જન્માષ્ટમી શ્રાવણ વદ આઠમ , ૨૦૧૭

13 08 2017

નંદ ઘેર આનંદ ભયો જય કનૈયાલાલકી

આ વર્ષે વળી પાછી જન્માષટમી આવી. ઘેર ,ઘેર આનંદ અને ઉલ્લાસ છવાયો. રાતના ઉજાગરા અને સવારના કનૈયાના જન્મના દર્શન કરવા મંદિરોમાં ભીડ જામે . આ બધું ચીલાચાલુ વર્ષોથી ચાલી આવે છે.

જરા હેઠા બેસો, શ્વાસ લો શું માત્ર આ બધા પ્રસંગો દ્વાર કનૈયો ખરેખર ભૂતલ પર આવ્યો. કાનાને સ્મજવાનો પ્રયત્ન તો કરીએ. કઈ માએ જન્મ આપ્યો અને કોનો ખોળો ખુંદ્યો. ગોકુળના ગોવાળિયા, ભારતની સાવ ભલી ભોળી સામાન્ય પ્રજા વચ્ચે રમીને મોટો થયો. ગોવાલણોના મટકા ફોડ્યા અને તેમના માખણ ચોર્યા. આ બધું શું કહે છે, મહાન બનવા માટે સામાન્યતા જરૂરી છે.

આ જગે સહુ બાળક થઈ અવતરણ કરે છે. તેમના કર્મ તેમની સાચી ઓળખ આપે છે. ક્યારેય કાનાએ પ્રેમ આપવામાં કંજૂસાઈ નથી કરી. તેનું મોહ પમાડે તેવું સ્મિત સહુને ભેદભાવ વગર આપ્યું છે. ગોપીઓના ચીર હરણ કરનારે ભર સભામાં દ્રૌપદીના ચીર પૂરવામાં પળ ભરનો વિલંબ નથી કર્યો.

સુદામા જેવા બ્રહ્મણની  મિત્રતા કેટલા પ્રેમથી નિભાવી છે. સુદામા અને કાનાની મૈત્રી તો દાખલારૂપે અપાય છે.  રાધા વગર પળ ભર ન રહેનારે ગોકુળ ત્યજ્યા પછી પાછા વળી નિરખ્યું પણ નથી. શરદ પૂનમની રાતના રાસમાં દરેકને પોતાના સંગનો સ્વાદ ચખાડ્યો. એક એક ગોપીને એક એક કાનો. સહુને પ્રેમ આપ્યો, સહુનો પ્રેમ ખોબલો ભરીને પીધો. કેટલી સરળતા અને સહ્રદયતા હતી એ પ્રેમમાં. સ્વાર્થનો છાંટો સરખો તેમાં નજરે  ન પડતો.

જ્યાં પણ રહ્યો ત્યાં સહુને દિલથી પ્રેમ અને સહાય આપી ક્યારેય અહંકાર સેવ્યો નથી. મહાભારતના યુદ્ધ વખતે અર્જુન ચરણ પાસે અને દુર્યોધન મસ્તક પાસે બેઠો હતો. સહુ પ્રથમ અર્જુન પર નજર ઠરે એ સ્વભાવિક હતું. છતાં પણ દુર્યોધન વહેલો આવ્યો હતો માટે તેની ઈચ્છા પળવારના વિલંબ વગર પૂર્ણ કરી.

મહાભારતના યુદ્ધના પ્રારંભમાં ધર્મક્ષેત્ર ,કુરૂક્ષેત્રના મેદાનમાં અર્જુનને આપેલો ‘ભગવદ ગીતા’નો સંદેશ આજે પણ એટલો જ સત્ય છે. કાનાના કેટ કેટલા રૂપ ? દરેક રૂપમાં તે દિલ ચોરી શકવાને સમર્થ.

જ્ઞાન , કર્મ અને ભક્તિ ત્રણે રસ્તે તેને પામી શકાય તે “ગીતા”ના ઉપદેશ દ્વારા સમજાવ્યું. આવા તો અગણિત પ્રસંગોનો ઉલ્લેખ થઈ શકે. આમાંથી કંઈક તારણ કાઢી, બોધ ગ્રહણ કરી જન્માષ્ટમીનો પર્વ ઉજવીએ તો તે સાર્થક લાગે. પ્રેમ સગાઈ તો કેવી નિભાવે. સારથિ બની અર્જુનનો રથ હાંક્યો. દુર્યોધનના છપ્પન ભોગ ઠુકરાવી વિદુરની ભાજી ખાધી.

ચારેય વર્ણની મહત્વતા સમજાવી. કોઈ નાનું નથી, કોઈ મોટું નથી. કોઈ પણ કર્મ કરવામાં નાનમ નથી. તેના કટાક્ષ ભર્યા નેણે સહુના હૈયા ઘાયલ થાય. માખણ ચોરતો ને ઉપરથી સિનાજોરી પણ કરતો. જશોદા મૈયાને પજવતો. પૂતના મારી, કુબ્જા તારી. તેના કેટલા પરાક્રમ વર્ણવીએ. રાસ લીલા દરમ્યાન સહુનું માન જાળવ્યું. એક એક ગોપી ને એક એક કાન. કેટલું અદભૂત !

સહુથી સુંદર તેનું સ્વરૂપ એટલે ,’લાલો’ . બાળગોપાલ સહુને ગમતો. દરેકના ઘરમાં લાડ પામતો. માખણ અને મિસરી ખાત ધરાતો નહી. આવો કનૈયો તેના પ્રાગટ્ય દિવસને હોંશથી  ઉજવીએ. રાતના બાર વાગે મથુરાની કાળી કોટડીમાં જન્મેલો કાનો આજે પણ સહુના દિલને રીઝવે છે.

જન્માષ્ટમિની ખૂબ  ખૂબ વધાઈ. તેને પારણામાં જુલાવવા અવી પહોંચજો.

નંદ ઘેર આનંદ ભયો જય કનૈયાલાલકી

હાથી દિયો ઘોડા દિયો ઔર દિયો પાલખી.

આજ મારા આંગણિયામાં ખેલે નંદકુમાર

***************************************************************************

 

ખાસ નોંધઃ આ વર્ષે જન્માષ્ટમી અને ૧૫મી ઓગસ્ટ એકી સાથે છે. એટલે કનૈયાની વર્ષગાંઠ ઉજવી આઝાદીનો ત્રિરંગો લહેરાવીશું.

 





પેન્સિલ અને રબર

31 07 2017

‘તારે ને મારે આજે 69 નો આંકડો કેમ છે. ‘રબર ગરમીથી બોલી ઉઠ્યું.

‘કેમ, મારા પ્રિય મિત્ર આજે આમ કહેવું પડ્યું’?  પેન્સિલ જરા ઠાવકાઈથી બોલ્યું.

લખતાં, લખતાં થાકી જતી હતી ત્યાં રબરનો ગરમ અવાજ સાંભળીને પેન્સિલે લખવાનું મોકૂફ રાખ્યું. આંગળીઓ પણ દુખતી હતી અને પેન્સિલની અણી બટકી ગઈ હતી. સંચો ખાનામાં કોને ખબર ક્યાં છૂપાઈ ગયો હતો.

‘કેમ ભાઈ તને શું તકલિફ છે’?

‘અરે, આજે તારું દિમાગ ઠેકાણે છે કે નહી ? મને કેટલું ઘસે છે, હું થાકી ગયું, ઘસાઈ ગયું.’

પેન્સિલ લગભગ રડવા જેવી થઈ ગઈ. ડુસકાં ભરે તે પહેલાં ડાબા હાથે પાણીનો ગ્લાસ મોઢે માંડ્યો. આજે મને ખૂબ દુઃખ થયું છે’?

‘શામાટે”.

આ બોલ પેન આવી ગઈ , મારો જરાય ભાવ પુછાતો નથી. મારું દિમાગ આજે છટક્યું છે.

“મોતીના દાણા જેવા અક્ષર” સાંભળીને મને પોરસ ચડતું. ભૂલ થાય તો તું મારી વહારે ધાતું. આ જો તો ખરૂં,એક ખોખામા અમે પંદરેક ભાઈબંધ જોડૅ છીએ. કેટલા સંપીને રહીએ છીએ. ભલે ને સંચો અમારાં છોતરાં છોલે અમે ઉંહકારો પણ ભરતાં નથી. તેને બદલે ચીપી ચીપીને સરસ મજાના હસ્તાક્ષર કાઢી વાંચનારને ખુશ કરીએ છીએ. ‘

હવે જો, આ નાનકા ટિનુ, મીનુ, ચીકુ, રીન્કુ બધા પેન્સિલને બદલે બોલપેન વાપરે છે. હું રાડો પાડીને બોલાવું છું તો સાંભળતા પણ નથી.

‘જુઓ, જુઓ ભૂલો કેટલી કરે છે. ભુંસવાની શક્યતા જ નથી. બધું ફરી લખશે યા ચેકા ચેક કરશે.’

‘રબર એક વાત સોનાના અક્ષરે લખી રાખજે, ગમે તેટલી પેન બજારમાં આવે, મોંઘી,કે સસ્તી, રંગબેરંગી પણ જ્યારે મોટા મોટા પ્લાન બનાવીને કાગળ પર દોરવાના હશે ત્યારે, તારી અને મારી જરૂર પડશે.’ આ જગ્યાએ પેનનું એક નહી ચાલે ! અરે, હવે તો એ લોકો કમપ્યુટર પર બધા નકશા તૈયાર કરે છે, છતાં પણ હું, તું અને આપણી સહેલી ફૂટપટ્ટી  ત્રણેયની મહોબ્બત કોઈ હલાવી નહી શકે.’

‘ચાલ દોસ્ત તાળી દે. ફુટપટ્ટી તો ખાનામાં ભરાઈને રડે છે. તેને બોલાવીને શાંત પાડીએ. ‘

રબર ખુશીનું માર્યું ગુલાંટ ખાવા લાગ્યું. પેન્સિલ આળોટવા લાગી . ફુટપટ્ટીને મનાવી લીધી.

એક જમાનો હતો. પેન્સિલની બોલબાલા હતી. તોફાની છોકરા તો એની બન્ને બાજુ અણી કાઢતાં. એક બાજુ લખતા લખતાં ઘસાઈ જાય તો ફેરવીને બીજી બાજુથી લખતાં. મને બરાબર યાદ છે. મારી બહેનપણીનો ભાઈ સખત મિજાજનો હતો. આ એ જમાનાની વાત છે, જ્યારે બોલપેનની બોલબાલા ન હતી. પેન્સિલનું એક ચક્રી રાજ ચાલતું હતું.

શાળાએ જતી વખતે જો નવી પેન્સિલ સુરભીને જોઈતી હોય તો તેણે જૂની પેન્સિલનો નાનો ટુકડો બતાવવો પડે. પછી જ નવી પેન્સિલ મળે, મારી મોટી બહેન બે પેન્સિલ આપે એક શરતે , એક અઠવાડિયુ બીજી પેન્સિલ માગવાની નહી. નકરી દાદાગીરી હતી મોટા ભાઈ અને બહેનોની. પણ આપણે રહ્યા નાના જો પપ્પાને કહેવા જઈએ તો જબરદસ્તી વધારી દે. એટલે મુંગા રહેવામાં જ મજા હતી.

આજે એ વાતને ૫૦ વર્ષ થઈ ગયા. આધુનિકતાના જમાનામાં અમેરિકાની અંદર તો નરી આંધાધુંધી જ ફેલાયેલી છે. મેં શાળામાં ૬ વર્ષ નોકરી કરી છે. હજુ પણ નાના બાળકો પેન્સિલથી ત્યાં પણ લખે છે. એક ખાનગી વાત છે . હસવાની સખત મનાઈ છે. દરેક બાળક પાસે ૧૦થી ૧૫ પેન્સિલ  એમના  કંપાસ બોક્સમાં હોય . ચારેક રબર અને ત્રણેક સંચા. ઉપરથી વર્ગમાં ઇલેક્ટ્રીક સંચો પણ હોય. રબરને અંહી ‘ઈરેઝર’ કહેવાય.

જ્યારે હું નવી હતી ત્યારે વર્ગમાં બધાની ડેસ્ક ઉપર આટલી બધી પેન્સિલ જોઈ પહેલો પ્રશ્ન પૂછતી.

” હાઉ મેની હેન્ડસ યુ હવે’.

બધા બાળકો બેન્ને હાથ ઉંચો કરતાં.

બીજો સવાલ ,’હાઉ મેની પેન્સિલ્સ યુ હેવ’.

સહુ બાળકો ગણવા મંડી પડતાં. પહેલી બીજી ભણતા હોવાને કારણે મોટા ભાગનાનો જવાબ ખોટો જ હોય.

મોટા ભાગના બાળકો વાંકા ચુંકા અક્ષર કાઢે, ( નાના હોય તેથી).

મારે કહેવું પડૅ ‘ રાઈટ નીટ એન્ડ ક્લિન’.

હજુ તો વાત અંહીઆ પૂરી નથી થતી. વર્ગ શરૂ થાય એટલે પ્રાર્થના પછી ૧૫ મિનિટ ફરજીયાત બધાએ વાંચવાનું. તે પુરું થાય એટલે વારાફરતી બધા પેન્સિલની અણી કાઢવા આવે. મારે તેમને ચેતવણી આપવી પડે માત્ર બે જ પેન્સિલ.’ આમ વર્ગ ચાલુ થાય.

તે સમયે પેન્સિલના મુખ પર પ્રસરેલો આનંદ જોઈ મને પણ મારા બાળપણમાં ડોકિયું કરવાનું મન થઈ જાય.

આજની તારિખમાં પણ મારા હિસાબે બોલ પેન કરતાં પેન્સિલનું મહત્વ વધારે છે. ‘સુડોકુ’, મારી મનગમતી રમત છે. તેમાં જો તમે અઘરું સુડોકું રમતા હો તો ભૂલ થવાની પાકી ખાત્રી. જો પેન્સિલથી ભરો તો ભૂલ થાય ત્યારે રબર મદદે દોડી આવે. કેટલું સહેલું થઈ જાય.

જીવનને સહજ અને સરળ બનાવવું હોય તો પેન્સિલ અને રબર પર્સમાં અચૂક રાખવા. પુરુષો ખિસામાં રાખી શકે છે. ફાયદો એક એવો છે કે હવે રબરવાળી પેન્સિલ સાવ સામાન્ય થઈ ગઈ છે. ખોટી ઝંઝટ નહી.

મળતા રહીશું લાભાલાભ્ નો વિચાર વિનિમય કરતા રહીશું.

 

 

 

 

 

 





આધુનિક ઉપકરણો ***** ૨

21 07 2017

‘જો તમારા હસ્તાક્ષર બગડ્યા હોય તો તેનું કારણ છે,કમપ્યુટર” ! યાદ છે નાનપણમાં શાળામાં સારા હસ્તાક્ષરવાળાને શિક્ષક બોલાવી શાબાશી આપતા.

‘પપ્પા હવે ‘ટાઈપ રાઈટર’ વસાવો ને ક્યાં સુધી બધો હિસાબ કિતાબ હાથેથી લખશો. હું ટાઈપ ક્લાસમાં જઈ ટાઈપ શીખી લઈશ જેથી તમને રાહત મળે.’ નથી લાગતું આ સદીઓ જૂનો સંવાદ હોય, હા, આ હકિકત હતી’. બાળકો આખો દિવસ ,આઈ પેડ અને સેલ ફોન પર નહોતા ચિટકેલા રહેતાં. માતા અને પિતાને હમેશા મદદ કરવાની ઈચ્છા રાખતા.

હવે આપણે તો ૨૧મી સદીના છીએ. ‘આધુનિકતાની આંધળી દોટમાં, મનુષ્ય જીવન જીવવાનું ભૂલી ગયો છે.’ બસ જાણે પૈસો પરમેશ્વર ન હોય ! માનવ ધીરો ખમ. આ જીંદગી હાથતાળી દઈને લપાઈ જશે. કશું કામ નહિ આવે. શાંતિથી શ્વાસ લે. વિચાર કર તને જીંદગીમાં શું પામવું છે. તારો ધ્યેય નક્કી કર. ચાલો આતો ઉમર થઈને એટલે ભાષણ આપવા બેસી ગઈ. હવે મૌનવ્રત !

શરૂઆત કરીશું જૂના જમાનાના ટાઈપ રાઈટરથી. સાલું ખટર પટર કરે અને માથું પકવે. શું વાત કરવી, એવા જમાનામાં બાળપણ વિતાવ્યું છે કે સારા અક્ષર હોય એટલે જગ જીતી ગયા. ટાઈપરાઈટર તો દુકાનના મહેતાજી વાપરે યા ઓફિસમાં ટાઈપિંગ ગર્લ યાને સેક્રેટરી. મારા તમારા જેવાને ટાઈપ રાઈટર સાથે કોઈ નાતો ન હતો. જો પપ્પાની ઓફિસમાં ગયા હોઈએ તો બેસીને ખટાખટ કરતી હતી.

બાકી જેના હસ્તાક્ષર સારા ન હોય તેના માટે બે વાત પ્રચલિત હતી. ” પૂ. ગાંધીબાપુના હસ્તાક્ષર શ્રી મહાદેવ દેસાઈ વાંચે. ડોક્ટરના દવાના કાગળિયા (કેમિસ્ટ) દવાની દુકાનવાળો વાંચે.’

જો કે તેના પહેલાં તો મહેતાજી, ખડિયા અને કલમથી ચોપડો લખતાં જેમાં ઉધાર અને જમા એવી બે કોલમ પાડી હોય . પાનાને લાઈન ન હોય અને તેને આઠ સળ હોય. દિવસને અંતે જમા પાસુ અને ઉધાર પાસુ મળતા હોવા જોઈએ. ટાઇપ રાઈટર આવ્યા પછી આખી સિસ્ટમ બદલાઈ ગઈ. જે આધુનિકતાની નિશાની ગણાતી થઈ.

આજે, તમે મારા પર હસતા નહી. એ વાત સત્તરમી સદીની હોય એવું લાગે છે.  તમે મારી સાથે  ૧૦૦ ૦/૦ સંમત થશો. પહેલાના જમાનામાં લખતા, વાંચતા ન આવડે તે અભણ ગણાતા. તેઓ કોઈ પણ અગત્યાના પેપર પર અંગુઠો મારતાં. આજે આધુનિક યુગમાં તમને ‘કમપ્યુટર ‘ ન આવડે તો અભણ ગણાવ.

કમપ્યુટર વગર એક દિવસ ન ચાલે. જો કે તે અડધું સત્ય કહેવાય. એવા ઘણા મિત્રો છે જેઓ કમપ્યુટર વગર જીવી શકે છે. આ તો  ‘પસંદ અપની અપની ખયાલ અપના અપના’ જેવી વાત છે. જે અપણે માનીએ છીએ અથવા ધારીએ છીએ તે સત્યથી સો જોજન વેગળું પણ હોઈ શકે ! છતાં પણ કમપ્યુટર જીવનની જરૂરિયાત બની ગઈ છે. અપવાદ બાદ કરતાં

કમપ્યુટર આવ્યા એ આશિર્વાદ છે કે શ્રાપ તે વિચારી જો જો. આજકાલ નાનું બચ્ચું પણ પોતાના રમકડાના કમપ્યુટરથી પરિચિત છે. કદાચ બેસતા શિખે કે તરત જ રમકડા પર ટક ટક કરતાં શિખવાનું ચાલુ કરે છે.

એક નાની કંપનીમાં બધું જ કાર્ય કમપ્યુટર દ્વારા થતું હતું.અચાનક વિજળી ગાયબ. લમણે હાથ મૂકી બેસવાનો  સમય આવ્યો. કમપ્યુટર વગર કશું થઈ ન શકે. આટલી બધી મશિન પર આધાર રાખવાની આદતે શેઠનો ધંધો ચોપટ કર્યો. ગામ નાનું હતું . જનરેટર મોટા શહરમાંથી આવતા સમય લાગે તેમ હતું. આ તો નાના વ્યક્તિની વાત થઈ.

સરકારના બધા કાર્ય હવે કમપ્યુટર દ્વારા થાય છે. બધો ડેટા તેમાં હોય છે. નાનામાં નાની ખાનગી વાત કમપ્યુટરમાં મળે. જેમ તે મશિન ચલાવનાર હોંશિયાર હોય છે તેવી રીતે તે પ્રોગ્રામને આડે રસ્ત વાપરનાર પણ સાથે સાથે પેદા થયા હોય છે. સરકારી ખાનગી ફાઈલો ઉકેલી તેમની ચાલ જાણી ઘણા તેનો ફાયદો ઉઠાવે છે. યાદ હશે , સિક્કાને બે બાજુ હોય છે.

હા, કમપ્યુટરાઈઝ્ડ દુનિયા ખૂબ ઝડપથી કૂચ કરી રહી છે. પણ એ જ કમપ્યુટરનો વપરાશ બાળકો પણ જાણતા હોય છે. માતા અને પિતાનિ ગેરહાજરીમાં તેના કેવા ઉપયોગ કરે છે  એ આપણને સહુને ખબર છે. તેના ભય સ્થાનો અગણિત છે. ફાયદા અને ગરફાયદાને ત્રાજવે તોલી જવાબ જાતે કાઢજો.

સગીર ઉમરની બાળાઓ, બુઢા ખુસડના પ્રેમમાં પડે છે. નાના બાળકોની ગંદી અને જુગુપ્સા ઉપજાવે એવી ફિલ્મ બનાવે છે. હવે વિચાર કરવાનો સમય પાકી ગયૉ છે. “કઈ ઉમરે બાલકને આ બધા ઉપકરણો આપવા જોઈએ’. ખોટી આંધળી અનુકરણ કરવાની રીત  બદલી પોતાનું દિલ હા પાડૅ તે કરવું’.

કોઈની શું વાત કરવી, મારે માટે કમપ્યુટર ‘પ્રાણવાયુ” છે. અતિશયોક્તિ નથી કરતી.  આ કમપ્યુટરને કારણે મનમાં ચાલતા વિચારોને પ્રદર્શિત કરી આપ સમક્ષ પિરસુ છું. દિમાગ હમેશા કાર્યરત રહે છે. વિચારોને વાહન મળ્યું છે. સારા અને નરસા વચ્ચેનો ભેદ વિચાર વિનિમય દ્વારા તારવી શકાય છે. સર્જન શક્તિને વેગ સાંપડ્યો છે. જીવનમાં સમય સહી રીતે  સરે એ સ્પષ્ટ થયું છે. આધુનિકતાનું આંધળું અનુકરણ નહી, તેના ઉપકરણોને ઉપયોગી કરવાનો નમ્ર પ્રયાસ જારી છે.

ઝાડની ડાળી, કલમ, ખડિયો, પાટી અને પેન, કાગળ અને પેન્સિલ, ફાઉન્ટન પેન, બોલ પેન, જેલ પેન કેટ કેટલી લખવા માટેની લેખની આવી અને ગઈ. હજુ પણ થોડા ઘણા ચલણમાં જૂની ચીજો દેખાય છે. જાત જાતની પેનોથી બજાર ઉભરાય છે. કમપ્યુટરે તો આવીને પોતાનું સામ્રાજ્ય પ્રસરાવ્યું છે.

મિત્રો આધુનિક ઉપકરણોને વખોડવાનો પ્રયત્ન નથી. માત્ર વિવેકબુદ્ધિ વાપરી તેનો સદઉપયોગ કરવો હિતાવહ છે.





સલોની ક્યાં ?

19 07 2017

 

 

આજે બારમા ધોરણમું પરિણામ આવ્યું. સલોનીને ખબર હતી તે પહેલી કે બીજી આવશે. તેનો આત્મવિશ્વાસ ખૂબ પ્રબળ હતો. સલોની પહેલી જ હોય. બીજો નંબર પણ તેને ખપતો નહી. જ્યારે શાળામાં પહોંચી ત્યારે ખબર પડી કે તે પહેલા દસમાં પણ નથી આવી. તેને ખૂબ દુઃખ થયું.  હવે શું તેનો મિત્ર સાહિલ તેની સાથે હતો. સાહિલ ત્રીજે નંબરે આવ્યો હતો. સલોનીએ પોતાની ખુશી સાહિલ માટે વ્યક્ત કરી.

ગમ દિલમાં છુપાવીને સલોની એવી રીતે વર્તન કરી રહી હતી ,જાણે કાંઈ બન્યું ન હોય. સલોની અને સાહિલ એક જ કોલેજમાં જવાના હતા, હવે સલોનીને એ કોલેજમાં એડમિશન મળવું લગભગ અશક્ય હતું.   આખો દિવસ સલોનીએ સાહિલ સાથે ગુજાર્યો. બહારથી સલોનીનું વર્તન ખૂબ સામાન્ય હતું. સાહિલને નવાઈ લાગી. પોતાની ખુશી જરા પણ વ્યક્ત ન કરી.  સાહિલ મનોમન વિચારી રહ્યો, ‘સલોની જે થઈ ગયું તે થઈ ગયું. તું નારાજ ન થઈશ. તારું પરિણામ કેમ આવું આવ્યું તેમાં મને શંકા છે. જો બનશે તો હું તેની તપાસ કરીશ. આપણે પેપેર ફોડાવશું પેપર ફોડાવવાના એટલા બધા પૈસા નથી લાગતા.’

સાંજ પડે સલોની જ્યારે છૂટી પડવાની હતી ત્યારે, સાહિલે તેને સાંત્વના આપવાની કોશિશ કરી.  સલોનીએ ‘ઓ.કે. કહીને વાત ઉડાવી દીધી’. સલોનીના મગજમાં આજે તેની વર્ગની બહેનપણી સોમા ઘુમી રહી હતી. બે વર્ષ પહેલાં દસમા ધોરણમાં તેને ઓછા ટકા આવ્યા ત્યારે તેના ઘરનાએ જરા નારાજગી બતાવી હતી. કોઈએ સોમાને દોષ આપ્યો ન હતો. સોમા પોતે હાલી ગઈ હતી.  જેને કારણે સોમાને અતિશય આઘાત લાગ્યો અને ટાંકી પરથી પડતું મૂક્યું હતું.

આજકાલના જુવાનિયા જીંદગીમાં ‘ગમ’ કેવી રીતે સહન કરવો તે જાણતા નથી. બચપનથી મનમાન્યું કરતા આવ્યા હોય. માતા અને પિતાના શબ્દકોષમાં ‘ના’ અથવા ‘હમણા નહી’ એ શબ્દો ભુંસાઇ ગયા છે. દરેકને એમ છે કે અમારા બાળકોને સહુથી સારામાં સારું આપવું. જેથી વર્ગમાં તેમનો વટ પડે. પછી જ્યારે જીંદગી પાઠ ભણાવે ત્યારે નાસીપાસ થાય.

સલોની પહોંચી ગઈ ‘ચંદનવાડી’. જ્યા સોમાને અગ્નિદાહ દેવામાં આવ્યો હતો. હવે તો સ્ત્રીઓ અને છોકરીઓ સ્મશાને જાય છે એટલે કોઈને નવાઈ ન લાગી. સ્મશાનમાં કોઈની ચિતા ભડભડ સળગી રહી હતી. કોને ખબર કોણ હતું. સ્ત્રી હતી ? પુરૂષ હતો ? કે પછી નવજાત બાળક ? યા જુવાન જોધ કોઈ? સલોની એ જ્વાળાને જોઈ રહી. આકાશને આંબવા મથામણ કરતી એ જ્વાળાના કાળા ધુમાડાની  લપેટમાં તેને સોમાની છાયા દેખાઈ.

સોમા જાણે તેની સામે જોઈને ખિલખિલાટ હસતી ન હોય ?

‘જો સલોની,’ હું ભલે અગ્નિમાં હોમાઈ પણ ઉપર જઈને ઠરી. કોઈની ઝંઝટ નહી. કોઈ હવે મને કાંઈ કહી શકે નહી ? અરે, હવે મારે કૉલેજમાં પણ ભણવા નહી જવાનું! ‘ મને શરમ પણ નથી આવતી. ‘શું આ સોમાનું વ્યાજબી પગલું હતું’ ?

સલોની બાઘી બની એ જ્વાળા જોઈ રહી હતી. દિલમાં ગભરાટ હતો. આંખોમાં ભય છુપાયેલો હતો. એકલી જરા દૂર ઉભી હતી, તેથી કોઈની નજરે ન ચડી. થર થર કાંપતી સલોની ભાન સાચવી રહી.

સોમા તું શું વિચારે છે? હું શું કરું? તને મળવા આવી જાંઉ ? તને તો બે વરસ થઈ ગયા. હું તને કેવી રીતે ખોળી કાઢીશ’?

સોમાનું હસતું મુખડું દેખાયું. ‘સલોની બે વર્ષમાં હું બહુ બદલાઈ નથી. હા, તારામાં ફરક દેખાય છે. તને સાહિલનો પ્રેમ મળ્યો છે. તું ખૂબ નસિબદાર છે. આમ તો તું ખુશખુશાલ છે. એક માર્ક્સ ઓછા આવ્યા એટલે નારાજ છે’?

અરે, પગલી મેં તો પડતું મૂક્યું તેનું બીજું એક કારણ પણ છે. જો કાનમાં કહું,’ હું કોઈને ગમતી ન હતી.  હું ક્યાં તારા જેવી સોહામણી છું. વર્ગના છોકરાઓ મારી હાંસી ઉડાવતાં. તારે ક્યાં આવું બધું છે’.

‘હા, સોમુ સાહિલ મને ચાહે છે. તને ખબર છે આજે આખો દિવસ મારી સાથે હતો. તેને ખબર હતી મારા દિમાગમાં વિચારો ચાલે છે. જાણી જોઈને મને  કશું ન પૂછ્યું. ‘

‘સલોની મારું માને તો તું, હોમસાયન્સ માં જા.   એ ભણતર તને જીવનમાં કામ લાગશે.’

‘મારે તો ડોક્ટર થવું હતું’?

‘તો તું નર્સિંગમાં જા’.

આમ એકલી એકલી બડબડાટ કરતી હતી. ત્યાં ડાઘુઓમાંથી એક ભાઈ  સલોનીના પપ્પાના મિત્ર નિકળ્યા.

‘સલોની બેટા તું ઓળખે છે, આ જે ભાઈની ચિતા જલે છે’?

‘હા, અંકલ તેઓ મારી સહેલીના પિતા થાય’. સલોનીએ ગપ્પું માર્યું.

સલોની   ભાનમાં આવી ગઈ. સોમુનું મંદ મંદ મુસ્કુરાતુ મુખ જણાયું. બસમાં બેસીને ઘરે આવી. તેના દીદાર જોઈ મમ્મીએ પૂછ્યું , ‘ બેટા તું ક્યાં હતી’? સાહિલના બે ફોન આવ્યા હતાં. તું એને ફોન કર’.

‘મમ્મી હું ઘરનો રસ્તો ભૂલી ગઈ હતી, મને ખબર નહી કયાં જઈ પહોંચી’.

સાહિલ સાથે ફોન પર વાત કરી રહી. ” સાહિલ કાલે સવારે આઠ વાગે મને હેંગિગ ગાર્ડન મળજે. તારાથી છૂટી પડ્યા પછી હું ભૂલી પડી હતી’.

સાહિલ ફોનમાં ગળગળો થઈને કહી રહ્યો હતો, ‘ મને લાગતું હતું, તું કોઈ વિચારમાં છે. માફ કરજે મેં તને પૂછ્યું નહી’.

બસ સાહિલ હવે એક અક્ષર પણ બોલતો નહી,’ તું મને અહેસાસ કરાવજે’.

‘હું તને ચાહું છું’ કહી સાહિલે ફોન મૂક્યો.

સલોની બબડી રહી, ‘હું ક્યાં હતી એ પ્રશ્ન ન પૂછે તો સારું ?

 

 

 





જર્જરિત

6 07 2017

 

‘અરે દેખાવમાં તો હટ્ટીકટ્ટી છે. ખાય છે પણ બે પેટ. તો પછી શાનું   આમ મોઢું ચડાવીને ફરે છે’ ? આમ રોજ સવાર પડે ને વાગ્બાણ ચાલુ થઈ જાય. ઘરમાં મા ગુમાવ્યા પછી આવેલી માના રાજ્યમાં ,આમ મુસ્કાનનીસવાર શરૂ થતી.

નામ તો હતું મુસ્કાન. મોઢા પર કદી ફરકતું દેખાય નહી. માની આંખનો તારો અને બાપની દુલારી. બે વર્ષ પહેલાં મા શાક લઈને આવતી હતી ત્યાં ખટારાએ પાછળથી તેને ઉડાડી. ભલે ખટારા નો ડ્રાઇવર જેલમાં ગયો. બસ મુસ્કાનની રામ કહાની શરૂ થઈ ગઈ.

શરૂઆતના સમયમાં ‘ મા’  વિનાની કહી લોકોએ દયા ખાધી ! પિતા તેની મુસ્કુરાહટના પાગલ હતા. એ હસતી ત્યારે જાણે ફુલ ઝરતા હોય તેવું લાગે. સમસ્ત વાતાવરણમાં તેની મુસ્કુરાહટનો ધ્વનિ ગુંજી ઉઠતો. ખૂબ પ્રેમાળ, જે પણ જુએ તેને વહાલી લાગે. એ મુસ્કાનને માથે આભ ટૂટી પડ્યું મા તો ગઈ. પિતા બીજી સ્ત્રીને પરણ્યા.   મુસ્કાનને તેનું  રૂપ અને મોહકતા તેને ભારે પડ્યા. નવીમા પિતાના દેખતાં કશું ન કહે. જેવા પિતા નજર સમક્ષથી દૂર થાય કે તેના વા્ક્બાણ ચાલુ થઈ જાય.

શાળાએ જાય પણ ઘરકામ કરવાનો સમય ન આપે. કપડાના પણ ઠેકાણા નહી. જાણે ચિંથરે  વિંટ્યું  રતન. પિતા ને હવે તેની સાથે બેસવાનો સમય ન મળતો. જેવા વહાલ વરસાવવા જાય કે નવીમા કંઈક કામ ચીંધે. ઝટપટ જો  મુસ્કાનને તેના બાપથી અલગ ન કરે  તો હાજર થઈ જાય.

‘કેમ આજે ઘરકામ નથી કરવાનું. જા તારા રુમમાં’

પિતાજી જેવા ઓઝલ થાય કે અપરમાના મ્હોંમાંથી સરસ્વતિ ચાલુ થઈ જાય.

‘મારા ક્યાં ભોગ લાગ્યા હું બીજવરને પરણી’ !

નવીમાને બે બાળક થયા. મુસ્કાનના રાજમાં તેને ખબર ન પડી. પંદર વર્ષની મુસ્કાન બે બાળાકની માતા જેટલું કામ કરે. જરાક વહેલું મોડું થાય તો વાણીનો પ્રવાહ ચાલુ. મુસ્કાનનું હૈયું વિંધાઈને જર્જરિત થઈ ગયું હતું. અસંખ્ય કાણાં તેમાં પડ્યા હતા.  ભણવાનો સમય ન મળવાથી તે ખૂબ પાછળ પડી ગઈ હતી. શાળામાં જવું ગમતું ,જેને કારણે માના શબ્દોના પ્રહાર સહેવા ન પડે.  બન્ને નાના ભાઈ અને બહેન મુસ્કાનને ખુબ પ્યાર કરતાં. માને બદલે તેની ગોદમાં ભરાતા. રણમા મીઠી વિરડી સમાન આ બન્ને જણા તેની જીંદગીમાં સ્નેહ સિંચતા.

પાડોશમાં રહેતો મોહિત ,મુસ્કાનની બધી વાતથી વાકેફ હતો. જુવાની મુસ્કાનને સોળે કળાએ ખીલવી રહી હતી. મોહિત ખૂબ મહત્વકાંક્ષી હતો.  કોઈ વખત મુસ્કાન એકલી હોય ત્યારે પ્રેમના બે મીઠા બોલ બોલી તેના મુખ પર મુસ્કુરાહટ પાછી લાવવાનો પ્રયત્ન કરતો. મોહિત એક હતો જેને મુસ્કાનની લાગણી થતી. પોતાની માથી સંતાડી મુસ્કાન માટે કોઈવાર ખાવાનું લાવતો તો કોઈવાર નાનીશી ભેટ. મુસ્કાનને પણ મોહિતની મીઠી નજરની ખેવના રહેતી. તેના પર પડેલા જર્જરિત કાણાને સાંધવાનો પ્રયાસ મહદ અંશે સફળ થતો.

નાના ભાઈ અને બહેન તો કાંઇ સમજતા નહી. આમ મુસ્કાનને ઠરવાનું સ્થળ ઘરમાં બે નાના ભુલકાં અને પાડોશી મોહિત. મોહિત, મુસ્કાન કરતાં ત્રણ વર્ષ મોટો હતો. નાનપણમાં શાળાએ સાથે જતાં. મુસ્કાનને ભણવામાં પણ મદદ કરતો. ઘરે આવી તેને અભ્યાસ કરવાનો સ્મય ન મળતો જેને કારણે વર્ગમાં પાછળ પડી જતી. આજે મુસ્કાન ઘરકામ કરવા બેઠી હતી.

ત્યાં નાનો આવીને દીદીને ખેંચવા લાગ્યો. ‘શું થયું ભાઈલા’?

નીના, નીના કહીને રડવા લાગુયો. મુસ્કાન જઈને જુએ છે તો નીના બાથરૂમમાં લપસી પડી હતી. તેનાથી ઉભા થવાતું ન હતું. તેમની મમ્મી બપોરની ઉંઘ ખેંચતી હતી. મુસ્કાન ઘરમાં હોય ત્યારે બાળકો મા પાસે નહી દીદી પાસે હોય. મુસ્કાન દોડીને નીનાને બેઠી કરી.

‘કેવી રીતે પડી ગઈ’? એમ પૂછતી હતી ત્યાં , મા નો ઘાંટો સંભળાયો.

‘કેમ નીના રડે છે”.

‘મમ્મી એ પડી ગઈ’.

મા, દોડતી આવી નીનાને શાંત રાખવાને બદલે , મુસ્કાનને ધીબવા માંડી.

નીલથી રહેવાયું નહી, ‘મમ્મી, દીદીને શું કામ મારે છે? બાથરૂમમાં પાણી હતું નીનાનો પગ લપસી ગયો. બાળકોન દેખતા મા, જબાન પર જરા કાબૂ રાખતી. મુસ્કાન નીનાને પ્રેમથી ખોળામાં લઈ વહાલ કરવા લાગી. નીલ, દીદીની પાછળ છુપાઈ ગયો. તે ગભરાઈ ગયો હતો. તેણે મમ્મીને કયારેય દીદીને મારતા જોઈ ન હતી.

રાતના પપ્પા આવ્યા ત્યારે નીલે બધી વાત કરી. દીદી એ ના પાડી હતી છતાં બધુ કહ્યું. પપ્પા મુસ્કાનના રુમમા આવ્યા. તેને માથે હાથ ફેરવવા લાગ્યા. મુસ્કાન વહાલ સહન ન કરી શકી . પપ્પાના ખોળામાં માથું મૂકી રડી રહી.

‘બેટા હું શું કરું. મને ખબર નથી પડતી કેમ આમ થઈ રહ્યું છે’?

સોમવારે શાળાએ જતા રસ્તામાં મોહિત મળ્યો. તેને મુસ્કાન ગામતી હતી. આ  છેલ્લું  તેનું વર્ષ હતું શાળાનું. મોહિતની કોલેજ અને મુસ્કાનની શાળા એક જ રસ્તા પર હતા.

વાતની શરૂઆત કાયમ મોહિત કરતો. તેને મુસ્કાનના મુખ પર હાસ્ય જોવાનું ગમતું. ‘અરે આજે તારું હાસ્ય કેમ દેખાતું નથી?’

‘મારો મુડ સારો નથી’.

‘મારી સામે જો. એકદમ સરસ થઈ જશે’.

મુસ્કાને જોયું. તેની આંખમાં આંસુ જોઈ મોહિત ચમક્યો. ‘શું વાત છે મુસ્કાન’?

‘મોહિત હું શું કરું. મારી મમ્મીને હું ગમતી નથી’.

મોહિતથી કહ્યા વગર ન રહેવાયું, ‘મુસ્કાન તું મને બહુ ગમે છે’.

‘હું તને વર્ષોથી જોતો આવ્યો છું. હજુ બે વરસ મારે ભણવું છે. પછી હું મારી મમ્મીને કહીશ તારા પપ્પાને વાત કરશે. ‘

મુસ્કાનને પોતાની જાત પર વિશ્વાસ ન બેઠો. કોઈ તેને પ્રેમ કરી શકે. તેને તો આદત હતી, ગુસ્સો સાંભળવાનો, બે નાના ભાઈ અને બહેનનું ૨૪ કલાક ધ્યાન રાખવાનું.

મુસ્કાન મોહિતની સામે એકીટશે નિહાળી રહી.

‘મુસ્કાન તને ખબર છે તું કેટલી સુંદર છે’?

મુસ્કાન પોતાની જર્જરિત થયેલી કાયાને નિરખી રહી.

‘મુસ્કાન , તું તને મારી આંખેથી જો’.

આજે મુસ્કાનને લાગ્યું, જીવનની બીજી બાજુ પણ છે. શાળાએથી ઘરે આવતાં તેના પગલામાં જોમ હતું. નવીમાના કટુ વચનો તેને સ્પર્શતા ન હતાં. નીલ અને નીના તો દીદીની જોડે જમવા બેઠા.

પપ્પા જોઈ રહ્યા કેટલા પ્રેમથી મારી મુસ્કાન બન્ને જણાને સાચવે છે. તેમનામાં હિમત ન હતી કશું બોલવાની.

રાતના મોહિત મુસ્કાનના સ્વપનામાં આવ્યો. હજુ સ્વપનામાં મોહિતને પ્રેમ ભર્યા શબ્દો બોલવા જાય ત્યાં માની બુમ સંભળાઇ. પથારીમાંથી મુસ્કાન ઉભી થવા ગઈ. તેની જર્જરિત કાયાને મોહિતે પડતાં બચાવી. આંખ ખુલી, મુસ્કાનના મુખ પર આજે સ્મિત લહેરાઈ રહ્યું. આજે માના શબ્દો તેને ચુભતા ન હતાં . કાયા પણ તેને સોહામણી જણાઈ.

 

 

*******************************************************************************





આખરે મહોર મારી !

4 07 2017

અત્યાર સુધી લગભગ  પંદર જણાએ શિખાને ના સંભળાવી હતી.  ખરું પૂછો તો શિખા તેમને ના પાડતીહતી. આ તો પુરૂષનું અહં સંતોષાય એટલે છોકરાવાળા કહેતા, ‘અમને શિખા પસંદ નથી’.   શિખાના મમ્મી અને પપ્પા વિચાર કરે, આ છોકરી એવું તો શું કરે છે અને પછી કહે છે, મુરતિયા એને હા જ નથી પાડતાં. શિખામાં કોઈ વાતની કમી ન હતી. ભણેલી ,ગણેલી, સુંદર અને ગુણિયલ.

શિખાને જોવા આવનાર હમેશા પૂછતાં, ‘લગ્ન પછી નોકરી કરશો ને ?’

શિખા એવા નંગને નકારતી. તેઓના વિચિત્ર સવાલ સાંભળી ,શિખા ઠંડુ પાણી રેડતી. ૨૧મી સદીમાં સવાલ સાવ મામૂલી. એવી વ્યક્તિનું સવારના પહોરમાં રોજ મ્હોં જોવાનું !સાથે જીંદગી કાઢવાની ? શિખાને તરસ આવતી.

શિખા વખતે બનતું ઉંધું. મુરતિયા શિખાને પરણવા તૈયાર હતા. શિખાને કોઈ જચતો નહી. શિખાને એવું તે શું જોઈતું હતું કે કોઈ તેની આંખમાં વસતો નહી?  શિખા ન પૈસાની ભૂખી હતી, ન ખૂબ સુંદર દેખાવની. તેને મનમાન્યો કેવો જોઈતો હતો ? જો તેને પૂછીશું તો તે પણ ઉત્તર નહી આપી શકે ! પરણવું એ તેને મન ઢીંગલા અને ઢીંગલીનો ખેલ ન હતો. મનને ભાવન જોઈએ. દિલને સમજનાર જોઈએ. આછકલાઈ શબ્દ તેના શબ્દકોષમાં ન હતો.

સૌમિલ વિચાર કરતો , ‘જે મારી દીકરી શિખાને પરણશે એ ખાટી જશે !

પછી ખડખડાટ હસી પોતાને જ સંભળાવતો, ‘પણ ક્યારે’?

સૌમિલને એક વિચાર આવ્યો, તેણે સુહાનીને પણ ન કહ્યું. આ વખતે શિખાને જોવા માટે સોમ આવ્યો હતો. અમેરિકાનો મુરતિયો. એક વખત પરણી ચુક્યો હતો. સોના નામની છોકરી સાથે તેના લગ્ન થઈ ચૂક્યા હતાં. સોના પરણી સોમને, પણ જૂના પ્રેમી ને ભૂલી ન હતી. લગ્ન પછી બે મહિનામાં સોમને સાફ કરીને ભારત આવી ગઈ. સાદી અને સરળ ભાષામાં કહીએ તો સોના, સોમને છેતરી ગઈ. ચકમો આપીને ,પૈસા તફડાવીને ભારત ભેગી થઈ ગઈ.

આજકાલની છોકરીઓને કમ ન સમજતાં, એવા દાવપેચ ખેલી જાણે છે કે ભલભલાને ભૂ પાઈ દે. એમાં તેમના માતા અને પિતાની સહમતી હોઈ પણ શકે. દીકરીના પ્રેમમાં તેમની નજર સત્યને પિછાણી શકતી નથી. અથવા તો તેઓ આંખ આડા કાન કરે છે,

અમેરિકામાં સોનાએ છૂટાછેડાનો કેસ દાખલ કર્યો. ભારતમાં આરામથી બેંગ્લોર જઈ પ્રેમી સાથે લગ્ન કરી જીવી રહી હતી. સોમને  હવે સોનામાં જરા પણ દિલચશ્પી રહી ન હતી.  પોતે છેતરાયો એ ગમ તેને સાલ્યો. ન તેણે સોનાની તપાસ કરી ન દાગીના પાછા માગ્યા.

શિખા અને સોમ ઘરમાં જ મળ્યા. શિખાએ બહાર રેસ્ટોરન્ટમાં જવાની ના પાડી. શિખાને ખબર હતી. સોમના લગ્ન એક વાર થઈ ચૂક્યા હતાં. તેને થયું છોકરીઓ આવું પણ કરી શકે છે ? સોમ ખૂબ સોહામણો હતો. શિખા માની ન શકી આવું તેની જીંદગીમાં બની ચુક્યું છે. એટલે તો તે સોમને મળવા તૈયાર થઈ.

સોમ અને શિખા મળ્યા. સૌમિલે રૂમમાં કેમેરા મૂક્યો હતો. બન્ને વચ્ચેની વાતચીત અને બધું રેકોર્ડિંગ થઈ ગયું.

શિખાને સોમમાં રસ પડ્યો હતો. લગભગ બે કલાક વાત ચાલી હશે. જે શિખાને જોઈતું હતું, તે સાફ તેને સોમમાં જણાયું.

છૂટા પડવાને સમયે શિખાએ કહ્યું, ‘હું ભલે ભણેલી છું. અંહી ભારતમાં નોકરી કરું છું, મારા શોખને કાજે. અમેરિકા આવીને નોકરી નહી કરું. એક મિનિટ સોમ વિચારમાં પડ્યો. પોતે ડોક્ટર હતો. પત્ની કમાય કે નહી તેને કોઈ પરવા ન હતી.

સોમે અટ્ટાહાસ્ય કર્યું , તેને શિખાની નિખાલસતા સ્પર્શી ગઈ.’અરે આવી જ પત્ની મને જોઈતી હતી’!

સૌમિલને વિડિયો કેમેરાનો ખર્ચો માથે પડ્યો. શિખા અને સોમ પરણીને સ્વિટ્ઝર્લેંડ થઈને. અમેરિકા જવા ઉપડી ગયા.





“અહંકારનો હું કાર” , “ૐ કારનો આસ્વાદ”

14 06 2017

 

 

 

 

 

 

“અહંકારનો હું કાર” , “ૐ કારનો આસ્વાદ

 

 

**************************************************************************************

અહંકારનો ‘હું’ કાર જીવનમાં અંધકાર ફેલાવે છે

ૐકારનો ધ્વનિ  જીવનને સદા અલંકૃત કરે છે

**

અહંકાર ડગલેને પગલે માનવની પ્રગતિમાં અવરોધકારક છે

ૐકારનો નાદ  જીવનમાં પથદર્શક બની જીવન સંવારે છે.

**

અહંકારનું સામ્રાજ્ય ‘શરીર’ જે પ્રભુ પાસે લઈ જવાનું પાત્ર છે, તેને દુષિત કરે છે.

ૐકારનો વારંવાર થતો નાદ શરીર અને મનને પવિત્રતા અર્પે છે.

**

અહંકારમાં ચૂર વ્યક્તિ વિદ્યા અને લક્ષ્મીનો વિનાશ નોતરે છે

ૐકારમાં મગ્ન વાણી અને વર્તન દ્વારા વિનમ્રતાનું પ્રદાન કરે છે.

**

અહંકારથી ભરેલો સ્વભાવ સંસ્કારના દામન પર દાગ છે .

ૐકારમાં વ્યસ્ત જીવન અને   સંસ્કાર પર ચાર ચાંદ લગાડે છે.

**

અહંકારનો દાવાનળ ભિતરના અસંતોષનું ખુલ્લેઆમ પ્રદર્શન કરે છે.

ૐકારની શીતળતાની ભિતરમાં શાંતિ સમાયેલી છે.

**

અહંકારના તેજીલા આવેશમાં જીંદગીની ગતિ દિશાશૂન્ય હોય છે.

ૐકારથી  ભરપૂર જીવન સરળતાથી સહજતા પૂર્વક વહે છે

********************************************************

હે પ્રભુ, અહંકારનો ફુગ્ગો ફોડજે !