજે મારે વિલેપાર્લા જુહુ સ્કિમમાં જવાનું છે. ત્યાં પેલી કાજલ વૈદનું લેક્ચર છે. ‘

‘અરે, પણ તે શું નવું કહે છે. બસ એની બોલવાની છટા અનેરી છે. બાકી તે જે કહે છે એ બધું તને ખબર છે. ‘

‘મેહુલ તારી વાત સો ટકા સાચી છે. પણ જો હું નહી જાંઉ તો મારી સહેલીઓ મારી હાંસી ઉડાવશે’.

‘કેમ’?

‘કહેશે, તને કેમ કોઈ સાંભળતું નથી. બધા કાજલ વૈદ ને સાંભળવા જાય છે તે શું પાગલ છે’?

मेहुलने अट्टाहास्य किया, ” क्या कहेंगे लोग.  कब मिटिगा ये रोग’ ?’

મનિષા તેને હિંદી બોલતો જોઈ ખુશ થઈ ગઈ. મેહુલનું બધું તૈયાર કરી નહાવા ગઈ.

‘મેહુલ તને મૂકીને ડ્રાઈવરને કહેજે મને ઘરે લેવા આવે. ત્યાં સુધીમાં હું રાતની રસોઈની તૈયારી કરી લઈશ. સાંજના પાછાં આવતા તને ઓફિસે લેવા આવીશ. ‘.

‘બાળકોનું કોણ ધ્યાન રાખવાનું છે’?

‘આજે સવિતા આખો દિવસ ઘરે હોય છે’. મલ્લિકાએ બધું વિચારીને પ્લાન કર્યો હતો.

નહાતી વખતે મલ્લિકાનું મન  ચગડોળે ચડ્યું હતું. કાજલ અને મલ્લિકા સાથે કોલેજમાં હતા. કાજલ બધી વાતે તેની કોપી કરતી હતી. તે સાધારણ કુટુંબમાંથી આવતી હતી. મલ્લિકા રોજ ગાડીમાં આવે. ઘણીવાર કાજલને બસ સ્ટોપ પર ઉભેલી જુએ તો સાથે બેસાડી દે. કાજલને હમેશા મલ્લિકાની ઈર્ષ્યા થતી. પોતાના નસીબને કોસતી.

‘ક્યારે મારા નસીબ આડેનું પાંદડું ખસશે ?’ કાજલ મનોમન બબડતી.

મલ્લિકા ખૂબ ઉદાર દિલની હતી. કાજલને  ઓછું આવે છે, તેની મલ્લિકાને બરાબર  ખબર હતી. હવે તે સાધારણ ઘરમાંથી આવતી હતી, તેમાં મલ્લિકાનો વાંક ન હતો.  મલ્લિકા મેહુલને પરણી તે પણ સુખી કુટુંબનો હતો. આમ મલ્લિકાનું જીવન હમેશા સરળ રીતે વહ્યું છે.

કાજલે પરણવાની ઉતાવળ ન કરી. એણે નક્કી કર્યું , ‘હું કઈક બનીશ પછી જ પરણીશ’. તેણે અષ્ટં પષ્ટં સમજાવીને માતા તેમજ પિતાને મનાવી લીધા. કાજલ  પોતાની જીંદગીથી થાકી ગઈ હતી. તેનામાં ઘણી બધી આવડત હતી.  તેની કદર કરનાર કોઈ ન હતું. જ્યારે માસ્ટર્સનું કરતી હતી ત્યારે કેયૂર વૈદ સાથે ઓળખાણ થઈ. કાજલ કામણગારી પણ હતી. કેયૂરને કાજલ સાથે દોસ્તી કરવાનું મન થયું. કેયૂર સ્કૂટર પર આવતો. એકવાર કાજલને સ્કૂટર પર રાઈડ આપી. કાજલ ખૂબ પ્રભાવિત થઈ. કેયૂરની પાછળ બેઠી હતી ત્યારે સ્વપનાના મહેલ ચણી લીધા. તેને ખબર હતી કેયૂર તેને પસંદ કરે છે.

ધીરે ધીરે દોસ્તી વધી. કાજલે કેયૂરને પોતાના મનની વાત જણાવી. કેયૂરને કાજલમાં છુપાયેલી કલાનો અંદાઝ આવ્યો. તેણે કાજલને પ્રોત્સાહન આપ્યું.  કલાને બહાર લાવવા મદદ કરવાનું નક્કી કર્યું. આમ કાજલ અને કેયુર ઘણો વખત સાથે ગાળતા. કેયૂર કાજલને સલાહ સૂચન આપતો. કાજલને તેમાં તથ્ય જણાતું. હવે ધીરે ધીરે તેને પોતાનામાં વિશ્વાસ આવ્યો.

‘પગલી શામાટે મલ્લિકાની નકલ કરતી હતી. દરેક વ્યક્તિ અલગ હોય છે. જો તું મક્કમ મન રાખીને કામ કરીશ તો પ્રગતિ નક્કી છે .’ કાજલ પોતે ખૂબ સવતંત્ર મિજાજની હતી. ઓછપની ઝાંખપ ખંખેરવાનો સમય આવી પહોંચ્યો હતો. કેયુરે તેને સંપૂર્ણ વિશ્વાસમાં લીધી. બન્ને જુવાન હૈયા ક્યારે પ્રેમમાં પાગલ બન્યા તે ખબર પણ ન પડી. કાજલને હમેશા કેયુર વગર અધૂરપ લાગતી. તેની સંગતમાં ખૂબ ખિલતી. તેની બોલવાની છટા, તેને પ્રદર્શન કરવાની શક્તિ પ્રગટ થઈ. કેયૂર પોતે કલાનો જીવ ન હતો. કાજલની ઉજળી બાજુને ખૂબ પંપાળતો. તેની ટીકા પણ અટક્યા વગર કરતો. તેને કારણે  કાજલ પોતાનો દૄષ્ટિકોણ પણ બદલતી. કાજલ પ્રગતિના પગથિયા સડસડાટ ચઢી પોતાના વિચારો રજૂ કરતી થઈ ગઈ. પ્રગતિનો પારો પચાવવો સહેલો નથી.

હવે તેને કેયૂર  વામણો લાગતો. લગ્નના બંધનમાં  બંધાઈ ચૂક્યા હતા. જ્યારે સફળતા પ્રાપ્ત થાય છે ત્યારે વ્યક્તિ ભૂલી જાયછે કયા ખભાએ સહારો આપ્યો હતો. તેનું મિત્ર મંડળ ખૂબ વિસ્તર્યું હતું. કેયૂર ના સમજ ન હતો. તેણે કાચબાની માફક પોતાની જાતને સંકેલી લીધી. ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ કેયૂરે પોતાના કામમાં રસ દાખવી પ્રગતિ સાધવાનો મનસૂબો કર્યો. પ્રગતિના શિખરે બિરાજેલી કાજલે કેયૂરના સલાહ સૂચન લેવાનું ઉચિત ન માન્યું.

માગ્યા વગર તો મા પણ ન પિરસે. કેયૂર બધું નિહાળતો પણ એક શબ્દ બોલતો નહી. કેયૂર અને મેહુલ કોલેજકાળના મિત્ર હતા. કેયૂર પોતાનું દિલ મેહુલ સામે ખોલતો. મેહુલ મલ્લિકાને કાંઈ જણાવતો નહી. જ્યારે મલ્લિકા આજે કાજલને સાંભળવા જઈ રહી હતી, ત્યારે માત્ર ટકોર કરી.

‘ કાજલ શું બોલે છે ,તે બરાબર સાંભળજે’.

મલ્લિકા તેની પાછળનો મર્મ ન સમજી શકી. ‘મેહુલ કાજલને હું બાળપણથી ઓળખું છું. જો જે તે ભલેને ગમે તેટલી પ્રખ્યાત હોય, મારી આગળ કોઈ ગરબડ નહી કરી શકે. તેના બચપનનો હું જીવતો જાગતો પુરાવો છું’.

મેહુલે હાસ્ય ફરકાવ્યું. મન મક્કમ હતું આજે કાજલને સાંભળવા જવું છે. જોંઉ તો ખરી સામાન્ય પ્રજા પર તેનો જાદૂ કેવી રીતે ચાલે છે ?

મલ્લિકાએ આ કાર્યક્રમ માટે દાતા તરિકે થોડા પૈસા આપ્યા હતા. તેની બેસવાની જગ્યા પહેલી હરોળમાં હતી. શરૂઆતમાં ગણપતિ અને સરસ્વતિ વંદના થઈ. કાજલ માટે ખૂબ પ્રશસ્તિના વાક્યો બોલાયા. જેવી કાજલ સ્ટેજ ઉપર પ્રવેશ કરી રહી હતી ત્યાં મલ્લિકા સામે દેખાઈ.

ભિતરમાં સૂતેલી વેદના સળવળી ઉઠી. તેને પ્રોત્સાહન આપનાર કેયૂર ગેરહાજર હતો.  મલ્લિકાથી તો બચપનથી ક્ષોભ અનુભવતી હતી. આજે તેના પ્રવચનમાં જોમ ઓછું જણાયું. આજે અચાનક કાજલને કેયૂર ન હતો તે મહેસૂસ થયું. ઘરમાં સાથે હોવા છતાં સાથે ન હતા. મલ્લિકા દૂર હોવા છતાં સઘળે જણાઈ. કાજલ પોતાની જાતને સમજી ન શકી ! કેયૂરને કારણે તે આ સ્થાન પર પહોંચી હતી. તે કેયૂરની અવગણના કેવી રીતે કરી શકી ? એ તો કેયૂરની સજ્જનતા પૂરવાર કરે છે. ધીરે રહીને તે બાજુમાં ખસી ગયો હતો.

કાજલનો આજનો વિષય અને વાત બન્ને મલ્લિકાને બહુ રસમય ન લાગ્યા. કાજલ અસ્તવ્યસ્ત લાગી. મેહુલ અને કેયૂર સાંજના સમયે બારમાં બેસીને લહેજત માણી રહ્યા હતાં. સહુના મનમાં એક પ્રશ્ન ઘુમરાઈ રહ્યો હતો  — — — ?

 





તનમનનું મન

7 11 2017

હાશ, દિવાળી આવી અને ગઈ.  હવે તો દેવદિવાળી  પણ ગઈ. દિવાળી ગમે બહુ પણ તહેવારના દિવસોમાં ઘરમાં કામ, મંદિરે જવાનું, બધું કુટુંબ ભેગું થાય એટલે રસોઈપાણીની  તૈયારી કરવાની. ભલેને મહારાજ આવે, બાઈ કામ કરે પણ હવે ઉમર થઈ એટલે થાકી જવાય. થાકેલું મન એક જ વિચાર કરે ! હકિકતથી આંખમિંચામણા શાને ?  જે ખોળિયામાં પવિત્ર, પાવનકારી આત્મા નો વસવાટ હતો, તેની વિદાય પછી આ સ્થુળ શરીરનો કેવો અંજામ આવે એની શી લમણાઝીક કરવી. ભલેને સહુ છુટકારો મેળવ્યાનો આનંદ મનાવે.

તનમન જીવનના એવા તબક્કા પર પહોંચી હતી જ્યાં ‘અપેક્ષા ‘ શબ્દની હયાતી ન હતી. હવે બધા તો એના જેવું ન વિચારે ? મુસિબતતો ત્યાં આવતી જ્યારે બીજાની અપેક્ષાના જાળામાં તેનું જીવન ફસાતું. હરી ફરીને સર્જનહારને શરણે જતી.  જ્યારે વિચાર આવતો કે હું જીવનમાં સુખી છું ત્યારે ખડખડાટ હસી પડતી.  ત્યાં બીજો વિચાર દોડી આવતો, મારે જીવનમાં શું જોઈએ છે” ?   મૌનનું પાલન કરતી. હિંમત માગતી. ઈશ્વરને વિનવણી કરતી, “પ્રભુ તું એક સહારો છે”. આજે બગિચાન હિંચકા પર ઝુલતાં પાછી વિચારી રહી. આ જીવન કેવી હાથતાળી દઈને પસાર થઈ ગયું હા,’ હજુ અંતિમ યાત્રા નિકળી નથી અને ક્યારે નિકળશે ત્યારે ખબર પણ નહી પડે’. જો, જો ‘પ્રસંગ મારો હતો ને મારી જ ગેરહાજરી હતી’.  એ ભયાનક પરિસ્થિતિમાંથી કુટુંબને ઉગારવાનો એક જ સરળ ઉપાય. મરણ પછી આ પાર્થિવ શરીરના અંગોનું યોગ્ય વ્યક્તિને અર્પણ અને બાકી રહેલા હાડ ચામને ગિધડાંનો ખોરાક બનાવી દેવાનો.

તેમાંય જ્યારે બેસતા વર્ષના દિવસે સવારના પહોરમાં મોટાભાઈનો ફોન આવ્યો. ‘નાની નવા વર્ષના આશિર્વાદ”. કહીને પછી સવાલ પૂછ્યો , ‘તું સુખી છે કે દુઃખી’.

તનમન તો સવાલ સાંભળીને એક પળ આંચકો ખાઈ ગઈ. શું બોલવું તે સુજ્યું નહી. એક લાંબો શ્વાસ લીધો, “મોટાભાઈ આવું કેમ પૂછવું પડ્યું”?

સવાલ નો જવાબ, સવાલ જોઈને મોટાભાઈને થયું કંઈક કાચું કપાયું. અરે આ તો સવારના પહોરમાં વિચારે ચડ્યો હતો એટલે તારો વિચાર જાણવો હતો.

‘ઠીક ભાઈ, તમે કહો છો તો જવાબ આપીશ, ‘દુનિયાની નજરે ખૂબ સુખી છું’. મારી પોતાની નજરમાં અસંતોષ છે કે જીવનમાં ધાર્યા મુકામે પહોંચી શકી નથી. હા, પ્રયત્નો મરતા દમ સુધી ચાલુ રહેશે’.

વાત પૂરી થઈ પણ દિમાગ ચકરાવે ચડ્યું. ‘સ્ત્રીનું હ્રદય નિર્મોહી કક્ષામાં છે.’

આ કયા જમાનાની વાત છે. રામાયણ અને મહાભારતના કે પછી ગીતા અને વેદ ? સ્ત્રી થઈને કહું છું સ્ત્રી ‘સ્વાર્થ’ની પુતળી છે . એમાં હું પણ સ્ત્રી હોવાને કારણે શામિલ છું.હા, માત્રા વધારે કે ઓછી હોઈ શકે. બાકી ૨૧મી સદીની સ્ત્રીને તો પેલો ઉપરવાળો પણ પારખી નહી શકે. સ્ત્રીને જાણવાની આતુરતા ઘણી. પણ પછી પોતાની રીતે મનઘડન અર્થ કાઢે ! સ્ત્રીનો મોહ છૂટવો કઠિન છે. જો એ સ્વાર્થ છોડી પરમાર્થ તરફ વળે તો કદાચ થોડો ફરક પડે. આને માટે ચિંતન આવશ્યક છે.  ્ભણ્યા અને સમજ્યા તો તમને જીવનમાં  બ્રહ્મને જાણવાની ઉત્કંઠા જરૂર થાય.  તનમન આ પ્રકારની સ્ત્રી હતી

તનમનને થયું જીવન તો એવું જીવવું કે , તેનો શોક ન થાય. આ ખોળિયું કોઈના કાજે ઘસાય તો તેનાથી ઉત્તમ શું ? કેટલાય અનુભવોમાંથી ગુજરી ચૂકી હતી   ? જીવનની ઘટમાળમાં બને ત્યાં સુધી સરસ આચરણ કર્યું હતું. ‘સુખી પરિવાર અને સંતોષી જીવન’ , સંસાર મઘમઘતો બાગ હતો. આ જગે કશું શાશ્વત નથી. દિન પ્રતિદિન બધું બદલાય છે. શામાટે ભૂતકાળમાં રાચવું કે ભવિષ્યના સોણલાં સેવવા ? વર્તમાનની હરએક ક્ષણને મન ભરીને જીવવી !

તમારા માનવામાં ન આવે એવી વાત. આંખ ચોળીને ફરીથી વાંચજો. હા, તમે જે વાંચું તે સાચું છે. ચુસ્ત પુષ્ટિમાર્ગિય કુટુંબમાં જન્મ. પિતા વેપારી અને માતા ધાર્મિક પણ ખૂબ સુંદર અને પ્રગતિકારક વિચાર ધરાવનાર. હા અમુક તેના વિચારોમાં બાંધછોડ કદી ન કરે. હોસ્પિટલમાં ગયા, ત્યાં કોઈને અડક્યા . ઘરે આવીને નહાવાનું. હરિજનને કે માસિક આવેલી સ્ત્રીને અડક્યા તો અચૂક નહાવાનું. વળી સ્ત્યવાદી હરિશ્ચંદ્ર એટલે અડકીને આવ્યા હોઈએ તો પૂછે નહી છતાં કહી દેવાનું. માતાના સંસ્કાર અને કેળવણી આખી જીંદગી દીવાદાંડીની જેમ માર્ગ બતાવતા રહ્યા.

કોઈ પણ જાતનું સાહિત્યિક વાતાવરણ નહી. છતાં વાંચવાનો શોખ બાળપણથી. કામકાજ અને ઈતરપ્રવૃત્તિમાંથી સમય મળે એટલે ચોપડી હાથમાં હોય. રાતના સૂતા વખતે પણ બેથી ત્રણ ચોપડીઓ ઓશિકા પાસે જોઈએ.  મમ્મી વઢે તો પણ તે ત્યામ્થી ન ખસે. શાળામાં પહેલી પાટલી પર બેસવાનું. વર્ગમાં ધ્યાન ૧૦૦ ટકા આપવાનું. વર્ગકામ જલ્દી પુરૂં થાય એટલે બાજુમાં બેસેલાંને ખલેલ પહોંચાડવાની. રોજ વર્ગની બહાર કાઢી મૂકે પણ સુધરે એ બીજા. ભણવામાં હોંશિયાર એટલે કોઈ પણ દિવસ ઘરે ફરિયાદ ન પહોંચે. જો  ફરિયાદ ઘરે પહોંચે તો મમ્મીના વેલણ ખાવાની તૈયારી રાખવી પડે.

આમને આમ જુવાની આવી, લગ્ન ગ્રંથી દ્વારા મનના માણિગરને મેળવી ભાગ્યશાળી બને. સોનામાં સુગંધ ભળી અને બે બાળકોની માતા બનવાનું સદભાગ્ય સાંપડ્યું. તનમનની જીંદગીમાં બસ સાધારણ બનાવ બનતા જે મોટેભાગે દરેકના જીવનમાં બને છે. અહંકાર અને સ્વાર્થથી તે લાખો જોજન દૂર હતી.

આજે તે તનમન નીલ ગગન તળે બગિચાના બાંકડા પર સુનમુન બેઠી હતી. વિચારી રહી આ ‘મન’ આજે શું માગે છે? પૂછી પૂછીને થાકી . ઉત્તર મેળવવામાં નિષ્ફળતા સાંપડી. આખરે ઘરમાં આવી સોફા પર ટી.વી. જોતાં ક્યારે આંખ મળી ગઈ ખબર ન રહી.  ભર બપોરે ક્યારેય સ્વપના જોયા છે. જે તનમનને રાતના સ્વપના ન આવતા હોય તેને દિવસે સ્વપનું આવ્યું. તનમન દોડતી બારણું ખોલવા ગઈ.

બારણામાં સડક થઈ ગઈ. ૪૦ વર્ષ પહેલાં પિતાજી અને ૧૩ વર્ષ પહેલાં મમ્મી વિદાય થઈ હતી. બન્ને જણા સાથે બારણામાં ઉભા હતાં. હક્કા બક્કા છૂટી ગયા.

‘મોટાઈ તમે”? મમ્મી તું ક્યાંથી’?

અમને લાગ્યું કે તું આજે ખૂબ યાદ કરે છે’.

હા, મોટાઈ મને પાછાં બાળપણમાં સરી જવું છે. મારે આ દુનિયાથી દૂર જઈ ,નિર્દોષ જીવન પાછું જોઈએ છે.  મમ્મી અત્યારે મને માલતી યાદ આવી. મને કહેતી, ‘તનમન આ જીંદગી આપણા માટે નથી. ‘

‘મમ્મી એ તો ૧૦ વર્ષ થયા ગુજરી ગઈ. આ દુનિયામાં ઘણી હેરાન થઈ હતી. મા, તેના બે પગ પણ કપાવવા પડ્યા હતા.’

‘મમ્મી અને મોટાઈને આશ્ચર્ય થયું. તેમને ખબર ન હતી.

પેલી બીજી બહેનપણી કેન્સરમાં ગઈ. મમ્મી જવાનું તો બધાને છે. તેનો ડર રતિભાર નથી. માત્ર પરાવલંબી જીવન ન થાય’.

અરે, હજુ ગઈકાલે દિવાળી ગઈ અને આજે આવા ગાંડા જેવા વિચાર શામાટે ? દિવાળીના દિવસો દરમ્યાન એક મિત્રનું અવસાન થયું હતું. હવે મોત કાંઈ સમય જોઈને આવતું નથી. કોઈની આજની કાલ થતી નથી. તનમનના દિમાગમાં વિચારોનો ધોધ વહી રહ્યો હતો.

‘આ જીવનનું ધ્યેય શું ?

ક્યાંથી આવ્યા હતા ક્યાં જવાના?

દિવાળી દરમ્યાન જીવનનું સરવૈયું કાઢ્યું હતું. (જમા પાસુ ભારી હતું)

અરે, ગાંડી શું આવા વિચાર કરે છે ?’ મન બોલી ઉઠ્યું.

‘આ જીવન તો એક લહાવો છે. જ્યાં સુધી શ્વાસ ત્યાં સુધી આશ. એક પળ પણ નિરર્થક ન જવી જોઈએ. તનમન ખુશ મિજાજમાં હતી. બસ મનોમન કાંઇ નક્કી કર્યું ને ઘરની બહાર નિકળી પડી.’

ક્યારે ઘરડા ઘરને આંગણે આવીને ઉભી રહી ખબર ન પડી. બે મહિના પહેલાં તેની સહેલી સરિતા અંહી આવી હતી. બે દીકરીઓની મા ક્યાંય ન સમાણી. એક દીકરી અમેરિકા હતી શું કરી શકે ?

સરિતા તનમનને જોઈને ખુશ થઈ . તેના મુખ પર ચમક આવી હતી. તેનો મળતાવડો સ્વભાવ અંહી કામ લાગ્યો. કોઈનું પણ કામ કરવામાં નાનમ ન અનુભવતી. હજુ તો બે મહિના જ થયા હતા પણ લાગતું હતું કે તે અંહી બે વર્ષથી રહે છે. તેની વાતો સાંભળીને તનમનના મનને ખૂબ શાંતિ લાગી.

તેના દિમાગના બધા પ્રશ્નોનો હલ મળી ગયો. મુખ પર સ્મિત ફરકાવતી તનમન ટેક્સીમાં  બેઠી, આજે તેને ખૂબ શાંતિની નીંદર આવી !

 

****************************************************************

 

 

 





ચાલો જરા કામની વાત કરીએ.

24 10 2017

વાંચજો !

વિચારજો !

વાગોળજો !

 

કુટુંબ સાથે પૂજન કર્યું

મંદીરે દર્શન કર્યા

મિત્રો સાથે મોજ માણી

નિર્દોષતા ક્યાં ખોવાણી

ફુલઝારી અને હાથચકરડી ના દેખાણી

ટીકડી, હવાઈ ભોંય ચકરડી ક્યાં ગુંડાણી I

સાથિયા સાથી વિના રોંદાણા

કોડિયામાં તેલ અને વાટ રિસાણા

ઘારી, ઘુઘરાને ચંદ્રકલા ‘સ્પેલન્ડા’માં શરમાણા

દિવાળીના તોરણ ક્યાંય ન વરતાણા

મઠિયા, પાપડીને ચેવડા વિના કેવી દિવાળી

વડિલોની આમન્યા ક્યાં જળવાણી

તેમની દશા પર આવ્યા નયનોમાં પાણી

સાપ ગયાને લિસોટા રહ્યા આંખો શરમાણી

આ દિવાળીની આભા ઓસરી જાણી

સબ રસ લો’ની મીઠી વાણી, કાન આતુર

દિવાળી તું આવી ને ગઈ, મન વ્યાકુળ

**************************

 

 

 





વિચારીને જરૂર જવાબ લખજો

8 10 2017

ઉત્તરની પ્રતિક્ષા કરવી પડશે !

 

એક વખત હું ગાડીમાં પસાર થતી હતી. વરસાદ મન મૂકીને વરસી રહ્યો હતો.

રસ્તામાં બસ સ્ટોપ પર ત્રણ જણા ઉભા હતાં. મારી ગાડી’ બે જણ’ બેસે તેવી

હતી.

૧. બુઢ્ઢી મા.

૨. ખૂબ સૂરત જુવાન .

૩. મારો પ્યારો મિત્ર.

હવે ત્રણ જણાને ન્યાય આપવું મુશ્કેલ હતું.  હવે બે જણાની ગાડી ચલાવનાર હું જુવાન હતી એ કહેવું

જરૂરી નથી !

મારે ત્રણેયને ન્યાય આપવો છે.

મારી મદદ કરો !

 





મરવાના વાંકે જીવો

4 10 2017

મરવાના વાંકે જીવો

******************

 

નવાઈ લાગે છે ને ? કૉઈ મરવાને વાંકે જીવતું હશે ?  જરા શાંતિથી વિચારો, ‘શું આપણે ખરેખર જીવીએ છીએ’ ? હા, પેલા ગાય, બકરી, ભેંસ અને ડુક્કરની માફક જીવાતાં જીવનને જીવન કહેવાય ? જી ના! જીવન ખુલ્લા દિલે જીવવું, મસ્તી પૂર્વક માણવું, ન નડવું , ન કોઈની દખલ ચલાવી લેવી. જો કમનસિબે સંજોગો પ્રતિકૂળ હોય તો મૌનં પરમ ભૂષણમની નીતિ અખત્યાર કરવી.

વસુકી ગયેલી છે. કોઈ ગોવાળ કે ગૌશાળા તેને રાખવા તૈયાર નથી. તેનો છૂટકો સહ્રદયી કસાઈને આંગણે છે.   આપણે પણ હવે ૬૫ થી ૭૦ નો આંકડો વટાવી ચૂક્યા છીએ. નોકરી ધંધામાંથી તિલાંજલી પામી ચૂક્યા છીએ. જો સરખી મૂડી જમા કરી હશે તો સ્વાભિમાન પૂર્વક જીવવાની  સ્વતંત્રતા હશે ! જો તેમાં સદભાગ્ય ન સાંપડ્યું હોય તો જે હોય તેમાં સાદાઈ અને સંતોષપૂર્વક જીવન જીવી લહાવો માણવો. બાકી ” મરવાને વાંકે જીવન જીવવાનું ‘હોય તો બીજું સુંદર નામ શું આપી શકીએ ?”

યાદ છે ને બાળપણમાં પહેલી રોટલી ગાય ને નિરવામાં આવતી. કેમ ? તે દૂધ આપતી, તેનાં છાણા થાપવામાં કામ લાગતાં, તેનો દીકરો ‘બળદ’ ખેતીમાં કામ લાગતો. તમારી પણ જુવાની હતી. બાળકોને જન્મ આપી , પ્યાર અને સંસ્કારા આપી લાગણીથી ઉછેર્યા. તેમની સઘળી જરૂરિયાતો તમારી આવકમાંથી પૂરી કરી. તમારી જાતને ક્યારેય મહત્વ ન આપતાં બાળકોને બધી સગવડો આપી. આજે એ બાળકોનો સુખી સંસાર તમારી આંખડી તેમજ હ્રદય ઠારે છે. તમારી પાસે જે છે તે તમારી મહેનતની જીવનભરની કમાણી છે. જીવો અને મરણ આવે ત્યારે વિદાય થાવ. જીવનનો આ અવિરત ક્રમ છે.

પેલી બકરી, બેં બેંકરતી જાય ને આંગણામાં લવારા સાથે કૂદતી જાય. ‘ઉંટ મૂકે આંકડો ને બકરી મૂકે કાંકરો’. ઘડપણમાં આંકડો કે કાંકરો તો નહી પણ જે પ્રાપ્ત થાય તેમાં રકઝક નહી કરવાની. લવારા જોઈને કૂદતી બકરી આજે બાળકો જોઈને પરમ શાંતિનો અહેસાસ કરે. બેં બેં કરવાને બદલે, શ્રી ક્રિષ્ણ શરણં મમનું સુમિરન કરે. બકરી જેવો નરમ સ્વભાવ અને પ્રેમ જીવનને સુખદાયી બનાવે. માનવ દેહ અતિ મૂલ્યવાન છે. મરણ ટાણે માત્ર જૂનાં વસ્ત્ર ત્યજી નવા ધારણ કરવાના છે.

ભેંસ, રંગે અને રૂપે પૂરી પણ કોઈને કનડે નહી. દુધ આપીને શાંતિથી ઘાંસ આરોગે. ઘડપણમાં શાંતિ રાખવાની જે મળે તેમાં આનંદ માણવાનો. અનુભવ, કાર્યદક્ષતા અને વિચક્ષ્ણતા જીવનમાં જરૂર પડે અને માગે ત્યારે બક્ષ્વાના. જેમ દૂધ પીધે હૈયે ટાઢક થાય, તેમ તમારી વર્ષોદ્વારા એકત્ર કરેલી મૂડી વાપરી સહુને શાંતિનું પ્રદાન કરવું. જીવનને આળસથી ભરવાને બદલે કાર્યથી મઘમઘતું બનાવો.

પરિણામ જો જો જીવન હર્યુંભર્યું બની જશે. મરણ અનિવાર્ય છે. આવશ્યક પણ છે. કેવું ,એ પ્રશ્નાર્થ છે ? જેનો ઉકેલ કોઈની પાસે નથી. સાચું કહું એ મંગલ પ્રસંગ જ્યારે પણ આવે ત્યારે પરમ શાંતિ પ્રસરી રહેશે. બાકી, ‘મરવાને વાંકે’ જીવન જીવવું એ નરી કાયરતા છે.

પેલું ડુક્કર જે કઈ રીતે જીવન જીવે છે , સહુને તેની જાણ છે. ભલેને તે શું ખાય છે તે જોવું તેના કરતાં તેના શરીરમાં તે ખોરાક દ્વારા પરિવર્તન પામેલું ‘માંસ’ લોકો કેટલા પ્રેમથી ખાય છે, તે અદભૂત છે. ડુક્કરને વિચાર કરવાની શક્તિ નથી. માનવને ઈશ્વરે, ‘મન અને બુદ્ધિ’ આપ્યા છે. હા, સાથે અહંકાર પણ આપ્યો છે. જીવનના ઉત્તરાર્ધમાં આ ત્રણેનો સુમેળ કરી ,બાકીનું જીવન સુખ શાંતિ પામીએ તેવી પ્રાર્થના.

યાદ રહે , આ મનખા દેહનો ઉત્તમ પ્રકારે ઉપયોગ કરી અંતિમ વર્ષોને સોહાવીએ.

પ્રભુનું અર્પિત આ જીવન કેમ વેડફી દેવાય

એ છે પ્રસાદી ઈશની રે કેમ વેડફી દેવાય