ઉત્તર

19 12 2017

આજે ‘યાચના’ દુઃખી હતી, દિલગીર હતી કે નાસીપાસ કાંઇ સમજમાં આવતું ન હતું. લગ્ન થયાત્યારે ખૂબ નાની તો ન કહેવાય પણ ૨૦ વર્ષની હતી. દુનિયાદારીની કોઈ ગતાગમ હતી નહી. યોગેશના ગયા પછી પોતાની સહેલી અચલાની સાથે રહેતી હતી. અચલા ક્યારેય પરણી ન હતી. યાચના અને અચલા બાળપણની સહેલીઓ . બે તન એક મન. યોગેશ હતો ત્યારે ત્રણેની ત્રિપુટી સાથે જ હોય, જાણે અચલા ,યાચના સાથે આણામાં ન આવી હોય. યોગેશ પણ અચલા સાથે ભળી ગયો હતો. તેમાં અચલા ‘બાળકોની ડોક્ટર’ હતી. પોતાના ક્ષેત્રમાં દિલ દઈને કામ કરવું હતું તેથી પરણી પણ ન હતી.

યોગેશ ૬૦ વર્ષની ઉમરે નાનીશી માંદગી ભોગવીને વિદાય થયો ત્યારે યાચનાને માથે આભ ટૂટી પડ્યું હતું. યોગેશના રાજમાં મહારાણીની જેમ મહાલતી હતી. બન્ને દીકરાઓ આગળ ભણવા અમેરિકા ગયા અને ત્યાં સાથે ભણતી અમેરિકન છોકરીઓ સાથે પરણી ગયા. યાચના અને યોગેશ દર વર્ષે આવતાં . પૌત્ર અને પૌત્રીઓને રમાડી મહિનામાં પાછા ઘર ભેગા થઈ જતા હતા.

અચલાને તો પોતાની ‘કરિયર’ બનાવવી હતી.  ડોક્ટર એટલે કોઈ રૂકાવટ પણ ન નડી. બાળકોની નિષ્ણાત હોવાને નાતે યાચનાના બાળકોની સંભાળ સારી લેવાઈ હતી . દિવસો અને વર્ષો પાણીના રેલાની જેમ સરી ગયા. યાચનાને બે બાળકો થયા પછી જ્યારે ત્રીજી વાર સારા દિવસો રહ્યા ત્યારે યોગેશે કહ્યું, ‘બે બાળકો બસ’.

યાચના અને યોગેશ લગ્ન પછી શહેરમાં આવીને વસ્યા હતા. બન્નેની પાસે કોલેજની ઉપાધિ હતી. યાચના એ આજથી ૩૦ વર્ષ પહેલાં કમપ્યુટર સાયન્સમાં એમ.એસ.સી. કર્યું હતું . યોગેશ ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ હતો.  બે બાળકો હતા ત્યારે ઘરમાં એક બહેનને રાખી લીધા હતા, જે બાળકો પણ સંભાળે અને રસોઈ કરે. બાળકોતો મોટા થઈ ગયા. યશોદા બહેન ઘરની વ્યક્તિ થઈ ગયા હતા. જાણે બાળકોને દાદીમા મળ્યા. હવે જ્યારે ત્રીજાના આગમનની એંધાણી જણાઈ ત્યારે યોગેશ અને યાચના બન્ને ચોંક્યા. મહિના દરમ્યાન આવતા મોટા પગાર કોને ન ગમે? જીવનમાં અને કામમાં બન્ને ઠેકાણે, સ્થાયી થયા હતા. જો ઘરમાં નાનું બાળક આવે તો યાચનાને ઘણી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે. આ સમયે યાચના હવે કોઈ ભોગ આપવા તૈયાર ન હતી.

યોગેશે ,યાચનાને પટાવી જેને કારણે આવનાર બાળકને દુનિયામાં આવવાના વિસા ન મળ્યા. યાચનાને તે વખતે બહુ સમઝ ન પડી કે આ પાપ કહેવાય, કે આ સાચું તેમ જ સારું કાર્ય નથી. યાચના ભણેલી ગણેલી જરુર હતી. પહોંચેલી નહી !  યોગેશને મન તો આની કોઈ વિસાત ન હતી. તે આમ મસ્ત રામ હતો. બે બાળકો હવે ત્રીજા અને ચોથા ધોરણમાં ભણતા હતા. યશોદા બહેન ઘરની વ્યવસ્થા સાચવતા હતા. જીવનમાં શિસ્ત અને નિયમિતતા આવી ગયા હતાં.

યોગેશ અને યાચનાને કામ માટે બહારગામ જવું પડે તો પણ તેમનામાં બાળકોની સાચવવાની ક્ષમતા હતી. જ્યારે યોગેશ અને યાચનાએ આ નિર્ણય કર્યો ત્યારે તે વાત અચલાથી છુપાવી હતી. ઘરમાં પણ કોઈને જાણવા દીધી ન હતી. બન્નેના માતા અને પિતા અજાણ હતા. અચલાએ જો આવત જાણી હોત તો ,યાચનાને સમજાવી શકી હોત કે હવે થઈ ગયું છે તો બાળકને આ જગે આવવા દે. હવે તકેદારી રાખવાની કે ઓપરેશન કરાવી લેવાનું જેથી ભવિષ્યમાં આવું ફરીથી ન બને.

હવે આવનાર બાળક દીકરો હતો કે દીકરી તે પણ એ અવસ્થામાં જાણવું મુશ્કેલ હતું. ખરું પૂછો તો બેમાંથી એકેયને કોઈ ફરક પડવાનો ન હતો. આ વાત વર્ષો પુરાની હતી. યોગેશને ફાની દુનિયા છોડ્યે પાંચ વર્ષ થઈ ગયા હતાં. યોગેશના ગયા પછી યાચના સાવ ભાંગી પડી હતી. યોગેશ તેનો પતિ હતો તેના કરતાં મિત્ર વધારે હતો.

અંહી યાચના પાસે કોઈ ન હતું. માતા, પિતા અને યશોદાબહેન સહુ વિદાય થઈ ગયા હતા. અચલા આજે હજુ કામ પરથી આવી ન હતી. જો કે તેના આવવાનું ક્યારેય ઠેકાણું પણ ન હતું. હવે દર્દી ઓચિંતા આવે તેમની સારવાર કર્યા વગર તો પાછા ન મોકલાય. અચલા ખૂબ  સહ્રદયી ડોક્ટર હતી. એકવાત તેના દવાખાનાનો ઉંબરો ઓળંગે તે વ્યક્તિ પાછી ક્યારેય બીજા ડોક્ટર પાસે ન જાય. અર્ચના હોત તો, વાત કરીને દિલનો બોજો જીવનની ઢળતી સંધ્યાએ હળવો કર્યો હોત !

આજે યાચના સ્વપનામાંથી જાગી ગઈ હતી. સ્વપનામાં એક નાનું બાળક તેને તેડવા માટે ઈશારા કરતી હતી. અચલાના દિમાગ પર ભૂતકાળ છવાઈ ગયો. શું જે બાળકનો  દુનિયા પર  આવવાનો હક છિનવ્યો હતો તે આ છે? તેનું દિમાગ ચકરાવે ચડ્યું હતું.

‘શું તે દીકરી હતી ‘?

‘ખરેખર જાણે અજાણે હત્યા કરી હતી ‘?

‘જુવાની અને નોકરી પર પ્રગતિની લાયમાં એક બાળકીને આ ધરતી પર આવવાનો હક્ક છિનવ્યો હતો’?

આટલા વર્ષો પછી જે યાદો નહિવત થઈ ગઈ હતી તે ક્યાંથી સળવળી. શું તેણે અને યોગેશે કોઈ ગુન્હો કર્યો હતો? અચલા માની ન શકી કે આવું અસંગત સ્વપનું તેને ક્યાંથી આવ્યું ? તેને એકલતા સતાવતી હતી ? તેનુ હ્રદય તેને ડંખી રહ્યું હતું , યાચના અસંજસમાં હતી.  યોગેશ હતો નહી , જેની સાથે પેટછૂટી વાત કરી શકે. મુંઝવણ ભરેલી યાચના પથારીમાં છટપટી રહી હતી.

આ નિર્ણય યોગેશ અને અર્ચનાનો હતો. હવે એ વિષે વિચાર મુનાસિબ ન હતો. પણ કોને ખબર કેમ યાચના પોતાને કોસી રહી હતી. પારેવડું તેની અંદર પોષણ પામી રહ્યું હતું. જુવાનીમાં કરેલી ભૂલ આજે તેને ઝંપવા દેતી ન હતી.

યાચના પાસે  કોઈ ઉત્તર ન હતો.

 

 

Advertisements




મારો હક

18 11 2017

નાની તો હતી નહી. દાદી ખબર નહી કેમ જનમ્યો ત્યારથી રિસાયેલી હતી. નીલ ઉપર નહી તેના મમ્મી અને પપ્પા ઉપર. તે જાણતો હતો , ‘એમાં મારો શું વાંક’?

‘શામાટે મારા નસિબમાં તેનો પ્યાર નહી’ ?

નીલ આજે ખૂબ ગુસ્સામાં હતો. મમ્મી તેનું કાંઈ જ સાંભળતી ન હતી.

‘મમ્મી, તું મને ક્યાં સુધી રોકી રાખીશ’?

‘બેટા મારું માને તો આ ભાંજગડમાં પડવાનું છોડી દે’.

‘મા, તેં જે સહન કર્યું તે મેં આખી જીંદગી નજર સમક્ષ જોયું છે. મારા પર દયા કર મને ન રોકીશ,’

‘જો, બેટા જેવી તારી મરજી, હું તો એ રસ્તાનું નામ પણ ભૂલી ગઈ છું.  દિલથી માફી પણ આપી દીધી છે. મારો જીવન રાહ હવે ફંટાઈ ગયો છે’.

‘મમ્મી તેનો અર્થ એવો તો નથી કે હું પણ તારી માફક એ બનાવ પર ઠંડુ પાણી રેડી દંઉ. દાદી મારી છે. મને તેનો પ્યાર પામવાનો હક છે’.

‘ના બેટા તને મારાથી ના ન કહેવાય. તને જે યોગ્ય લાગે તે કર’.

‘મમ્મી હું  પુરૂષ છું. તેના મગજનો અંદાઝ કાઢી શકવાની તારામાં શક્તિ છે ? જે સત્ય છે, જે મારો હક છે તે હું મેળવીને જંપીશ . જેના વગર મેં અને નીમીએ બચપન પસાર કર્યું, તું અને પપ્પા તો હાથ જોડી બેસી રહ્યા’.

માતા અને પુત્ર વચ્ચેનો આ સંવાદ અંહી પૂરો થયો. પિતા માત્ર શ્રવણ કરી રહ્યા હતા. દીકરો જ્યારે પિતાથી પણ બે આંગળ ઉંચો થાય ત્યારે તેને કાંઇ પણ ન કહેવામાં શાણપણ છે.  નીલે સત્યના પંથે પ્રયાણ આદર્યું. મા એ અંતરના આશિર્વાદ આપ્યા. જેવો નીલ નજર સમક્ષથી ઓઝલ થયો કે તરત જ સુનંદા નયન પાસે આવી. તેના ખોળામાં માથું મૂકી સાંત્વના મેળવી રહી. નયન પણ અસહાય હતો. તે સમજતો હતો.

સુનંદા અને નયન એક બીજાના પ્રેમમાં પાગલ હતા. સાથે કોલેજમાં ભણતા ક્યારે એકબીજાની નજીક સર્યા તેનું ભાન પણ ન રહ્યું. સુનંદાને એક વાર નિહાળી હોય તો પછી એ ચહેરો ભૂલવો મુશ્કેલ હતો. નયન, સુનંદાનો દિવાનો બની ગયો. સુનંદાએ શરૂમાં ઈન્કાર કર્યો પણ પછી નયનના પ્રેમની પાવનતા તેના ઉરને સ્પર્શી ગઈ. બન્ને જુવાનિયા વિસરી ગયા કે માતા અને પિતાની સંમતિ વગર  લગ્ન શક્ય નથી.

રૂઢી અને જૂનવણી વિચારના ગુલામ, માતા અને પિતા મનાવવા એ ખૂબ અઘરું કાર્ય હતું. છતાં પણ હિમત દાખવી નયને સુનંદા સાથે કોર્ટમાં જઈ લગ્ન કર્યા. સુનંદાને લઈ ઘરે આવ્યો ત્યારે માએ આ સંબંધ સ્વિકાર્યો નહી. પિતાને તો બોલવાનો મોકો જ ન મળ્યો. વડીલોને પગે લાગી બન્ને એ પોતાનો અલગ સંસાર માંડવાનો નિશ્ચય કર્યો. નયન પાસે નોકરી હતી. સુનંદા જે શાળામાં ભણી હતી ત્યાં તેને નોકરી મળી ગઈ.

સુનંદા વિચારી રહી માતા અને પિતાના આશિર્વાદ વગર કરેલા લગ્ન જીવનમાં બાધા તો નહી લાવે ને ? લગ્ન પછી જ્યારે સુનંદા માતા બનવાની હતી ત્યારે નયનને ખૂબ સમજાવ્યો. સુનંદાને જન્મ આપીને તેની માતા પ્રભુને પ્યારી થઈ હતી. તેની મરજી હતી નયનની માતાની હાજરીમાં તેને બાળક અવતરે. નયને તેની ઈચ્છાને માન આપવાનું કબૂલ્યું.

નયને ફોન કર્યો.

મમ્મી, હું નયન બોલું છું. ‘

કેટલા વખત પછી દીકરાનો અવાજ સાંભળીને મમ્મી ખુશ થઈ.

સુનંદા આજકાલની વહુઓ જેવી ન હતી. તેને નયનના માતા તેમજ પિતા ખૂબ વહાલા હતાં. ભલે તેમણે તેને ન આવકારી, તેણે કદી તેમના પ્રત્યે ક્ભાવ રાખ્યો ન હતો. હમેશા પ્રયત્ન કરતી પણ સફળતા મળી ન હતી. આ વખતે બાળક આવવાનું છે એ સમાચાર જરૂર તેમને પિગળાવશે એમ માનતી. જે સત્ય પુરવાર થયું.

‘હાં, બોલ બેટા કેમ છે તું?’

‘મમ્મી હું મઝામાં છું. તું અને પપ્પા કેમ છો”?

‘બેટા હમણાંથી પપ્પાની તબિયત ઠીક નથી. શ્રીનાથજીની અમી ભરી નિગાહ છે.’

‘મમ્મી હું તને લેવા આવું છું. તારી ના હું સાંભળવાનો નથી. મમ્મી તું દાદી બનવાની છે. સુનંદાની મરજી છે બાળક આવે ત્યારે તું તેની પાસે હોય. તને ખબર છે, સુનંદાના મા તેને ઘોડિયામાં મૂકીને શ્રીજી ચરણ પામ્યા હતાં.’

‘હા, બેટા હું દાદી થવાની છું. તું આવ. પપ્પાને હું સમજાવી લઈશ.’

નયનના પપ્પાને પણ પોતે દાદા થશે એ સાંભળી આનંદ થયો. જ્યારે મમ્મી ઘરે આવ્યા ત્યારે જાણે કશું જ બન્યું નથી એમ માનીને સુનંદાએ આવકાર્યા. મમ્મી પણ આવનાર બાળક માટે ભરપૂર વસ્તુઓ લઈને આવ્યા હતાં. સુનંદાને ખવડાવવા માટેનો બધો સામાન પોતાની દેખરેખ નીચે બાઈ પાસે તૈયાર કરાવ્યો હતો. તેમને યાદ આવી ગયું જ્યારે પોતાને પહેલે ખોળે નયન અવતર્યો હતો ત્યારે તેમની મમ્મી અને સાસુમાએ તેને પલકોં પર બેસાડી હતી.

સુંદર રીતે સુનંદાને સાચવી. સુનંદાએ પણ ખુશી બેવડી કરી એક દીકરી અને દીકરો બે આપીને સહુને મંત્રમુગ્ધ કરી દીધા. નયનના પિતાજી બાળકોને રમાડવા આવતા હતાં. વહેલા આવીને શું કરે એટલે મહિના પછી પુષ્કળ રમકડા અને કપડા લઈને ગાડીમા આવતા હતાં. વહેલી સવારે નિકળ્યા. બપોરે જમવાના સમયે ઘરે પહોંચી જવાનું નક્કી કર્યું હતું. માંડ પાંચસો કિલોમિટર દૂર જવાનું હતું. અચાનક કમોસમનો વરસાદ પડ્યો. ડ્રાઈવર ખૂબ સાચવીને ગાડી ચલાવતો હતો.

‘આપણે જમવાના સમયે નહી પહોંચીએ તો ચાલશે, ગંગારામ ખૂબ સંભાલકે ગાડી ચલાના.’

‘જી સાહેબ’.

હજુ તો ડ્રાઈવર જવાબ આપે ત્યાં સામેથી આવતો ખટારો સ્કીડ થયો અને તેમની ગાડીને ભટકાયો. ખટારાના ડ્રાઈવરનો પણ વાંક ન હતો. રસ્તો લપસણો હોય તેમાં એ પણ શું કરે? તેણે મહેનત કરી હતી કે ગાડીને ન ભટકાય પણ પ્રયત્ન નિષફળ ગયો. પોલિસ તપાસમાં જણાયું કે પીધેલો ન હતો.

જે બાજુ નયનના પિતાજી બેઠા હતા ત્યાં ખટારાએ ઠોક્યું. તત્ક્ષણ તેમનું પ્રાણ પંખેરું ઉડી ગયું . ખટારાનો ડ્રાઈવર અને ગંગારામને થોડી ઈજા થઈ. સમાચાર મળતાં નયન મમ્મી સાથે આવી પહોચ્યો. સુનંદા બાળકોને કારણે ઘરે રહી. નયનના મમ્મી ખૂબ દુખી થયા અને તેમને રોષ આવ્યો.

“તારા બાળકોને કારણે મેં પતિ અને તેં પિતા ગુમાવ્યા. નયન હવે હું તારે ત્યાં નહી આવું અને બાળકોને પણ નહી જોંઉં.”

નયન તો સ્તબ્ધ થઈ ગયો. તેના માનવામાં ન આવ્યું કે મમ્મી શું કહી રહી છે. તે મમ્મીની સાથે ઘરે ગયો. તેને બધી મદદ કરી. મહિનો માસ રોકાઈને બધું વ્યવસ્થિત કરીને ઘરે જઈ રહ્યો હતો.

‘મમ્મી ચાલ, તું એકલી અંહી શું કરીશ?’

‘બેટા તેં બધું પિતાનું કામકાજ વ્યવસ્થિત કર્યું તે પૂરતું છે. હવે કદી એ શબ્દ ઉચ્ચારતો નહી’.

નયન નિરાશ થયો . મમ્મી ન માની. વિલા મોઢે ઘરે પાછો ફર્યો. સુનંદા ક્શું બોલી નહી. પિતા ગયાનું દુખ તેને પણ ઘણું હતું. બાળકોને જોઈ પણ ન શક્યા. ઉપરથી મમ્મી રિસાયા. કોઈ ઉપાય ન હતો. ધીમે ધીમે બાળકો મોટા થતા ગયા. દીકરો નીલ મોટો ડોક્ટર થયો અને નીમી એમ. બી.એ. ભણી.

આ વર્ષે બન્નેના સાથે લગ્ન લેવાના હતાં. નીલ માનતો જ ન હતો. દાદી વગર હું લગ્ન નહી કરું. આટલા વર્ષો સુધી હું કાંઈ બોલ્યો નથી. હવે હું ફોડી લઈશ. કહીને દાદીને ઘરે આવ્યો.  દાદીને માત્ર ફોટામાં જોઈ હતી. પપ્પા પાસેથી દાદા અને દાદીની વાતો સાંભળીને તેને એમ લાગતું, દાદી ખૂબ પ્રેમાળ છે. માત્ર ધક્કો લાગ્યો હતો એટલે આવું પગલું ભર્યું હતું. તેને કારણે તે અને તેની બહેન દાદીના પ્યારથી વંચિત રહ્યા હતા.

બારણે આવીને ઘંટડી વગાડી. દાદી હજુ કડે ધડ હતી. માત્ર વાળ થોડા ધોળા થયા હતા. બારણું ખોલીને, “અરે, નયન બેટા આટાલા વર્ષે મા યાદ આવી” કહીને વળગી પડી.

દાદી, હું નયન નહી, નીલ છું તમારો પૌત્ર’.

‘ના, હોય મારા નયનને મેં છેલ્લે જોયો ત્યારે આવો દેખાતો હતો’.

‘દાદી એ વાતને ૨૫ વર્ષ થઈ ગયા’.

‘દાદીની પકડ ઢીલી થઈ ગઈ.

‘જો દાદી હવે હું તારું કાંઇ સાંભળવાનો નથી. જો તું નહી આવે ત હું લગ્ન પણ નહી કરું’.

‘દાદીને નીલમાં નયન દેખાતો હતો. તે નીલને નારાજ ન કરી શકી. નીલે દાદીને મદદ કરી. સામાન તૈયાર કર્યો અને ઘર બંધ કરવામાં મદદ કરી.

પૌત્રને માટે આ કામ ખૂબ આસાન બન્યું.

સુનંદા અને નયન બારણાની ઘંટડી વાગી અને ખોલ્યું ત્યારે દરવાજામાં ખોડાઈ ગયા.

 

 





મારી માવલડી

27 10 2017

પરમ પૂજ્ય મારી માવલડી

‘ મા’ બોલતાં મોઢું ભરાઈ જાય. નજર નાચી ઉઠે અને પગ ટપ ટપ દોડવા તલપાપડ થઈ જાય. બસ હવે તો વિયોગનું દુઃખ સહન કરવાની આદત પડી ગઈ છે.  આ દિલ છે ને, તેને હવે કોઈ જાતનો અહેસાસ થતો નથી. સદા ત્યાં ઉદાસી છવાયેલી હોય છે. હા, મુખ પર સ્મિત મઢી રાખ્યું છે. જો એમ ન હોય તો આ જીવન અકારું થઈ પડે. મમ્મી, જીવનસાથીનો સાથ છૂટ્યો. તું અને મોટાઈ પણ ગયા. ખબર નહી હજુ કેટલાં વર્ષ બાકી છે ? એકલી થાકી ગઈ છું, પણ કૂચ જારી છે.

મમ્મી, ખોટાં શબ્દોનો વ્યય કરી તારા પ્રત્યેની મારી લાગણી જતાવવી નથી . બસ, શ્રીજી ને એકજ હ્રદયપૂર્વકની પ્રાર્થના , ‘તું જ્યાં પણ હોય ત્યાં સુખ ચેનમાં રહેજે’. મા, કોઈના પણ વિયોગથી જીવન અટકતું નથી.

‘મા’ તારા વગરની જિંદગી ફેર તો પડશે ને !

‘તારા વગર મુંબઈ કે બાલાસિનોર’ ,ફેર તો પડશે ને !

બસ વધુ શું લખું. મૌનની ભાષા તને વાંચતા આવડે છે.

તારી દીકરીના દંડવત પ્રણામ





“દીકરી તો સહુની લાડલી કહેવાય “

11 10 2017

અરે પેલો પ્રખ્યાત લેખક શું લખે છે, વાંચ્યું? જમના મા ?

કહે છે, “જીંદગીમાં દીકરી તેને ત્યાં અવતરે જેને ભગવાન ખૂબ ચાહે”.

‘એ પીટ્યાને કહે , મારી નાની ભાભીને છ દીકરીઓ છે”.

નમિતા ચૂપ થઈ ગઈ. વિચારી રહી, બહુ સુધરેલાં અને નામાંકિત વ્યક્તિઓ ઘણિવાર એવું લખતા કે કહેતા હોય છે કે સામાન્ય જનતાના હ્રદયને ઠેસ પહોંચે.

દીકરો હોય કે દીકરી, ભગવાન સહુને પ્રેમ કરે છે. “બાળક હોવું એ જ તેનો પુરાવો છે.” પછી શામાટે એકને વહાલ જતાવવું અને બીજાને નહી ? કોઈ પણ માતા બાળક દીકરો હોય યા દીકરી, નવ મહિના આવનાર પારેવડાંનું પ્રેમ પૂર્વક જતન કરે છે.  આ બધી કડાકૂટ કરવાનો કોઈ અર્થ નથી.

ઈશ્વરની કૃપા ગણો કે ગુસ્સો દીકરી નથી, પણ ‘હું’ મારા માતા અને પિતની દીકરી છું. બે મોટા ભાઈઓની બહેન અને બે બહેનોમાં વચલી. દીકરીઓની અવહેલના કોઈ પણ સંજોગોમાં મંઝૂર નથી. તેની સામે દીકરીને મ્હોં ફાટ બનાવવી, ઉદ્ધતાઈ સંસ્કારમાં પિવડાવી અને ઉદ્દંદડ કરવી તે સામે અણગમો જરૂર છે. દીકરીના જીવન ઘડતરમાં સહુથી મહત્વનો ફાળો છે, ‘જનેતા’નો. તે માટે હું મારી માતાની ભવભવની ઋણી છું.

“દીકરી” એટલે કુદરતની આપેલી વણમાગી અણમોલ સોગાદ”.

અમે ત્રણ બહેનો છીએ, ત્રણેય માતા તેમજ પિતાને ખૂબ વહાલી હતી. ક્યારેય અમને એવું નહોતું લાગ્યું કે બન્ને ભાઈ વધારે વહાલા છે અને અમે નહી ! કોઈ પણ વસ્તુમાં વેરો આંતરો નહી. હા, દીકરીઓને ઘરકામમાં તેમજ કલામાં રસ લેતી જરૂર કરી હતી. જેને કારણે “આજ” ખૂબ પ્રગતિમય રહી છે. માતા ભલે ચાર ચોપડી ભણેલી હતી. કિંતુ તેનું શાણપણ, ઠાવકાઈ અને સામાન્ય જ્ઞાન કદાચ પી. એચ. ડી. વાળાને પણ શરમાવે તેવા હતાં. એ માતાની છત્રછાયા આજે ૧૩ વર્ષ થયા વિખરાઈ ગઈ છે. કિંતુ તેની યાદ મઘમઘતા મોગરા જેવી તાજી અને સુગંધીદાર છે.

કુદરતનું અર્પેલું જીવન જો પસંદ હોય, માતા, પિતા, ભાઈ બહેન, પતિ, પત્ની , સાસુ , સસરા અને અન્ય વ્યક્તિઓ તો ‘દીકરી’ શામાટે નહી ? તેના માટે ઈશ્વરનો અચૂક આભાર માનવો વિસરશો નહી. દીકરી દયા ખાવાને પાત્ર નથી. અરે, દીકરી તો આંગણે ઉત્સવ મનાવવાને યોગ્ય છે. જેમ ભગવાને માનવનું સર્જન કરી હાથ ધોયા ચે. તેમ તેણે’દીકરી’ને ઘડી  પોતાની શ્રષ્ઠતાનું પ્રમાણ પત્ર પ્રાપ્ત કર્યું છે. તમે માનો યા ન માનો રતિભર ફરક પડતો નથી. બાકી આ સનાતન સત્ય હતું, છે અને રહેશે ! દીકરી હોય તો તેનું લાલન પાલન યોગ્ય રીતે કરી તેને સુંદર સંસ્કાર આપો.

દીકરી જ્યાં રહે તે ઘર છે. જીવન પર્યંત માતા અને પિતાના હ્ર્દયમાં. સપ્તપદીના સાત ફેરા ફર્યા બાદ પતિની હર એક ધડકનમાં . નવ મહિના ઉદરે પ્રેમ પૂર્વક સિંચેલા બાળકોના અસ્તિત્વમાં.  સુંદર જીવનની મૂડી સમાન મિત્રોના સામિપ્યમાં. હવે આનાથી વધારે સુંદર અને મજબૂત ઘરની દીકરીને આશા છે ? ખોટૉ ખોટી શબ્દોની માયા જાળમાં દીકરીને બેઘર ન બનાવો ! શું સિમેન્ટ અને માટીના ‘ઘર ને જ ઘર ‘ કહેવાય. મારા મિત્રો એ તો મુસાફરખાનું છે. સમય આવ્યે બોડિયા બિસ્તરા વગર છોડવાનું છે. જે ઘર નો અંહી ઉલ્લેખ કર્યો છે , એ તો ભવભવનું ઠેકાણું છે. ધરતિકંપ કે સુનામીમાં પણ તેની કાંકરી ખરતી નથી.

દીકરા વંશવેલો વધારે એવી આપણી માન્યતા છે. બાકી એ માન્યતા કોઈની પણ દીકરીને ઘરમાં લક્ષ્મી સ્વરૂપે લાવ્યા ન હોઈએ તો શું તે શક્ય છે ? અંતરાત્માને પૂછીને જવાબ આપજો !  રૂમઝુમ કરતી આવેલી વહુ જે કોઈની આંખનો તારો છે, તે આ કાર્યને અવિરત ચાલુ રાખશે. જે તમારા ઘરની લક્ષ્મી છે. જેને પ્રતાપે ઘરનું આંગણું દીપી છે અને ખુશીથી ઝુમી ઉઠે છે.

૨૧મી સદીમાં દીકરી આભના સિતારાની જેમ ઝગમગી રહી છે. સાધારણ કુટુંબમાં પણ સુંદર સંસ્કાર પામેલી દીકરીઓ ,આભને આંબી પોતાની સફળતા પુરવાર કરે છે. સાથે સાથે કુટુંબની જવાબદારી નિભાવી પિયર તેમજ સાસરીની જવાબદારી સુંદર રીતે નિભાવે છે. પિયરની ઈજ્જત વધારે છે. સાસરીને શોભાવે છે. દીકરી બે કુટુંબની શોભા છે.  તેના સુંદર પોષણ યુક્ત વ્યક્તિત્વ દ્વારા પોતાના કુટુંબને પણ ખિલવે છે.

એક મિનિટ ,જરા દીકરી વગરની દુનિયાની કલ્પના તો કરી જુઓ ! ગભરાઈ ગયા ને ? દિલમાંથી ઠંડીનું લખલખું પસાર થઈ ગયું ને ? સુનામી કરતા વધારે જોરદાર આંચકો લાગ્યો ને ? બસ આટલો ડર કાફી છે. ક્યારેય “દીકરી” તારું ઘર ક્યાં કે, ‘દીકરી’ તું બિચારી એવા શબ્દોનું પ્રયોજન કરતાં પહેલાં દસ વાર વિચારજો.

આપણા ભરત દેશમાં ક્યારેય ‘દીકરી’નું સ્થાન ગૌણ માનવામાં આવ્યું નથી. આ તો માનવના અવળચંડા મગજની પેદાશ છે . આજે આધુનિક જમાનામાં પણ ‘દીકરી’ઓને દૂધપીતી કરી રહ્યા છે. ભલે તેઓ સમાજના હોદ્દેદારો હોય  નીચતામાં તેમની તોલે કોઈ ન આવે. ‘દીકરી’ઓના શિયળ ભંગ કરનારા નરાધમોને જોઈ સર્જનહાર પણ લજવાઈ જાય છે.

ભારતનો ઈતિહાસ સદીઓ પુરાણો છે. આપણા ગ્રંથોમાં સ્ત્રીનું સ્થાન હિમાલયની ટોચ સમાન મહાન છે. કાયમ ઋષિ પત્ની અને મહાન નારીઓના નામ પહેલાં બોલાય અને લખાય છે. આનાથી વધારે પુરાવો કયો જોઈએ કે ‘દીકરી’, ‘સ્ત્રી’ એ એવી શક્તિ છે કે જેનો ઉપહાસ, અવહેલના યા અણગમો કોઈ પણ સંજોગોમાં મંજૂર નથી.

” નારી વિના દુનિયાની કલ્પના અસંભવ

નારી તું નારાયણી, નારી તું નારાયણી”.

 





મા દીવો કર

7 10 2017

 

‘ઓ માવડી, ત્યાં બેસી રહીશ તો શું દિ’વળવાનો’. ક્યારનો તને ઘરમાં બોલાવું છું. અંધારું થઈ ગયું. દીવા બત્તીનું ટાણું થયું. જા ને ભગવાન પાસે દીવો કર !’ દુનિયા ભલેને ગમે તે કહે દીકરાને મા એટલી જ વહાલી હોય છે જેટલી દીકરીને. એ તો પુરૂષ રહ્યો એટલે સ્ત્રીની માફક બોલે નહી. બાકી એ સનાતન સત્ય છે.

ઝમકુમા બોલ્યા ચાલ્યા વગર બેઠા હતા. દિલનો ઉભરો કોની પાસે ઠાલવે. દીકરી ને ભણવામાંથી સમય ન મળતો. જો દીકરા અને વહુને કહે તો ‘મણ મણની બે સાંભળવી પડે. કેટલી મહેનત કરી હતી. પાઈ પાઈ ભેગી કરીને આ દિવસની તૈયારી કરી હતી. દીકરો પરણીને ઠરી ઠામ થઈ ગયો હતો. પગમાં ઝાંઝરા પહેરીને ફરતી રૂપાએ પણ કાઠુ કાઢ્યું હતું. તેના હાથ પીળા કરવાની હૈયે હોંશ હતી.

જીવલો તો દીકરો પરણાવીને વિદાય થઈ ગયો. રવજી હમેશા હામ દેતો,’મા હું બેઠો છું ને તું શાને ફિકર કરે છે ?’   રવજીને મા જ્યારે સંધ્યા ટાણે તુલસી ક્યારે દીવો કરતી  ત્યારે સાક્ષાત લક્ષ્મી જેવી બાળપણથી જણાતી.  ઝમકુને પોતાના લોહી અને સંસ્કાર ઉપર ગળા સુધી વિશ્વાસ હતો. ઝમકુ અને જીવલાએ ખૂબ મહેનત કરી પૈસા રળ્યા હતા. પોતે બન્ને ભણેલા ન હતા પણ શિક્ષણનું મહત્વ જાણતા. રવજી અનેરૂપાને ભણવા માટે પૂરતી સગવડ આપતા. જો કે રવલો, રૂપા કરતાં ચાર ચોપડી આગળ એટલે ચોપડિયું એકે ન હાલે, જો કોઈ સારો પ્રોજેક્ટ રવલાએ બનાવ્યો હોય તો રૂપા તેનું જીવની જેમ જતન કરતી.

ઝમકુને એક વાતનું સુખ હતું. રવજીને ભણવામાં અવ્વલ નંબર મળતો. તેને ભણવાનું ગમતું. હા, રજાઓમાં બાપુને હાથ દેતો. તેને થતું બાપુ મારા માટે લોહીનું પાણી કરે છે. રજામાં ધીંગા મસ્તી કરવી તેના કરતા બાપુને હાથ દેવો કે જેથી તેનો શ્વાસ હેઠો બેસે. નામ તો તેનું સરસ મજાનું જીવણ હતું. ઝમકુ વહાલમાં તેને જીવલો કહેતી. ઝમકુ હતી ખૂબ તોફાની અને સમજુ. જીવલો જે પણ કમાઈને લાવે તેમાં મહારાણીની જેમ રહેતી. તેનાથી થાય એટલી મહેનત હારોહાર કરવા લાગતી. તેને ગામની બાઈડિયુની જેમ પંચાત કરવી ન ગમતી. નવરાશની પળમાં રૂપાને સારી કેળવણી દેતી. જીવલો, ઝમકુ પર વારી જાતો.

‘કાલની કોને ખબર છે’? રંગેચંગે રવજીને પરણાવ્યો. નોકરી પણ સરસ મળી. રવજી ઘરે બા અને બાપુને પૈસા મોકલવાને બદલે બેંકમાં ખાતું ખોલાવી જમા કરતો. તેની પત્ની રેવતી આમ તો ડાહી હતી પણ રવજી પૈસા બેંકમાં જમા કરાવતો તે તેને ગમતું નહી. રવજી, રેવતીની એક માનતો નહી. રેવતીને ક્યાં ખબર હતી કે રવજીના બા અને બાપુએ કેટલી કાળી મજૂરી કરીને બન્ને બાળકોને ભણાવ્યા હતા. તૈયાર ભાણે જમવા બેઠેલી બાઈડીયું શું જાણે બાળકોનો માતા અને પિતા પ્રત્યેનો પ્રેમ તેમને તો બસ, ‘વર મારો, તેની કમાણી મારી. હરી ફરીને ને પોતાના ભાઈભાંડુ અને માબાપ દેખાય’.

રવજીના અરમાન બધા દિલમાં રહી ગયા. તેને હતું બા તેમજ બાપુને એક વાર વિમાનમાં બેસાડી સાત સમંદર પાર ફરવા મોકલીશ. જીવલો લગ્ન પછી કામે શહેર ગયો હતો. ત્યાંથી ન્યુમોનિયા લઈને આવ્યો. અંતે ન્યુમોનિયા તેનો જીવ લઈને ઝંપ્યો. ઝમકુ પડી ભાંગી. બેબાકળી ઝમકુ કશું વિચારી શકતી નહી. કાઠુ કાઢેલી રૂપા નજર સમક્ષ આવતી ને ઝમકુ રાગડા તાણતી. જીવલાને, રૂપા પરણવવાની ખૂબ હોંશ હતી. દીકરી તેના હૈયાનો હાર હતી. દીકરીને તે તુલસીનો ક્યારો સમજતો. ખૂબ જતન કર્યું હતું.

રૂપાએ બાપ ખોયો ત્યારે હજુ ચૌદ વર્ષની હતી. બાપના વિયોગમાં ખૂબ નંખાઈ ગઈ. ઝમકુ અને રૂપા એકબીજાને આશ્વાસન દેતાં. બન્ને જાણતા હતા, હેવે જીવલાનું મ્હોં ભાળવા નહી મળે. છતાંય રોજ સાંજ પડે ઝમકુ બારણે ઉભી રહી જીવલાના આવવાની રાહ જોતી. એકદમ અંધારું થાય પછી નિરાશ વદને ઘરમાં પાછી ફરતી. બે વર્ષ થયા. ઝમકુએ રૂપા પર કડક ચોકી પહેરો રાખ્યો. તેણે હવે કાઠુ પણ કાઢ્યું હતું. સોળ વર્ષની રૂપા, જોનારની નજરમાં વસી જાય એવી હતી. ઝમકુ તો બસ આદુ ખાઈ ને તેની પાછળ પડી હતી.

‘ભણજે બરાબર નહી તો તારી વલે નથી’. રૂપાને ભણ્યા વગર છૂટકો ન હતો. ભણવામાં હોંશિયાર હતી. ઝમકુએ ભલે જીવલો ગુમાવ્યો પણ ખૂબ સહજતાથી જીવન જીવી રહી હતી. રવજી અને રેવતી નજીકના મોટે ગામ રહેતા. માની કાળજી લેવામાં રવજીને જરાય ઢીલ ગમતી નહી. આજે એ બે પાંદડે થયો તેનો યશ મા અને બાપુને દેતો. રવજીને પણ થતું રૂપા ક્યારે કોલેજમાંથી પાસ થઈને નિકળે તેના ‘હાથ પીળા’ કરવા હતા. મરતી વેળા બાપુને આપેલા વચનનું પાલન કરવું હતું. તેના મનમાં એક ભણેલો યુવાન તરતો હતો. જે એના ગામનો હતો અને સારું કમાતો હતો. હજુ તેણે રેવતીને કે માને વાત કરી ન હતી.

‘ઉતાવળ શું છે? ઓણ સાલ લગ્ન લઈશું તો થોડા વધારે પૈસા બચશે. તેને રૂપાના લગનમાં ‘બાપુ’ને યાદ કરી  આંગણામાં ફટાકડા ફોડાવવા હતા’. રવજીને રૂપલી બહુ વહાલી હતી. રૂપલી  સ્શાળાનું છેલ્લું વર્ષ હતું એટલે ખૂબ મહેનત કરતી. અત્યાર સુધી વર્ગમાં પહેલો નંબર લાવનારીને બીજો નંબર ન ખપે ! રોજ વાચનલયમાં સવારથી વાંચવા જાય. ઝમકુ ડબ્બામાં તેનું ભાવતું ખાવાનું ભરે. એવું વ્યવસ્થિત આપે કે રૂપા ખાઈને સુવાને બદલે  સ્ફૂર્તિનો અનુભવ કરે. વાચનાલયમાં બરાબર તેની સામે ગામના પટેલનો રૂડો વાંચતો. બન્ને વિચારમાં હોય ત્યારે તેમની નજર મળતી.

શરૂમાં થોડા દિવસો તો સ્મિત આપીને નજર નીચી ઢાળી લેતા. આંખોની આ રમતમાં ક્યારે બન્ને મિત્ર બની ગયા ખબર પણ ન રહી. પછી તો દરરોજ સાથે બેસીને નાસ્તો પણ કરતા. ઝમકુના હાથની રસોઈનો તેને ચટાકો પડી ગયો.

‘અલી, રૂપા તને રાંધતા આવડે’?

‘કેમ નો આવડે, મારી માની દીકરી છું’. બસ પછી તો પરિક્ષા આવી અને પેપેર્સની સાથે જીંદગીના મિનારા ચણાવા લાગ્યા.

‘તું મને સતાવ નહી, મારું ધ્યાન ભણવામાં નથી રહેતું. મારે પહેલે નંબરે પાસ થવાનું છે’.

‘હું, તને ક્યાં કાંઇ કરું છું ? બસ તને તાકી રહું છું. વાંક તારો ને મને શું કામ દંડૅ છે’? હસીને રૂડો જવાબ આપતો.

અલ્યા તું પટેલ અને અમે વાણિયા, મારી માને આ ગમશે?’

‘કેમ પ્રેમ કર્યો ત્યારે, તારી માને પૂછ્યું હતું’?

‘રૂડા ઈ ભૂલ થઈ ગઈ, પણ હવે મને ખૂબ ડર લાગે છે’.

‘તું બોલી ત્યારે મને પણ થયું , મારી માને વાંકડો લાવનારી જોઈએ છે’.

એક કામ કરીએ, પહેલાં પરિક્ષા આપી દઈએ. પછી આપણું દિમાગ ચાલશે. માત્ર બે દિવસ બાકી હતા. દરરોજનું એક પેપર હોય. વચ્ચે શનિ અને રવિવારની બે રજા આવી ગઈ. છેલ્લું પેપર ખૂબ સહેલું હતું. જેવા પરિક્ષા દેવા જવાના  ઓરડા પાસે આવ્યા ત્યારે રૂડાએ એક ચિઠ્ઠી રૂપાના હાથમાં થમાવી દીધી.

રૂપલીએ ચિઠ્ઠી વાંચી. તેના માનવામાં ન આવ્યું. પેપર આપીને બે વાગે બન્ને બહાર નિકળ્યા. રૂડાના ચાર મિત્રો બધો સામાન ખરીદવા ગયા. ચાર વાગે કોર્ટમાં જઈને લગન કરી લીધા.

રૂપલી માને કહીને આવી હતી , આજે છેલ્લું પેપર છે, હું થોડી મોડી આવીશ. રૂડાને ઘેર જતા પહેલાં રૂપલી અને રૂડો માને પગે લાગવા આવ્યા. ઝમકુ તો ડઘાઈ ગઈ. ‘તોયે દીકરી માટે મુખમાંથી આશિર્વચન નિકળ્યા’.

‘અખંડ સૌભાગ્યવતી રહેજે, તમારો સંસાર મઘમઘતો રહે’.

રૂડો રૂપલીને લઈ પોતાને ત્યાં ગયો . તેને ખબર હતી, ‘મા રૂપલીનું અપમાન કરશે. બાપા તો હજુ વાડીએ હતા’. રૂડાએ ઘરે જઈ માને કહ્યું, ‘આ તારી વહુ, તને ગમે ન ગમે તો તું જાણે”. કહી નિકળી પડ્યો.

ઝમકુએ બાજુના ગામથી રવજી અને રેવતીને તેડાવ્યા, ‘માની ઉમર અચાનક પંદર વર્ષ વધેલી જોઈ રવજી સમજી ગયો’.

જીવલાનો દીકરો એક શબ્દ પણ બોલ્યો નહી. રેવતીને થયું ,’હાશ ટાઢે પાણીએ ખસ ગઈ. ‘ તેની નજર સમક્ષ બેંકમાં જમા કરેલા રૂપિયા દેખાયા. રવજી માને જોઈને ખૂબ દુઃખી થયો. એ પણ શું કરે? સંધ્યા ટાણે જ્યારે મા, પાણિયારે દીવો કરતી ત્યારે દીવાના પ્રકાશમાં ઝળહળતું માનું પ્રેમાળ મુખ નિરખવું તેને ગમતું.

આજે ઝમકુને કોઈ સાનભાન હતું નહી. દીકરીને  ઘરના આંગણામાં માંડવે પરણાવી કુમકુમવાળા હાથે રંગે ચંગે વળાવવી હતી. જ્યારે આંખના રતન જીવી દીકરી પરણીને પગે લાગવા આવી હતી. ભાન ભૂલેલી ઝમકુ પરસાળના હિંચકે સુનમુન બેઠી હતી. આંખો ગગનને તાકી રહી હતી. જાણે જીવલાની માફી ન માગતી હોય !

રવજીથી માની આ હાલત જોઈ જતી નહી. ડૂબતો માણસ જેમ તરણું પકડૅ તેમ બોલ્યો, ‘મા, પાણિયારે દીવો કર’.

 

 





શ્રાદ્ધ ૨૦૧૭

4 09 2017

શ્રદ્ધા પૂર્વક, શ્રાદ્ધના દિવસોમાં યાદ કરજો
જેમના પર તમને શ્રદ્ધા હતી.
જેને તમે દિલથી ચાહ્યા હતાં.
માતા, પિતા, સાસુમા, સસરાજી અને પ્રિતમ.
(બીજા કોઈ પણ હોય તો !)

શુભકર્તા, વિઘ્નહર્તા ગણપતિ કદી વિદાય લઈ શકે? ચાલો ત્યારે હવે તેમને ( ગણપતિ બાપાને) દિલમાં સ્થાપી આવી રહેલ શ્રાધ્ધના દિવસોમાં આપણાથી વિજોગ પામેલાં સ્નેહીજનોને યાદ કરી તેમને અશ્રુના યા સાચા બે ફુલ અર્પણ કરીએ.

અમેરિકામાં માતા યા પિતા રોજ યાદ કરવાની પ્રથા ભલે ન હોય. કિંતુ આપણે તો જનમ ધર્યો ત્યારથી હિંદુસ્તાની છીએ. ભલે અંહીનું નાગરિકત્વ હોય, મરશું ત્યાં સુધી હિંદુસ્તાની રહેવાના શ્રાદ્ધના દિવસોમાં માતા-પિતા ને યાદ કરી શ્રદ્ધાંજલી આપવાની અંતરની ઈચ્છા રોકી ન શકી.

પૂ. સસરાજીને તો લગ્ન થયા ત્યારથી જોવા પામી ન હતી તે વસવસો આખી જીંદગી રહ્યો છે. મારા પિતાજીની હું વચલી દિકરી પણ ખૂબ વહાલી હતી. તેમની પાસે કોઈ પણ કામ કઢાવવું હોય તો મારી માનું ખાસ વાક્ય
યાદ આવે છે. “જા, તારા બાપા પાસે, એ માત્ર તારું સાંભળશે.” તેમનું હાસ્ય, આજે પણ નજર સમક્ષ તરવરે છે. જ્યારે બી.એ. પાસ થઈ ત્યારે મારા કરતાં મારા પિતાજી વધારે ખુશ હતા. બસ આ તેમની પહેચાન.

મારા પતિ ઘરમાં સહુથી નાના. એનો અર્થ તેમની માતાના લાડકા. જેનું પરિણામ હું પણ તેમની લાડકી. વડિલોની આમન્યા ગળથુથીમાં શીખી હતી. એ મારી વહાલી માના સંસ્કાર.પૂ.બાએ લગ્ના પછીની સાડાચાર વર્ષમાં
પ્રેમની જે મૂડી આપી છે તે મારા મૃત્યુ સુધી મને ખરચવા ચાલશે.નામ પ્રવિણા, કિંતુ બા હંમેશા ‘પવિના’ કહે ખૂબ પ્યારુ લાગતું હતું.  તેમના આશિર્વાદથી આજે જીવન હર્યુભર્યુ છે. નાની ઉમરમાં પણ સાસુ-મા ભેદ જણાયો ન હતો. ‘પ્રણામ’.

મારી મમ્મી, ખૂબ વહાલી અને તેનું સુખ ખૂબ પામી. હા, મા સાથે મતભેદ જરૂર થતાં. કદીયે વહાલના દરિયામાં ઓટ નથી આવી. સંસ્કારની સાથે સાથે, કાર્ય કુશળતામાં પ્રવિણતા બક્ષનાર એ માને કોટિકોટિ પ્રણામ.
શ્રાદ્ધના દિવસોમાં સહુને પ્રણામ, પ્યાર અને મીઠી મીઠી યાદ.

ઈશ્વર તેમને જ્યાં પણ હોય ત્યાં ક્ષેમકુશળ રાખે. શ્રાદ્ધના દિવસો આવે અને જે વ્યક્ક્તિ આપણા જીવનમાંથી વિદાય થઈ હોય તેની યાદ સતાવે. એવું નથી કે તે દિવસે જ આવું બને. જીવનમાં પ્રિય પાત્રોની જુદાઈ સહેવી સહેલી નથી. તે સાથે એ પણ સત્ય છે કે, જે રસ્તે તેઓ ગયા તે રસ્તા પર આપણી કૂચ જારી છે.

જન્મ ધર્યો ત્યારેથી એ કૂચ વણથંભી ચાલુ છે. તો પછી ગમ શાને ? ગમ કરતાં કહીશ કે’ ખાલી જગ્યા’, જે ફરી પૂરાઈ ન શકે. એમાં પણ સત્ય નથી. ચાલો એ વાત જવા દઈએ. આજકાલ પુનઃ લગ્ન પ્રચલિત છે. તેથી પુરાણી પ્રિત વિસરવી શક્ય નથી.

શામાટે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ. શામાટે એ સોળ દિવસોમાં જ ! મારા મત અનુસાર વિક્રમ સંવંત બદલાવાનું. નવરાત્રી અને દિવાળીના તહેવારો પ્રેમે મનાવવાના. આપણા પૂર્વજો કહો કે વિદ્વાનો યા પંડિતો.  ભાદરવા સુદ પૂનમથી અમાસના સોળ દિવસ આને માટે નિયત કર્યા છે. કોઈ પણ વ્યક્તિનું આખા વર્ષમાં આ સોળ તિથિ પ્રમાણે વિદાય થવાનું નિશ્ચિત છે. તો જેઓ ગયા તે પણ આ સોળમાંથી એક દિવસે ગયા હતાં.

તેમની યાદમાં કોઈ સારું વર્તન, કોઈની આંતરડી ઠારવી , કોઈને સહાય કરી શકીએ તો તેમની યાદ કરી સાર્થક લાગશે. તેમાં કોઈ પુણ્ય કમાવાની આશા રાખતા હો તો તે ઠગારી છે. માત્ર સ્નેહ પૂર્વક તેનું સ્મરણ કરવું. તેને સંદેશો પહોંચાડવો કે “અમે તમને ભૂલ્યા નથી ” .

શ્રદ્ધા સાથે કરેલું શ્રાદ્ધ જરૂરથી વિયોગીઓને  શાતા આપશે. શ્રાદ્ધ કાંઈ ગોર મહારજને બોલાવીને જ થાય એવું નથી. પ્રેમથી એ વ્યક્તિને યાદ કરો. તમે હજુ તેને ચાહો છો એ સંદેશો પહોંચાડો. તેમની વિયોગથી ખાલી પડેલી જગ્યા યાદોથી ભરાયેલી છે તેનો અહેસાસ કરાવો. કોઈની આંતરડી ઠારો. અન્ન યા પૈસાની સહાયથી.

બાકી કાગડાને નીર્યું અને બ્રાહ્મણને  લાડવા ખવડાવ્યા કે ખીર ખવડાવી ને સ્નેહીજનોના આત્માને શાંતિ મળી, એવી અંધ  શ્રદ્ધામાં ન ફાસાશો. જાગો, ઉઠો, ખોટા રિત રિવાજોને ન અનુસરો.

નત મસ્તકે મારા સઘળાં સ્નેહીજનોને પ્રેમ ભરી યાદ. તેમના સંગ દ્વારા પામેલી ખુશી અને પ્રેમ આજે પણ મઘમઘતો છે.

 

 

 





લગ્નનો લયઃ– પ્રકરણ ૨

29 08 2017

આપણા દેશમાં આઝાદી પ્રાપ્ત કર્યા પછી ધીરે ધીરે લગ્નની પ્રથામાં ધરખમ ફેરફાર થયા છે. એક જમાનો હતો ઘોડિયામાં લગ્ન લેવાતા હતા. હજુ પણ આપણા દેશના ગામડાઓમાં તે પ્રથા પ્રચલિત હોય તો નવાઈ ન પામશો ! બાકી ૧૦ વર્ષ પહેલાં ૯ વર્ષના બાળકને પરણેલો મેં જોયો છે. શાક વાળાનો દીકરો હતો. પિતા સાથે શાકની લારી લઈને આવે. પિતા ઘરે જમવા ગયા હોય તે ટાણે લારીનું ધ્યાન રાખે.

‘મેં પૂછ્યું શાળાએ નથી જતો ?’

એ કહે, ‘શાળાએ જઈને શું શિખવાનું . મારા તો લગ્ન થઈ ગયા છે. પાંચ વર્ષ પછી ‘ગોયણું’ થશે. ગોયણું એટલે પરણેલી કન્યા પુખ્ત વયની થાય ત્યારે સાસરે જાય. પૈસા કમાઈને થોડા ભેગા નહી કરવાના ?’ આમ જે આધુનિકતાના દર્શન થાય છે, એ હજુ ગામડાઓમાં પ્રવેશી નથી. ગામડામાં છાનું અને છપનું ઘણું થતું હોય છે, એ પણ કડવું સત્ય છે.

જ્યાં સુધી આપણા ગામડાં સજાગ નહી થાય ત્યાં સુધી પુરાના રિતરિવાજ રહેવાના.  સત્ય કડવું હોય. આપણું ભારત ગામડામાં ધબકે છે. નાના શહેરો અને મોટા મુંબઈ, કલકત્તા અને દિલ્હી એ ભારતની પહેચાન નથી. હજુ પણ ન્યાત જાતના વાડા ખૂબ પ્રચલિત છે.  પટેલનો દીકરો પટેલને જ પરણે.

‘વાંકડો લાવે ને’!

ધીમે, ધીમે ૨૧મી સદી રિવાજોમાં ઘણું પરિવર્તન લાવી. એ અર્ધ સત્ય છે. પશ્ચિમનું આંધળું  અનુકરણ  શહેરોમાં પ્રવેશ્યું. કહેવાતા સુધરેલા વર્ગે આધુનિકતાનો દેખાડો કરવા વાંકડાને બદલે જાતજાતની માગણી ચાલુ કરી. જેવા કે ફ્રીઝ, સ્કૂટર, ડાઇનિંગ ટેબલ, અધુરામાં પુરું કોઈક તો વળી ગાડી અને રહેવાનું ઘર પણ માગે !  તે પ્રથા પણ ધીરે રહીને વિલિન થઈ.  અંતે ઘણા કુટુંબ, કંકુ અને કન્યામાં સુખ માનવા લાગ્યા. તેમાં પણ ક્યાંક અવળચંડાઈ દેખા દે છે. ખેર, એ આજે ચર્ચાનો વિષય નથી.

હવે પ્રગતિ ક્યાં થઈ કેવી રીતે થઈ એ બહુ રસપ્રદ વાત છે. શહેરોમાં પણ રૂઢિચુસ્તતા ખુલ્લે આમ જણાતી. દૂર જવાની જરૂર નથી ૫૫ વર્ષ પહેલાં મુંબઈના લોકો ને જોયા છે. ગામની દીકરી જ પરણવાની. જો બીજા ગામની યા ન્યાતની હોય તો માતા અને પિતાની આબરૂને ધક્કો લાગે. એટલું જ નહી, છોકરા અને છોકરી પર કડક જાપ્તો બેસાડે. રાતોરાત લાકડે માંકડું ભટકાડી લગ્ન કરી નાખે. આવા કેટલાય લગ્ન આ આંખે નિહાળ્યા છે.

કરૂણતા તો ત્યારે ફેલાતી છોકરો અને  છોકરી માબાપ પરણવાની સંમતિ ન આપે તો ચોથે માળે અગાસીમાં જઈ પડતું મૂકે. આ વાળ ધુપમાં ધોળા નથી કર્યા. આ બધું નરી આંખે નિહાળ્યું છે. અસત્યનો છાંટો પણ નથી. જો કોઈ છોકરી બહાદૂરી કરી ,પ્રિતમ સાથે ભાગીને લગ્ન કરે તો અંગ પરનો બધો દાગીનો કાઢીને મૂકી જાય. જેને કારણે છોકરાને ચોર ઠેરવવામાં ન આવે.

હવે બીજો મુદ્દો જોઈએ, જો આંતરજ્ઞાતિય લગ્ન થાય તો દીકરીને સાસરે ખૂબ દુઃખ સહન કરવું પડતું. ખરું પૂછો તો ૨૧મી સદીમાં પણ અમુક કુટુંબો હજુ જૂના રિતીરિવાજોમાં રચ્યા પચ્યા રહે છે. એ ખૂબ  દુઃખભરી વાત છે. જ્યાં સુધી વડીલો અભિગમ નહી બદલે ત્યાં સુધી આ આપણા દેશમાં ચાલવાનું. ખેર જ્યાં પ્રજા ,’જુનું તે સોનું’ એમાં રાચે છે ત્યાં સુધી જુવાનિયાઓના બલિદાન લેવાતા રહેશે.

એક કિસ્સો યાદ આવે છે અને રૂંવાટા ખડા થઈ જાય છે. માતા અને પિતાએ દીકરીને પરન્યાતમાં પરણવાની મંજૂરી ન આપી. પ્રેમમાં ચકચૂર છોકરા અને છોકરીએ આપઘાત કર્યો. એજ પિતાનો પુત્ર પરદેશ ગયો. તેની દીકરીએ અમેરિકન સાથે લગ્ન કરવાની મંઝૂરી માગી. જે તેના પિતાએ અપી. દાદા અને દાદી ઘરમાં જ રહેતા હતા. વિચારી જુઓ એ માતા અને પિતાના કેવા હાલ થયા હશે ? તે સમયે ભાઈએ પણ ખૂબ સમજાવ્યા હતા. પણ જક્કી અને જડતાવાળા બાપે હા ન પાડી. આજે ૩૦ વર્ષ પછીનો ચિતાર જુઓ.

હવે થોડા પોતાની જાતને સુધરેલાની વાતો કરીશું. અમેરિકામાં આવીને વસેલી આપણી પ્રજા સમય સાથે કદમ મિલાવતા શીખી રહી છે. જ્યારે નવા હતાં , ત્યારે દેશની માયા છૂટતી ન હતી. ભારતની અને તે પણ ગામની છોકરી જોઈએ જેથી ‘દેશ સાથે નાતો બંધાઇ રહે’. વળી પાછા દસેક વર્ષ ગયા એટલે કહેવા લાગ્યા,’અરે ભારતની કન્યા હશે તો ગમે તે પ્રાંતની ચાલશે. આપણા સંસ્કાર તો હોય’!

બીજા દસેક વર્ષ ગયા બાળકોની ઉમરે પરણવા લાયક થઈ , અરે મૂકને માથાઝિક અમેરિકન, બ્રિટિશ કે મેક્સિકન ચાલશે. શું કરે તેમના હાથની વાત નહતી. આજની તારિખમાં ‘કાળી કે મુસલમાન’ છોકરો કે છોકરી અપનાવવા માટે હિચકિચાટ અનુભવે છે.

ચાલો, ‘મિંયા પડ્યા પણ તંગડી ઉંચી ને ઉંચી’. તેમને પણ અપનાવીશું. જ્યાં સુધી    છોકરી ,છોકરાને અને છોકરો છોકરી ને પરણે’. આજની તારિખમાં હવે એ પણ અમેરિકામાં કાયદેસર છે. હવે આનાથી આગળ કોઈ પગલું રહ્યું ખરું ?

મઝાક કરવાની મારી આદત મને કહેવા પ્રેરે છે.
મને એક ‘બેબી શાવર’નું નિમંત્રણ આવ્યું છે.
” મારી પુત્રી  નિલિમાનો પતિ નીલાના બેબી શાવરમાં પધારશો.
ગિફ્ટ લેવાની પ્રથા બંધ છે. ‘બેબીઝ આર અસ’માં ગિફ્ટ રજીસ્ટ્રી કરાવી છે”

આમંત્રણ આવ્યું ત્યારથી મારા મગજનું દહી થઈ ગયું છે.  આ વાત શક્ય કેવી રીતે બની હશે? તમને ઉત્તર મળે તો મને સમજાવશો. આમ લગ્ન પ્રથા ક્યાંથી શરૂ થઈ અને કઈ દિશા તરફ વળી ગઈ એ આ મગજને સમજાતું નથી. જે છે તે હકિકત છે. ભલે તે સત્યથી સો જોજન દૂર હોય ,પણ આજની તારિખમાં તે કાયદેસર છે.

માતા યા પિતા ચું કે ચા કરી શકતા નથી. આ તો ૨૧મી સદીની માનવજાતને મળેલી અણમોલ ભેટ છે. સ્વતંત્રતા ના નામે સ્વછંદતાનો જીવતો જાગતો નમૂનો છે. કોઈ પણ જાતની બહસની અવશ્યકતા નથી. જે છે તે સ્વીકારીને જીવવામાં મઝા છે.
************************************************************