ધમાલ

3 05 2021

આજે સવારથી ઘરમાં હલચલ વધી ગઈ હતી. હમેશા શાંતિ પ્રવર્તતી હોય એ ઘરમાં ‘ધમાલ’?

આશ્ચર્યનું વાતાવરણ ફેલાઈ ગયું હતું. શાંતાબા સેવા કરતા હતા. ઠાકોરજીને રાજભોગ ધરાવી

મંદીરના કમરામાંથી બહાર આવ્યા.

‘શું થયું અંકિતા બેટા’ ?

‘બા, તમે બેટા, બેટા કહો છો ને આવું કાર્ય કરો છો’?

‘શું કર્યું બેટા, કહે તો ખરી’?

‘બા આજે લગ્નમાં જવાનું છે. ગઈ કાલે હું બેંકમાં ગઈ હતી. મારી મમ્મીએ આપેલી હીરાની

વીંટી જે મને ગમે છે તે લોકરમાં ન હતી, ક્યાં ગઈ’?

શાંતાબાના મુખ પર આશ્ચર્ય છવાઈ ગયું. મનહરભાઈ છાપુ વાંચતા હતા. તેમણે છાપામાંથી

ડોકું બહાર કાઢ્યું. શાંતાબાની સામે જોયું. તેમણે આંખેથી ઈશારો કર્યો, ‘તમે કાંઈ બોલશો નહી’.

વીની, તેમના દીકરાની વહુપ્રેમાળ ખૂબ હતી. કિંતુ વારંવાર તેનું મગજ તપી જાય. જ્યારે મગજ

તપે ત્યારે, વાણી પરનો કાબૂ ગુમાવી બેસે. નાના મોટા કશું ન જુએ. તેને હમેશા એમ જ લાગે કે

એ સાચુ બોલે છે. બાકી બધા ખોટું બોલે છે.

શાંતા બા ક્યારેય પોતાની વાત સાચી ઠરાવવા પ્રયત્ન પણ ન કરે. તેમને ખબર હતી વીની,

થોડી જીદ્દી છે. પોતાની ભૂલ ક્યારેય કબૂલ ન કરતી. હવે આનો કોઈ ઈલાજ તેમને જણાતો

નહી. શાંતાબા માનતા કે સમય સાથે બદલાશે. માત્ર ધિરજ સિવાય કોઈ ઈલાજ નથી. તેને

બાળક ગણી આંખ આડા કાન કરતા.

વીનીને વિવેક સમજાવી રહ્યો હતો, જરા યાદ કર ‘તેં છેલ્લે એ વીંટી ક્યારે પહેરી હતી?’

‘વિવેક તને શું ખબર, તું ઓછો બેંકમાં જાય છે ? માત્ર હું અને મમ્મી જઈએ છીએ. મને

બરાબર યાદ છે, છેલ્લે એ વીંટી મેં લાલ રંગના બટવામાં મૂકી હતી. ‘

વીની પોતાના રૂમમાં ગઈ, મમ્મીને ફોન જોડ્યો. એકદમ ગુસ્સામાં, ‘મમ્મી તારા માનવામાં

નહી આવે મારી મનગમતી વીંટી લોકરમાંથી ગુમ થઈ ગઈ.’

બીજા છેડેથી મમ્મી બોલી, ‘વીની, શાંત થા. ગયા મહિને તું તારી સહેલીના લગ્ન માટે ઘરે

આવી હતી ત્યારે બાથરુમમાં ભૂલી ગઈ હતી. શકુએ મને આપી હતી. (શકુ એમના ઘરમાં

કામ કરતી બાઈ). હું તને કહેવાનું ભૂલી ગઈ હતી !

વીની જવાબ ન આપી શકી, ભૂલ કબૂક કરે એ બીજા !!!!!!!!!





બ્રાન્ડી

30 04 2021

બ્રાન્ડી જ્યારે  પણ મળે ત્યારે મધુરા હાસ્યથી વાત ચાલુ કરે. આજે મારાથી કહ્યા વગર ન રહી શકાયું , ‘હાય બ્રાન્ડી તું મોટાભાગની વ્હાઈટ અમેરિકન લેડીથી ખૂબ જુદી છે’ !

મને આદત પ્રમાણે હસીને કહે , ‘તને કેમ એવું લાગ્યું’ ?

એક તો તારા મુખ પર મધુરું સ્મિત હમેશા રેલાયેલું હોય. બીજું ‘તું બધાની સાથે પ્રેમથી વાત કરે છે’. પેલી ડેબી જો ? લીન્ડા તો એમ જ માને છે કે તે બધાની બોસ છે. જુડી તો કાયમ દુનિયાભરનો ભાર માથે લઈને ફરતી હોય. અમે બધા ૬૫થી  ઉપરની ઉમરવાળા હતા. ગાર્ડનમાં બધા સાથે વોલિન્ટિયર  વર્ક કરીએ.

બ્રાન્ડીની વાત જ નિરાળી. મારી સાથે તેને ખૂબ ફાવે. ઘરે આવી તો કહે, ‘અરે હું તો પહેલી વાર કોઈ ઈન્ડિયનના ઘરે આવી છું.” તારું ઘર ખૂબ સરસ છે. તારી ઘર ગોઠવવાની કળા એકદમ જુદી છે. એને આદુ, એલચી અને ફુદીનાવાળી ચા અને ખારા બિસ્કિટ ખવડાવ્યા તો જલસો પડી ગયો.

એવું સરસ ગાર્ડન છે કે જોઈને મનડું ખુશ થઈ જાય. જો કે મને બધા અંગ્રેજી શબ્દો યાદ ન રહે એટલે હું બહુ બોલું નહી . માત્ર સાંભળવાનું કામ કરું. ભારે કામ થાય નહી. જે થાય તે કરું. તેઓએ મને આપણા ભારતિય શાકભાજી ઉગાડવા માટે જગ્યા આપી છે. તમે નહી માનો, પાપડી, ચોળી, તુવેર, ગુવાર અરે આ વખતે તો આપણા ભારતની પીળી કાકડીનો છોડ પણ ઉગ્યો છે.

બ્રાન્ડી મને હસીને કહે પ્રવિણા , મેં આખી જીંદગી એક કંપનીના પ્રેસિડ્ન્ટ તરિકે કામ કર્યું છે. આખી દુનિયાના લોકો સાથે મારે કામ કરવાનું હતું.  મારા મત પ્રમાણે આપણે બધા મનવો છીએ. મીઠાશથી બોલવામાં સામેવાળાનું દિલ જીતાય છે. મને સારી રીતે ઓળખતી હોવાને કારણે કહે,” યાદ છે તેં એકવાર કહ્યું હતું, આખી દુનિયાના માનવી સમાન છે. માત્ર બહારનો રંગ અલગ છે”.

‘અરે, તને હજુ યાદ છે’ ?

અમેરિકનો ખૂબ ખુલ્લા દિલના અને પ્રેમ પૂર્વક વાત કરતા જણાયા. હા, તેમાં અપવાદ હોય તેની ના નહી. મને અને બ્રાન્ડીને ખૂબ ફાવતું. દર અઠવાડિયે મળતા. બગિચામાં ઉગતા શાકભાજી બનાવી સહુને ચખાડવા લઈ જતી. ભાર દઈને સહુને જણાવ્યું હતું,’ મહેરબાની કરીને કોઈ પણ શાક સડવા દેશો નહી. આપણે સહુ તેના સાક્ષી છીએ ઉગતાં કેટલો સમય લાગે છે. મહેનત પણ ખૂબ પડે છે’.

આજે સવારે  બ્રાન્ડી મને  તેની ગ્રાન્ડ ડોટર સાથે મળી. જીનીના મમ્મી અને પપ્પા બન્ને નોકરી પર હોય એટલે ઉનાળામાં હું જીનીને બધા ક્લાસમાં લઈ જાંઉ . સમર કેંપમાં પણ લેવા મૂકવા જવાની જવાબદારી હું હસતા મોઢે નિભાવું છું. મને કહે આપણા બાળકોને .’તેમના બાળકો નાના હોય ત્યારે જરૂર હોય”.

શું ફરક છે ? આપણા અને તેમના ખ્યાલ કેટલા મળતા છે !

મારા કાન પર મને વિશ્વાસ ન પડ્યો. મોટાભાગના ભારતિયો માનતા હોય  છે, અમેરિકનોને પોતાના કુટુંબ પ્રત્યે પ્રેમ નથી હોતો’! તેઓ ખૂબ સ્વાર્થી હોય છે !

આપણો એ ખૂબ ખોટો ભ્રમ છે. એ લોકો પણ આપણા જેવા માનવીઓ છે.

ચાલો મારી વાત આગળ ચલાવું.

આજે મને કહે ,’ચાલ આપણે આજે ઈન્ડિયન રેસ્ટોરન્ટમાં જમવા જઈએ’ !

મેં કહ્યું ,’મારે ત્યાં આવ તને ભાવે તે બનાવીશ’. એ બહાને આપણે સાથે થોડો સમય ગાળીશું.’ તેને આપણી આદુ, ફુદીનો, લીલી ચા અને માસાલાવાળી ચા ખૂબ ભાવતી હતી. એના માન્યમાં ન આવ્યું કે ચામાં દૂધ નખાય ?

તેણે હા પાડી.

વાતમાં ને વાતમાં મને કહે ,’તું એકલી રહે છે’ ?

મેં કહ્યું હા,’ મારો મોટો દીકરો અંહીથી પાંચ માઈલ દૂર રહે છે. નાનો થોડો દૂર છે પણ હાઈવે લઈને જવામાં વાંધો આવતો નથી.’

મારાથી પૂછ્યા વગર ન રહેવાયુ, ‘તું પણ એકલી રહે છે  ને’?

એનો જવાબ સાંભળીને હું સ્તબ્ધ થઈ ગઈ.

‘ના , હું  મારા દીકરા સાથે રહું છું’ !

મિત્રો એક વાત યાદ રાખવી, ‘ માણસ માત્ર સહુ સરખાં.’ દેશ અને કાળ ફક્ત ચામડીનો રંગ બદલી શકે. સ્વભાવ નહી. હા,

આપણિ અને તેમની જીવવાની પદ્ધતિ અલગ, સંસ્કાર અલગ, જીવન તરફ અવલોકનની દૃષ્ટિ અલગ બાકી આપણા સહુના

લોહીનો રંગ લાલ છે. દુઃખ અને દર્દની ભાવના એક સરખી મહેસુસ કરીએ છીએ. આનંદની લાગણિ પણ સમાન છે. આંખમાંથી

વહેત આંસુનો રંગ અલગ નથી !





અધ્યાત્મ ઉત્થાનની સીડી

6 03 2021

સીડી એટલે જેના પગથિયા પર એક પછી એક પગ મૂકી ઉપર જવાય. તેનો અર્થ ઉત્થાન થાય. સીડી સડસડાટ પણ ચઢાય અને એક એક પગથિયા દ્વારા ઉપર જવાય. જે ખૂબ ઝડપથી ચડે તે થાકી જાય. જે આરામથી ચડે તેને થાક ન લાગે ઉપર આવ્યાનો આનંદ પ્રાપ્ત થાય . મારા જેવી વ્યક્તિ એ ઓછી ઉંચાઈને કારણે દિવસમાં દસ વાર તેનો ઉપયોગ કરવો પડે. જીવનમાં ઉત્થાનનો સમય આવે ત્યારે ‘આધ્યત્ત્મ’ની સીડી જેવો કોઈ માર્ગ નથી. જીવન એટલે શું ? ખાધું પીધું ને મઝા કરી ! હા, એ પણ એક સમયે કર્યું. જ્યારે માનવી જીવનના એવા તબક્કામાં પ્રવેશે જ્યાં તેને લાગે હવે આત્માનું કલ્યાણ, માનવ જીવનની સાર્થકતાનો સમય આવી ગયો છે. જવાબદારીનું વળગણ હવે છૂટ્યું છે. ત્યારે તેના જિવનમાં શું અગત્યનું છે તેનું ચિત્ર સ્પષ્ટ અંકાય છે.

અધ્યત્મ વાડાવાદમાં કેદ ન થઈ શકે. તે કોઈ વર્ણ યા જાતિથી અલિપ્ત છે. તત્વજ્ઞાનને ખોટાં વાઘા પહેરાવી સામાન્ય પ્રજા સમક્ષ વ્યક્ત કરી અવળે રસ્તે આધ્યાત્મ દ્વારા દોરવાનું દુષ્કૃત્ય જ્યારે પોતાને જ્ઞાની માનતા પંડિતો કરે છે ત્યારે દયાજનક પરિસ્થિતિ સમાજમાં રચાય છે. ગેરમાર્ગે સામાન્ય પ્રજા આસાનીથી ફંટાય છે. તેમનામાં માત્ર અનુકરણની ઈંદ્રિય ખૂબ સતેજ હોય છે. અધ્યાત્મ ક્યારે અસરકારક થાય જ્યારે તેનું પ્રસરણ કરનારના જિવનમાં તે પ્રવેશેલું હોય. ‘પરોપદેશે પાંડિત્યમ” જેવું આચરણ વ્યક્તિને અસર કરવામાં નાકામયાબ નિવડે છે.

અધ્યત્મના મોટાં મોટાં ભાષણો સાંભળી કદાચ ટુંક સમય માટે અસર થાય. તે કાયમ ન ટકી શકે. જેને સાદી ભાષામાં સ્મશાન વૈરાગ્ય કહેવાય છે. સગાં યા સંબંધીને મંજિલ પર પહોંચાડી ઘરે પાછાં વળતા, જીવનમાં શું રાખ્યું છે. શામાટે કાળા ધોળા કરવા? શું કામ જુઠ્ઠું બોલવું? આવા બધા પ્રશ્નો ઉદભવે. થોડા દિવસ વૈરાગ્ય ટકે . વળી પાછાં હતા એના એ! કદી સાંભળ્યું છે કૂતરાની પૂંછડી ભોંયમાં દાટે સીધી થાય?

જો કે અધ્યાત્મને ત્યાં સુધી ઠેલવાની આવશ્યકતા નથી. એ તો સંસ્કાર દ્વારા બીજ રૂપે દરેક માનવીની ભિતરમાં આકાર લઈ રહ્યું હોય છે. મીઠું મધુરું બાલપણ, સુઘડ શાળાનું જીવન, સંયમી યુવાની અને સુખી સાંસારિક જીવન પછી જ્યારે સમયની અનુકૂળતાએ જીવનમાં ઉત્થાન. તેનો અર્થ એમ નહી કે બાળકો યા સંસારિક જવાબદારીમાંથી છૂટકારો. ત્યાં વિવેક બુદ્ધિ વાપરી સક્રિય ફાળો આપવો આવશ્યક છે. માત્ર આસક્તિનો અભાવ હોવો જરૂરી છે. આધ્યાત્મ કદી એવું નથી કહેતું કે તમારો ભાગ ન ભજવો ! સમાજમાં, કુટુંબમાં જ્યાં પણ તમારી જરૂરિયાત જણાય ત્યાં પાછી પાની ન કરવી. આધ્યાત્મના નામે સદાચાર, વિવેક અને સદવર્તનને ન વિસરવા!

અધ્યાત્મિક ઉત્થાન માત્ર પુસ્તકિયું જ્ઞાન બની સિમિત હોય તેનો કશો અર્થ ન સરે. યાદ હશે,

‘પોથી પઢી પઢી જગ મુઆ,પંડિત હુઆ ન કોય
ઢાઈ અક્ષર પ્રેમકા પઢે સોં પંડિત હોય”

અધ્યત્મ જીવન સાથે વણાઈ જવું જોઈએ. દિલમાં પ્રેમની ગંગાનું અવતરણ. સહુને માટે સમાન દૃષ્ટી. કોઈ માટે દ્વેષની ભાવના નહી. મારા તારાનો ત્યાગ. ઉદાર દિલ. અપેક્ષા રહિત આચરણ. આમ તો સાવ સહેલું છે! આધ્યાતમની સીડીના બે પાયદાનની વચ્ચેની જગ્યા પર સ્વાર્થની જાજમ બિ્છાવેલી જણાશે. જેના પર પગ પડતાં ભલ ભલા જોગીઓ પણ રાહથી વિચલિત થયા છે. અધ્યાત્મ ઉત્થાનની સીડી ત્યારે બને જે અવળચંડાઈથી અળગી હોય. અધ્યાત્મનો માર્ગ સત્યની ખોજ માટે છે. બાહ્યાડંબર ઘણીવાર વિપરિત દિશા તરફ તાણી જાય. સાચી દિશા તરફનું પ્રયાણ સતત તે તેનું મુખ્ય લક્ષણ છે.

‘ભગવદ ગીતા’નું અધ્યયન એ અધ્યત્મની સીડીના પાયામાં જણાશે. ‘ભગવદ ગીતા’ ૫૦૦૦ વર્ષ પહેલાં રચાઈ હતી એમ કહેવાય છે. આજના આધુનિક યુગમાં તેમાંથી સઘળાં પ્રશ્નોનું નિરાકરણ આસાનીથી પ્રાપ્ત થાય છે. ગીતામાં તેના ચાર માર્ગ બતાવ્યા છે. કર્મયોગ, જ્ઞાનયોગ, રાજયોગ અને ભક્તિયોગ. મનગમતો માર્ગ પસંદ કરવાની દરેકને સ્વતંત્રતા છે.

જો જ્ઞાનયોગના પથ દ્વારા ઉત્થાન કરવું હોય તો પગથિયા, શ્રવણ, મનન, નિધિધ્યાસન, જ્ઞાન, જિવન મુક્તિ,સિદ્ધ સ્થિતિ અને મોક્ષ. આમર્ગ કઠિન છે.

શ્રદ્ધાવાનલભતે જ્ઞાનં તત્પરઃ સંયતેન્દ્રિયઃ
જ્ઞાનં લબ્ધવા પરાં શાન્તિં અચિરેણાધિગચ્છતિ

‘જે વ્યક્તિ શ્રદ્ધાપૂર્વક ઈન્દ્રિયો પર સંયમ ધારી જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરે છે તે પરમ શાંતિને પામે છે.

રાજયોગના પગથિયા છે, યમ, નિયમ, આસન, પ્રાણાયામ, પ્રત્યાહાર, ધારણા ,ધ્યાન અને સમાધિ. આ માર્ગ પર ચાલનારનું જીવન એક જ્વલંત ઉદાહરણ પુરું પાડે છે.

પ્રશાંતમનસં હ્યોનં યોગિનં સુખમુત્તમમ
ઉપૈતિ શાન્તરજસમ બ્રહ્મભૂતંકલ્મષમ

‘એ યોગી પરમ શાંતિ પામે છે જેનું મન ખૂબ શાંત છે.જે સંયમને વરેલો છે. જે પાપાચરણ રહિત અને બ્રહ્મનમાં એકાકાર થઈ ગયો છે.

ભક્તિયોગ દ્વારા ઉત્થાનના પગથિયા. આસુરી, દૈવ, પ્રેમ, ભક્તિ, સગુણ સાક્ષાત્કાર, નિર્ગુણ સમાધિ અને મોક્ષ. આ માર્ગ ખુબ સરળ અને સહજ છે. દિલની પાવનતાને તેની સાથે ગાઢ સંબંધ દેખાય છે.

અન્તકાલે ચ મામેવ સ્મરન્મુક્ત્વા કલેવરમ
યઃ પ્રયાતિસ મદ્ભાવં યાતિ નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ

મૃત્યુ સમયે શરીરના ત્યાગ વખતે જે માત્ર મને યાદ કરે છે તે મને પામે છે તેમાં શંકાને સ્થાન નથી.

કર્મયોગ દ્વારા પણ ઉત્થાન સરળ બને છે. તે તમસ, રજસ, સત્વ, ગુણાતીતને પસાર કરી મોક્ષ પામે છે. કર્મમાર્ગ એ એવો રસ્તો છે જેના પર ચાલનાર ઉંધુ ઘાલીને ચાલે છે. કર્મને ફરજ માને છે. એ માર્ગ પર ચાલનાર કદી પાછું વળી જોતો નથી !

કર્મણ્યેવાધિકારસ્તે મા ફલેષુ કદાચન
મા કર્મફલહેતુર્ભૂમા તેસંગસ્ત્વકર્મણિઃ

તારું કર્મ કરે જા, કદી ફળની આશા ન રાખવી. માત્ર ફળને માટે કાર્યન ક્રવું તથા અકર્મી પણ ન બનવું !

આમ આ ચાર રસ્તામાંથી કોઈ પણ માર્ગ પર ચાલવાથી આધ્યાત્મની દિશા સાંપડશે. જે જીવનને એવા ઉન્નત સ્થળે લઈ જવા શક્તિમાન છે જ્યાં માનવી ખરેખર પહોંચીને જીવન સાર્થક કરવા શક્તિમાન બને છે.

જનકરાજા રાજા હોવા છતાં વિદેહી ગણાય છે. અષ્ટાવક્ર ભલભલા પંડિતોને હરાવવા શક્તિમાન બને છે. તેમની સીડીને કેટલા પગથિયા હશે? અરે પહેલે પગથિયે પગ મૂકીને આચરણ તથા વિચાર દ્વારા ગંતવ્ય સ્થળની પ્રાપ્તિ આસાન બને છે.આજની આધુનિકતાની ૨૧મી સદીમાં કદાપી કોઈ મહારાજાઓની વાતમાં આવી તેમનો હાથ ઝાલી આધ્યાત્મિકતાની સીડી ચડવાનું પાપ ન આદરશો. ગુરુની સાથે નરકના ભાગિદાર બનશો! આપણા દેશમાં પહેલા “રાજાઓ’ હતા. હવે “મહારાજો’ ( કહેવાતા ધર્મ ગુરૂઓ ) અસ્તિત્વમાં આવ્યા છે.


બને તો ‘ગીતાને’ ગુરૂ સ્થાને સ્થાપવી! તેના ઉપર પ્રવચનો ભરપૂર પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ છે. હવે તો સી.ડી.,યા ડી.વી.ડીનો યુગ છે. ટીવી ઉપર સંસ્કાર ચેનલ સારા કાર્યક્રમો દર્શાવે છે. તેમાં ચાંચ ડુબે પછી મહાન લેખકોના વિવેચનો વાંચવા. બને તેટલું સાદુ અને સરળ ભાષાનું વાંચન હશે તો દિમાગમાં બરાબર બેસશે. બાકી બહુ પંડિતની ભાષા તો સમજતા, ધોળે દિવસે તારા દેખાશે.

અધ્યત્મ જેટલી સરળ ભાષામાં પ્રજા સમક્ષ મૂકવામાં આવશે તેટલું જીવનમાં તેનું ઉતરણ સહેલાઈ પૂર્વક થશે. વિષય ગંભિર છે. આજે અમેરિકામાં બાળકોને આ રીતનું સમજાવવું ખૂબ મુશ્કેલ છે. નામુમકીન નથી. મારી પૌત્રી મને પૂછે ,’દાદી તું કેમ મીટ નથી ખાતી’? હવે તેને અંહિસા પર મોટું મસ ભાષણ આપવાને બદલે સાદી ભાષામાં સમજાવવાનું વિચાર્યું.

ગાય અને મરઘીના બે ફોટા બતાવ્યા. ગાયની બાજુમાં વાછરડું તેને પ્રેમ કરતું બેઠું હતું. મરઘી તેના નાના નાના બચ્ચાં સાથે હતી અને બે બચ્ચાં ઈંડામાંથી બહાર નિકળવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતાં. અડધું ઈંડુ ફૂટેલું હતું. મારી દીકરી બંને ચિત્ર જોઈને ખુશ થઈ ગઈ. ,દાદીમા, આતો એવું લાગે છે જાણે મારી મમ્મી નાનકી બહેનને દુધ પિવડાવતી હોય યા ડાઈપર બદલતી હોય’! બાળક હમેશા તેની મર્યાદામાં રહીને વિચારે એ આપણા બધાનો અનુભવ કહે છે.

બીજું ચિત્ર બતાવ્યું જેમાં ગાયનું માથું ધડથી જુદું હતું. મરઘીની ડોક મરડાયેલી હતી. ‘દાદી, આ કેમ આમ છે’?

‘બેટા, ગાય કતલખાનામાં છે. તેને મારી નાખી.’

‘કેમ’?

‘આપણને સહુને બીફ બહુ ભાવે છે’.

‘દાદી આવી રીતે બીફ નિકળે’?

‘હા, બેટ.’

‘હવે, આ જો આ મરઘીની ડોક મરડી. તેમાંથી બનતું ચિકન કેટલું સ્વાદિષ્ટ છે.’

‘દાદી, આ બધું મને કેમ બતાવ્યું’. મારું મન ખૂબ દુઃખી થયું.

‘બેટા, તે મને સવાલ કર્યો હતો, દાદી તું મિટ કે નૉન વેજ કેમ ખાતી નથી’?

‘ઓ મારી વહાલી દાદી, સારું કર્યું તે મને આ રીતે સમજાવી. તને લાગે છે હવે હું નૉન વેજ ખાઈ શકીશ’?

‘બેટુ,મારા કહેવાથી નહી, તારા અંતરાત્માને પૂછીને નિર્ણય લેજે’!

બસ ત્યારથી તેણે નૉન વેજ ખાવાનું છોડ્યું. આમ કોઈને પણ અધ્યત્મના માર્ગે વળવું હોય યા વાળવા હોય તો સાદી, સહજ અને સરળ વાત શીરાની જેમ ગળે ઉતારવી રહી. પછી તે નાનું બાળક હોય, જુવાન હોય કે આધેડ. બળજબરી યા જબરદસ્તી કામમાં ન આવે.
ઉત્થાન માટેની ભૂખ ઉઘડવી આવશ્યક છે. જ્યારે તે પળ આવશે ત્યારે આપોઆપ વલણ અને વાંચન સુરૂચી પૂર્વકના થશે. આપણે સંસારી જીવ, ભર્યું કુટુંબ હોય તે સહુની અવગણના ન કરી શકીએ. તેમને પ્રેમ આપવો અને પામવો એ આપણો ધર્મ છે.


અધ્યાત્મ કદી એવી ખોટી સલાહ ન આપે કે સંસાર પ્રત્યે ઉદાસિન બનો. હા, તેમાં રચ્યા પચ્યા ન રહો.’ જલ કમલ વત’ રહી સ્વનું ઉત્થાન કરવું. સંસાર અસાર છે તે જગ જાણિતી વાત છે. એ અસાર સંસરમાં રહી જીંદગીનો સાર પામવાનો છે. અધ્યાત્મના પથ પર એક પછી એક ડગ ભરી સંચરીએ. સત્યને પંથે ધપીએ. જીવનને ઉચ્ચ કક્ષાએ દોરી જનાર માર્ગ, એ ‘અધ્યત્મની સીડી’ના પગથિયે બસ પગ મૂકી પ્રવાસનો શુભ આરંભ જારી રાખી ઉત્થાન પામીએ!






દરદી બની ડોક્ટર

2 03 2021

ભગવાનમાં ન માનતો અજય આજે ભગવાન પાસે ધ્રુસકે અને ધ્રુસકે રડી રહ્યો હતો. આજે એવું તો શું બન્યું એનો અહેસાસ અજયનું અંતર અનુભવી રહ્યું હતું. પાંચ વર્ષની નિર્દોષ સુંદર બાળાએ તેના અંતરને વલોવી નાખ્યું. અંજુના બચવાની કોઈ ઉમ્મીદ ન હતી. અંજુની માતા અનિતાને પોતાના કનૈયા પર ખૂબ વિશ્વાસ હતો.

ઘણા ડોક્ટરોને પોતાની આવડત પર ્ગર્વ હોય છે. કુશળ ડોક્ટર હોવું એ તો તેની વિદ્યાનું ગૌરવ છે. અહંકાર અને ગૌરવ એ ઉત્તર અને દક્ષિણ ધ્રુવ સમાન છે. અજયને પોતાની હોંશિયારી પર ગર્વ મિશ્રિત અહંકાર હતો. જેને કારણે હમેશા યશ પોતાને શિરે લેતો.

નાનીશી બાળા અંજુ જ્યારે દર્દ અનુભવતી હોય ત્યારે માતાના શબ્દો યાદ આવતા. ” બાલ કૃષ્ણને હમેશા યાદ કરજે”. તને ડર પણ નહી લાગે. તારી સહાય કરશે. ‘અંજુના બાળ માનસ પર આની ધારી અસર થઈ. કાનો તેનો મિત્ર હોય એમ આખો દિવસ વાત કરે. એની ઉમરના બધા બાળકો શાળાએ જતા હોય. એની સખી અમી,

સમય મળ્યે તેના માતા અને પિતા સાથે મળવા આવતી ત્યારે અંજુ કિલકિલાટ હસતી સંભળાતી.  ભલેને કોઈ અંજુના રૂમમાં હોય કે ન હોય અંજુ એના કાના સાથે દિવસભર વ્યસ્ત રહેતી,

‘અરે, કાના તું ક્યારેક તો મારી સાથે બોલ’?

અંજુ ને થતું ભલે એ બોલે કે ન બોલે સાંભળે તો છે ને !

ગમે તેટલો દુખાવો હોય તો પણ અંજુ સહન કરતી. તેને ખબર હતી તેની માતાને ખૂબ દુઃખ થાય છે. પિતાજી કામકાજમાં વ્યસ્ત હોય. અંજુની ચાકરી માટે બે નોકરી પણ કરતા. પૈસા વગર કેમ ગાડું ચાલે ? આજે સવારે માતાને લાગ્યું અંજુને જરા વધારે દર્દ થાય છે. હવે અંજેને શેનું દર્દ હતું એ ડોક્ટરોથી  કળાતું નહી. ‘વાયરસ’ નામ આપીને છૂટી પડતા.

અંજુની માતા એ કહ્યું ,બેટા નાહીને તને સુંદર નાસ્તો ખવડાવું, તારાથી ખવાય તેટલો ખાજે. પછી ડોક્ટર પાસે જઈશું’.

મા દીકરી બન્ને તૈયાર થઈને ડોક્ટરના દવાખાને જવા નિકળ્યા. રિક્ષા બોલાવી. અંજુને હાથ પકડી પ્રેમથી રિક્ષામાં બેસાડી. મા બો;ઈ,’ ભૈયા જરા સંભલકે ચલાના, મેરી બેટીઓ દર્દ હોતા હૈ’.

રિક્ષાવાળો અંજુને એકીટશે નિહાળિ રહ્યો. આવી સુંદર પરી જેવી બિટિયાને શું થાય છે. ખૂબ સાચવીને રિક્ષા ચલાવી.

અંજુની સાથે તેનો કાનો તો હોય જ ! પોતાનો વારો આવે તેની રાહ જોતા મા અને દીકરી બેઠા હતા. ત્યાં બેસીને મોટેથી વાત ન થાય એટલે આંખોથી અને ઈશારાથી અંજુ કાના સાથે વાર્તાલાપ કરી રહી હતી. આજે તેને કાનો અલગ લાગ્યો. અંજુની સામે મંદ મંદ મુસ્કુરાતો હતો.

તેનો વારો આવ્યો એટલે અંજુ માતા સાથે ડોક્ટરની કેબીનમાં દાખલ થઈ. અંજુને તપાસતા ડોક્ટર બોલ્યા,’ અંજુ આજે ખૂબ દર્દ થાય છે’ ?

‘જી, ડોક્ટર કાકા’. પણ–

ડોક્ટરે પૂછ્યું,’ પણ શું’ ?

‘આ મારો કાનો છે ને મારી સામે જુએ છે ત્યારે દર્દ ગાયબ થતું હોય એવું લાગે છે’.

ડોક્ટરની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. આટલી નાની બાળાને જો ઈશ્વર પર શ્રદ્ધા છે તો મને શામાટે માત્ર મારા પર ગર્વ છે ! અરે જો મારામાં તાકાત હોય તો ,મારી વિદ્યા મૃત આદમીને કેમ જિંદા નથી કરી શકતી’.

‘હે પ્રભુ આજથી તારામાં વિશ્વાસ અને શ્રદ્ધા જે મને મારી વિદ્યામાં પ્રાણ પૂરવા  સહાય કરશે’. આ નાનીશી બાળાની તકલિફ દૂર કરવાની મને શક્તિ જરૂર આપજે.

કાના માટે અને અંજુ માટે ડોક્ટરે લોલીપોપ આપી.

*******************************************





છૂટાછેડા** ફરી બાંધ્યા

1 02 2021

લાખો રૂપિયાનો ધુમાડો કરી સાહિલ ,સ્નેહાને પરણી ઘરે લાવ્યો. બન્ને વચ્ચે કોલેજના પહેલાં

વર્ષથી પ્રેમ પાંગર્યો હતો. અધુરામાં પુરું બન્ને એક બીજાને ખૂબ પ્રેમ કરતા હતા. રંગે ચંગે લગ્ન

લેવાયાં. રૂમઝુમ કરતી સ્નેહા સાસરે આવી. નવી વહુ નવ દિવસ. સાહિલ એકનો એક દીકરો હતો

સ્નેહાને એક ભાઈ હતો જે મુંબઈ રહેતો.

લાખો રૂપિયાના ખર્ચે થયેલાં લગ્ન શું એક છૂટાછેડાના કાગળ દ્વારા ખત્મ થઈ ગયા? હસવું આવે

એવી વાત છે. ના, પણ આ હકિકત છે. ૨૧મી સદી નો અભિશાપ છે ! વિચારો એમાં ફાયદો કોને

થાય છે?

“પેલા કાળા કોટવાળા ને ” ?

એમાં તો બંને પક્ષ સંમત થશે ! છતાં પણ લોકો આડૅ ધડ છૂટાછેડા લઈ “શાંતિની’ જીંદગી જીવે છે.

આનું મુખ્ય કારણ સહન શક્તિનો અભાવ . ‘હું’ ને અગણિત મહત્વતા આપવી. હકિકતથી આંખ-

મિંચામણા કરવા. બસ હવે આગળ વાંચો અને વિચારો !

સ્નેહા જ્યારે પણ ભાઈને ત્યાં જાય ત્યારે, ભાભીની ઘર સજાવટની કળા જોઈ છક થઈ જતી.

તેને પણ થતું, કે તે પણ પોતાનું ઘર મરજી મુજબ સજાવે !.

સાહિલે પપ્પાનો પ્યાર જોયો જ નહતો. બે વર્ષનો થયો ત્યારે વિમાન અકસ્માતમાં પપ્પા ગુમાવ્યા

હતા. સ્નેહા સાથે લગ્ન પહેલાં સમજૂતિ થઈ હતી,’મમ્મી સાથે રહેશે’ ! સ્નેહાએ ત્યારે તો હરખાઈને

હા પાડી. નોકરી કરીને ઘરે આવે તો તૈયાર ભાણું કોને ન ગમે? આમ ગાડું બરાબર ચાલતું. હવે તો એક

દીકરીની મા બની. સાહિલના મમ્મી, શકુબેન ખૂબ લાગણિશીલ હતાં. બધી રીતે સ્નેહાને અનુકૂળ રહેતાં.

કોને ખબર કેમ હવે સ્નેહાને મમ્મી આંખના કણાંની જેમ ખુંચવા લાગ્યા. એમાં પાછી સ્નેહાના મમ્મીની

ચડામણી.

સાહિલને કાન ભંભેરવાનો પ્રયત્ન ચાલુ કર્યો. શરૂઆતમાં સાહિલ વાત ઉડાવતો. જ્યારે ટક ટક ખૂબ

વધી ગઈ, ત્યારે સ્નેહાને સાફ શબ્દોમાં કહી દીધું, “હું મારી મમ્મીને નહી છોડું’ ! સ્નેહાએ છેલો પાસો ફેંક્યો

‘તો હું તને છૂટાછેડા આપીશ”. સાહિલે પોતાનો સ્પષ્ટ જવાબ સંભળાવી દીધો.

‘જેવી તારી મરજી’. વાત વણસી ગઈ સ્નેહા છૂટાછેડા લઈ સલોનીને લઈ નિકળી ગઈ. દીકરી નાની હોવાને

કારણે માને મળી. સાહિલ ભાંગી પડ્યો પણ ખોટી દાદાગીરી ચલાવવા એકનો બે ન થયો. ફરી લગ્ન કરવાનો

વિચાર સુદ્ધાં ન કર્યો.

અહં,જ્યારે જીવનની ગાડીનો ડ્રાઈવર બને છે ત્યારે કોઈ પણ વ્યક્તિ વિજ્ઞાનમય કોષનો ઉપયોગ કરતું નથી.

જે દરેક વ્યક્તિમાં હોય છે. સાહિલ પોતાની પરિસ્થિતિથી વાકેફ હતો. જે માએ, તેને અનાથ આશ્રમમાંથી

ઉગારી આ સ્થિતિએ પહોંચાડ્યો હતો, એ મા તેને માટે ભગવાન કરતાં પણ વધારે પ્યારી હતી. સ્નેહાને આ

વાતની જાણ ન હતી. હોત તો પણ તેના બધિર કાન સાહિલની કોઈ પણ વાત સાંભળવા તૈયાર ન હતા.

આ બાજુ સ્નેહા, દીકરીના લાલન પાલનમાં વ્યસ્ત થઈ ગઈ. પોતાની નોકરી ખૂબ સુંદર હતી. દીકરીની ઉંમર

વધતાં વાર ન લાગી. સલોની સમજુ હતી. મમ્મી અને પપ્પાનો અઢળક પ્યાર પામતી. તેણે મનમાં નિર્ધાર

કર્યો.. દાદીનો સહકાર મેળવી બીડું ઝડપ્યું. દાદીનો સાથ મળ્યો. શકુ બહેનને સ્નેહા વિષે કોઈ ફરિયદ ન

હતી, તે જાણતા હતાં કે દીકરો તેમને નહી છોડે.

સલોનીએ જીદ પકડી,”પપ્પા અને મમ્મી તમે બન્ને એ શામાટે બીજાં લગ્ન ન કર્યા’?

મને ખબર છે,’ જેમ તમને બન્નેને હું વહાલી છું, એમ તમે પણ એકબીજાને હજુ ભૂલ્યાં નથી’.

સ્નેહા અને સાહિલ પૂતળાંની જેમ સલોનીની વાત સાંભળી રહ્યા. આટલા બધા વર્ષોના વિયોગ પછી સ્નેહાને પોતાની

ભૂલ સમજાઈ હતી. અહં આડૅ આવતો હતો. દીકરીને બહુ શ્રમ લેવો ન પડ્યો. તેનું મુખ્ય કારણ હતું શકુ બહેનનો પુત્ર

પ્રેમ. સલોની સમજદાર હતી. દાદીની આંખનો તારો. દાદીનો પ્રેમ અને તેમાં રહેલો સચ્ચાઈનો રણકો તેને સ્પર્શી ગયા

હતાં. માતાનો વાંક તેને સ્પષ્ટ જણાતો હતો. સ્નેહા, સાહિલને ભૂલી શકી ન હતી.

સલોની એ માતાને સચ્ચાઈનું દર્શન કરાવ્યું. સ્નેહાને પોતાનિ જાત ઉપર તિરસ્કાર છૂટ્યો. શકુ બહેનની મહાનતાને

મનોમન વંદી રહી. નિખાલસ પણે પોતાની અક્ષમ્ય ભૂલની ,ક્ષમા આપવા માટે કરગરી. શકુ બહેનનું તો હ્રદય સાગર

સમાન વિશાળ અને નિર્મળ હતું. તેમણે સ્નેહાને ગળે વળગાડી અને સાહિલને પ્રેમથી સમજાવ્યો.

મા, દીકરી અને પત્નીના પ્રયત્નો સફળ રહ્યા. સ્નેહાને દિલમાં સમાવી. આખરે સ્નેહા તેનો પ્રથમ પ્યાર હતો. પ્રથમ પ્યારની

ખુશ્બુ જેણે અનુભવી હોય તે સહુ વાકેફ છે કે એ ક્યારેય પોતાની મહેક વિસરતી નથી.

છૂટાછેડા, પાછાં ક્યારે બંધાઈ ગયા તેની ખબર પણ ન પડી. શકુ બહેનને હૈયે ટાઢક થઈ,” હાશ, હવે મારા પ્રાણ ગતે જશે ‘ !





૨૬મી જાન્યુઆરી, ૨૦૨૧

25 01 2021

જગમાં છે એક સુંદર નામ

મુજને પ્યારું હિંદુસ્તાન

આપણા દેશનો ૭૨ મો પ્રજાસત્તાક દિવસ. સહુ ભારતવાસીઓને ખૂબ ખૂબ અભિનંદન.

આજના કઠિન કાળમાં આપણે સહુ સાથે રહી ભારતના ઉત્થાનમાં પોતાનો સાથ અને

સહકાર આપીએ. મિત્રો જેમ સારા દિવસો કાયમ ટકતા નથી તેમ આ પણ જતા રહેશે.

આપણે સહુ સાથે હોઈએ તે જ મહત્વનું છે.

ભારત માતાની જય

મારા પ્રાણથી પ્યારો મારો દેશ/

જય હિંદ

મિત્રો સાંભળો વ્યથા

૨૦૦૧ ની ૨૬ ,જાન્યઆરીએ થયેલો એ ધરતીકંપ કેમ ભુલાય?

જેમણે જાન ખોયા તેમને શ્રદ્ધાંજલી. જેઓ હયાત છે અને સદમામા

હોય તેમને સર્જનહાર શક્તિ આપે. એવી પ્રાર્થના.

===========





સાંભળે છે ને ?

3 01 2021

આજે સવારથી બેચેન હતી. વિરહની વેદનાની જ્વાળા શાંત થઈ ગઈ હતી. ભારેલો અગ્નિ ક્યારેક સ્મૃતિમાં ફરી વળતો અને સમસ્ત અસ્તિત્વને દઝાડતો. કલાકો સુધી એની તડપન રહેતી. ઘણિવાર તો અડધી રાતના ઉઠીને કડકડતી ઠંડીમાં પણ ઠંડા પાણીથી સ્નાન કરતી. દાંતની કડકડાટી બોલતી પણ ગણકાર્યા વગર કાર્ય પુરું કરતી.

ખૂબ સંયમ ધરાવું છું. આખરે પામર માનવી છું . મારી ધીરજની ચરમ સિમા આવી પહોંચે ત્યારે સંયમનો બંધ કડડ ભૂસ કરીને જમીનદોસ્ત થઈ જાય છે. પ્રતિક્રિયા નિહાળનારને સામાન્ય લાગે પણ અંતર ચૂરેચૂરા થઈને દસે દિશામાં ફેલાઈ જાય છે.

જાત ઉપર કાબૂ મેળવી લીધો. લાંબા શ્વાસ લેવાના ચાલુ કર્યા. મન શાંત અને નિર્મળ થઈ ગયું. શ્રીજી બાવાના લાખ લાખ શુક્રિયા મદદે ધાયા અને સંભાળી લીધી.

મારી દીકરી ક્યારની બારણા ઠોકી રહી હતી.

‘મમ્મી ઓ મમ્મી’ સાંભળે છે ને ?

‘અરે હું કાંઇ બહેરી થોડી છું ?’

‘મા, તું બહેરી જ છે.’

‘કેમ એવું કહે છે’ ?

‘મા, દસ મિનિટથી બેલ માર્યા, બારણું ઠોક્યું, તને ફોન પણ કર્યો’ !

‘સાચું કહે છે’?

‘હું ખોટું શું કામ બોલું ‘?

‘ખબર નહી કેવા વિચારમાં ખોવાઈ ગઈ હતી’ .

‘મમ્મી, સાચું બોલજે તને આજે પપ્પાજી યાદ આવ્યા હતા’?

‘બેટ તારા પપ્પાને હું ભૂલી ક્યારે છું ‘?

આજે માનસી ઉદાસ હતી. આમ તો પ્રવૃત્તિમાં ગળા ડૂબનારી માનસી એકલતાને પચાવી ગઈ હતી.

ખાલિપો તેઓ સદા યાદોથી મઘમઘતો હોય. જીવનમાં ઉમંગ લહેરાતું દેખાય, કારણ તે જાણતી હતી.

“પ્રભુનું અર્પિત આ જીવન કેમ વેડફી દેવાય , એ છે નિશાની ઈશની રે કેમ વેડફી દેવાય !.

સલોનીને આજે મા,માં ફરક જણાયો. મમ્મી તું હૈયામાં કોઈ વાત ન રાખીશ. ‘હું છું ને” ! તને શાની

કમી છે.

સલોની અને સુગંધનું જોડું નજર ઠારે તેવું હતું. સલોનીને સુગંધ નામ ખૂબ ગમી ગયું હતું અને પછી તો

સુગંધ પણ ગમી ગયો. નજર લાગે તેવી બેહુદી વાતોમાં બન્ને માનતા ન હતા, સલોનીએ વિચાર્યું આજે

મા સાથે રહેવું જરૂરી છે. સુગંધને ફોન ઉપર જણાવી દીધું આજે હું સાંજના ઘરે નહી આવું. ઘરે સુગંધના

મમ્મીને પણ વાત કરી.

બીજે દિવસે સલોની મમ્મીને ઘરે લઈને આવી. સુગંધ અને તેના મમ્મી તેમજ પપ્પા ખુશ થયાં. માનસીને

ઘણું સારું લાગ્યું. એકલતા હળવી થઈ પછી ઘરે પાછી ફરી રહી હતી ત્યાં સલોનીના પપ્પાનો હાથ લંબાયેલો

જણાયો અને ગાડીમાં બેઠા બેઠા તે હાથને થામી નિકળી ગઈ.





૨૦૨૦, વિદાય સમારંભ

30 12 2020

આજે બધા ભેગા મળીને ૨૦૨૦, નો ભવ્ય વિદાય સમારંભ યોજીએ. દર વર્ષે આપણે નવા

વર્ષને ખૂબ ઉમંગભેર આવકારી છીએ. વિતેલા વર્ષનું સરવૈયુ કાઢીને ખાતાવાહી બંધ કરી નવા

વર્ષના જમા ઉધારના પાસા ઢાળીએ છીએ.

૨૦૨૦ના કઠીન વર્ષે આપણને ઘણું બધું શિખવ્યું, જીવનમાં આવતા ઝંઝાવાત સામે અડીખમ

ઉભા રહેતા શિખવ્યું જેઓ જીવનની બાજી હારી ગયા તેમને વિદાય આપી. આમાં કોઈની

મરજી ચાલી ન હતી. કિંતુ કુદરતના ખોફ પાસે પામર માનવીનું શું ગજુ ? શું જેમણે કોરોનામાં

જાન ગુમાવ્યા તેમને જવાની મરજી હતી ? સવાલ જ ઉભો થતો નથી. તો પણ બનતી મહેનતથી

સામનો કર્યો. દાક્તરો, નર્સો, અને સર્વે તે ક્ષેત્રની વ્યક્તિઓએ તનતોડ મહેનત કરી, હજુ કરે છે.

માનવ જીવન અણમોલ છે, તેને બચાવવા સવાર સાંજ જોયા વગર કાર્યમાં પ્રવૃત્ત રહી લાખો લોકોના

જાન બચાવ્યા. કેટલાય. ડોક્ટર, નર્સ અને તે ક્ષેત્રમાં કાર્ય કરતા લોકો ફરજ બજાવતા મૃત્યુને ભેટ્યા.

હજુ પણ તેમના કાર્યમાં દિવસ, રાત જોયા વગર પ્રવૃત્ત છે. મસ્તક ઝુકી જાય છે તેઓની કાર્ય પ્રત્યેની

નિષ્ઠા જોઈને. .

સામાન્ય માનવી હોય, તવંગર હોય કે જ્ઞાની હોય કોઈનું પણ ‘કોરોના ” આગળ ચાલ્યું નહી. માનવે

સ્વીકાર કરવો રહ્યો. તેની ઔકાતનું ભાન રાખવું રહ્યું. આડંબર અને અહંકાર વેગળાં કરવા રહ્યા.

કુદરત સામે નત મસ્તકે ઉભા રહી તેની કૃપાની યાચના કરવી રહી.

માણસને માણસ સાથે જીવતા શિખવ્યું. એક વાત બરાબર સમજાઈ ગઈ ગરીબ હોય કે તવંગર

જાનની કિંમત સરખી છે. કુદરતના દરબારમાં ઉંચનીચનો ભેદ નથી. જો માણસે ગ્રહણ કરવાનું

હોય તો આ મહત્વનો પાઠ ભણવાનો છે. કુટુંબમાં ભરપૂર પ્રેમ પ્રવર્ત્યો. ધનની ક્ષુલ્લકતા સમજાઈ.

માનવીની જીંદગી ખૂબ કિમતી છે તેનું જ્ઞાન થયું. હવે ‘વેક્સિન’ અવ્યા છે. આશા રાખીએ સહુને

સમયસર પ્રાપ્ત થાય અને ‘કોરોના’ પર લગામ આવે. છતાં પણ સહુએ ધિરજ ધરવી આવશ્યક છે.

કુદરત કોપે ત્યારે માનવીએ અથાગ પ્રયત્બ કરવો રહ્યો.

કુદરતની મહાનતા ને સ્વીકારી તેની સામે ટક્રકર લઈ તેનો સામનો કરવો અને એ કઠિન પરિસ્થિતિમાંથી

પસર થવાનો માર્ગ કંડારવો. જેને કારણે માનવે તેની મહાનતા વિનમ્ર પૂર્વક સ્વીકારવી રહી.

ચાલો ત્યારે ૨૦૨૧ની સાલને પેમપૂર્વક આવકારીએ અને કોરોનાનો કેર નાબૂદ થાય તેવી મંગલ કામના કઈએ





નિવૃત્ત થયા પછી

5 12 2020

“પ્રવૃત્તિમાં નિવૃત્તિ અને નિવૃત્તિમાં પ્રવૃત્તિ” જેને આ વાક્યનો મર્મ સમજાય તેનું જીવન સદાબહાર બની જાય. આ જીવન એક કલાકારની કૃતિ સમાન દીસે. એક જમાનો હતો જ્યારે ૨૪ કલાકનિ દિવસ  મને નાનો લાગતો હતો, છતાં પણ સમય નથી, એ ફરિયાદ ન હતી. આજે નિવૃતિ કાલમાં ખૂબ સુંદર પ્રવૃત્તિઓ પામીને  જીવન વેંઢારવું પડૅ તેવું નથી લાગતું.

સીધી સાદી વાત છે.  ઘર એ ઘરમાં રહેનારનું,’ પ્રતિક’ બની જાય છે. ૨૧મી સદીમાં જ્યાં પતિ અને પત્ની બન્ને ઘર ચલાવવામાં સરખો ફાળો આપતા હોય છે. ત્યારે નિવૃત્ત થયા પછી શું, એ પ્રશ્ન ખૂબ   સહજ લાગે. બન્ને ને થાય હાશ, હવે કાલથી નોકરી પર જવાની ચિંતા નહી ! જુવાનીમાં કુશળતા પૂર્વક સંસાર ચલાવ્યો હોય. બાળકો ઠેકાણે પાડી ગયા હોય. બેંકમાં બન્ને જણાને જીવે ત્યાં સુધી ચાલે એટલા પૈસા હોય. અમેરિકામાં તો વળી સોશ્યલ સિક્યુરિટી મળે. પેનશન્વાળાને પેન્શન મળે. થોડી ઘણી આવક પૈસાનું રોકાણ પુરું પાડે. પછી નિવૃત્તિ ખરેખર આરામ શાંતિ અને સંતોષ લાવે.

ઘણાને એમ થાય કે પત્નીને ક્યારે નિવૃત્તિ મળશે? તમે તેને શેમાંથી નિવૃત્ત કરવા માગો છે ? તમારી ચા બનાવવામાંથી? અરે એ તો તમે ભર જુવાનીમાં પણ એને માટે બનાવી પિવડાવતા હતાં.  ભૂલી ગયા, શનિવાર અને રવીવાર બેડ ટી પિવડાવી તેને ખુશ રાખતાં. એ પ્રેમ પત્ની કઈ રીતે વિસરી જાય?  હવે, તમે ટેબલ પર બધું ગોઠવો ત્યાં તો ગરમા ગરમ ચા અને બટાટા પૌંઆ ખાવા પામો. માણી જુઓ લહેજત આવશે. સવારે મોડા ઉઠો કે વહેલાં,શું ચિંતા? હા, પણ થોડી નિયમિતતા સારી.

રસોઈમાં નિવૃત્તિ આપવી હોય તો મદદ કરવા લાગો.  સગવડ હોય તો મહારાજ લાવી આપો. એવા પણ નિવૃત્ત લોકો જોયા છે, પતિ ક્લબમાં પાના રમતો હોય અને પત્ની ભજન કરતી હોય. એમને માટે એક સુંદર ઉદાહરણ આપવાનું મન થઈ જાય છે.

એક પત્નીને અલઝાઈમરની બિમારી હતી. પતિને પણ ઓળખતી નહી. હવે પતિએ તેને નર્સિંગ હોમમાં મૂકી. રોજ તેની સાથે સવારની ચા સાથે પીવા પહોંચી જાય. એક દિવસ જરા મોડું થયું. તેના મિત્રએ કહ્યું, ‘શું ગાંડાની જેમ દોડે છે. તારી પત્નીને ક્યાં ખબર પડે છે’?

પળનો પણ વિલંબ કર્યા વગર જવાબ આપ્યો, ‘પણ મને તો ખબર પડે છે ને, તેને સવારની ચા વગર ફાવતું નથી.’ આ કહેવાય પતિ અને પત્નીનો પ્રેમ અને નિવૃત્ત જીવનની મહેક.

બાળકોનો પ્રેમ પામવો. તેમના બાળકોને સમય આવ્યે સાચવવા. તેમની સાથે પોતાનું બાળપણ પાછું આવ્યું હોય તેવો આનંદ લુંટવો. ખેર, આ બધું તો પ્રવૃત્તિ કરતાં ,કુટુંબ તરફની આસક્તિ  છે. સાચું પૂછો તો હવે અનુકૂળ સમય છે બાકી રહેલા જીવનનો સદુપયોગ કરવાનો. જો કે એ તો જુવાની દરમ્યાન થોડો ઘણો કર્યો હશે યા તે તરફ વળાંક હશે તો જીવનને સફળ બનાવી શકાશે. કહેવાય છે,

‘કૂવામાં હોય તો હવાડામાં આવે.’

જો બાળપણમાં માતા પિતા પાસેથી એ સંસ્કાર પામ્યા હોઈએ તો નિવૃત્તિના સમયમાં ખૂબ પ્રવૃત્તિ કરી શકાય, સામજ ઉપયોગી થવાય. આત્માના કલ્યાણ માટે પ્રયાસ થાય. પોતાનું નહી, બની શકે તો બીજાનું ભલું કરવાનું મન થાય. આપણી પાસે સગવડ હોય તો ખાલી કુટુંબનું જ નહી જરૂરિયાત મંદોનો વિચાર આવે.

મારા એક મિત્ર છે. તેમના બાળકો ખૂબ સુખી છે. પતિ અને પત્ની પોતાના નોકરોના, ડ્રાઈવરના અને રસોઈઆના બાળકો માટેની સંપૂર્ણ જવાબદારી લઈ તેમને  લાયક બનાવ્યા, ડ્રાઈવરનો દીકરો તો એટલો હોંશિયાત નિકળ્યો અમેરિકા પહોંચી ગયો. નોકરનો દીકરો બેંક મેનેજર થયો. તેમને માણસો રાખતાં આવડતું હતું. આમ હવે બન્ને ખૂબ સરસ જીંદગી જીવે છે. તેમણે ‘ગીતા’ પચાવી જાણી હતી. જુવાનીમાં તે બાળકો નાના હતાં. જેમ જેમ મોટા થતાં ગયાં ત્યાં સુધીમાં નિવૃત્તિનો સમય આવી ગયો. પોતાના બાળકોને યોગ્ય ભણતર મળવાથી માતા અને પિતાને સંપૂર્ણ આઝાદી મળી.

હરવા ફરવાના તેમના શોખ પૂરા કરે છે. જીવનમાં શિસ્તને ખૂબ મહત્વ આપી સંયમ ભરી જીંદગી જીવી બન્ને જણા સર્જનહારનો આભાર માને છે. આવો લહાવો દરેકને મળતો નથી એ હકિકત સ્વીકારવી રહી. નિવૃત્તિ દરમ્યાન જીવનનું સરવૈયુ કાઢવાનો સમય પ્રાપ્ત થાય છે. શાંતિથી બેસીને વિચારવાનો સમય મળે છે કે જીવન જીવ્યા ત્યાં ઉણપ કેવી રીતે રહી ગઈ. જો તે સુધારવાની સુવર્ણ તક મળે તો તેને ઝડપી લેવી. જુવાની દિવાની હોય છે તેમાં બે મત નથી. કોઈની સાથે અજુગતું વર્તન થયું હોય આ અન્યાય કરી બેઠા હોઈએ તો તેને સુલઝાવવાનો ઉપાય શોધી શકીએ છીએ. આ કાળ દરમ્યાન ભૂલ કબૂલ કરી માફી માગવી એ આપણી ઉદારતા દર્શાવે છે.

આ વાળ ધૂપમાં ધોળા નથી થયા હોતાં. ભલેને મહેંદી યા રંગ લગાવી તેનો રંગ છુપાવીએ પણ અનુભવનું જે અમૃત લાધ્યું છે તેનો સદઉપયોગ કરી શકાય. એમાં કોઈ નાનમ નથી કે નીચા જોવા પણું નથી. એ તો સુંદર રીતે જીવન જીવી તેમાંથી ભલેલા પાઠનું આચરણ છે. ગર્વ લેવા જેવી વાત છે. ગર્વની વાત કરતાં એક વસ્તુ યાદ આવી ગઈ ‘અહં’ને અભેરાઈ પર ચાડાવવાનો આ સાચો સમય છે. અભિમાન શેના માટે અને શેનું કરવાનું. આજે છીએ કાલે નહી હોઈએ. સહુ સાથે પ્રેમ પૂર્વક વર્તન કરવું. વાણી અને વર્તનમાં સમનતા જાળવવી. આ બધું ગહન છે. વિચાર માગીલે તેવી વાતો છે. અભ્યાસ જરૂરી છે. જેને માટે હવે પૂરતો સમય છે.

‘જે ગમે  જગતગુરૂ દેવ જગદીશને તે તણો ખરખરો ફોક કરવો.

આપણો ચિંંતવ્યો અર્થ કાઈ નવ સરે ઉદરે એક ઉદ્વેગ ધરવો”

જે પરિસ્થિતિમાં હોઈએ   તેમાંથી સુંદર કેડી કંડારી રાહ બનાવવો.  બેમાંથી એક પણ થયા હોઈએ તો અફસોસ કરવાને બદલે પરિસ્થિતિની સાથે સંધિ કરી લેવી. ‘ચોર્યાસી લાખ અવતાર પછી માનવ દેહ’ મળે છે, તેને વ્યર્થ ન જવા દેવાય. ‘ગીતા’ને ગુરૂ માની જીવન જીવવાની ચાવી મેળવવી. આ પૃથ્વી પર સહુ મુસાફર છે. ક્યારે બેગ અને બિસ્તરો બાંધીને ઉપડવું પડશે તેની કોઈને ખબર નથી. સત્કર્મોની બેગ અને સદભાવનાનો બિસ્તરો તૈયાર કરવો પડશે. એક દિવસ ચાલ્યા વગર ચાલી જવું પડશે.  કશું સાથે લઈ જવાનું નથી.

આ એટલા માટે ખાસ લખ્યું છે કે નિવૃત્તિના સમય દરમ્યાન  થોડી આસક્તિ હળવી થાય. ‘આ જગે બધું મારું છે અને કશું મારું નથી’ . આ તદ્દન વિરોધાભાસ લાગે તેવી વાત છે પણ એમાં સનાતન  સત્ય છુપાયેલું છે. ‘ભજ ગોવિંદમ ભજગોવિંદમ’, થોડું ભજન કરવામાં, સર્જનહારની કૃપા સ્વીકારવામાં પાપ નહી લાગે.

જો કે ચરેચાર આશ્રમ અતિ ઉત્તમ છે. તેમાં શંકાને સ્થાન નથી. નિવૃત્તિનો સમય તો જીવનનો સંધ્યા કાળ છે. સંધ્યાના રંગો જો માણતા  આવડતા હોય તો નિવૃત્તિનો સમય આહલાદક લાગશે. બાળપણની અધુરી ઈચ્છાઓ, ઈતર પ્રવૃત્તિના શોખ બધું પુરું કરવાનો સમય છે. બાગ બગિચાનો શોખ હોય તો તમારી કલાને ખિલવો.  આપણામાં છુપાઈને બેઠેલી કળાની લ્હાણી કરવાનો સમય છે. ઘરના બાળકોના ઘડતરમાં બની શકે તો પાયાના પથ્થર બનવાનો કાળ છે.

પતિ અને પત્ની માટે સુંદર સહવાસ માણવાનૉ સમય છે. ‘જે હાથે તે સાથે’. કોઈને આપવાની કામના હોય તે પૂરી કરવી. અરે, એક હસવાની વાત છે. મારો એક મિત્ર બજારમાં મળી ગયો.

‘યાર તેં મારો ધક્કો બચાવ્યો’.

‘કેમ’ ?

‘આવતા રવીવારે મારી માતાનું તેરમું છે. ચુરમાના લાડુ, વાલ, બટાટાનું શાક અને ખમણ ઢોકળાના જમણમાં આવજે.’

‘યાર, અફસોસ થયો, તારા માતુશ્રી ક્યારે સિધાવી ગયા?’

‘અરે, યાર શું વાત કરે છે. એ તો ઘરે છે. મારી માને જીવતે જીવ પોતાનો પ્રસંગ જોવો છે.’

નિવૃત્ત થયા તેનો અર્થ એમ ન કરશો પ્રવૃત્તિ બધી બંધ થઈ ગઈ !





નવરાત્રી, ૨૦૨૦

18 10 2020


મિત્રો ‘કોરોના’ એ આંખ ખોલી. નવરાત્રીનો ખોટો આડંબર ત્યજવા મજબૂર બન્યા. વર્ષોથી ચાલી આવતી ભારતિય પ્રણાલી અપનાવી તેનો આનંદ લુંટીએ.

દિસ્કો ડાંદિઆને ગરબાને નામે ભવાઈ, વરવા દ્રૂશ્યો બધાને તિલાંજલી મળી.

માતાની ઉપાસના, દિલને ફંફોળવાનો સુંદર સમય આવો તેનો સદ ઉપયોગ કરીએ.
નવરાત્રીના નવલા દિવસોને આનંદથી ઉજવીએ.

પહેલી નવરાત્રીની રાત કેવી ગઈ ?

‘અંતર્મુખતા’નો પ્રયત્ન કર્યો?
**
આજે ‘સમેટવાની’ શક્તિ વધારીશું **
**
‘સહનશિલતા’ વધારવી.
**
‘સમાવવાની’ શક્તિ.
**
‘પરખવાની’ શક્તિ.
**
‘નિર્ણય લેવાની’ શક્તિ.
**
‘સામનોકરવા’ની શક્તિ.
**
‘સહયોગ’ આપવાની શક્તિ.
**
આઠ દિવસ દરમ્યાન આ બધી શ્ક્તિ વિષે વિચારી તેમાં

વૃદ્ધિ કરીશું તો નવમે દિવસે જીવનમાં ‘સંતોષ’ની પ્રાપ્તિ થાય.
**
“દશેરાને ” દિવસે અંતરમાં આનંદની અતિ વૃષ્ટિ.