૨૦૧૮ –ભાદરવા સુદ પૂનમ

25 09 2018

ભાદરવા માસની પૂનમથી અમાસ સુધી શ્રાધ્ધના દિવસો છે.

શ્રધ્ધાથી વિરહીજનોની યાદમાં ફૂલ સમર્પિત.

તેમની યાદ સદા પ્રેરણાનો સ્રોત બની જીવનમાં વહેતો રહે.

પ્રણામ

આમ તો વિરહીજનોની યાદ સતત આવતી હોય છે.  તેમના વિયોગથી ખાલી પડેલી જગ્યા ક્યારેય પણ પૂરાશે તેવી ખોટી આશા રાખવી નકામી છે. હા, એ યાદ સાથે જીવન જીવવાની કળા વરી છે. કહેવાય છે ૮૪ લાખ જન્મના ફેરા ફર્યા પછી આ પાવન મનુષ્ય અવતાર મળે છે. એમાં સત્ય કેટલું છે, તેનો અંદાઝ નથી.

કિંતુ માનવ દેહ મળ્યો છે, તેને ‘એળે કેમ જવા દેવાય’ ?

પેલું ભજન જ્યારે સહુ ગાય ત્યારે મ્હોં પર સ્મિતની લહેરખી પ્રસરી જાય.

” યદિ માનવકા મુઝે જન્મ મિલે તો તવ ચરણોંકા પૂજારી બનું ‘.

એમને કહેવામાં આવે કે, ‘શું આ જન્મ માનવનો નથી ‘ ?

‘પૂજારી બનવા શેની રાહ જુઓ છો ‘ ?

‘પસંદ અપની અપની, ખયાલ અપના અપના’ , જેવી વાત છે.

અમરત્વ લઈને કોઈ આવ્યું નથી. ભલેને અમેરિકાનું નાગરિકત્વ પામ્યા ! અંતે તો બોડિયા બિસ્તરા લઈને, માફ કરશો ખાલી હાથે વિદાય થવાનું છે. આજે આપણે ‘શ્રદ્ધા પૂર્વક’ સ્નેહી જનોને યાદ કરી તેમના અર્પેલા પ્રેમ સાગરમાં હિલોળા ખાઈએ છીએ. આવતીકાલે આપણે પણ વિદાય થઈશું.

જન્મ આપનાર માતા અને પિતા કોને ખબર ક્યાં હશે ?  એ પ્રિતમ, જે તેના પિતા અને માતાનો દુલારો દીકરો હતો, ક્યાં છે ? જુવાનીમાં પ્રેમે નવાજી, દિલના દ્વાર ખટખટાવ્યા હતા.  જેણે આ  સુંદર સંસારને કિલકિલાટ ભર્યું બનાવ્યું હતું, એ પ્રિતમ ક્યાં છે ? જેના આગમનથી દિલ ધડકતું હતું. જેની નિશાનીઓ ચારે કોર ફેલાઈ સંસાર રૂપી બાગને મગમઘતો બનાવી રહી છે. ક્યાં છે  ? ક્યાં છે ? ક્યાં છે  ?

નથી કોઈ ઉત્તર ! આ પ્રશ્ન હમેશા અનઉત્તર રહેવાનો !

હવે ઉત્તર પામવાની ખેવના પણ રહી નથી. બસ આજના આ દિવસોમાં તેમની યાદોની ડોળી સજાવી, તેમના અધુરા રહેલા સ્વપનોને પૂરા કરવાની તમન્ના છે. આંખો મિંચાય ત્યારે તેમની જો મુલાકાત થાય તો સ્મિત ફરકાવી આનંદ વ્યક્ત કરી શકાય.

જરૂરતમંદોને વિદ્યા, અન્ન, કે વસ્ત્ર દ્વારા સહાયક બનવાની કોશિશ કરવાની ઉંડે ઉંડે અભિલાષા સેવી છે. ત્રણ શબ્દોમાં ‘તેરા તુજકો અર્પણ’ની ભાવના સતત દિલમાં ચિનગારી બની જલે છે.

બચપનથી ગુરૂ નાનકની એક વાત હ્રદયને સ્પર્શી ગઈ હતી. ગંગાજીમાં ગુરૂ નાનકજી બે હાથે પાણી ઉલેચી રહ્યા હતા, શ્રાદ્ધના દિવસો હતા. એક કાશીના પંડિતને આશ્ચર્ય થયું.

‘ આપ શું કરો છો’ ?

‘મારા ખેતરોમાં પાણી પહોંચાડું છું’ .

‘અરે, ખેતરોમાં આમ પાણી પહોંચે. કૂવો ખોદો પછી નહેર બાંધી તેમાં પાણી રેડો તો પહોંચે;.

‘ એમ , તો પછી શ્રાદ્ધના દિવસોમાં અંહી રહ્યે તમે તમારા પૂર્વજોને રોટલા, લાડવા અને મિષ્ટાન્ન કેવી રીતે પહોંચાડો છો ?’

કાશીનો પંડિત છોભિલો પડી ગયો.

મારા પ્રિયજનોને યાદ અને લખલૂટ પ્યાર.

હવે શ્રાદ્ધના દિવસોમાં શું કરવું તે વાચકો વિચારે.

Advertisements




દીકરી મોટી થઈ ગઈ

13 09 2018

મમ્મી, તું જરાય સાંભળતી નથી. કહી કહીને થાકી , મને ભીંડાનું શાક ભાવતું નથી. પાછું આજે મને ટિફિનમાં મોકલ્યું હતું ‘. નિલિમાને આસ્થાની વાત કરવાની રીત જરા પણ ગમતી નહી.

આસ્થા આજે ખૂબ નારાજ હતી. મ્હોં ફુલાવીને બેઠી. પપ્પા આવ્યા ત્યારે દોડીને વહાલ કરવા પણ ન ગઈ.

એકની એક દીકરી. લગ્ન પછી બાર વર્ષે તેણે પધરામણી કરી હતી. મમ્મી અને પપ્પાની આંખનો તારો. ચતુર અને ભણવામાં હોંશિયાર. જો જરાક મનગમતું ન થાય તો પારો સાતમે આસમાને ચડી જાય. મા અને બાપ મોઢા પર ગોદરેજનું તાળું મારીને ચૂપચાપ બેસી રહે. જો હોંકારો પૂરાવે કે બે શબ્દ બોલે તો તૈયારી રાખવાની. ઘરમાં ત્રીજુ વિશ્વયુદ્ધ ફાટી નિકળે.

આસ્થા જેમ ઉમરમાં મોટી થતી ગઈ એમ ભણવામાં અવ્વલ નબર લાવતી. શાળાના અને ઘરના વર્તનમાં આસમાન અને જમીનનો ફરક જણાતો. શાળામાં બધા શિક્ષક અને શિક્ષિકાઓની લાડલી તેમજ આજ્ઞા કારી. ્ઘરમાં એકદમ વિરૂદ્ધ.  બધું તેની મરજી મુજબ જ થવું જોઈએ.

મમ્મીને થતું આ દીકરી હજુ તો સોળની નથી થઈ ,આવા હાલ રહેશે તો ? તેના ભવિષ્યની ચિંતા તેને કોરી ખાતી. રહી રહીને પસ્તાવો કરતી , ‘કેવા સંસ્કાર મેં આપ્યા ?’

ખબર નહી કેમ નિરવને હૈયે ટાઢક હતી. તેને વિશ્વાસ હતો ,મ્હોંફાટ, આસ્થા એવું કોઈ કામ નહિ કરે જેનાથી માતા તેમજ પિતાને નીચાજોણું થાય.

કાલની કોને ખબર છે? આજ ,આસ્થાની બેફામ બનતી જતી હતી. તેમાંય જ્યારે શાળામાંથી પ્રથમ નંબરે પાસ થઈ તો નમ્રતાને બદલે ઉદ્ધતાઈએ માઝા મૂકી. મમ્મી તેનાથી સો ગજ દૂર રહેતી હતી. ક્યારે અપમાન કરી બેસે તેનું કોઈ ઠેકાણું નહી.

નિલિમા માત્ર શાઆમાંથી ભણી રહી કે તરત જ નિરવ સાથે તેના લગ્ન લેવાયા હતા> નિલિમાની નાનીને ,દીકરી પાનેતરમાં જોવાની ઈચ્છા હતી. લગ્ન પછી માત્ર બે અઠવાડિયામાં નાનીનો સ્વર્ગવાસ થયો હતો. દાદા અને દાદીનું મુખ જોવા તેમજ લાડ પામવાનું આસ્થાના નસિબમાં ન હતું. નિરવ વાતો કરી કરીને દીકરીને તેમની ઓળખાણ આપતો હતો.

ઝેવિયર્સ  કોલેજમાં દાખલો મળ્યો હતો. આસ્થા ઘર બહાર ખૂબ સુંદર વ્યવહારને કારણે મિત્રમંડળમાં સહુને ગમતી. હાથની પણ છૂટી હતી. આખો દિવસ બહાર રખડી ઘરે આવે એટલે પાછું તેનું પોત પ્રકાશે. ઘરના નોકરો તેને વતાવે નહી. ‘બહેનબા’ કહીને નવાજે. તેની બધી માગ પૂરી કરે.

કોલેજમાં ગયેલી આસ્થા સાથે મમ્મીએ બોલવાનું નહિવત કરી નાખ્યું હતું. ઘરના કામકાજની કે રસોઈ બાબતની કોઈ પણ વાત ક્યારેય મા દીકરી વચ્ચે થઈ ન હતી. જ્યારે એન્જીનિયર થઈ અને મૂરતિયા જોવાનું નક્કી કર્યું , ત્યારે એક વખત રાતના જમતી વખતે મમ્મીએ ,પપ્પાની હાજરીમાં વાત છેડી.

‘ તને કશું ભાન છે’?

મમ્મી સડક થઈ ગઈ. પપ્પાએ પણ ન બોલવાનું ઉચિત સમજ્યું.

‘શું તું બતાવશે તે છોકરા સાથે હું પરણવાની’?

મમ્મીએ ‘ના’ દર્શાવવા માથું ધુણાવ્યું.

‘ શું તારા મોંમા મગ ભર્યા છે’?

પાછું માથું ધુણાવ્યું.

નિરવ નીચું મોં રાખીને જમવાનો સ્વાદ માણી રહ્યો હતો. ખરેખર તો તેનો ડોળ ચાલુ હતો. દીકરીની આવી વાણી તેને અંતરમાં દઝાડતી હતી. બાપ હતો શું બોલે ? હવે કોલેજમાં આવેલી દીકરીને કશુણ ન કહેવાય તે જાણતો હતો. કોઈક વાર તેના દિમાગમાં પ્રશ્ન સળવળતો,” આને પરણનારની” કેવી હાલત થશે ?

એવામાં એક દિવસ આસ્થાએ આવીને એટમબોંબ ફોડ્યો !

‘ મને મારી સાથે એન્જીનિયરિંગનું ભણતા,’ અમર’ સાથે પ્રેમ થઈ ગયો છે’.

રાતનો સમય હતો. મહારાજ વાળુ પિરસી રહ્યા હતા. હજુ તો પહેલો કોળિયો મોંમા મૂકે તે પહેલા બોંબ ફૂટ્યો. નિરવ અને નિલિમાના હાથનો કોળિયો મોઢા સુધી પહોંચી ન શક્યો.

‘તમે બન્ને કેમ આમ પથ્થરની મૂર્તિ બની ગયા ‘?

આસ્થાએ બીજો પાણો ફેંક્યો.

પપ્પાએ સ્વસ્થતા ધારણ કરી, ‘ અરે અમને કઈ રીતે ખુશી પ્રદર્શિત કરવી તેનું ભાન ન રહ્યું.’

ત્યાં સુધીમાં નિલિમાએ પણ હોશ સંભાળ્યા. હસીને બોલી ,’અરે આ તો શુભ સમાચાર છે’.

પછી જાણે સામાન્ય વાત ચાલતી હોય તેમ જમવાના સમયે વાત ચાલી રહી. આસ્થાનો ઉમંગ માતો ન હતો. નિરવ અને નિલિમા બન્ને જણા મુખ પર કોઈ જાતની ઉત્કંઠા બતાવ્યા વગર પ્રશ્નોત્તરી કરી રહ્યા. નિલિમા બને ત્યાં સુધી, હં,  હા, સરસ એવા સામન્ય ઉત્તર આપતી હતી.  તે જાણતી હતી કે જો કોઈ શબ્દ એવો બોલાઇ જાય તો આસ્થાનો ગુસ્સો સાતમે આસમાને પહોંચી જાય. ખૂબ સાવચેતી પૂર્વક બધા સમાચાર સાંભળ્યા.

‘મહારજ ગઈ કાલે લાવેલી તાજી મિઠાઈ લાવો અને થોડીવારમાં તાજો કંસાર બનાવી લાવો અમે બધા દિવાનખંડમાં બેઠા છીએ. ‘

પપ્પાની વાત સાંભળી આસ્થા ઉભી થઈ, તેમને ગળે વળગી. મમ્મીએ ઉભી થઈને તેને મસ્તકે વહાલથી હાથ ફેરવ્યો.

મહારાજે બનાવેલો ગરમા ગરમ કંસાર ખાઈ બધાએ સૂવાની તૈયારી કરી.

“શુભ રાત્રી” બેટા કહીને નિરવ પોતાના સૂવાના રૂમમાં આવ્યો. નિલિમા હાથમાં ગરમ દૂધનો ગ્લાસ લઈને આવી. નિરવને આદત હતી, રાતના સૂતા પહેલા ગરમ દૂધ પીવાની. રોજ કેસર અને ઈલાયચી વાળું હોય . આજે ભારે જમ્યો હતો એટલે નિલિમા સાદુ દૂધ લાવી હતી. આવતાંની સાથે,

” શું આપણે સાચું સાંભળ્યું ” ?

‘કેમ તને શંકા છે’?

‘મને મારા કાન પર વિશ્વાસ નથી ‘.

‘શાંતી રાખ, ઘીના ઠામમાં ઘી પડી જશે.’

બસ પછી તો ‘અમર’ની અવર જવર વધી ગઈ. આસ્થા બધા સાથે હોય ત્યારે પ્રેમાળ વર્તન કરતી. નિલિમા બને ત્યાં સુધી મૌન પાળતી, અમર સાથે ક્યારેક બે ચાર વાક્યની આપલે કરતી. છ  મહિનામાં લગ્ન લેવાના હતા. આસ્થા સાથે બધે જતી. તેને જે જોઈએ તે લેવાનું હતું.

એકની એક દીકરી, જે ગમતું હતું બધું મન ભરીને અપાવ્યું. કોઈ વસ્તુની ના નહી . જે માગે તેના કરતા સવાયુ અપાવે. આસ્થા ખૂબ ખુશ હતી. મનનો ગમતો પ્રેમી પામી હતી.

ઉપરથી ખુશ દેખાતો નિરવ અંદરથી ખળભળી ઉઠ્યો હતો. તેને ‘અમર’ની દયા આવવા લાગી. ખબર નહી  આસ્થા ક્યારે અમર સાથે આથડી પડશે અને તેને ટકાનો કરી મૂકશે. આ ભય તેને સદા સતાવતો. અમર સાથે ખૂબ પ્રેમથી વર્તતો.

નિરવ અને નિલિમાએ ખૂબ સાવચેતી પૂર્વક વર્તન કરી પ્રેમથી દીકરી પરણાવી. ગમે તેમ તો આસ્થા તેમની પુત્રી હતી. લગ્ન પછી કેટલી ઉપાસના કર્યા બાદ મેળવી હતી. પ્રેમ અને લાડથી મોટી કરી હતી. શામાટે ઘરમાં તેનું વર્તન અસહ્ય રહેતું એ પામવાની શક્તિ બન્નેમાં ન હતી.

હસી ખુશીથી નૈનિતાલ ફરીને નવપરણિત યુગલ પાછું ફર્યું. અમરના માતા તેમજ પિતા સુરત રહેતા. અમર મુંબઈની આઈ. આઈ. ટી. માંથી ભણીને અંહીજ રહેવાનો હતો. આસ્થા પણ તેના વર્ગમાં હતી. તેની બુદ્ધિ પ્રતિભાથી અંજાઈને તો આસ્થાએ તેના દિલ પર અડ્ડો જમાવ્યો હતો.

શરૂ શરૂમાં તો આસ્થા કહે તે બધું માનતો. લગ્નના છ મહિના પછી જ્યારે પોતાના વિચાર જણાવતો ત્યારે આસ્થા છણકો કરતી. અમરને ઝઘડો પસંદ ન હતો. ચૂપ રહી પરિસ્થિતિને કાબૂમાં કરી લેતો. અરે ઘરમાં કામવાળીને પણ આસ્થા બરાબર ઝપટમાં લેતી.  અમરનું જીવન જરા હલબલી ગયું.

એક વખત નિરવ અને નિલિમાને ત્યાં જમવા આવ્યા હતા ત્યારે સમય જોઈને નિરવને વાત કરી. નિરવે અષ્ટં પષ્ટં સમજાવી વાતને વાળી લીધી.  રાતના  નિરવે નિલિમાને વાત કરી.  નિલિમાના પેટમાં તેલ રેડાયું .

ત્યાં તો સમાચાર મળ્યા કે આસ્થાને બાળક આવવાનું છે. પાછા સહુ તેને લાડ કરવા માંડ્યા. આસ્થાને તો ભાવતું તું ને વૈદે કીધું. આસ્થા પાણી માગે ને દૂધ હાજર. અમરના મમ્મી તેમજ પપ્પા આવ્યા. ખોળો ભરવાનો પ્રસંગ રંગે ચંગે ઉજવી ઘરે પાછા ગયા.

આસ્થાએ કહ્યું, ‘એ પિયર બાળકના જન્મ વખતે નહી આવે’ !

તેણે મમ્મીને પોતાને ત્યાં બોલાવવાનું નક્કી કર્યું. નિલિમાના હાંજા ગગડી ગયા. તેને જરા પણ મન ન હતું . આસ્થા જમાઈબાબુના દેખતા પોતાની બેઈજ્જતી કરે તે તેને માન્ય ન હતું. નિરવને પણ મન ન હતું. અમરને ના કેવી રીતે પડાય ?

‘બાંધી મુઠ્ઠી લાખની’, જેવી હાલત હતી.  મન મક્કમ કરીને નિલિમા ગઈ. પાંચ દિવસ હોસ્પિટલમાં રહીને સુંદર મજાની, ‘ભક્તિ’ને લઈ આસ્થા ઘરે આવી.

આસ્થા તેનું મુખ જોતાં ધરાતી નહી. તેને માટે રાતનો ઉજાગરો પોતે કરતી. મમ્મી પાસે મનભાવતી રસોઈ બનવડાવતી. અમર દિવસે તો ઘરમાં હોય નહી એટલે બધું ચૂપચાપ કરતી. રાતના બન્ને જણાને ભક્તિ સાથે સમય ગાળવા મળે એટલે કામ આટોપી સૂવાના કમરામાં જતી રહેતી.

અઠવાડિયા પછી એક દિવસ રાતના નિલિમાના કમરામાં આસ્થા આવી, એક પણ અક્ષર બોલ્યા વગર માને વળગી પડી.

બીજે દિવસે સવારે બધા સૂતા હતા ત્યારે નિલિમાએ ,નિરવને ફોન કર્યો,’આપણી દીકરી મોટી થઈ ગઈ’!





અભિગમ

28 08 2018

ગમન, આગમન અને અભિગમ ત્રણેય જીવનમાં કાયમ નથી. આપણે આ જીવનમાં આગમન કર્યું, ‘આપણી મરજીથી નહી!’  આગમન કર્યું, તેથી ગમન નિશ્ચિત છે. ‘આપણી મરજીથી નહી’! જો આપણે ‘અભિગમ’ ,જે સ્વના હાથમાં છે તેનો સાચો રાહ અપનાવીશું તો ,યાદ રાખજો જીવનમાં મંગલતા છવાઈ જશે.

કોને ખબર કેમ શિખા જન્મી ત્યારથી કદાચ પૂર્વ જન્મના સંસ્કાર લઈને આવી હશે ! તેણે બચપનથી અભિગમ શબ્દનો ઉચ્ચાર કે અર્થ પણ નહી જાણ્યો હોય. સુંદર વર્તન હતું. રડવાનું નામ નહી. ભૂખ લાગી હોય ત્યારે મોંમા અંગુઠો નાખતી. મમ્મી તેને ચૂપ જુએ એટલે સમજી જાય, અંગુઠો કાઢીને અમૄતનું પાન કરાવે. તેના મુખ પર કાયમ એક એવી સુરખી પ્રસરેલી જણાય કે તેને જોનાર  મોહી પડે.

પિતાજી તો દુકાનેથી આવે કે સહુ પહેલાં તેને ખોળામાં બેસાડી તેના મસ્તક ઉપર વહાલથી હાથ પસવારે. શિખા બે હાથ ઉલાળે ,પગેથી નાચ કરે અને પિતાને જોઈ ખિલખિલાટ હસે. તેમનો દિવસ ભરનો થાક ઉતરી જાય. બાળપણ, શૈશવકાળ અને જુવાની આંખ મિંચીને ઉઘાડીએ ત્યાં વિદાય થઈ જાય છે. અણસમઝ, અલ્લડતા અને આભા પાછે પગલે જાય અને જુવાની પ્રવેશ કરે. શિખા સ્વાભાવે એવી કે કોલેજના છોકરાઓ સાથે ખપ પુરતું બોલે. એટલે પ્રેમ લગ્ન નો સવાલ પેદાજ ન થયો. માતા પિતાએ સુખી ઘર જોઈને પરણાવી.

પરણતા પહેલાં છોકરો હોય યા છોકરી ખૂબ અલગ જણાય. હકિકત ત્યારે પર્દાફાશ કરે જ્યારે સાથે રહેવાનો સમય આવે. સાગરનું પણ તેવું જ થયું. ખૂબ તુંડ મિજાજી હતો. માતા પિતાએ બે બહેનોના ભાઈને બરાબર ‘ફટવ્યો’ હતો. બહેનો એ તો જન્મ ધર્યો ત્યારથી જોયો હતો. સહુથી નાનો હતો ઘરમાં. વળી હતો કુળદીપક! હવે આ દીપક જલે તો અજવાળું ફેલાવે ને ?

પૈસાપાત્રનો નબીરો શિખા જેવી સુંદર, ગુણિયલ પત્નીને લાવ્યો. તેનું પોત પ્રકાશતા વાર ન લાગી. સિતાએ અગ્નિપરિક્ષા આપી પોતાની પવિત્રતા પુરવાર કરી હતી, માત્ર એકવાર. શિખાને તો રોજની થઈ ગઈ. સાગર કોઈ પણ ભોગે સમજવા તૈયાર ન હતો. શિખાનું રૂપ તેનું આકર્ષણનું મધ્યબિંદુ હતું ,માત્ર ગરજ ટાણે. બાકી ભાઈ હતા કૂતરાની પૂંછડી જેવા. વળી શિખા પર શંકા કરે તે નફામાં .

શિખા સુંદર વર્તનને કારણે કુટુંબમાં સનમાન પૂર્વકનું સ્થાન પ્રાપ્ત કરી શકી હતી. તેના હોઠ ઉપર સ્મિત સદા વિલસતું જણાય. તેણે ઘણા પ્તયત્નો કર્યા સાગરની મનઃસ્થિતિનું કારણ શોધવાનો. એક તો નાનો હતો ઘરમાં. બીજું ખૂબ લાડમાં તેનો ઉછેર થયો હતો. તેનો બોલ ઉથાપવાની કોઈનમાં તાકાત ન હતી. ટુંકમાં કોઈ પણ જાતની શિક્ષા કે સભ્યાતાનો સદંતર અભાવ ! બહેનો પરણીને સાસરે ગઈ હતી. સાગર માતા, પિતા અને બહેનો સામે સભ્યતા દાખવતો.

તેના તુંડ મિજાજ અને આછકલાપણાનો અહેસાસ બારણું બંધ થાય ત્યારે પ્રકાશમાં આવતા. કુળદીપક પ્રગટે તો ઉજાસ રેલાવે ને ? શિખા સ્મિત દ્વારા પ્રતિકાર કરતી, જેને કારણે તે ખૂબ ઉશ્કેરાતો. શિખાએ પોતાની જાત સાગરને અર્પણ કરી હતી. સામેથી કોઈ ચિન્હ જણાતા ન હતાં. નિરાશ થાય તે શિખા નહી. માનસ શાસ્ત્ર લઈને એમ.એ. કર્યું હતું. નિરાશાને નજીક ઢુંકવા દેતી ન હતી. કઈ માટીમાંથી શિખા બની હતી !

શિખાએ પોતાના બાળપણના મિત્ર વિકાસનો આશ્રય લીધો. પોતાના દિલની વાત જણાવી. વિકાસ અને શિખા બચપનના ગાઢ મિત્ર હતા. પરણવાનું તેમને જરા પણ જરૂરી લાગ્યું ન હતું. બાળપણમાં ભણતા સાથે ગમ્મત કરતા અને કોલેજમાં પણ સાથે ભણ્યા. વિકાસને વિમી સાથે પ્રેમ થયો. ખુલ્લા દિલે વિકાસે વિમીને જણાવ્યું ,”હું અને શિખા મિત્રો છીએ”. જરા પણ ગેર સમજ કરતી નહી. વિમી, વિકાસને ઓળખી ગઈ હતી. તેને શિખા સાથે મૈત્રી કબૂલ હતી.

સાગરને ઈર્ષ્યા કરાવવા, જ્યારે સાગર બપોરે ઘરે જમવા આવે ત્યારે કોઈ ને કોઈ બહાને ગેરહાજર હોય. સાગરને ગમતું નહી, પણ જાણતો હતો શિખાને તે રાતના હેરાન કરે છે તો શિખા બોલ્યા ચાલ્યા વગર દિવસે તેને અવગણે છે. જેને કારણે સાગર છંછેડાતો પણ સામેથી પ્રતિકાર ન મળતાં થોડીવારમાં નરમ ઘેંસ જેવો થઈ જતો.

એ પળનો શિખા લાભ ઉઠાવતી. સાગરને તે પળે કરગરવું પડૅ તેવી પરિસ્થિતિનો સામનો કરવો પડતો. શિખા તેની પાસે ભૂલ કબૂલ કરાવતી અને પછી બન્ને પતિ પત્ની એક બીજામાં ગુંથાઇ જતા. સાગર જરા નરમ પડવા માંડ્યો હતો. હજુ પણ કૂતરાની પૂંછડી જેવો સ્વભાવ છોડતો નહી. શિખાએ વિકાસને ઘરે બોલાવવાનું ચાલુ કર્યું. રાતના સમયે વિકાસને ઘરે જવાની કોઈ ઉતાવળ જણાતી નહી. તેની પત્ની વિમી બીજી પાળીમાં નોકરી કરતી હોવાથી રાતના ૧૧ વાગે ઘરે આવતી. વિકાસને તો શિખાની માદ કરવી હતી.

સાગર ઘણીવાર છંછડાતો પણ બોલી શકતો નહી. !  આજે સાગરની કમાન છટકી. રોજ રોજ જો પરાયો મર્દ કોઈના ઘરે પણ આવે તે ઘરનાને તો ન જ ગમે પણ પતિ, તેનો તો ગુસ્સો સાતમે આસમાને જાય. દસેક દિવસ તો સાગરે વિકાસની અવગણના કરી. તેના ગયા પછી શિખા પર તડૂક્યો.

‘આ વિકાસ તાર સગલો છે ?”

“કેમ તને એવું લાગ્યું”?

“રાત પડે અંહી શું કરે છે”?

“સાગર તું જાણે છે, વિકાસ અને હું બાળપણના મિત્રો છીએ”.

” હં, તો અંહી શું છે, મારી ઘરે”?

” અરે, તેને એક પ્રોજેક્ટ પર કામ કરવાનું છે. જેમ સ્ત્રી મિત્રની  મનોભાવના  વ્યક્ત કરવાની છે”.

” તો કેમ એની બૈરી નથી “?

“બૈરી મિત્ર કહેવાય”?

હવે સાગરને મનમાં વિજળી ઝબૂકી, “બૈરી મિત્ર કહેવાય”?

તીર નિશાના પર લાગ્યું હતું. સાગર જમવાનું જેમ તેમ પુરું કરી પોતાના રૂમમાં આવ્યો. વિકાસ અને શિખા હજુ વાતચીત દ્વારા પ્રોજેક્ટની ચર્ચા વિચાણા કરી રહ્યા હતા. વિમીનો ઘરે આવવાનો સમય નજીક હતો. વિકાસ રાતની પાળીને કારણે કાયમ તેને લેવા જતો.

જતા ,જતા શિખાને કહેવાનું ન ચૂક્યો,’આજે સાગરને સંભાળી લે જે”.

શિખા સાગરના મનોભાવ વાંચવામાં સફળ નિવડી હતી.

વિકાસ નિકળી ગયો. વિમીને ગાડીમાં વાત કરી રહ્યો હતો. જો આજે કદાચ સાગરનું હ્રદય પરિવર્તન થાય તો નવાઈ નહી.

‘કેમ એવું શેના પરથી લાગ્યું’ ?

શિખા એક વાક્ય બોલી, તે સાગરને ઝણઝણાવી ગયું.

‘કયું”?

“શું પત્ની મિત્ર કહેવાય”?

સાચે જ શિખા જેવી બેડરૂમમાં પહોંચી ત્યારે શબ્દને અવકાશ જ ન રહ્યો !





અધિક માસ જેઠ સુદ બીજ, વિ. સં.૨૦૭૫

18 05 2018

 

 

 

 

 

 

 

 

 

દર ત્રણ વર્ષે આવતા અધિક માસની આજે બીજ થઈ.

શું શું અધિક કરશો?

૧. અધિક પ્રભુના ગુણગાન , ભજન અને સ્તુતિ.

૨. અધિક પ્રભુનું નામ સ્મરણ. (માનસિક)

૩. અધિક યોગ્ય વ્યક્તિ યા સંસ્થાને દાન.

૪.  અધિક પ્રેમ સર્વે કુટુંબીજનોને સ્વાર્થ યા આસક્તિ વગર.

૫.  અધિક સત્કાર્ય.

૬.  અધિક મનોવિશ્લેષણ.

૭.  અધિક આંતર્મુખતા.

૮.  અધિક સત્સંગ.

૯.  અધિક    યોગની સાધના.

અધિક, અધિક ,અધિક ફળની આસક્તિ વગર.  ફળની ખેવના સાથે કરેલું

કોઈ પણ કાર્ય વ્યર્થ.

નવધા ભક્તિ સમ નવ પગથિયા. માનો ન માનો અધિક આત્મ સંતોષ

જરૂર પામીશું. બાકી તો “કર્મણ્યવાધિકારસ્તે મા ફલેષુ કદાચન .”

 

ચંદ્રમાસ દરમિયાન સૂર્ય રાશિ બદલે નહિ તો તે માસને અધિકમાસ કહે છે.

આથી જે માસમાં સંક્રાંતિ ન થાય અર્થાત સૂર્ય રાશિ ન બદલે તે માસને અધિક માસ

કહેવામાં આવે છે. અધિક માસની પદ્ધતિ દાખલ કરવાનો આશય ઋતુમાન અર્થાત

સાયન વર્ષ જોડે સંબંધ રાખવાનો છે. આમ ન હોત તો આપણા ઉત્સવો દરેક ઋતુમાં

ફર્યા કરત. એક જ નામના બે માસમાંનો પહેલો મહિનો અધિક ગણાય છે.

“ગીતા”માં કૃષ્ણ ભગવાન કહે છે, ”  પુરૂષોત્તમ માસ મને ખૂબ પ્રિય છે.

 

 





હાથમાં લીધું

15 05 2018

જ્વાલા આજે ખૂબ ખુશ હતી. કેમ ન હોય ? પહેલીવાર મા બનવાના સમાચાર ડોક્ટરે તપાસ દરમ્યાન આપ્યા હતા. જ્વલંતના મોટાભાઇને ત્યાં દસ વર્ષથી પારણું બંધાયું ન હતું. એમાંય જ્યારે ખબર પડી કે તેને જોડિયા બાળક છે ત્યારે જ્વાલાની ખુશી હતી તેના કરતાં બમણી થઈ. મનમાં કરેલો નિર્ણય પાકો કર્યો.
જતિન અને જલ્પા તો ખુશીના માર્યા પાગલ થઈ ગયા. જલ્પા ખૂબ કલાઓની જાણકાર હતી. સહુ પ્રથમ જ્વાલાના’ખોળો ભરવાની’ રસમની પાર્ટીની તૈયારીમાં લાગી ગઈ. લોકો મોંમાં આંગળા નાખતા રહી ગયા. દેરાણી અને જેઠાણીનો પ્યાર જોઈ ચકિત થયા. જલ્પા અને જ્વાલા એ આગ્રહ કરી આબુ પરના ‘દેરાણી જેઠાણી’ના ગોખલા જોવા જવા માટે ઘરના સહુને તૈયાર કર્યા.
જઈને આવ્યા પછી જ્વાલાથી બહુ કામ થતું નહી. બે બચ્ચાને કારણે તેને બહુ તકલિફ પડતી. જલ્પાએ તેને પથારીમાંથી ઉઠવા ન દીધી. ખૂબ પ્રેમ પૂર્વક માવજત કરી. જેથી બન્ને બાળક તંદુરસ્ત આવે. ચંદન બહેનને તો બોલવાનો મોકો જ ન મળતો. જલ્પા મોટી વહુ ઘરનો દોર સંભાળીને બેઠી હતી.
આજે રાતથી જ્વાલાને સુખ લાગતું ન હતું. પહેલીવાર હતું એટલે ચંદન બહેન જાણતા હતા ,બાળક આવવાને સમય તો લાગશે. તેમણે આધન મૂકીને સરસ મઝાનો કંસાર બનાવ્યો. જ્વાલા ખાવામાં ચીકણી હતી. પણ બાળકો માટે ક્યારેય રકઝક કરતી નહી. જ્વલંતના મમ્મા જે પણ આપે તે પ્રેમથી ખાતી. જ્વલંતના કુટુંબમાં પહેલી સુવાવડ સાસરે કરવાની હોય. સંયુક્ત કુટુંબ હોવાને કારણે આધુનિકતાનો વાયરો ઘરમાં કોઈને અડ્યો ન હતો. જ્વાલાએ કોઈ પણ જાતની ઝીઝક વગર માન્ય રાખ્યું.
રાતના બે વાગે જ્વલંતને ઉઠાડ્યો.  ‘ઉઠ, મારે અત્યારે હોસ્પિટલ જવું પડશે’. મમ્મીએ પણ કહ્યું તું .જ્વાલાને લઈને હોસ્પિટલ જા. અમે સવારે આવીશું’.
સવારે હોસ્પિટલ પહોંચ્યા ત્યારે જ્વાલા થોડા વખતમાં સમાચાર આપશે એમ ડોક્ટરે કહ્યું. બધા બહાર બેઠા હતા . અચાનક અંદરથી રડવાનો અવાજ આવ્યો. બે સુંદર દીકરીઓનો જન્મ થયો. જ્વાલાનો નિરધાર મજબૂત બન્યો.  કલાક પછી બન્ને દીકરીઓને સરસ મજાની ચાદરમાં લપેટી જ્વાલાની બન્ને બાજુ મૂકી. જ્વાલા ઘડીમાં ડાબી બાજુએ તો ઘડીમાં જમણી બાજુએ જુએ.
મનોમન કાંઇ નક્કી કર્યું. પહેલો જ્વલંત આવ્યો. બન્નેને વારાફરતી ઉંચકી વહાલ કર્યું. પછી મમ્માજીએ અંતરના આશિર્વાદ આપ્યા. હવે જતિન અને જલ્પા આવ્યા. બન્ને દીકરીઓને વારાફરતી જોઈ રહ્યા. કોને પહેલાં ઉચકી વહાલ કરીએ ?
જલ્પાએ જમણી બાજુ વાળીને જેવી હાથમાં લીધી કે જ્વાલા બોલી ઉઠી. “ભાઈ અને ભાભી એ તમારી”.
“જ્વલંત ઉદાહરણ” , જ્વલંત હસતે મુખે નિહાળી રહ્યો !




હે શબ્દ માતા

6 04 2018

સારથી –સ્વાર્થી,

બધા જ અક્ષર અકબંધ છે. માત્ર જગ્યાની ફેરબદલી  થઈ ગઈ છે ! છે ને કમાલ. આ જીવન પણ એવું જ છે. માત્ર હેરાફેરી અક્ષરની. જુઓને આજકાલની વહુ,

“મારા દીકરાને તમે સંભાળો, સાસુમા” ,

“તમારા દીકરાને હું સંભાળીશ “.

શબ્દો એના એ જ છે. અર્થ કેટલો બધો ગહન !

દિમાગ કામ ન કરે! શબ્દોમાં કેટલી તાકાત છે ?

દીકરીને ભલે કાંઇ ન આવડે , ભણાવીને ?

‘વહુ, તને તારી મા એ શું શિખવ્યું . વકિલ થઈ તો શું ધાડ મારી ‘?

આ લેખ દ્વારા સૂતેલાને જગાડવાનો ઈરાદો છે. જાગેલાંને જો જગાડી શકાય તો તમારી ગુલામી કરવા તૈયાર છું.

હમણા –મહેણાં, છે ને આસમાન અને ધરા જેટલો ફરક!

કમાલ — કલમ , જોઈ આ કલમની કમાલ. ભલે કમપ્યુટર પર લખ્યું જેને કારણે તામારા સુધી જલ્દી પહોંચ્યું !

૨૧મી સદીમાં ‘મા શારદા’ની ઉપાસના જેવા શબ્દો હાસ્યસ્પદ લાગે છે. એના શબ્દો, અક્ષરો બધાની સાથે આ અવળચંડી માનવજાત ચેડાં કરી રહી છે. આજના સાક્ષર ગણાતા ગુજરાતીના પંડિતોએ “હ્રસ્વ ઇનો છેદ ઉડાડી દીધો ?”  ગુજરાતી ભાષા લખવાની બધે “દીર્ઘ ઈનો વપરાશ કરવાનો” !

પાછાં ઉપરથી સુફિયાણી વાતો કરશે, ‘જમાનો બદલાયો છે’ ! આ વાક્ય મને કાંટાની જેમ ચૂભે છે. વિચારો, જમાનો બદલાયો છે કે ,’હે માનવ તારી વિચાર શૈલી બદલાઈ છે’ ?

સદીઓ પહેલાં સૂરજ પૂર્વમાંથી ઉગતો હતો, આજે ક્યાંથી ઉગે છે ?

નદી પર્વતમાંથી નિકળતી , સમુદ્રને મળતી, આજે શું ઉલ્ટી ગંગા વહે છે ?

કોઈ પણ મા, બાળક દીકરો હોય કે દીકરી પોતાના ગર્ભમાં નવ મહિના પોષે છે, શું આજે નવ દિવસ કે બે મહિનામાં જન્મ આપે છે ?

જમીનમાં રોપેલું કોઈ પણ બી અંકુર ફૂટે ત્યરે ભોંય ફાડીને ઉપરની દિશામાં જ આવે છે’ !

હવે જમાનો ક્યાં બદલાયો ? માણસની વિચાર કરવાની રીત બદલાઈ, જીવનમાં કોને પ્રાધાન્ય આપવું તે નિયત બદલાઈ, ભૌતિકતામાં આળટતા માનવનું આચરણ બદલાયું.  શાને જમાનાને દોષ આપવો ? પોતાની નબળાઈ છતી કરી હજુ સુધરવાનો માર્ગ મોકળો છે !

જુઓને શબ્દની જોડણીમાં પણ તેણે ટાંગ અડાવી ! અરે ખોટું આવડે તો ખોટું લખો પણ આમ બેહુદું વર્તન શામાટે ? તેમને પૂછીએ ‘માતા કોને કહેવાય ? પિતાની પત્નીને. તો પછી માતાને પિતાની પત્ની યા બાપની બૈરી તરિકે બોલાવો ! શો ફરક પડે છે. અર્થ તો એક જ છે. જ્યાં સુધી મારું દિલ અને દિમાગ કબૂલ નહી કરે ત્યાં સુધી ‘ખોટું એ ખોટું ‘ રહેવાનું ‘. એ વિદ્વાનોની ગણતરીમાં કે હરોળમાં બેસવાનો મારો કોઈ ઈરાદો નથી. મને મારી હેસિયત ખબર છે. એક સામાન્ય વ્યક્તિ જે જીવન ‘બસ જીવી’ રહી છે. વ્યર્થ નથી જવા દેવું માટે હમેશા ઉદ્યમશીલ છે.

“ખોટું સહેવાતું નથી, સાચું કહ્યા વગર રહેવાતું નથી !”

કોની રજાથી ? કોના કહેવાથી ? એ લોકોને ભાષા સાથે આવી રમત રમવાનો ઈજારો કોણે આપ્યો ? હા, મારી ભાષા લખવામાં અગણિત ભૂલો થાય છે. માટે શબ્દકોષ વસાવ્યો છે. ખૂબ સાવચેતીથી લખું છું. પણ ભાષા સાથે આવી વાહિયાત રમત !

વાણિયાની દીકરી, સંજોગોને કારણે ‘મા શારદાને શરણે શાંતિ પામી’ ! ‘માએ ચરણમાં વસવાની રજા આપી. ‘  બસ, હે શારદે મા તારો ઉપકાર મરણ પર્યંત માનીશ.

શબ્દ દ્વારા મનની તેમજ દિલની અભિવ્યક્તિ એ એક પ્રકારની પૂજા છે. જે ગુજરાતી ભાષાના શબ્દે શબ્દમાંથી નિતરે છે.

‘મીઠું’ ખારું છે. પણ ઉચ્ચાર કરો તેની મધુરતા જણાશે. તેના વગરનું અન્ન સ્વાદ વગરનું લાગશે.

‘ગોળ’ ગળ્યો છે. ગોળ નથી’ !

મા’ એક જ  અક્ષરનો શબ્દ છે.   ‘મ’, જેણે કાનાની સહાયતા લીધી છે. ‘કાનો’ જેને સહાય કરે તેની મધુરતા અવર્ણનિય બની જાય ! આ છે ગુજરાતી ભાષાની કમાલ !

આપણી માતૃભાષાને ઊની આંચ પણ નહી આવે. હજારો વર્ષો જૂની આપણી સંસ્કૃતિ જળવાઈ રહી છે.

માતૃભૂમિ, માતૃભાષા અને માતાના આપણે જન્મો જન્મના ઋણી છીએ.

 





ટોકો*****ટેકો

24 03 2018

 

 

 

 

 

બન્ને શબ્દમાં બધું જ સરખું છે. એકમાં કાનો અને માત્રા છે જ્યારે બીજામાં માત્ર માત્રા છે. જેને કારણે અર્થમાં આસમાન જમીનનો ફરક મહેસૂસ થાય છે. કોઈને ‘ટોકો” અને કોઈને ‘ટેકો’ આપો. માનવમાંથી દાનવ બની શકે. બીજો માનવમાંથી દેવ બની શકે. દરેકના જીવનમાં એવી ઘડી જરૂર આવે જ્યારે કોઈને ટેકો આપી શકીએ યા કોઈનો ટેકો લઈ શકીએ.

ટોકવાનો અનુભવ આપણે સહુએ કર્યો હશે. જો કોઈ ટોકે તો કેટલાને ગમશે ? કેટલો સીધો અને સાદો કાયદો છે. જો કોઈ ટોકે તો ન ગમે તો પછી કોઈને પણ ટોકવાનો કોઈ અર્થ ખરો ? અરે નાનું બાળક હજુ માંડ બોલતા શિખ્યું હશે તેને પણ જરા ટોકી જો જો. તમારી પાસે નહી આવે ! તેને સમજાવવાની આખી પ્રક્રિયા અલગ છે.

હવે ચંપલ પહેરીને ઘરમાં ન ફરાય ,તે વાત આવનારને ટોકવાને બદલે તેનું બોર્ડ બનાવી એવી રીતે મૂક્યું હોય કે આંગતુકની નજર તેના પર પડે. બોલો, ટોકવાની જરૂર ખરી. છતાં પણ ઘણાને ત્યાં જૈએ અને અંદર આવીએ તે પહેલાં, “તમારા ચંપલ યા બૂટ કાઢી નાખજો”. શબ્દોથી તમારું સ્વાગત થાય ! તરત જ મનમાં ધસી આવે ,’શામાટે અંહી આવ્યો ?’ જરાક ધીરજ રાખી હોત યજમાને તો તમે દરવાજામાં પડૅલા જૂતા જોઈ સમજી ગયા હોત !

મોટે ભાગે ટોકવાથી વ્યક્તિનું અહં ઘવાય છે.  ઘણિવાર અહં ઘવાતા કરતાં  વ્યક્તિને થાય , જરા ધીરા પડો મારું વર્તન જુઓ તો ખરા પછી યોગ્ય ન લાગે તો કહેજો.

મારા મિત્રને ત્યાં જાંઉ, તેને નાના બાળકો ચે. હજુ તો ઘરમાં પગ નથી મૂક્યો ત્યાં, એય મારા બાળક માટે ચોકલેટ લાવ્યો હોય તો આપીશ નહી. તેને ખાંસી થઈ છે’. હવે મિત્ર તરિકે હું ચોકલેટ ક્યારેય નથી ખરીદતી, કારણ સહજ છે. દરેક માતા અને પિતાને બાળક માટે ચોકલેટ કોઈ પણ લાવે તે પસંદ નથી. પેકેટમાંથી એવી સરસ રમત નિકળી કે બાળક હાથમાં આવતાની સાથે રમવામાં મશગુલ થઈ ગયું.

ઉતાવળને કારણે પ્રતિભાવ રૂપે તેનું વર્તન યા બોલવું સહજ નથી હોતું. આવનાર વ્યક્તિને તે અયોગ્ય જણાય છે. ધારોકે હું તમારે ત્યાં આવી અને ચમચીને બદલે હાથેથી ખાંઉ તો તમને કદાચ ન રૂચે. એ સમયે ટોકવાને બદલે પ્રેમથી કહી શકાય, ‘શાક રસાવાળું છે. એક ચમચી દૂધપાક માટે છે. તમને બીજી આપું ? એમાં આવનાર વ્યક્તિનું માન સચવાય અને તમારી ઈચ્છા પ્રદર્શિત થાય’.

તેને બદલે , તમને ખાવામાં શિસ્ત નથી આવડતું. ચમચી આપી છે, જોવા માટે નહી. ઉપયોગ કરવા માટે !’ તમે જ કહો કઈ રીત અપનાવવા જેવી છે. આપણે કાણાને કાણો ન કહી શકીએ. તેનું સ્વમાન ઘવાય. પણ પ્રેમથી પૂછી શકીએ શાને કારણે આંખમાં તકલિફ થઈ.  તે વ્યક્તિ ઉમળકાભેર  થઈ ગયેલા પ્રસંગનું કદાચ ૨૫મી વાર પુનરાવર્તન કરતં હશે. તે પણ હોંશથી.

મારી બાજુમાં ચાલતી યુવતી ઉંચી એડીના ચંપલને કારણે પડી ગઈ. હાથનો ટેકો આપી ઉભી કરી. આભારની લાગણિ તેની આંખોમાં સ્પષ્ટ જણાશે. મોઢેથી ‘થેન્ક યુ’ શબ્દ પણ સરી પડે. ચાર આંખ મળે અને સ્મિતની આપ લે થાય. કોઈ પણ જાતની પહેચાન વગર. આ છે ટેકો ! ખૂબ સામાન્ય વાત હતી. ધંધામાં ખોટ ખાનારને થોડી મદદ કરી, પૈસાનો ટેકો આપી ઉભા કરી જો જો. તમારું ઋણ જીવનભર નહી ભૂલે. જો વ્યક્તિ સમજુ અને શાણી હશે તો સમય આવે બીજા કોઈને પણ જીંદગીમાં ટેકો આપી પગભર થવામાં મદદ કરશે.

કારણ ભલે, નજીવું હોય યા મોટું.  ટેકો ખૂબ ચેપી રોગ છે. એકવાર જો સાંપડ્યો હોય તો તેની અસર ચાલુ રહેવાની. જેને પણ ટેકો પ્રાપ્ત કર્યો હોય તે બીજાને આપવા હમેશા ઉત્સુક હોય !

તા. ક.  ઉપરના બન્ને ચિત્રોમાંથી તમારું મનગમતું કયું ?   જરૂર જણાવશો.