“દીકરી તો સહુની લાડલી કહેવાય “

11 10 2017

ઈશ્વરની કૃપા ગણો કે ગુસ્સો દીકરી નથી, પણ ‘હું’ મારા માતા અને પિતની દીકરી છું. બે મોટા ભાઈઓની બહેન અને બે બહેનોમાં વચલી. દીકરીઓની અવહેલના કોઈ પણ સંજોગોમાં મંઝૂર નથી. તેની સામે દીકરીને મ્હોં ફાટ બનાવવી, ઉદ્ધતાઈ સંસ્કારમાં પિવડાવી અને ઉદ્દંદડ કરવી તે સામે અણગમો જરૂર છે. દીકરીના જીવન ઘડતરમાં સહુથી મહત્વનો ફાળો છે, ‘જનેતા’નો. તે માટે હું મારી માતાની ભવભવની ઋણી છું.

“દીકરી” એટલે કુદરતની આપેલી વણમાગી અણમોલ સોગાદ”.

અમે ત્રણ બહેનો છીએ, ત્રણેય માતા તેમજ પિતાને ખૂબ વહાલી હતી. ક્યારેય અમને એવું નહોતું લાગ્યું કે બન્ને ભાઈ વધારે વહાલા છે અને અમે નહી ! કોઈ પણ વસ્તુમાં વેરો આંતરો નહી. હા, દીકરીઓને ઘરકામમાં તેમજ કલામાં રસ લેતી જરૂર કરી હતી. જેને કારણે “આજ” ખૂબ પ્રગતિમય રહી છે. માતા ભલે ચાર ચોપડી ભણેલી હતી. કિંતુ તેનું શાણપણ, ઠાવકાઈ અને સામાન્ય જ્ઞાન કદાચ પી. એચ. ડી. વાળાને પણ શરમાવે તેવા હતાં. એ માતાની છત્રછાયા આજે ૧૩ વર્ષ થયા વિખરાઈ ગઈ છે. કિંતુ તેની યાદ મઘમઘતા મોગરા જેવી તાજી અને સુગંધીદાર છે.

કુદરતનું અર્પેલું જીવન જો પસંદ હોય, માતા, પિતા, ભાઈ બહેન, પતિ, પત્ની , સાસુ , સસરા અને અન્ય વ્યક્તિઓ તો ‘દીકરી’ શામાટે નહી ? તેના માટે ઈશ્વરનો અચૂક આભાર માનવો વિસરશો નહી. દીકરી દયા ખાવાને પાત્ર નથી. અરે, દીકરી તો આંગણે ઉત્સવ મનાવવાને યોગ્ય છે. જેમ ભગવાને માનવનું સર્જન કરી હાથ ધોયા ચે. તેમ તેણે’દીકરી’ને ઘડી  પોતાની શ્રષ્ઠતાનું પ્રમાણ પત્ર પ્રાપ્ત કર્યું છે. તમે માનો યા ન માનો રતિભર ફરક પડતો નથી. બાકી આ સનાતન સત્ય હતું, છે અને રહેશે ! દીકરી હોય તો તેનું લાલન પાલન યોગ્ય રીતે કરી તેને સુંદર સંસ્કાર આપો.

દીકરી જ્યાં રહે તે ઘર છે. જીવન પર્યંત માતા અને પિતાના હ્ર્દયમાં. સપ્તપદીના સાત ફેરા ફર્યા બાદ પતિની હર એક ધડકનમાં . નવ મહિના ઉદરે પ્રેમ પૂર્વક સિંચેલા બાળકોના અસ્તિત્વમાં.  સુંદર જીવનની મૂડી સમાન મિત્રોના સામિપ્યમાં. હવે આનાથી વધારે સુંદર અને મજબૂત ઘરની દીકરીને આશા છે ? ખોટૉ ખોટી શબ્દોની માયા જાળમાં દીકરીને બેઘર ન બનાવો ! શું સિમેન્ટ અને માટીના ‘ઘર ને જ ઘર ‘ કહેવાય. મારા મિત્રો એ તો મુસાફરખાનું છે. સમય આવ્યે બોડિયા બિસ્તરા વગર છોડવાનું છે. જે ઘર નો અંહી ઉલ્લેખ કર્યો છે , એ તો ભવભવનું ઠેકાણું છે. ધરતિકંપ કે સુનામીમાં પણ તેની કાંકરી ખરતી નથી.

દીકરા વંશવેલો વધારે એવી આપણી માન્યતા છે. બાકી એ માન્યતા કોઈની પણ દીકરીને ઘરમાં લક્ષ્મી સ્વરૂપે લાવ્યા ન હોઈએ તો શું તે શક્ય છે ? અંતરાત્માને પૂછીને જવાબ આપજો !  રૂમઝુમ કરતી આવેલી વહુ જે કોઈની આંખનો તારો છે, તે આ કાર્યને અવિરત ચાલુ રાખશે. જે તમારા ઘરની લક્ષ્મી છે. જેને પ્રતાપે ઘરનું આંગણું દીપી છે અને ખુશીથી ઝુમી ઉઠે છે.

૨૧મી સદીમાં દીકરી આભના સિતારાની જેમ ઝગમગી રહી છે. સાધારણ કુટુંબમાં પણ સુંદર સંસ્કાર પામેલી દીકરીઓ ,આભને આંબી પોતાની સફળતા પુરવાર કરે છે. સાથે સાથે કુટુંબની જવાબદારી નિભાવી પિયર તેમજ સાસરીની જવાબદારી સુંદર રીતે નિભાવે છે. પિયરની ઈજ્જત વધારે છે. સાસરીને શોભાવે છે. દીકરી બે કુટુંબની શોભા છે.  તેના સુંદર પોષણ યુક્ત વ્યક્તિત્વ દ્વારા પોતાના કુટુંબને પણ ખિલવે છે.

એક મિનિટ ,જરા દીકરી વગરની દુનિયાની કલ્પના તો કરી જુઓ ! ગભરાઈ ગયા ને ? દિલમાંથી ઠંડીનું લખલખું પસાર થઈ ગયું ને ? સુનામી કરતા વધારે જોરદાર આંચકો લાગ્યો ને ? બસ આટલો ડર કાફી છે. ક્યારેય “દીકરી” તારું ઘર ક્યાં કે, ‘દીકરી’ તું બિચારી એવા શબ્દોનું પ્રયોજન કરતાં પહેલાં દસ વાર વિચારજો.

આપણા ભરત દેશમાં ક્યારેય ‘દીકરી’નું સ્થાન ગૌણ માનવામાં આવ્યું નથી. આ તો માનવના અવળચંડા મગજની પેદાશ છે . આજે આધુનિક જમાનામાં પણ ‘દીકરી’ઓને દૂધપીતી કરી રહ્યા છે. ભલે તેઓ સમાજના હોદ્દેદારો હોય  નીચતામાં તેમની તોલે કોઈ ન આવે. ‘દીકરી’ઓના શિયળ ભંગ કરનારા નરાધમોને જોઈ સર્જનહાર પણ લજવાઈ જાય છે.

ભારતનો ઈતિહાસ સદીઓ પુરાણો છે. આપણા ગ્રંથોમાં સ્ત્રીનું સ્થાન હિમાલયની ટોચ સમાન મહાન છે. કાયમ ઋષિ પત્ની અને મહાન નારીઓના નામ પહેલાં બોલાય અને લખાય છે. આનાથી વધારે પુરાવો કયો જોઈએ કે ‘દીકરી’, ‘સ્ત્રી’ એ એવી શક્તિ છે કે જેનો ઉપહાસ, અવહેલના યા અણગમો કોઈ પણ સંજોગોમાં મંજૂર નથી.

” નારી વિના દુનિયાની કલ્પના અસંભવ

નારી તું નારાયણી, નારી તું નારાયણી”.

 

Advertisements




મા દીવો કર

7 10 2017

 

‘ઓ માવડી, ત્યાં બેસી રહીશ તો શું દિ’વળવાનો’. ક્યારનો તને ઘરમાં બોલાવું છું. અંધારું થઈ ગયું. દીવા બત્તીનું ટાણું થયું. જા ને ભગવાન પાસે દીવો કર !’ દુનિયા ભલેને ગમે તે કહે દીકરાને મા એટલી જ વહાલી હોય છે જેટલી દીકરીને. એ તો પુરૂષ રહ્યો એટલે સ્ત્રીની માફક બોલે નહી. બાકી એ સનાતન સત્ય છે.

ઝમકુમા બોલ્યા ચાલ્યા વગર બેઠા હતા. દિલનો ઉભરો કોની પાસે ઠાલવે. દીકરી ને ભણવામાંથી સમય ન મળતો. જો દીકરા અને વહુને કહે તો ‘મણ મણની બે સાંભળવી પડે. કેટલી મહેનત કરી હતી. પાઈ પાઈ ભેગી કરીને આ દિવસની તૈયારી કરી હતી. દીકરો પરણીને ઠરી ઠામ થઈ ગયો હતો. પગમાં ઝાંઝરા પહેરીને ફરતી રૂપાએ પણ કાઠુ કાઢ્યું હતું. તેના હાથ પીળા કરવાની હૈયે હોંશ હતી.

જીવલો તો દીકરો પરણાવીને વિદાય થઈ ગયો. રવજી હમેશા હામ દેતો,’મા હું બેઠો છું ને તું શાને ફિકર કરે છે ?’   રવજીને મા જ્યારે સંધ્યા ટાણે તુલસી ક્યારે દીવો કરતી  ત્યારે સાક્ષાત લક્ષ્મી જેવી બાળપણથી જણાતી.  ઝમકુને પોતાના લોહી અને સંસ્કાર ઉપર ગળા સુધી વિશ્વાસ હતો. ઝમકુ અને જીવલાએ ખૂબ મહેનત કરી પૈસા રળ્યા હતા. પોતે બન્ને ભણેલા ન હતા પણ શિક્ષણનું મહત્વ જાણતા. રવજી અનેરૂપાને ભણવા માટે પૂરતી સગવડ આપતા. જો કે રવલો, રૂપા કરતાં ચાર ચોપડી આગળ એટલે ચોપડિયું એકે ન હાલે, જો કોઈ સારો પ્રોજેક્ટ રવલાએ બનાવ્યો હોય તો રૂપા તેનું જીવની જેમ જતન કરતી.

ઝમકુને એક વાતનું સુખ હતું. રવજીને ભણવામાં અવ્વલ નંબર મળતો. તેને ભણવાનું ગમતું. હા, રજાઓમાં બાપુને હાથ દેતો. તેને થતું બાપુ મારા માટે લોહીનું પાણી કરે છે. રજામાં ધીંગા મસ્તી કરવી તેના કરતા બાપુને હાથ દેવો કે જેથી તેનો શ્વાસ હેઠો બેસે. નામ તો તેનું સરસ મજાનું જીવણ હતું. ઝમકુ વહાલમાં તેને જીવલો કહેતી. ઝમકુ હતી ખૂબ તોફાની અને સમજુ. જીવલો જે પણ કમાઈને લાવે તેમાં મહારાણીની જેમ રહેતી. તેનાથી થાય એટલી મહેનત હારોહાર કરવા લાગતી. તેને ગામની બાઈડિયુની જેમ પંચાત કરવી ન ગમતી. નવરાશની પળમાં રૂપાને સારી કેળવણી દેતી. જીવલો, ઝમકુ પર વારી જાતો.

‘કાલની કોને ખબર છે’? રંગેચંગે રવજીને પરણાવ્યો. નોકરી પણ સરસ મળી. રવજી ઘરે બા અને બાપુને પૈસા મોકલવાને બદલે બેંકમાં ખાતું ખોલાવી જમા કરતો. તેની પત્ની રેવતી આમ તો ડાહી હતી પણ રવજી પૈસા બેંકમાં જમા કરાવતો તે તેને ગમતું નહી. રવજી, રેવતીની એક માનતો નહી. રેવતીને ક્યાં ખબર હતી કે રવજીના બા અને બાપુએ કેટલી કાળી મજૂરી કરીને બન્ને બાળકોને ભણાવ્યા હતા. તૈયાર ભાણે જમવા બેઠેલી બાઈડીયું શું જાણે બાળકોનો માતા અને પિતા પ્રત્યેનો પ્રેમ તેમને તો બસ, ‘વર મારો, તેની કમાણી મારી. હરી ફરીને ને પોતાના ભાઈભાંડુ અને માબાપ દેખાય’.

રવજીના અરમાન બધા દિલમાં રહી ગયા. તેને હતું બા તેમજ બાપુને એક વાર વિમાનમાં બેસાડી સાત સમંદર પાર ફરવા મોકલીશ. જીવલો લગ્ન પછી કામે શહેર ગયો હતો. ત્યાંથી ન્યુમોનિયા લઈને આવ્યો. અંતે ન્યુમોનિયા તેનો જીવ લઈને ઝંપ્યો. ઝમકુ પડી ભાંગી. બેબાકળી ઝમકુ કશું વિચારી શકતી નહી. કાઠુ કાઢેલી રૂપા નજર સમક્ષ આવતી ને ઝમકુ રાગડા તાણતી. જીવલાને, રૂપા પરણવવાની ખૂબ હોંશ હતી. દીકરી તેના હૈયાનો હાર હતી. દીકરીને તે તુલસીનો ક્યારો સમજતો. ખૂબ જતન કર્યું હતું.

રૂપાએ બાપ ખોયો ત્યારે હજુ ચૌદ વર્ષની હતી. બાપના વિયોગમાં ખૂબ નંખાઈ ગઈ. ઝમકુ અને રૂપા એકબીજાને આશ્વાસન દેતાં. બન્ને જાણતા હતા, હેવે જીવલાનું મ્હોં ભાળવા નહી મળે. છતાંય રોજ સાંજ પડે ઝમકુ બારણે ઉભી રહી જીવલાના આવવાની રાહ જોતી. એકદમ અંધારું થાય પછી નિરાશ વદને ઘરમાં પાછી ફરતી. બે વર્ષ થયા. ઝમકુએ રૂપા પર કડક ચોકી પહેરો રાખ્યો. તેણે હવે કાઠુ પણ કાઢ્યું હતું. સોળ વર્ષની રૂપા, જોનારની નજરમાં વસી જાય એવી હતી. ઝમકુ તો બસ આદુ ખાઈ ને તેની પાછળ પડી હતી.

‘ભણજે બરાબર નહી તો તારી વલે નથી’. રૂપાને ભણ્યા વગર છૂટકો ન હતો. ભણવામાં હોંશિયાર હતી. ઝમકુએ ભલે જીવલો ગુમાવ્યો પણ ખૂબ સહજતાથી જીવન જીવી રહી હતી. રવજી અને રેવતી નજીકના મોટે ગામ રહેતા. માની કાળજી લેવામાં રવજીને જરાય ઢીલ ગમતી નહી. આજે એ બે પાંદડે થયો તેનો યશ મા અને બાપુને દેતો. રવજીને પણ થતું રૂપા ક્યારે કોલેજમાંથી પાસ થઈને નિકળે તેના ‘હાથ પીળા’ કરવા હતા. મરતી વેળા બાપુને આપેલા વચનનું પાલન કરવું હતું. તેના મનમાં એક ભણેલો યુવાન તરતો હતો. જે એના ગામનો હતો અને સારું કમાતો હતો. હજુ તેણે રેવતીને કે માને વાત કરી ન હતી.

‘ઉતાવળ શું છે? ઓણ સાલ લગ્ન લઈશું તો થોડા વધારે પૈસા બચશે. તેને રૂપાના લગનમાં ‘બાપુ’ને યાદ કરી  આંગણામાં ફટાકડા ફોડાવવા હતા’. રવજીને રૂપલી બહુ વહાલી હતી. રૂપલી  સ્શાળાનું છેલ્લું વર્ષ હતું એટલે ખૂબ મહેનત કરતી. અત્યાર સુધી વર્ગમાં પહેલો નંબર લાવનારીને બીજો નંબર ન ખપે ! રોજ વાચનલયમાં સવારથી વાંચવા જાય. ઝમકુ ડબ્બામાં તેનું ભાવતું ખાવાનું ભરે. એવું વ્યવસ્થિત આપે કે રૂપા ખાઈને સુવાને બદલે  સ્ફૂર્તિનો અનુભવ કરે. વાચનાલયમાં બરાબર તેની સામે ગામના પટેલનો રૂડો વાંચતો. બન્ને વિચારમાં હોય ત્યારે તેમની નજર મળતી.

શરૂમાં થોડા દિવસો તો સ્મિત આપીને નજર નીચી ઢાળી લેતા. આંખોની આ રમતમાં ક્યારે બન્ને મિત્ર બની ગયા ખબર પણ ન રહી. પછી તો દરરોજ સાથે બેસીને નાસ્તો પણ કરતા. ઝમકુના હાથની રસોઈનો તેને ચટાકો પડી ગયો.

‘અલી, રૂપા તને રાંધતા આવડે’?

‘કેમ નો આવડે, મારી માની દીકરી છું’. બસ પછી તો પરિક્ષા આવી અને પેપેર્સની સાથે જીંદગીના મિનારા ચણાવા લાગ્યા.

‘તું મને સતાવ નહી, મારું ધ્યાન ભણવામાં નથી રહેતું. મારે પહેલે નંબરે પાસ થવાનું છે’.

‘હું, તને ક્યાં કાંઇ કરું છું ? બસ તને તાકી રહું છું. વાંક તારો ને મને શું કામ દંડૅ છે’? હસીને રૂડો જવાબ આપતો.

અલ્યા તું પટેલ અને અમે વાણિયા, મારી માને આ ગમશે?’

‘કેમ પ્રેમ કર્યો ત્યારે, તારી માને પૂછ્યું હતું’?

‘રૂડા ઈ ભૂલ થઈ ગઈ, પણ હવે મને ખૂબ ડર લાગે છે’.

‘તું બોલી ત્યારે મને પણ થયું , મારી માને વાંકડો લાવનારી જોઈએ છે’.

એક કામ કરીએ, પહેલાં પરિક્ષા આપી દઈએ. પછી આપણું દિમાગ ચાલશે. માત્ર બે દિવસ બાકી હતા. દરરોજનું એક પેપર હોય. વચ્ચે શનિ અને રવિવારની બે રજા આવી ગઈ. છેલ્લું પેપર ખૂબ સહેલું હતું. જેવા પરિક્ષા દેવા જવાના  ઓરડા પાસે આવ્યા ત્યારે રૂડાએ એક ચિઠ્ઠી રૂપાના હાથમાં થમાવી દીધી.

રૂપલીએ ચિઠ્ઠી વાંચી. તેના માનવામાં ન આવ્યું. પેપર આપીને બે વાગે બન્ને બહાર નિકળ્યા. રૂડાના ચાર મિત્રો બધો સામાન ખરીદવા ગયા. ચાર વાગે કોર્ટમાં જઈને લગન કરી લીધા.

રૂપલી માને કહીને આવી હતી , આજે છેલ્લું પેપર છે, હું થોડી મોડી આવીશ. રૂડાને ઘેર જતા પહેલાં રૂપલી અને રૂડો માને પગે લાગવા આવ્યા. ઝમકુ તો ડઘાઈ ગઈ. ‘તોયે દીકરી માટે મુખમાંથી આશિર્વચન નિકળ્યા’.

‘અખંડ સૌભાગ્યવતી રહેજે, તમારો સંસાર મઘમઘતો રહે’.

રૂડો રૂપલીને લઈ પોતાને ત્યાં ગયો . તેને ખબર હતી, ‘મા રૂપલીનું અપમાન કરશે. બાપા તો હજુ વાડીએ હતા’. રૂડાએ ઘરે જઈ માને કહ્યું, ‘આ તારી વહુ, તને ગમે ન ગમે તો તું જાણે”. કહી નિકળી પડ્યો.

ઝમકુએ બાજુના ગામથી રવજી અને રેવતીને તેડાવ્યા, ‘માની ઉમર અચાનક પંદર વર્ષ વધેલી જોઈ રવજી સમજી ગયો’.

જીવલાનો દીકરો એક શબ્દ પણ બોલ્યો નહી. રેવતીને થયું ,’હાશ ટાઢે પાણીએ ખસ ગઈ. ‘ તેની નજર સમક્ષ બેંકમાં જમા કરેલા રૂપિયા દેખાયા. રવજી માને જોઈને ખૂબ દુઃખી થયો. એ પણ શું કરે? સંધ્યા ટાણે જ્યારે મા, પાણિયારે દીવો કરતી ત્યારે દીવાના પ્રકાશમાં ઝળહળતું માનું પ્રેમાળ મુખ નિરખવું તેને ગમતું.

ડૂબતો માણસ જેમ તરણું પકડૅ તેમ બોલ્યો, ‘મા, દીવો કર’.

 

 





શ્રાદ્ધ ૨૦૧૭

4 09 2017

શ્રદ્ધા પૂર્વક, શ્રાદ્ધના દિવસોમાં યાદ કરજો
જેમના પર તમને શ્રદ્ધા હતી.
જેને તમે દિલથી ચાહ્યા હતાં.
માતા, પિતા, સાસુમા, સસરાજી અને પ્રિતમ.
(બીજા કોઈ પણ હોય તો !)

શુભકર્તા, વિઘ્નહર્તા ગણપતિ કદી વિદાય લઈ શકે? ચાલો ત્યારે હવે તેમને ( ગણપતિ બાપાને) દિલમાં સ્થાપી આવી રહેલ શ્રાધ્ધના દિવસોમાં આપણાથી વિજોગ પામેલાં સ્નેહીજનોને યાદ કરી તેમને અશ્રુના યા સાચા બે ફુલ અર્પણ કરીએ.

અમેરિકામાં માતા યા પિતા રોજ યાદ કરવાની પ્રથા ભલે ન હોય. કિંતુ આપણે તો જનમ ધર્યો ત્યારથી હિંદુસ્તાની છીએ. ભલે અંહીનું નાગરિકત્વ હોય, મરશું ત્યાં સુધી હિંદુસ્તાની રહેવાના શ્રાદ્ધના દિવસોમાં માતા-પિતા ને યાદ કરી શ્રદ્ધાંજલી આપવાની અંતરની ઈચ્છા રોકી ન શકી.

પૂ. સસરાજીને તો લગ્ન થયા ત્યારથી જોવા પામી ન હતી તે વસવસો આખી જીંદગી રહ્યો છે. મારા પિતાજીની હું વચલી દિકરી પણ ખૂબ વહાલી હતી. તેમની પાસે કોઈ પણ કામ કઢાવવું હોય તો મારી માનું ખાસ વાક્ય
યાદ આવે છે. “જા, તારા બાપા પાસે, એ માત્ર તારું સાંભળશે.” તેમનું હાસ્ય, આજે પણ નજર સમક્ષ તરવરે છે. જ્યારે બી.એ. પાસ થઈ ત્યારે મારા કરતાં મારા પિતાજી વધારે ખુશ હતા. બસ આ તેમની પહેચાન.

મારા પતિ ઘરમાં સહુથી નાના. એનો અર્થ તેમની માતાના લાડકા. જેનું પરિણામ હું પણ તેમની લાડકી. વડિલોની આમન્યા ગળથુથીમાં શીખી હતી. એ મારી વહાલી માના સંસ્કાર.પૂ.બાએ લગ્ના પછીની સાડાચાર વર્ષમાં
પ્રેમની જે મૂડી આપી છે તે મારા મૃત્યુ સુધી મને ખરચવા ચાલશે.નામ પ્રવિણા, કિંતુ બા હંમેશા ‘પવિના’ કહે ખૂબ પ્યારુ લાગતું હતું.  તેમના આશિર્વાદથી આજે જીવન હર્યુભર્યુ છે. નાની ઉમરમાં પણ સાસુ-મા ભેદ જણાયો ન હતો. ‘પ્રણામ’.

મારી મમ્મી, ખૂબ વહાલી અને તેનું સુખ ખૂબ પામી. હા, મા સાથે મતભેદ જરૂર થતાં. કદીયે વહાલના દરિયામાં ઓટ નથી આવી. સંસ્કારની સાથે સાથે, કાર્ય કુશળતામાં પ્રવિણતા બક્ષનાર એ માને કોટિકોટિ પ્રણામ.
શ્રાદ્ધના દિવસોમાં સહુને પ્રણામ, પ્યાર અને મીઠી મીઠી યાદ.

ઈશ્વર તેમને જ્યાં પણ હોય ત્યાં ક્ષેમકુશળ રાખે. શ્રાદ્ધના દિવસો આવે અને જે વ્યક્ક્તિ આપણા જીવનમાંથી વિદાય થઈ હોય તેની યાદ સતાવે. એવું નથી કે તે દિવસે જ આવું બને. જીવનમાં પ્રિય પાત્રોની જુદાઈ સહેવી સહેલી નથી. તે સાથે એ પણ સત્ય છે કે, જે રસ્તે તેઓ ગયા તે રસ્તા પર આપણી કૂચ જારી છે.

જન્મ ધર્યો ત્યારેથી એ કૂચ વણથંભી ચાલુ છે. તો પછી ગમ શાને ? ગમ કરતાં કહીશ કે’ ખાલી જગ્યા’, જે ફરી પૂરાઈ ન શકે. એમાં પણ સત્ય નથી. ચાલો એ વાત જવા દઈએ. આજકાલ પુનઃ લગ્ન પ્રચલિત છે. તેથી પુરાણી પ્રિત વિસરવી શક્ય નથી.

શામાટે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ. શામાટે એ સોળ દિવસોમાં જ ! મારા મત અનુસાર વિક્રમ સંવંત બદલાવાનું. નવરાત્રી અને દિવાળીના તહેવારો પ્રેમે મનાવવાના. આપણા પૂર્વજો કહો કે વિદ્વાનો યા પંડિતો.  ભાદરવા સુદ પૂનમથી અમાસના સોળ દિવસ આને માટે નિયત કર્યા છે. કોઈ પણ વ્યક્તિનું આખા વર્ષમાં આ સોળ તિથિ પ્રમાણે વિદાય થવાનું નિશ્ચિત છે. તો જેઓ ગયા તે પણ આ સોળમાંથી એક દિવસે ગયા હતાં.

તેમની યાદમાં કોઈ સારું વર્તન, કોઈની આંતરડી ઠારવી , કોઈને સહાય કરી શકીએ તો તેમની યાદ કરી સાર્થક લાગશે. તેમાં કોઈ પુણ્ય કમાવાની આશા રાખતા હો તો તે ઠગારી છે. માત્ર સ્નેહ પૂર્વક તેનું સ્મરણ કરવું. તેને સંદેશો પહોંચાડવો કે “અમે તમને ભૂલ્યા નથી ” .

શ્રદ્ધા સાથે કરેલું શ્રાદ્ધ જરૂરથી વિયોગીઓને  શાતા આપશે. શ્રાદ્ધ કાંઈ ગોર મહારજને બોલાવીને જ થાય એવું નથી. પ્રેમથી એ વ્યક્તિને યાદ કરો. તમે હજુ તેને ચાહો છો એ સંદેશો પહોંચાડો. તેમની વિયોગથી ખાલી પડેલી જગ્યા યાદોથી ભરાયેલી છે તેનો અહેસાસ કરાવો. કોઈની આંતરડી ઠારો. અન્ન યા પૈસાની સહાયથી.

બાકી કાગડાને નીર્યું અને બ્રાહ્મણને  લાડવા ખવડાવ્યા કે ખીર ખવડાવી ને સ્નેહીજનોના આત્માને શાંતિ મળી, એવી અંધ  શ્રદ્ધામાં ન ફાસાશો. જાગો, ઉઠો, ખોટા રિત રિવાજોને ન અનુસરો.

નત મસ્તકે મારા સઘળાં સ્નેહીજનોને પ્રેમ ભરી યાદ. તેમના સંગ દ્વારા પામેલી ખુશી અને પ્રેમ આજે પણ મઘમઘતો છે.

 

 

 





લગ્નનો લયઃ– પ્રકરણ ૨

29 08 2017

આપણા દેશમાં આઝાદી પ્રાપ્ત કર્યા પછી ધીરે ધીરે લગ્નની પ્રથામાં ધરખમ ફેરફાર થયા છે. એક જમાનો હતો ઘોડિયામાં લગ્ન લેવાતા હતા. હજુ પણ આપણા દેશના ગામડાઓમાં તે પ્રથા પ્રચલિત હોય તો નવાઈ ન પામશો ! બાકી ૧૦ વર્ષ પહેલાં ૯ વર્ષના બાળકને પરણેલો મેં જોયો છે. શાક વાળાનો દીકરો હતો. પિતા સાથે શાકની લારી લઈને આવે. પિતા ઘરે જમવા ગયા હોય તે ટાણે લારીનું ધ્યાન રાખે.

‘મેં પૂછ્યું શાળાએ નથી જતો ?’

એ કહે, ‘શાળાએ જઈને શું શિખવાનું . મારા તો લગ્ન થઈ ગયા છે. પાંચ વર્ષ પછી ‘ગોયણું’ થશે. ગોયણું એટલે પરણેલી કન્યા પુખ્ત વયની થાય ત્યારે સાસરે જાય. પૈસા કમાઈને થોડા ભેગા નહી કરવાના ?’ આમ જે આધુનિકતાના દર્શન થાય છે, એ હજુ ગામડાઓમાં પ્રવેશી નથી. ગામડામાં છાનું અને છપનું ઘણું થતું હોય છે, એ પણ કડવું સત્ય છે.

જ્યાં સુધી આપણા ગામડાં સજાગ નહી થાય ત્યાં સુધી પુરાના રિતરિવાજ રહેવાના.  સત્ય કડવું હોય. આપણું ભારત ગામડામાં ધબકે છે. નાના શહેરો અને મોટા મુંબઈ, કલકત્તા અને દિલ્હી એ ભારતની પહેચાન નથી. હજુ પણ ન્યાત જાતના વાડા ખૂબ પ્રચલિત છે.  પટેલનો દીકરો પટેલને જ પરણે.

‘વાંકડો લાવે ને’!

ધીમે, ધીમે ૨૧મી સદી રિવાજોમાં ઘણું પરિવર્તન લાવી. એ અર્ધ સત્ય છે. પશ્ચિમનું આંધળું  અનુકરણ  શહેરોમાં પ્રવેશ્યું. કહેવાતા સુધરેલા વર્ગે આધુનિકતાનો દેખાડો કરવા વાંકડાને બદલે જાતજાતની માગણી ચાલુ કરી. જેવા કે ફ્રીઝ, સ્કૂટર, ડાઇનિંગ ટેબલ, અધુરામાં પુરું કોઈક તો વળી ગાડી અને રહેવાનું ઘર પણ માગે !  તે પ્રથા પણ ધીરે રહીને વિલિન થઈ.  અંતે ઘણા કુટુંબ, કંકુ અને કન્યામાં સુખ માનવા લાગ્યા. તેમાં પણ ક્યાંક અવળચંડાઈ દેખા દે છે. ખેર, એ આજે ચર્ચાનો વિષય નથી.

હવે પ્રગતિ ક્યાં થઈ કેવી રીતે થઈ એ બહુ રસપ્રદ વાત છે. શહેરોમાં પણ રૂઢિચુસ્તતા ખુલ્લે આમ જણાતી. દૂર જવાની જરૂર નથી ૫૫ વર્ષ પહેલાં મુંબઈના લોકો ને જોયા છે. ગામની દીકરી જ પરણવાની. જો બીજા ગામની યા ન્યાતની હોય તો માતા અને પિતાની આબરૂને ધક્કો લાગે. એટલું જ નહી, છોકરા અને છોકરી પર કડક જાપ્તો બેસાડે. રાતોરાત લાકડે માંકડું ભટકાડી લગ્ન કરી નાખે. આવા કેટલાય લગ્ન આ આંખે નિહાળ્યા છે.

કરૂણતા તો ત્યારે ફેલાતી છોકરો અને  છોકરી માબાપ પરણવાની સંમતિ ન આપે તો ચોથે માળે અગાસીમાં જઈ પડતું મૂકે. આ વાળ ધુપમાં ધોળા નથી કર્યા. આ બધું નરી આંખે નિહાળ્યું છે. અસત્યનો છાંટો પણ નથી. જો કોઈ છોકરી બહાદૂરી કરી ,પ્રિતમ સાથે ભાગીને લગ્ન કરે તો અંગ પરનો બધો દાગીનો કાઢીને મૂકી જાય. જેને કારણે છોકરાને ચોર ઠેરવવામાં ન આવે.

હવે બીજો મુદ્દો જોઈએ, જો આંતરજ્ઞાતિય લગ્ન થાય તો દીકરીને સાસરે ખૂબ દુઃખ સહન કરવું પડતું. ખરું પૂછો તો ૨૧મી સદીમાં પણ અમુક કુટુંબો હજુ જૂના રિતીરિવાજોમાં રચ્યા પચ્યા રહે છે. એ ખૂબ  દુઃખભરી વાત છે. જ્યાં સુધી વડીલો અભિગમ નહી બદલે ત્યાં સુધી આ આપણા દેશમાં ચાલવાનું. ખેર જ્યાં પ્રજા ,’જુનું તે સોનું’ એમાં રાચે છે ત્યાં સુધી જુવાનિયાઓના બલિદાન લેવાતા રહેશે.

એક કિસ્સો યાદ આવે છે અને રૂંવાટા ખડા થઈ જાય છે. માતા અને પિતાએ દીકરીને પરન્યાતમાં પરણવાની મંજૂરી ન આપી. પ્રેમમાં ચકચૂર છોકરા અને છોકરીએ આપઘાત કર્યો. એજ પિતાનો પુત્ર પરદેશ ગયો. તેની દીકરીએ અમેરિકન સાથે લગ્ન કરવાની મંઝૂરી માગી. જે તેના પિતાએ અપી. દાદા અને દાદી ઘરમાં જ રહેતા હતા. વિચારી જુઓ એ માતા અને પિતાના કેવા હાલ થયા હશે ? તે સમયે ભાઈએ પણ ખૂબ સમજાવ્યા હતા. પણ જક્કી અને જડતાવાળા બાપે હા ન પાડી. આજે ૩૦ વર્ષ પછીનો ચિતાર જુઓ.

હવે થોડા પોતાની જાતને સુધરેલાની વાતો કરીશું. અમેરિકામાં આવીને વસેલી આપણી પ્રજા સમય સાથે કદમ મિલાવતા શીખી રહી છે. જ્યારે નવા હતાં , ત્યારે દેશની માયા છૂટતી ન હતી. ભારતની અને તે પણ ગામની છોકરી જોઈએ જેથી ‘દેશ સાથે નાતો બંધાઇ રહે’. વળી પાછા દસેક વર્ષ ગયા એટલે કહેવા લાગ્યા,’અરે ભારતની કન્યા હશે તો ગમે તે પ્રાંતની ચાલશે. આપણા સંસ્કાર તો હોય’!

બીજા દસેક વર્ષ ગયા બાળકોની ઉમરે પરણવા લાયક થઈ , અરે મૂકને માથાઝિક અમેરિકન, બ્રિટિશ કે મેક્સિકન ચાલશે. શું કરે તેમના હાથની વાત નહતી. આજની તારિખમાં ‘કાળી કે મુસલમાન’ છોકરો કે છોકરી અપનાવવા માટે હિચકિચાટ અનુભવે છે.

ચાલો, ‘મિંયા પડ્યા પણ તંગડી ઉંચી ને ઉંચી’. તેમને પણ અપનાવીશું. જ્યાં સુધી    છોકરી ,છોકરાને અને છોકરો છોકરી ને પરણે’. આજની તારિખમાં હવે એ પણ અમેરિકામાં કાયદેસર છે. હવે આનાથી આગળ કોઈ પગલું રહ્યું ખરું ?

મઝાક કરવાની મારી આદત મને કહેવા પ્રેરે છે.
મને એક ‘બેબી શાવર’નું નિમંત્રણ આવ્યું છે.
” મારી પુત્રી  નિલિમાનો પતિ નીલાના બેબી શાવરમાં પધારશો.
ગિફ્ટ લેવાની પ્રથા બંધ છે. ‘બેબીઝ આર અસ’માં ગિફ્ટ રજીસ્ટ્રી કરાવી છે”

આમંત્રણ આવ્યું ત્યારથી મારા મગજનું દહી થઈ ગયું છે.  આ વાત શક્ય કેવી રીતે બની હશે? તમને ઉત્તર મળે તો મને સમજાવશો. આમ લગ્ન પ્રથા ક્યાંથી શરૂ થઈ અને કઈ દિશા તરફ વળી ગઈ એ આ મગજને સમજાતું નથી. જે છે તે હકિકત છે. ભલે તે સત્યથી સો જોજન દૂર હોય ,પણ આજની તારિખમાં તે કાયદેસર છે.

માતા યા પિતા ચું કે ચા કરી શકતા નથી. આ તો ૨૧મી સદીની માનવજાતને મળેલી અણમોલ ભેટ છે. સ્વતંત્રતા ના નામે સ્વછંદતાનો જીવતો જાગતો નમૂનો છે. કોઈ પણ જાતની બહસની અવશ્યકતા નથી. જે છે તે સ્વીકારીને જીવવામાં મઝા છે.
************************************************************





જન્માષ્ટમી શ્રાવણ વદ આઠમ , ૨૦૧૭

13 08 2017

નંદ ઘેર આનંદ ભયો જય કનૈયાલાલકી

આ વર્ષે વળી પાછી જન્માષટમી આવી. ઘેર ,ઘેર આનંદ અને ઉલ્લાસ છવાયો. રાતના ઉજાગરા અને સવારના કનૈયાના જન્મના દર્શન કરવા મંદિરોમાં ભીડ જામે . આ બધું ચીલાચાલુ વર્ષોથી ચાલી આવે છે.

જરા હેઠા બેસો, શ્વાસ લો શું માત્ર આ બધા પ્રસંગો દ્વાર કનૈયો ખરેખર ભૂતલ પર આવ્યો. કાનાને સ્મજવાનો પ્રયત્ન તો કરીએ. કઈ માએ જન્મ આપ્યો અને કોનો ખોળો ખુંદ્યો. ગોકુળના ગોવાળિયા, ભારતની સાવ ભલી ભોળી સામાન્ય પ્રજા વચ્ચે રમીને મોટો થયો. ગોવાલણોના મટકા ફોડ્યા અને તેમના માખણ ચોર્યા. આ બધું શું કહે છે, મહાન બનવા માટે સામાન્યતા જરૂરી છે.

આ જગે સહુ બાળક થઈ અવતરણ કરે છે. તેમના કર્મ તેમની સાચી ઓળખ આપે છે. ક્યારેય કાનાએ પ્રેમ આપવામાં કંજૂસાઈ નથી કરી. તેનું મોહ પમાડે તેવું સ્મિત સહુને ભેદભાવ વગર આપ્યું છે. ગોપીઓના ચીર હરણ કરનારે ભર સભામાં દ્રૌપદીના ચીર પૂરવામાં પળ ભરનો વિલંબ નથી કર્યો.

સુદામા જેવા બ્રહ્મણની  મિત્રતા કેટલા પ્રેમથી નિભાવી છે. સુદામા અને કાનાની મૈત્રી તો દાખલારૂપે અપાય છે.  રાધા વગર પળ ભર ન રહેનારે ગોકુળ ત્યજ્યા પછી પાછા વળી નિરખ્યું પણ નથી. શરદ પૂનમની રાતના રાસમાં દરેકને પોતાના સંગનો સ્વાદ ચખાડ્યો. એક એક ગોપીને એક એક કાનો. સહુને પ્રેમ આપ્યો, સહુનો પ્રેમ ખોબલો ભરીને પીધો. કેટલી સરળતા અને સહ્રદયતા હતી એ પ્રેમમાં. સ્વાર્થનો છાંટો સરખો તેમાં નજરે  ન પડતો.

જ્યાં પણ રહ્યો ત્યાં સહુને દિલથી પ્રેમ અને સહાય આપી ક્યારેય અહંકાર સેવ્યો નથી. મહાભારતના યુદ્ધ વખતે અર્જુન ચરણ પાસે અને દુર્યોધન મસ્તક પાસે બેઠો હતો. સહુ પ્રથમ અર્જુન પર નજર ઠરે એ સ્વભાવિક હતું. છતાં પણ દુર્યોધન વહેલો આવ્યો હતો માટે તેની ઈચ્છા પળવારના વિલંબ વગર પૂર્ણ કરી.

મહાભારતના યુદ્ધના પ્રારંભમાં ધર્મક્ષેત્ર ,કુરૂક્ષેત્રના મેદાનમાં અર્જુનને આપેલો ‘ભગવદ ગીતા’નો સંદેશ આજે પણ એટલો જ સત્ય છે. કાનાના કેટ કેટલા રૂપ ? દરેક રૂપમાં તે દિલ ચોરી શકવાને સમર્થ.

જ્ઞાન , કર્મ અને ભક્તિ ત્રણે રસ્તે તેને પામી શકાય તે “ગીતા”ના ઉપદેશ દ્વારા સમજાવ્યું. આવા તો અગણિત પ્રસંગોનો ઉલ્લેખ થઈ શકે. આમાંથી કંઈક તારણ કાઢી, બોધ ગ્રહણ કરી જન્માષ્ટમીનો પર્વ ઉજવીએ તો તે સાર્થક લાગે. પ્રેમ સગાઈ તો કેવી નિભાવે. સારથિ બની અર્જુનનો રથ હાંક્યો. દુર્યોધનના છપ્પન ભોગ ઠુકરાવી વિદુરની ભાજી ખાધી.

ચારેય વર્ણની મહત્વતા સમજાવી. કોઈ નાનું નથી, કોઈ મોટું નથી. કોઈ પણ કર્મ કરવામાં નાનમ નથી. તેના કટાક્ષ ભર્યા નેણે સહુના હૈયા ઘાયલ થાય. માખણ ચોરતો ને ઉપરથી સિનાજોરી પણ કરતો. જશોદા મૈયાને પજવતો. પૂતના મારી, કુબ્જા તારી. તેના કેટલા પરાક્રમ વર્ણવીએ. રાસ લીલા દરમ્યાન સહુનું માન જાળવ્યું. એક એક ગોપી ને એક એક કાન. કેટલું અદભૂત !

સહુથી સુંદર તેનું સ્વરૂપ એટલે ,’લાલો’ . બાળગોપાલ સહુને ગમતો. દરેકના ઘરમાં લાડ પામતો. માખણ અને મિસરી ખાત ધરાતો નહી. આવો કનૈયો તેના પ્રાગટ્ય દિવસને હોંશથી  ઉજવીએ. રાતના બાર વાગે મથુરાની કાળી કોટડીમાં જન્મેલો કાનો આજે પણ સહુના દિલને રીઝવે છે.

જન્માષ્ટમિની ખૂબ  ખૂબ વધાઈ. તેને પારણામાં જુલાવવા અવી પહોંચજો.

નંદ ઘેર આનંદ ભયો જય કનૈયાલાલકી

હાથી દિયો ઘોડા દિયો ઔર દિયો પાલખી.

આજ મારા આંગણિયામાં ખેલે નંદકુમાર

***************************************************************************

 

ખાસ નોંધઃ આ વર્ષે જન્માષ્ટમી અને ૧૫મી ઓગસ્ટ એકી સાથે છે. એટલે કનૈયાની વર્ષગાંઠ ઉજવી આઝાદીનો ત્રિરંગો લહેરાવીશું.

 





પેન્સિલ અને રબર

31 07 2017

‘તારે ને મારે આજે 69 નો આંકડો કેમ છે. ‘રબર ગરમીથી બોલી ઉઠ્યું.

‘કેમ, મારા પ્રિય મિત્ર આજે આમ કહેવું પડ્યું’?  પેન્સિલ જરા ઠાવકાઈથી બોલ્યું.

લખતાં, લખતાં થાકી જતી હતી ત્યાં રબરનો ગરમ અવાજ સાંભળીને પેન્સિલે લખવાનું મોકૂફ રાખ્યું. આંગળીઓ પણ દુખતી હતી અને પેન્સિલની અણી બટકી ગઈ હતી. સંચો ખાનામાં કોને ખબર ક્યાં છૂપાઈ ગયો હતો.

‘કેમ ભાઈ તને શું તકલિફ છે’?

‘અરે, આજે તારું દિમાગ ઠેકાણે છે કે નહી ? મને કેટલું ઘસે છે, હું થાકી ગયું, ઘસાઈ ગયું.’

પેન્સિલ લગભગ રડવા જેવી થઈ ગઈ. ડુસકાં ભરે તે પહેલાં ડાબા હાથે પાણીનો ગ્લાસ મોઢે માંડ્યો. આજે મને ખૂબ દુઃખ થયું છે’?

‘શામાટે”.

આ બોલ પેન આવી ગઈ , મારો જરાય ભાવ પુછાતો નથી. મારું દિમાગ આજે છટક્યું છે.

“મોતીના દાણા જેવા અક્ષર” સાંભળીને મને પોરસ ચડતું. ભૂલ થાય તો તું મારી વહારે ધાતું. આ જો તો ખરૂં,એક ખોખામા અમે પંદરેક ભાઈબંધ જોડૅ છીએ. કેટલા સંપીને રહીએ છીએ. ભલે ને સંચો અમારાં છોતરાં છોલે અમે ઉંહકારો પણ ભરતાં નથી. તેને બદલે ચીપી ચીપીને સરસ મજાના હસ્તાક્ષર કાઢી વાંચનારને ખુશ કરીએ છીએ. ‘

હવે જો, આ નાનકા ટિનુ, મીનુ, ચીકુ, રીન્કુ બધા પેન્સિલને બદલે બોલપેન વાપરે છે. હું રાડો પાડીને બોલાવું છું તો સાંભળતા પણ નથી.

‘જુઓ, જુઓ ભૂલો કેટલી કરે છે. ભુંસવાની શક્યતા જ નથી. બધું ફરી લખશે યા ચેકા ચેક કરશે.’

‘રબર એક વાત સોનાના અક્ષરે લખી રાખજે, ગમે તેટલી પેન બજારમાં આવે, મોંઘી,કે સસ્તી, રંગબેરંગી પણ જ્યારે મોટા મોટા પ્લાન બનાવીને કાગળ પર દોરવાના હશે ત્યારે, તારી અને મારી જરૂર પડશે.’ આ જગ્યાએ પેનનું એક નહી ચાલે ! અરે, હવે તો એ લોકો કમપ્યુટર પર બધા નકશા તૈયાર કરે છે, છતાં પણ હું, તું અને આપણી સહેલી ફૂટપટ્ટી  ત્રણેયની મહોબ્બત કોઈ હલાવી નહી શકે.’

‘ચાલ દોસ્ત તાળી દે. ફુટપટ્ટી તો ખાનામાં ભરાઈને રડે છે. તેને બોલાવીને શાંત પાડીએ. ‘

રબર ખુશીનું માર્યું ગુલાંટ ખાવા લાગ્યું. પેન્સિલ આળોટવા લાગી . ફુટપટ્ટીને મનાવી લીધી.

એક જમાનો હતો. પેન્સિલની બોલબાલા હતી. તોફાની છોકરા તો એની બન્ને બાજુ અણી કાઢતાં. એક બાજુ લખતા લખતાં ઘસાઈ જાય તો ફેરવીને બીજી બાજુથી લખતાં. મને બરાબર યાદ છે. મારી બહેનપણીનો ભાઈ સખત મિજાજનો હતો. આ એ જમાનાની વાત છે, જ્યારે બોલપેનની બોલબાલા ન હતી. પેન્સિલનું એક ચક્રી રાજ ચાલતું હતું.

શાળાએ જતી વખતે જો નવી પેન્સિલ સુરભીને જોઈતી હોય તો તેણે જૂની પેન્સિલનો નાનો ટુકડો બતાવવો પડે. પછી જ નવી પેન્સિલ મળે, મારી મોટી બહેન બે પેન્સિલ આપે એક શરતે , એક અઠવાડિયુ બીજી પેન્સિલ માગવાની નહી. નકરી દાદાગીરી હતી મોટા ભાઈ અને બહેનોની. પણ આપણે રહ્યા નાના જો પપ્પાને કહેવા જઈએ તો જબરદસ્તી વધારી દે. એટલે મુંગા રહેવામાં જ મજા હતી.

આજે એ વાતને ૫૦ વર્ષ થઈ ગયા. આધુનિકતાના જમાનામાં અમેરિકાની અંદર તો નરી આંધાધુંધી જ ફેલાયેલી છે. મેં શાળામાં ૬ વર્ષ નોકરી કરી છે. હજુ પણ નાના બાળકો પેન્સિલથી ત્યાં પણ લખે છે. એક ખાનગી વાત છે . હસવાની સખત મનાઈ છે. દરેક બાળક પાસે ૧૦થી ૧૫ પેન્સિલ  એમના  કંપાસ બોક્સમાં હોય . ચારેક રબર અને ત્રણેક સંચા. ઉપરથી વર્ગમાં ઇલેક્ટ્રીક સંચો પણ હોય. રબરને અંહી ‘ઈરેઝર’ કહેવાય.

જ્યારે હું નવી હતી ત્યારે વર્ગમાં બધાની ડેસ્ક ઉપર આટલી બધી પેન્સિલ જોઈ પહેલો પ્રશ્ન પૂછતી.

” હાઉ મેની હેન્ડસ યુ હવે’.

બધા બાળકો બેન્ને હાથ ઉંચો કરતાં.

બીજો સવાલ ,’હાઉ મેની પેન્સિલ્સ યુ હેવ’.

સહુ બાળકો ગણવા મંડી પડતાં. પહેલી બીજી ભણતા હોવાને કારણે મોટા ભાગનાનો જવાબ ખોટો જ હોય.

મોટા ભાગના બાળકો વાંકા ચુંકા અક્ષર કાઢે, ( નાના હોય તેથી).

મારે કહેવું પડૅ ‘ રાઈટ નીટ એન્ડ ક્લિન’.

હજુ તો વાત અંહીઆ પૂરી નથી થતી. વર્ગ શરૂ થાય એટલે પ્રાર્થના પછી ૧૫ મિનિટ ફરજીયાત બધાએ વાંચવાનું. તે પુરું થાય એટલે વારાફરતી બધા પેન્સિલની અણી કાઢવા આવે. મારે તેમને ચેતવણી આપવી પડે માત્ર બે જ પેન્સિલ.’ આમ વર્ગ ચાલુ થાય.

તે સમયે પેન્સિલના મુખ પર પ્રસરેલો આનંદ જોઈ મને પણ મારા બાળપણમાં ડોકિયું કરવાનું મન થઈ જાય.

આજની તારિખમાં પણ મારા હિસાબે બોલ પેન કરતાં પેન્સિલનું મહત્વ વધારે છે. ‘સુડોકુ’, મારી મનગમતી રમત છે. તેમાં જો તમે અઘરું સુડોકું રમતા હો તો ભૂલ થવાની પાકી ખાત્રી. જો પેન્સિલથી ભરો તો ભૂલ થાય ત્યારે રબર મદદે દોડી આવે. કેટલું સહેલું થઈ જાય.

જીવનને સહજ અને સરળ બનાવવું હોય તો પેન્સિલ અને રબર પર્સમાં અચૂક રાખવા. પુરુષો ખિસામાં રાખી શકે છે. ફાયદો એક એવો છે કે હવે રબરવાળી પેન્સિલ સાવ સામાન્ય થઈ ગઈ છે. ખોટી ઝંઝટ નહી.

મળતા રહીશું લાભાલાભ્ નો વિચાર વિનિમય કરતા રહીશું.

 

 

 

 

 

 





આધુનિક ઉપકરણો ***** ૨

21 07 2017

‘જો તમારા હસ્તાક્ષર બગડ્યા હોય તો તેનું કારણ છે,કમપ્યુટર” ! યાદ છે નાનપણમાં શાળામાં સારા હસ્તાક્ષરવાળાને શિક્ષક બોલાવી શાબાશી આપતા.

‘પપ્પા હવે ‘ટાઈપ રાઈટર’ વસાવો ને ક્યાં સુધી બધો હિસાબ કિતાબ હાથેથી લખશો. હું ટાઈપ ક્લાસમાં જઈ ટાઈપ શીખી લઈશ જેથી તમને રાહત મળે.’ નથી લાગતું આ સદીઓ જૂનો સંવાદ હોય, હા, આ હકિકત હતી’. બાળકો આખો દિવસ ,આઈ પેડ અને સેલ ફોન પર નહોતા ચિટકેલા રહેતાં. માતા અને પિતાને હમેશા મદદ કરવાની ઈચ્છા રાખતા.

હવે આપણે તો ૨૧મી સદીના છીએ. ‘આધુનિકતાની આંધળી દોટમાં, મનુષ્ય જીવન જીવવાનું ભૂલી ગયો છે.’ બસ જાણે પૈસો પરમેશ્વર ન હોય ! માનવ ધીરો ખમ. આ જીંદગી હાથતાળી દઈને લપાઈ જશે. કશું કામ નહિ આવે. શાંતિથી શ્વાસ લે. વિચાર કર તને જીંદગીમાં શું પામવું છે. તારો ધ્યેય નક્કી કર. ચાલો આતો ઉમર થઈને એટલે ભાષણ આપવા બેસી ગઈ. હવે મૌનવ્રત !

શરૂઆત કરીશું જૂના જમાનાના ટાઈપ રાઈટરથી. સાલું ખટર પટર કરે અને માથું પકવે. શું વાત કરવી, એવા જમાનામાં બાળપણ વિતાવ્યું છે કે સારા અક્ષર હોય એટલે જગ જીતી ગયા. ટાઈપરાઈટર તો દુકાનના મહેતાજી વાપરે યા ઓફિસમાં ટાઈપિંગ ગર્લ યાને સેક્રેટરી. મારા તમારા જેવાને ટાઈપ રાઈટર સાથે કોઈ નાતો ન હતો. જો પપ્પાની ઓફિસમાં ગયા હોઈએ તો બેસીને ખટાખટ કરતી હતી.

બાકી જેના હસ્તાક્ષર સારા ન હોય તેના માટે બે વાત પ્રચલિત હતી. ” પૂ. ગાંધીબાપુના હસ્તાક્ષર શ્રી મહાદેવ દેસાઈ વાંચે. ડોક્ટરના દવાના કાગળિયા (કેમિસ્ટ) દવાની દુકાનવાળો વાંચે.’

જો કે તેના પહેલાં તો મહેતાજી, ખડિયા અને કલમથી ચોપડો લખતાં જેમાં ઉધાર અને જમા એવી બે કોલમ પાડી હોય . પાનાને લાઈન ન હોય અને તેને આઠ સળ હોય. દિવસને અંતે જમા પાસુ અને ઉધાર પાસુ મળતા હોવા જોઈએ. ટાઇપ રાઈટર આવ્યા પછી આખી સિસ્ટમ બદલાઈ ગઈ. જે આધુનિકતાની નિશાની ગણાતી થઈ.

આજે, તમે મારા પર હસતા નહી. એ વાત સત્તરમી સદીની હોય એવું લાગે છે.  તમે મારી સાથે  ૧૦૦ ૦/૦ સંમત થશો. પહેલાના જમાનામાં લખતા, વાંચતા ન આવડે તે અભણ ગણાતા. તેઓ કોઈ પણ અગત્યાના પેપર પર અંગુઠો મારતાં. આજે આધુનિક યુગમાં તમને ‘કમપ્યુટર ‘ ન આવડે તો અભણ ગણાવ.

કમપ્યુટર વગર એક દિવસ ન ચાલે. જો કે તે અડધું સત્ય કહેવાય. એવા ઘણા મિત્રો છે જેઓ કમપ્યુટર વગર જીવી શકે છે. આ તો  ‘પસંદ અપની અપની ખયાલ અપના અપના’ જેવી વાત છે. જે અપણે માનીએ છીએ અથવા ધારીએ છીએ તે સત્યથી સો જોજન વેગળું પણ હોઈ શકે ! છતાં પણ કમપ્યુટર જીવનની જરૂરિયાત બની ગઈ છે. અપવાદ બાદ કરતાં

કમપ્યુટર આવ્યા એ આશિર્વાદ છે કે શ્રાપ તે વિચારી જો જો. આજકાલ નાનું બચ્ચું પણ પોતાના રમકડાના કમપ્યુટરથી પરિચિત છે. કદાચ બેસતા શિખે કે તરત જ રમકડા પર ટક ટક કરતાં શિખવાનું ચાલુ કરે છે.

એક નાની કંપનીમાં બધું જ કાર્ય કમપ્યુટર દ્વારા થતું હતું.અચાનક વિજળી ગાયબ. લમણે હાથ મૂકી બેસવાનો  સમય આવ્યો. કમપ્યુટર વગર કશું થઈ ન શકે. આટલી બધી મશિન પર આધાર રાખવાની આદતે શેઠનો ધંધો ચોપટ કર્યો. ગામ નાનું હતું . જનરેટર મોટા શહરમાંથી આવતા સમય લાગે તેમ હતું. આ તો નાના વ્યક્તિની વાત થઈ.

સરકારના બધા કાર્ય હવે કમપ્યુટર દ્વારા થાય છે. બધો ડેટા તેમાં હોય છે. નાનામાં નાની ખાનગી વાત કમપ્યુટરમાં મળે. જેમ તે મશિન ચલાવનાર હોંશિયાર હોય છે તેવી રીતે તે પ્રોગ્રામને આડે રસ્ત વાપરનાર પણ સાથે સાથે પેદા થયા હોય છે. સરકારી ખાનગી ફાઈલો ઉકેલી તેમની ચાલ જાણી ઘણા તેનો ફાયદો ઉઠાવે છે. યાદ હશે , સિક્કાને બે બાજુ હોય છે.

હા, કમપ્યુટરાઈઝ્ડ દુનિયા ખૂબ ઝડપથી કૂચ કરી રહી છે. પણ એ જ કમપ્યુટરનો વપરાશ બાળકો પણ જાણતા હોય છે. માતા અને પિતાનિ ગેરહાજરીમાં તેના કેવા ઉપયોગ કરે છે  એ આપણને સહુને ખબર છે. તેના ભય સ્થાનો અગણિત છે. ફાયદા અને ગરફાયદાને ત્રાજવે તોલી જવાબ જાતે કાઢજો.

સગીર ઉમરની બાળાઓ, બુઢા ખુસડના પ્રેમમાં પડે છે. નાના બાળકોની ગંદી અને જુગુપ્સા ઉપજાવે એવી ફિલ્મ બનાવે છે. હવે વિચાર કરવાનો સમય પાકી ગયૉ છે. “કઈ ઉમરે બાલકને આ બધા ઉપકરણો આપવા જોઈએ’. ખોટી આંધળી અનુકરણ કરવાની રીત  બદલી પોતાનું દિલ હા પાડૅ તે કરવું’.

કોઈની શું વાત કરવી, મારે માટે કમપ્યુટર ‘પ્રાણવાયુ” છે. અતિશયોક્તિ નથી કરતી.  આ કમપ્યુટરને કારણે મનમાં ચાલતા વિચારોને પ્રદર્શિત કરી આપ સમક્ષ પિરસુ છું. દિમાગ હમેશા કાર્યરત રહે છે. વિચારોને વાહન મળ્યું છે. સારા અને નરસા વચ્ચેનો ભેદ વિચાર વિનિમય દ્વારા તારવી શકાય છે. સર્જન શક્તિને વેગ સાંપડ્યો છે. જીવનમાં સમય સહી રીતે  સરે એ સ્પષ્ટ થયું છે. આધુનિકતાનું આંધળું અનુકરણ નહી, તેના ઉપકરણોને ઉપયોગી કરવાનો નમ્ર પ્રયાસ જારી છે.

ઝાડની ડાળી, કલમ, ખડિયો, પાટી અને પેન, કાગળ અને પેન્સિલ, ફાઉન્ટન પેન, બોલ પેન, જેલ પેન કેટ કેટલી લખવા માટેની લેખની આવી અને ગઈ. હજુ પણ થોડા ઘણા ચલણમાં જૂની ચીજો દેખાય છે. જાત જાતની પેનોથી બજાર ઉભરાય છે. કમપ્યુટરે તો આવીને પોતાનું સામ્રાજ્ય પ્રસરાવ્યું છે.

મિત્રો આધુનિક ઉપકરણોને વખોડવાનો પ્રયત્ન નથી. માત્ર વિવેકબુદ્ધિ વાપરી તેનો સદઉપયોગ કરવો હિતાવહ છે.