ચિલ્લર

4 11 2017

આપણા દેશમાં “ચિલ્લર”ની કોઈ કિંમત ખરી ?

‘જી ના” !

ચિલ્લરના બદાલામાં ચોકલેટ ! અરે ટેક્સી ડ્રાઈવરો જે ભાડેથી ટેક્સી ચલાવી, રોજી રોટી કમાતા હોય છે, તેઓ પણ ‘ચિલ્લર’ જતું કરી બીજા ભાડાંને બેસાડે છે. સામાન્ય માનવીના દિલની ઉદારતાનો આના સિવાય બીજો શો દાખલો હોઈ શકે ?

માથે ટોપલા ઉંચકી પતિની હારોહાર કામ કરતી પેલી શાકવાળી, ‘લે બહેન ચાર ભીંડા વધારે, પણ ચિલ્લર પાછું ન માગીશ’. પેટ્રોલ પંપ વાળો ચિલ્લર પાછું ન આપે , ગલ્લામાં ઘાલે ! આપણા દેશની પ્રજા કેટલી ? અ ધ ધ ધ ધ ! રોજના કમસે કમ ૪૦ થી ૫૦ પૈસા, બોલો કેટલા રૂપિયા થયા?  આ તો કમ સે કમ, આપણા દેશની પ્રજા કેટલી ,’ગણ્યા ગણાય નહી આભલામાં માય નહી તોય મારી જન્મભૂમિ ભારતમાં માય”  ? છે આ પૈસાનો કોઈ હિસાબ ?  કે આ રૂપિયા ક્યાં જાય છે ?

બુદ્ધીશાળી લોકોની બનેલી સરકાર જેમાં ભેજાંબાદ લોકો ભેગા થયા છે. સામાન્ય જ્ઞાન કેમ નથી ધરાવતાં કે પરચુરણની લેવડદેવડ કરવી પડે એવા ભાવ શું કામ રાખવા. જ્યારે પરચુરણની લેવડ દેવડ કરવી જ ન હોય તો શામાટે કોઈ પણ વસ્તુ ખરિદવા જઈએ ત્યારે દુકાનદારે ભાવ ૧૫ રૂપિયા ૭૫ પૈસા રાખવા ? બધી વસ્તુઓના ભાવ છેલ્લે ‘૦૦’ આવે એવા રાખીએ તો સુલભ પડે.

અરે પેલા જેઠા કાકા સવારના પહોરમાં શાક અને ફળ લેવા નિકળે. ઘરે પેલી હિટલર જેવી જસુમતિ રોજ તેનો ધોયલો ધુએ.

‘આજે પાછા બે રૂપિયા ઓછા કેમ છે હિસાબમાં’?

‘ હું શું કરું શાકવાળા અને ફળવાળા  છૂટા પૈસાના બદલામાં નાની વસ્તુ આપે છે. શાકવાળીએ ધાણા આપ્યા અને ફળવાળા એ તારું ભાવતું આ કેળું આપ્યું.’

ઢળતી ઉમરે રોજ જસુમતિ, જેઠા કાકાને શાકની થેલી બઝાડે. ઘરે આવે ત્યારે તેમના ભેજાંનું દહી થઈ જાય. વળી શાકવાળી તેમજ ફળવાળા સાથે ઝઘડો , ટંટો થાય એ નફામાં.

મારું વહાલું પહેલાંના જમાનામાં કેટલું સુખ હતું, એક આનાના શિંગ ચણા મળતા અને બે આનાની ચોકલેટ. આજે તો ભિખારીને પણ પાંચ રુપિયા આપીએ તો કહેશે, ‘સાહેબ ચાના પણ હવે ૧૦ રુપિયા લાગે છે.’

બિચારા પરચુરણની કોઈ કિમ્મત જ નથી. ચિલ્લર હવે ખિસામાં ખણકતું પણ નથી. પેલો થનગનાટ કરતો રૂપિયો આમ ફેંક્યો હોય તો કાનને મધુર અવાજ સંભળાય. આજે ૧ રૂપિયાની નોટ ગડી વાળેલી પડી હોય તો ઓળખાય પણ નહી. આ ચિલ્લરની એક મજેદાર વાર્તા સાંભળવા મળી. ઉનાળાની રજા હતી. નટુએ વિચાર કર્યો, ચાલને કાંઈ બખડજંતર કરું. હવે ૧૪ વર્ષનો નટુ વધારે તો શું કરી શકે. બાજુના મકાનમાં બેંક હતી.

એક દિવસ બેંકમા પપ્પાજી સાથે આવ્યો હતો ત્યારે વાતવાતમાં નટખટ નટુએ બેંકના મેનેજરનું દિલ જીતી લીધું હતું  એક દિવસ જ્યારે બેંકમાં ગિર્દી ન હોય ત્યારે મેનેજર પાસે આવ્યો. પોતાની બુદ્ધિનો પરચો બતાવ્યો.

‘મેનેજર સાહેબ, આજકાલ ચિલ્લરન કોઈ કિમત નથી’!

‘હા, સાચી વાત.’

‘પણ લોકોના ઘરોમાં પુષ્કળ ચિલ્લર પડ્યું છે.’

‘તેનું શું ‘.

સાહેબ મારે ઉનાળાની રજા છે. જો તમે મને એ ચિલ્લરના રૂપિયા કરવામાં મદદ કરી શકો. ‘

‘મેનેજર જાણતા હતાં કે ‘ધાતુ’ની કિમત પૈસાની મૂળ કિમત કરતા વધારે છે.

‘બોલ તારો શું વિચાર છે”.

‘સાહેબ હું બધું લોકોને ત્યાંથી ચિલ્લર ભેગું કરી લાવું . લોકોને રૂપિયાના ૮૦ પૈસા આપવાના. તમે મને ૯૦ આપજો . બેંકને અને મને બન્નેને ફાયદો થશે. સામાન્ય જનતાને ઘરમાં ચિલ્લર દૂર કર્યાનો આનંદ થશે. ‘

મેનેજરને લાગ્યું , વાત મુદ્દાની છે. ‘

નટુએ પપ્પાને વાત કરી . દર રૂપિયે જો નટુ ૧૦ પૈસા કમાતો હોય તો વિચાર ખોટો ન હતો. ‘

આમ લોકોનો માથાનો દુખાવો ઓછો થાય. મેનેજર શાણો હતો. પૈસા ગાળીને બનતી ધાતુમાંથી સારા પૈસાનું વળતર મળી શકે તેમ હતું.

નટખટ નટુએ સહુથી પહેલાં ઘરના ગલ્લા પર હાથ માર્યો. દાદા અને દાદીના જમાનાથી ‘થાન’ની બરણીમાં પૈસા ભેગા થતાં. બે બરણી તો ભરાયેલી પડી હતી. ત્રીજી બસ ભરાવાની હતી ત્યાં ચિલ્લરની લવડ દેવડ લગભગ બંધ થઈ ગઈ હતી.

પપ્પા સાથે ગાડીમાં નટુ ગયો. સખારામને પાંચ રૂપિયા આ પી ત્રણેય ગલ્લા ગાડીમાં મૂકાવી બેંકમાં ગયો. મેનેજરને તો નવાઈ લાગી.

‘સાહેબ ગલ્લો મારા ઘરથી ચાલુ કર્યો છે’.

મેનેજર ખુશ થયો. બેંકમાં પાછળ એક રૂમ હતી. ચિલ્લર ગણવાનું મશીન નટુને બતાવ્યું કેવી રીતે વપરાય. બધા પૈસા અલગ અલગ થેલામાં પડતાં.  નટુ તો ઉત્સાહમાં આવી ગયો. રજામાં મજાનું કામ શોધી કાઢ્યું. દરરોજ સવારે ચાર કલાક કામ કરવાનું નક્કી કર્યું.

પોતાના ઘરના પૈસા ગણાયા ત્યારે ખબર પડી ૧૫,૫૦ રૂપિયા અને ૭૪ પૈસા કુલ મળીને થયા. દાદા અને દાદીના જમાનાના પૈસા હતા. મેનેજરની ચાલાક આંખો એ નોંધ્યું તેમાં ખણખણતી ચાંદીના રૂપિયા પણ હતાં.  આ તો વર્ષોની બચત હતી. આજે પહેલો દિવસ હતો. પૈસા નટુના પોતાના હતાં. જેમાં અનેક ચાંદીના રૂપિયા પણ હતાં. મેનેજરે ઉદારતા દાખવી, નટુને રૂપિયા દીઠ ૧૦ પૈસા આપ્યા.

નટુ તો ખુશ થઈ ગયો. લગભગ ૧૫૫ રૂપિયા તેને મળ્યા. અ ધ ધ ધ ધ આટલા બધા રૂપિયા. નટૂને લાગ્યું મને લોટરી લાગી ગઈ. નટુ  રૂપિયા લઈ ઘરે આવ્યો તો પપ્પા અને મમ્મી પણ ખુશ થયા. મમ્મીને થયું હાશ ઘરમાં જગ્યા થઈ. પપ્પાને ખબર પડીકે નટુને  રૂપિયા મળ્યા કે તરતજ એ જ બેંકમાં તેનું ખાતું ખોલાવી દીધું. તેમને ખબર પડીકે મેનેજરે  નટુને ૧૦ પૈસા રૂપિયા દીઠ આપ્યા તો ખુશ થઈ ગયા. દીકરાની નાની ઉમરમાં પહેલી કમાઈ હતી. મમ્મી તો બીજે દિવસે આવેલા પૈસાની ખરીદી કરવા નિકળી ગઈ.

બીજા દિવસથી નટુનો કાર્યક્રમ ચાલુ થઈ ગયો. નટુના પપ્પાએ પોતાના મિત્રને વાત કરી. ચિલ્લરના બદલામાં ૧ રૂપિયે ૮૦ પૈસા મળે છે. દરેક વ્યક્તિને ચિલ્લર ઘરમાં આંખના કણાંની જેમ ખુંચતું હતું. તેની કોઈ કિમત ન હતી.  કોઈ ઠેકાણે તે વ્યવહારમાં વપરાતું ન હતું. પેલા ચીમન કાકાએ પોતાના ઘરનો ગલ્લો આપ્યો. ઘણા વર્ષોથી ભેગો કર્યો હતો. આવી ટેવને કારણે આપનને ખબર છે કાયમ વ્યવહારમાં ચિલ્લરની કમી વરતાતી હતી. તેમના ગલ્લામાંથી ૧૨૦૦ રૂપિયા નિકળ્યા. ૧૨૦ રૂ. નટુને મળ્યા અને ૧૨૦ રૂ. મેનેજરને.

પપ્પાના મિત્ર ચીમનભાઈને થયું ઘરમાં બેઠું બેઠું ચિલ્લર સડતું હતું. રૂપિયા શું કડવા લાગે ?  ૧૨૦૦ રૂપિયાના બદલામાં ૯૬૦ રૂપિયા મળ્યા. વર્ષોથી ઘરમાં પડ્યું હતું. શું કરવું તેની ખબર પડતી ન હતી. ‘ચિલ્લર’ ગયું તેનો આનંદ અનેરો હતો. આમ નટુભાઈએ બુદ્ધિ દોડાવી ઉનાળાની રજામાં મોજ માણી. નટુના પપ્પા ગટુ તો દીકરાની આવડત પર ફિદા થઈ ગયા. હવે જ્યારે રજા પડે ત્યારે નટુને પૈસા કમાવાનો સરળ રસ્તો મળી ગયો.

ચાલાક નટુએ મિત્રોને વાત કરી દર રૂપિયે બે પૈસા તેમને આપી ધંધાનો વિસ્તાર કર્યો. બેંકનો મેનેજર શાણો હતો, કોઈ પણ છોકરો સીધો આવે તો તેને કહે, “આ સત્તા નટુની છે. તેને મળો”.

જ્યારે આપણે ચિલ્લર ભેગું કરતા હતાં ત્યારે ઘણા શેખચલ્લીના વિચાર કર્યા હતાં. અચાનક  ચિલ્લર ચલણમાંથી ગાયબ થઈ ગયું. આજકાલની વ્યસ્ત પ્રજાને ક્યાં  સમય છે. આ તો નટુ હોય નહીને એમની મુશ્કેલી દૂર થાય નહી. ગટુભાઈને  નટુનું હવિષ્ય ઉજળું જણાયું. તેમને હમેશા થતું , ‘આ દીકરો મોટો થઈને શું કરશે ?’

Advertisements




ન હસો તો !

26 10 2017

શાંતિથી જીવવાનો કિમિયોઃ

૧. પત્ની સાથે વાટાઘાટમા ન પડો. તે જે કહે તેમાં હા !

૨. બાળકોના પ્રશ્નો પત્ની ઉકેલે. સમાજના અને દેશના તમે !

૩. નોકરી કરતાં હો તો ‘દિમાગ’ ઘરે મૂકીને જાવ !

૪. ધંધો કરતાં હો તો ‘તમારો કક્કો’ ખરો કરાવો.

૫. માથા પર બરફ ફેક્ટરી ખોલો.

 

મરવાનો સરળ રસ્તોઃ

૧.

સિગરેટ પીઓ.

દસેક વર્ષ આયુષ્ય ઓછું થશે.

*

૨.

દારૂ પીઓઃ (વધારે પડતો)

જીવનના ૩૦ વર્ષ ઓછાં થશે.

*

૩.

કસરત ન કરોઃ

હેરાન પરેશાન થઈને મરશો !

*

૪.

ખાવામાં બેદરકારીઃ

રોગી થઈને ‘રામ બોલો ભાઈ રામ ” થશે.

*

૫.

કોઈને હ્રદયપૂર્વક પ્રેમ કરોઃ

રોજ રોજ મરવું પડશે.

**************************

બુદ્ધિશાળી અને કમબુદ્ધિવાળામાં  ઝાઝો ફરક નથી.

**********

કમ બુદ્ધિવાળોઃ  સ્ત્રીને વારે વારે કહેશે. તું ખૂબ બોલે છે. જરા શાંત રહેને .

*

બુદ્ધિશાળીઃ અરે જ્યારે તારા બન્ને હોઠ સાથે હોય છે ત્યારે તારો ફોટો ખૂબ સરસ લાગે છે.

*

સામાન્ય બુદ્ધિવાળોઃ  જો મને સમાચાર સાંભળવા દઈશ તો, સિનેમા જોવા લઈ જઈશ.

**************

ઝડપથી સંદેશો કેવી રીતે ફેલાયઃ

વાયરા દ્વારા

*

‘ટેલિફોન

*

ટેલિવિઝન

*

ટેક્સ્ટ મેસેજ

*

વૉટ્સ અપ

*

કોઈ સ્ત્રીને કહેવું ,’આ વાત કોઈને કરતી નહી’.

ઝડપનો અંદાઝ લગાવવો તમારા ગજાની બહાર છે.

************

તમારી મોટામાં મોટી ભૂલ કઈ ?

**

ગોરમહારાજ સાવધાન, સાવધાન, સાવધાન ત્રણ વખત બોલે છતાં તમારો પ્રિય મિત્ર પરણે

“ત્યારે”

તમે તેને ખુશીથી ઉછળી  ઉછળીને અભિનંદન આપો !

****************

પત્નીઃ આજે સાંજે સિનેમાની ટિકિટ લાવી છું.

પતિઃ અંહ .(ગુનગુનાયો)

સ્ત્રીઃ મેં કહ્યું, તે તમે સાંભળ્યું ?

પતિઃ ૨૫ વર્ષથી આ તો કરી રહ્યો છું.

*****

પતિ. ” હાશ, આજે નોકરી પર રજા લીધી છે. ”

પત્ની.” અરે, તમે પણ રજા લીધી છે !”

પતિ. ” વિચારી રહ્યો હવે પાછા નોકરી પર કેવી રીતે જવાય” ?

 

 

 

 

 

 

 





વાટકી વહેવાર

28 07 2017

 

 

 

આજના યુગમાં આ શબ્દ જાણે કયા ગ્રહનો છે એવું તો નથી લાગ્યું ને ? જી, છે તો આ ધરાનો, તેમાંય ગુજરાતીઓનો. જો તમે અમદાવાદ કે વડોદરાના હો તો આનો અર્થ બરાબર  જાણો છો. બાકી મુંબઈના હો તો તેઓ ‘ઉછીનું’ બોલતા હોય. ઉછીનું લાવેલા હોય એટલે, પાછું આપવાની શરતે !

ગેસ ઉપર ચાનું પાણી ઉકળતું હોય અને ઘરમાં મહેમાન બેઠા હોય, અચાનક ખબર પડે ચાની ભૂકી તો સવારના ખલાસ થઈ ગઈ હતી. બજારમાં  જઈ જે વસ્તુ લાવવાની યાદી હતી તેમાં પહેલી ‘ચા’ લખી હતી. હવે શું ? પાછલે બારણેથી સરકી બાજુવાળાને ત્યાંથી ચાની ભૂકી ઉછીની લઈ આવી ચા બનાવી. સાંજના બજારેથી આવે સહુ પ્રથમ બાજુ વાળાની ચાની ભૂકી પરત કરી. આ છે ઉછીનું લાવવાની પધ્ધતિ.

‘વાટકી વહેવાર ‘ તો આને ક્યાં ય ટક્કર મારે એવો છે. આજે મારા વરજીને ભજિયા ખાવાનું મન થયું. ઘરમાં બધો સામાન હતો. ગરમા ગરમ ભજિયા બનાવી વરજી ઓફિસેથી આવે તે પહેલ મારી બાજુવાળી બહેનપણીને ત્યાં થાળી ભરીને મોકલાવ્યા.   બીજે દિવસે મંદિરે જતા કહે ,’ભજીયા બહુ સરસ હતા. અમે પ્રેમથી ખાધા’.

અંહી વાતને પૂર્ણ વિરામ નથી આવતું. હવે એ બહેન તળેલું બહુ બનાવતા નહી. તેમના પતિદેવને તળેલું ગમે નહી. તેમને ત્યાં હાંડવો ને મુઠિયા  વધારે બને. તેમણે જ્યારે મુઠિયા મોકલાવ્યા તો પેલી બહેનના પતિદેવે મોઢું બનાવ્યું. આપણા ભજિયા પ્રેમથી ઝાપટ્યા અને આ કોબીના મૂઠિયા મોકલ્યા. હજુ મેથીના હોત તો સમજ્યા મારા ભાઈ.

આમાં ચડસા ચડસી થાય કે કોની વસ્તુ સારી હતી. કોણે કેટલી મોકલાવી. આ કહેવાય વાટકી વહેવાર પણ અંહી થઈ ગયો થાળી વહેવાર. પેલા બહેને તેમની થાળી પાછી મોકલવાની હતી.

ઘણિવાર વિચાર આવે છે આને ‘વાટકી વહેવાર’ કેમ કહેવાતો હશે? આ પ્રથાની શરૂઆત કોણે કરી હશે? શું આ માત્ર ગુજરાતીઓમાં જ પ્રચલિત છે કે દરેક જાતની પ્રજામાં. આની ખૂબ બારિકાઈથી જાંચ કરવાનો વાહિયાત વિચાર પણ આવ્યો. પછી થયું, મૂકને માથાકૂટ , આવી નજીવી બાબતમાં શું સમયની બરબાદી કરવી. અણુ યુગ અને સ્પુટનિકના યુગમાં આવા વિષય પર વિચાર કરવો. લોકો ગાંડા ન ગણતા હોય તો કદાચ ગાંડાની જમાતમાં નામ જરુર લખી નાખે !

બાકી વાટકી વહેવારને આધુનિક શણગાર કરી ઘણા નામ આપી શકાય.

વાટકી વહેવાર ચાલુ થયો હતો, ચા, ખાંડ, કે કોથમરીથી પણ જેમ આધુનિકતા આવતી ગઈ તેમ પદાર્થ પણ બદલાવા લાગ્યા. તરક્કી થઈને આવ્યા, બાજુવાળનું છાપુ માંગવા પર. ત્યાર પછી, ‘મારે ત્યાં મહેમાન છે, તમારી બે ખુરશી લઈ જાંઉ. આમ ઉત્ક્રાંતિ દરેક પધ્ધતિમાં આવે તે સ્વભાવિક છે.

આગળ વધીને કોલેજમાં ભણતા ત્યારે નોટ્સ ઉધાર માગીને લેતા. પાછી આપીએ ત્યારે એની હાલત રડવું આવે તેવી હોય. એક કદમ વધારે આગળ વધીને પુસ્તક માગીએ. મારી બહેનપણીના પિતાજી હમેશા કહેતાં ‘ પુસ્તકં વિત્તં પર હસ્તં ગતં ગતં ગતં,  ન આગતં.  એવી રીતે કોઈની સાથે પૈસાની લેવડ દેવડમાં પડવું નહી. જો આપવા હોય તો ગયા સમજીને આપવાના. જેથી મન દુખ ન થાય.

આ તો આધુનિકતાનો જમાનો છે. વાટકી વહેવાર તો જૂના જમાનામાં હતો. હવે, બહાર રજાના દિવસે મિત્રો સાથે જમવા  ગયા. સહુ પોત પોતાના પૈસા આપે એ વ્યાજબી ગણાતું. હવે સુધરેલા જમાનાના, ખૂબ પૈસા કમાતા હોય એટલે એક જણ બિલ ચૂકવે એવો જમાનો આવ્યો.  કોઈ વાર મોટી હોટલમાં જાય તો કોઈ વાર સાધારણ . દરેક વખતે સરખું બિલ આવે એવું તો ન હોય.

મોટો ફાંકો રાખનારા, ‘મેં બિલ ચૂકવ્યું ત્યારે તો બે વ્હીસ્કીના પેગ ચડાવ્યા હતા. પોતાનો વારો આવ્યો ત્યારે મને આજે મરજી નથી. પણ હા, તમે બધા જે પીવું હોય તે પીઓ.’ આમ કહી બીજાની વાતો કરતા થાકતા ન હોય.

ભાઈ માથાજીક મૂકોને સહુ પોત પોતાના પૈસા આપે તેમાં ખોટું શું હતું ?

આ તો બૈરાઓ વાટકીની કે થાળીની ઝંઝટ કરે , વધારે ભણેલા મર્સિડિઝ  ચલાવવા વાળા બિલની લમણાઝીંક કરે. થયું તો બધું એકનું એક જ ને !

નાનપણમાં મારી મમ્મી ક્યારેય પાડોશીને ત્યાં માગવા જવા દેતી નહી. હમેશા અમને કહેતી ,’જાવ દાદરો ઉતરો નીચે બધું મળે છે.’ તેની એ વાત આજે ગળે ઉતરે છે. એક વાત ચોક્કસ કહીશ, ભલે એ જમાનામાં માતા માત્ર ચાર ચોપડી ભણી હતી. તેની દીર્ઘ દ્રષ્ટિની વાતો આજે યાદ આવે છે અને ગૌરવપૂર્વક તેને મસ્તક નમી પડે છે.

એક રસપ્રદ વાત કહીને તમને છુટ્ટી આપીશ. બાજુના મકાનવાળી પાડોશણ દહી લેવા આવી. હવે સાસુમા મંદિરે ગયા હતા. વહુએ કહ્યું કે દહી હમણા આખર્યું છે. કાલે સવારે થશે. ઘરમાં જરાય નથી. પાડોશણ જતી હતી ઘરે, ત્યાં સાસુમા મળ્યા.

‘કેમ છો’?

અરે તમારે ત્યાં દહી લેવા ગઈ હતી. વહુએ કહ્યું નથી. ‘

‘એમ’.

‘ચાલો પાછા. ‘

ઉપર આવી સાસુમાને ખબર હતી , નથી, તેમણે ના પાડી, પછી કહે ‘એ કોણ તમને ના પાડનારી’.

આમ બીજાને ત્યાં માગવા જઈએ તો આવા ફજેતા પણ થાય. મારી સલાહ માનો જે કાંઇ પણ જોઈતું હોય, એ બધું બજારમા મળે છે. બસ  ભારતમાં હો તો ચાલતી પકડો ! ( નોકરને મોકલો)  અમેરિકામાં હો તો ગાડી ચાલુ કરો.

ચાલો હવે વધારે લખીને મારે તમારું માથું નથી દુખાડવું.  બાકી તમે સમજુ છો અને ‘સમજુ કો ઈશારા કાફી’.

 





ભાષાની ભેળ

7 06 2017

 

 

 

 

 

 

************************************************************************************************************************************************

ભેળ શબ્દ સાંભળતાં મોઢામાં પાણી આવે. એમાં જો તમે મુંબઈગરા હો તો સવારના નાસ્તામાં ભેળ ખાઈ શકો. મુંબઈવાળાની બે વસ્તુ મનગમતી એક ભેળ અને બીજી ચોપાટી.  ્ચોપાટીની ભેળ તેમાંય પેલા લાલ ડબ્બાવાળાની બસ વાત જ ન પૂછશો. ભેળ માટેના ખ્યાત નામ સ્થળ મુંબઈમાં, ચોપાટી, કોલાબા, તારાબાગ ,શેટ્ટી અને અંતમાં ઘરે ઘરે ખુમચા લઈ ફરતો ભેળવાળો. બોલો આવી ગયુંને તામારા મ્હોંમાં પણ પાણી. બસ અંહી સુધી વાત બરાબર છે. આજે આપણે કરીશું વાત ભાષાની ભેળની.

જો જો સમજતાં કે મારે ત્યાં આમંત્રણ આપીને તમને મિજલસ માણવા બોલાવું છું. આ તો તમે ત્યાં અને હું અંહી છતાં પણ મોજ માણવા મળશે. સાપ ગયા ને લિસોટા રહ્યાની જેમ અંગ્રેજોને  ૧૯૪૭માં આપણે ખદેડી મૂક્યા. આપણા જેવા મહાન માણસો હજુ તેમની ‘ભાષા’ના ભૂતને વળગી રહ્યા. રોજ એની એવી ભેળ બનાવીએ કે પેલી સાચી ,સેવ, મમરા, કાંદા, બટાકા, પૂરી, ગળી ચટણી, તીખી ચટણી અને લસણની ચટનીવાળી ભેળ પણ ફિક્કી લાગે.

પેલી ભાનુ દેશમાંથી સીધી અમેરિકા આવેલી. દેખાવડી હતી એટલે બાલુ તેના પર મોહી પડ્યો. બાલુભાઈને અમેરિકા ખૂબ ગમી ગયું ડોલરમાં કમાણી હોય કોને ન ગમે ! દેશમાંથી સસરાજીનો ફોન આવ્યો. ભાનુ બહેને ફોન ઉપર લાજ કાઢી.

અંગ્રેજી બોલવાનો શોખ કાંઈ શહેરીને હોય એવું નથી. નાના, મોટાં ,અબાલ, વૃદ્ધ, શહેરી કે ગામડિયા સહુને એમ છે કે અમે અંગ્રેજી બોલીએ એટલે આધુનિક ગણાઈએ.

‘વહુ બેટા બાલુને ફોન ગિવ ને’ ?

ભાનુ શરમાઈ ગઈ, ‘બાપુ એ ઘાંસ કાપે છે’. બાલુભાઈના પિતા એટલે દૂર ઉછળ્યા. શું મે મારા બાલુને એટલે મોટો કર્યો હતો. કાંઇ ન મળ્યું તે ઘાંસ કાપે છે. હવે ભાનુ, એ લોન મુવ કરે છે એ શબ્દ ભૂલી ગઈ.

આજે ભાનુ અને બાલુને વર્ષગાંઠની પાર્ટિમાં જવાનું હતું. ખૂબ ઠાંસી ઠાંસીને ખાધું .ઘરે આવું બધું બનાવે તો ‘ડીશીઝ” કોણ કરે? ઘરે જતાં યજમાને કહ્યું ‘જેને જોઈતું હોય તો ઘરે ડોગી બેગ લઈ જાવ’.

ભાનુ રાડ પાડીને બાલુને કહે , ‘મારે નથી જોઈતું, આપણે ઘરે ડોગ નથી”.  આજુબાજુ કહેવાતા સુધરેલાં હસી પણ ન શક્યા.

પેલા રમણના બાપા જ્યારે ભારતથી ફોન કરે ત્યારે અંગ્રેજીમાં બોલે. રમીલાને થોડું થોડું અંગ્રેજી આવડતું. રવીવારે  રમણને ભજીયા ખાવાનું મન થયું. ઘરમાં તેલ ખલાસ થઈ ગયું હતું. સસરાજીનો ફોન આવ્યો ત્યારે રમીલાએ ફોન લીધો.

‘બેટા રમણ ‘શોપિંગ’ કરવા ગયો છે’?

‘હા, તેલ લેવા ગયા છે’.

અરે, આ ફેસબુક અને વોટ્સ અપ વાળાઓએ તો હદ કરી. વરસાદ ઈંચમાં નહી,’ ૬ જીબી’માં પડે છે. તળાવ છલકાતાં નથી ‘મેમરી ફુલ’ થાય છે. વાહન વ્યવહાર ખોરવાતો નથી ‘હેંગ’ થાય છે. હવે આ ભેળ ‘ગોલ્ડન’ છે કે ચટપટી એ સમજવું પણ  ્મુશ્કેલ છે. જો તમને ન ખબર હોય તો ‘ગોલ્ડનનૉ ભેળ’ ખાવા મુંબઈમાં સિક્કાનગર જવું.

મારી એક સહેલી ગુજરાતી, અંગ્રેજીમાં લખે. વળી તેમાં ‘શોર્ટ’ ફોર્મ વાપરે. મારા ભેજાંની કઢી થઈ જાય તેનું લખેલું વાંચતા !

મુશળધાર વરસાદથી બચવા નિરાશ્રિતોને ઉંચાણવાળા વિસ્તારમાં ‘સેન્ડ’ કર્યા. રેતી નહી કર્યા, મોકલ્યા. આ ભેળમાં તો હવે મમરાને બદલે પૌંઆ નાખ્યા હોય તેવું લાગે છે.

એક સરદારો તો વળી ભેજાબાદ ભગુભાઈ નિકળ્યો. એને પૂછ્યું પ્રશ્ન તરીકે ‘બારસલોના’ નું ઉંધુ શું?

પટ દઈને બોલ્યો’ અંદર સે દોના”.

ગામડાની શાળાના શિક્ષકો વિદ્યાર્થીને અંગ્રેજી શિખવાડતા હતાં. અચાનક મારે ત્યાં જવાનું થયું હતું. તેમના ઉચ્ચાર સાંભળીને મને થયું. મને ‘લીડ’માં પાણી આપો હું ‘સિન્ક’ થઈ જાંઉ. જોયું ને મને પણ તેમનો ચેપ લાગ્યો. ઢાકણીમાં પાણી આપો ડૂબી મરું.

હવે જેમને ત્યાં મહેમાન હતી એ બહેનને અંગ્રજીમાં મને જોઈને શૂરાતન ચડ્યું હતું. ” જુઓ ને મારું અંગ્રેજી કેવું છે’. મારે વારવા પડ્યા. બહેન હું અમેરિકાથી ભારત આપણા ગામડાની દુનિયા માણવા આવી છું.

‘અરે તમે પાછા જાવ ત્યારે તમને યાદ રહેવું જોઈએને. કે ભારતના ગામડાંની સ્ત્રીઓ કેવું સુંદર ફટાફટ અંગ્રેજી બોલે છે’. તેમનો દીકરો અમેરિકા હતો. મને આગ્રહ કરીને કહ્યું હતું, મારા માતા અને પિતાને મળજો, શિયાળામાં તાજો પોંક ખાઇને જ પાછાં આવજો.’

તેમના પ્રેમને નકારી ન શકી. હવે મારે સાંભળ્યા વગર છૂટકો ન હતો.

શાંતા બહેને વાર્તા કહેવાનું સરું કર્યું. નાનપણની પેલી બિલાડીની વાર્તા.

મેં એક પાળી છે ‘કેટ’

તેણે પહેરી છે સફેદ ‘હેટ’.

તેનો રંગ છે એકદમ ‘ફેર’.

તેણે પહેરી સાડી ‘વ્હાઈટ’

તે કરવા ગઈ તળાવમાં ‘સ્વીમ’

એક મગર હતો એ ‘લેકમાં’

મગર ગયો’કેટને’ ઈટ’.

આવા ચક્કરમાં એવી તો ફસાઈ ગઈ કે મને આવડતું હતું એ ગાયન પણ હું ભૂલી ગઈ. બે મિનિટ પછી મેં ગાવાનું શરૂ કર્યું.

મેં એક બિલાડી પાળી છે

તેણે પહેરી ધોળી સાડી છે

તે રગે બહુ રૂપાળી છે.

‘હા, હા એજ કવિતા મેં તમને અંગ્ર્જીમાં કહી બતાવી. બોલો મને અંગ્રેજી કેવું આવડે છે?’ હું એમની સામે એક્ટક જોઈ રહી. શબ્દો મારા મુખેથી ન નિકળ્યા. જાણે તાળું ન વાગ્યું હોય. હજુ મારે બે દિવસ એ ગામમાં રહેવાનું હતું. પેલા ૮૦ વર્ષના લીલી માસી અમેરિકા દિકરી અને જમાઈને ત્યાં ગયા હતાં. મને અમેરિકાથી આવેલી જોઈ ખુશ થયા.

‘બોન, તમારું અમેરિકા ખૂબ મજાનું’.

‘એમ, તમને ત્યં શુ ખૂબ ગમયું’?

‘અરે બોન, શું વાત કરું તમારે ત્યાં તો બધાય ભણેલાં’.

‘હેં’.

‘અરે તમે ત્યાં રો તમને નથી ખબર,મુઆ બધાય અંગ્રેજીમાં બોલે’.

આટલું કહીને એમનો ઉત્સાહ બેવડાયો. અરે મારા હિમાંશુ અને ચમેલીની ચકલી પણ અલગ.”

હવે મને સમઝ પડી નહી.’ હેં માસી એ કેવી રીતે’?

હવે ચકલી એટલે નળ તેની મને ખબર ન હતી.

‘બોન, એમની બાથરૂમ ખૂબ મોટી. તેમાં એક ચકલી પર ‘એચ’ અને બીજી ચકલી પર ‘સી’ લખેલું હતું.

હું તો સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. મારા હાથમાં હતો એ ચાનો કપ ન મોઢે માંડી શકી ન પાછો ટેબલ પર મૂક્યો.  આવા તો કેટલાં અનુભવ કહી શકું. હવે મને તમારી દયા આવે છે. તમે કહેશો, અમારું અંગ્રેજી કાં તો ‘સ્પોઈલ’ થઈ જશે.  યા તો અમે બોલવાનું ‘શટ’ કરી દઈશું !

 

 





નાક

16 05 2017

*********************************************************************************

“અરે તારા નાક પર શું બેઠું છે?’

‘શું તમને મારું નાક, ખુરશી દેખાય છે’.

‘ના રે ના, પણ દૂરથી બરાબર દેખાતું નથી એટલે એમ લાગ્યું કે કાંઈક બેઠું છે’.

‘લો, આ નજીક આવી હવે શું દેખાય છે?’

‘અરે, એ તો તારા હાથ લોટ વાળા હતાં ને એટલે લોટનો લચકો ત્યાં ચોંટી ગયો છે’.

જાવ જાવ હવે’.

‘ઉભી રહે ,એક મિનિટ આ મારા હાથમાં અરીસો છે ને  જો દેખાય છે તને’.

‘હા, વાત તો તમારી સાચી છે. સાફ કરવા ગઈ ત્યાં  બીજો લોટનો લુંદો ચોંટ્યો’.

‘ઉભી રહે તું હાથ ધોવા નહી જાય મને ખબર છે. હજુ પૂરીનો લોટ બંધાયો નથી. મારા હાથમાં નેપકિન છે . હું તને સાફ કરી આપું’.

કહી મેં જેવો હાથ લંબાવ્યો કે, તેણે પણ હાથ લંબાવીને મારા નાક પર લોટનો લુંદો ચોંટાડ્યો.’

નાનો ટીકલુ આ તોફાન જોઈ રહ્યો હતો. હાથમાં ફોન હતો. તરત ફોટો ખેંચી લીધો. હવે તો સજ્જડ પૂરાવો થઈ ગયો કે અમારા બન્નેના નાક પર લોટભાઈ ઝુલતા હતાં.’

‘નાક એ શરીરનું એવું અંગ છે કે સહુ પ્રથમ કોઈ પણ વ્યક્તિનું ધ્યાન તેના તરફ દોરાય. ‘નાક’ , શરીર પરના આ અંગને હોવું જોઈએ એના કરતાં આપણે વધારે મહત્વ આપ્યું છે. નાક નાનું છે, ચીબું છે, અણોયાળું છે, ગાડીનું પૈડું ફરી ગયું છે, ટીંડોળા જેવું છે. અરે મોટા માટલાને ઉંધું પાડ્યું હોય ને તેવું દેખાય છે. ઘણાનું નાક તો એટલું મોટું હોય કે મોઢા પર તેના સિવાય કશું દેખાય નહી. ઘણાના નાકને તો વળી કૂતરાના નાક સાથે સરખાવીએ તો ખૂબ ખુશ થાય.

આનંદો, કે ‘પ્લાસ્ટિક સર્જન’. એ બધાનો ઈલાજ કરી શકે છે. મારા એક મિત્રની દીકરીનું નાક સાવ ચીબુ હતું. નાકની જગ્યાએ માત્ર બે કાણા હતાં. પરણાવતા ખૂબ મુશ્કેલી પડતી હતી. મેં ઉપાય બતાવ્યો તો ખુશ થઈ ગયા.  ડોક્ટર પાસે ગયા. ઉનાળાની રજા હતી તેથી તેને કોલેજ જવાનું ન હતું. ત્રણ અઠવાડિયા ઘરમાં રહેવું પડ્યું. સર્જરી પછી નાક પર પ્લાસ્ટર હતું. જ્યારે પ્લાસ્ટર કાઢ્યું અને અરીસામાં તેણે મોઢું જોયું તો તેની આખી સિકલ ફરી ગઈ હતી. કેવું સરસ ‘નાક’ થઈ ગયું કે બે અઠવાડિયા પછી તેમા માગા આવવા માંડ્યા.

એક ભાઈને ધંધામાં ખોટ આવી. લેણદારો પૈસાની ઉઘરાણી કરવા આવતાં.

‘અરે, મારા નાકનો સવાલ છે’.  સવાલ હોય પૈસાનો, વચનનો કે પછી પરિસ્થિતિનો. તેમાં એ બે ઈંચનું નાક ક્યાં વચ્ચે આવ્યું.

‘ જો જે મારું નાક ન કપાય’. કોની માએ સવાશેર સુંઠ ખાધી છે કે જીવતે જીવ તમારુ નાક કાપી નાખે’ !

‘એનું નાક તો કૂતરા જેવું છે’. જો માનવીનું નાક કૂતરા જેવું હોત તો ? વિચાર કરી જુઓ. તમે એ વ્યક્તિથી સો ગજ દૂર રહેશોકે નહી ?

આ એ જ નાક છે જેને જોઈને પુરૂષો સ્ત્રી પર મોહિત બને છે. ચિત્રકાર તેને કુશળતા પૂર્વક પીંછી વડે ચિતરે છે.  બાળકની સુંદરતા આંખને સ્પર્શે છે. જેના ઉપર હીરા જડિત ‘ચુની’ સોહી ઉઠે છે. નથણી જેના ઉપર ઝુલા લેતી જણાય છે. જે નાક કદાચ બે ને બદલે ત્રણ ઈંચ હોય તો લોકો તેને જોઈ દૂર ભાગે છે. નકશીદાર હોય તો જુવાનિયા ઝુમી ઉઠે છે. અને જે નાક પર પૈડુ ફરી ગયું હોય તેવી વ્યક્તિથી દૂર ભાગે છે.

એક કન્યા, પરણવા જેવડી થઈ. જે પણ મૂરતિયો આવે તે નાક જોઈને ઉભી પૂછડીએ ભાગે . એટલું બધું મોટું કે કદાચ હાફૂસ કેરી તેની પાસે નાની લાગે. હવે મારી પાસે આવ્યા તેના મા અને બાપ. તમને થશે નાક વિષે જેને મુશ્કેલી હોય છે તે મારી પાસે કેમ આવે છે? વાત એમ છે ને કે કહીશ તો તમે પણ હસશો. મારું નાક આમ તો સાધારણ હતું. જ્યારે સામેથી ફોટો પાડે ત્યારે સારો લાગે. બાજુમાંથી ફોટો લે ત્યારે સરખો ન આવે. મારી સહેલીના પિતાજી પ્લાસ્ટિક સર્જન હતાં. તેમણે મને કહ્યું બે દિવસ અમારે ત્યાં રહેવા આવી જા. તારા નાકનો આખો ઈતિહાસ બદલી આપીશ.

મમ્મીની પરવાનગી લંઉ તો વઢે. બસ વાંચવાનું બહાનું કરીને પહોંચી ગઈ. બે દિવસમાં તો મારી આખી મોઢાની ભુગોળ ફેરવાઈ ગઈ. ઘરે ગઈ તો મામી કહે,’બેટા તું આજે કેમ જુદી લાગે છે’.

‘એ તો મ્મ્મી તેં મને બે દિવસ જોઈ ન હતીને એટલે. જોજે કાલથી તને હું પહેલા જેવી લાગીશ. મારી ભોળી મા  માની ગઈ.’

બસ ત્યારથી જેને નાકની કોઈ પણ તકલિફ  તે મારો સંપર્ક કરે.

અરે એક મઝેદાર વાત કહું. મારી બાજુવાળા મહેશભાઈ પરણીને ગામડાની ગોરી લાવ્યા. ખુબ સુંદર . તેની પત્ની મારી બહેન પણી બની ગઈ. એક દિવસ આવીને મારા કાનમાં કહે ,’હું મા બનવાની’. હવે તેની પેટ પર સૂવાની ટેવ મને ખબર હતી. મારે બે બાળકો હતાં. વણમાગી એક સલાહ આપી, ડાબી યા જમણી બાજુ સુવાની આદત રાખજે. અરે ન ફાવે તો પીઠ પર. સાંભળે તે બીજાં. મને થતું આ સ્ત્રી પેટમાં બાળક સાથે કેવી રીતે ઉંધી સૂતી હશે. તમે નહી માનો તેનું બાળક જાણે કોઈએ મોઢા પર જોરદાર મુક્કો માર્યો હોય તેવું અવતર્યું. મોઢા પર નાક શોધવું પડે તેવા હાલ હતાં.

હવે આ નાક ભગવાને આગળ કેમ આપ્યું અને તે પણ બરાબર મુખ ઉપર વચમાં. પ્રયત્ન કરી જો જો નાકને પાછળ યા કપાળ પર કે દાઢી પર મૂકીને. ગમે તેવા શિખાઉ ચિત્રકાર હશો ને તો પણ આવું ચિત્ર તમે સફળતા પૂર્વક દોરી શકશો. તમને પોતાને એ કોઈ પણ સ્થળે નહી ગમે. બરાબર મુખ ઉપર વચમાં અને તે પણ સપ્રમાણ જ ગમશે.

હવે સપ્રમાણ અને સુંદર નાકના ફાયદા જુઓ, ગણતા થાકી જશો. જેના વડે શ્વાસ લઈએ છીએ આપણી જીવાદોરી ટકી રહી છે તેવું આ નાક શરીરનું ખૂબ મહત્વનું અંગ છે. નાક તમારી રક્ષા કરે છે. તમે શ્વાસમાં લીધેલી હવાને ફેફસાં સુધી પહોંચાડી લોહીને શુદ્ધ બનાવે છે.  તમારા અવાજને આકર્ષક બનાવે છે. મહત્વનું જો તમારું નાક સુડોળ હશે તો પ્રિતમ તમારી ઉપર વારી જશે.

જો બદબૂ આવતી હશે તો તમે તરતજ નાક પકડી લેશો. અને સુગંધ આવતી હશે તો મન ભરીને માણશો. નાક ઉપરથી તમે કદાચ તારવી શકો કે વ્યક્તિ કયા પ્રદેશમાંથી આવે છે. જેવાં કે ચીનાઓ, હબસી અને ભારતના. નાકને તમે કાચુંપોચું ન સમજશો. પેલી રાવણની બહેન યાદ છે ને ,’સૂર્પણખા’ જેનું લક્ષ્મણે તલવારથી નાક વાઢી નાખ્યું હતું. જેને કારણે રાવણે સીતાનું હરણ કર્યું. ઘણા નાકવાળા આજે પણ સમજી નથી શકતાં એ ‘હરણની સીતા ક્યારે થઈ”?

સાચવજો, જીવ સટોસટે  આ સુંદર, સુડોળ અને સોહામણા નાકનું રક્ષણ કરજો.





સંભારો

28 04 2017

 

 

 

 

 

 

 

 

************************************************************************************************************************************

નામ સાંભળતાં મોઢામાં પાણી આવે. કેરીની ઋતુ ચાલુ થઈ ગઈ છે. આપણા દેશની રાજાપુરી અથાણાની કેરી યાદ આવી જાય. કાચી કેરીમાં નાખ્યો સંભારો ને પછી ગરમા ગરમ ભાખરી ખાવાની લહેજત આવે. આવી ગયું ને મોઢામાં પાણી?

આજે વાત કાંઇ અલગ કરવાની છે. મિત્ર સાથે વાત કરતી હતી. ઘણા વખત પછી મુલાકાત થઈ ફોન ઉપર. હાથમાં લાકડી અને ઉમર અચાનક વધી ગયેલી લાગી. કારણ, ડોક્ટરોના પંજામાં ફસાયા. એમના હ્રદયનો ઉભરો કાઢતા હતા. વાતમાં ને વાતમાં કહે,’ મારી તબિયતનો સંભારો કરી નાખ્યો છે.’

મારાથી રહેવાયું નહી પૂછી બેઠી, ‘કોણે’?

‘અરે આ અમેરાકાના ડોક્ટરેસ્તો’.

મારી તો બોબડી બંધ થઈ ગઈ. વગર પૂછ્યે તેમણે બોલવાનું ચાલુ કર્યું.

‘અરે, બહેન ચાલવાની પણ તકલિફ થઈ ગઈ છે’.

‘અચાનક’.

‘શું વાત કરું પગમાં દુખાવો હતો ડોક્ટરને બતાવવા ગયો કહે છે , મસલ્સ ટેર થઈ ગયા છે.’

‘હા, પણ તેનો તો સાદો પ્રોસિજર છે’.

‘શું વાત કરો છો, એણે તો આઉટ પેશન્ટ તરિકે બોલાવ્યો. કુલ મળીને છ દિવસ હોસ્પિટલમાં રહેવું પડ્યું.’

‘રોજ નવા ટેસ્ટ કરવાના. નવી દવા આપે. અંતે ખબર પડી વધારે ડેમેજ તો ઘુંટણની ઢાંકણીને છે’.

‘તો શું હવે ની રિપ્લેસ કરવાની.’

‘હાસ્તો, બીજું શું?’

‘એ કરાવીને આવ્યા. દુખાવો ખૂબ રહેતો. પાછું રીહેબમાં જવાનું ચાલુ થયું. પછી વજન ઉતારવાનો ધખારો ચાલુ કર્યો. જેથી ઘુંટણ પર દબાવ થોડો આવે. વજન ઉતારવાના ચક્કરમાં બ્લડ પ્રેશર એકદમ ઘટી ગયું. એટલે એની ગોળીઓ ચાલુ કરી. ‘

મને તો આ પરીકથા જેવું લાગતું હતું. ‘બકરી કાઢતા ઉંટ પેઠું’.  હજુ તો એમની રામ કહાણી પૂરી થઈ ન હતી. મને લાગ્યું કે ડોક્ટરોએ તેમની તબિયતની ન જોઈતી ઉપાધિમાં મૂકી દીધાં.

‘બહેન, તમે કાંઈ ન બોલશો આ અમેરિકાના ડોક્ટરોએ મારી તબિયતનો સંભારો બનાવી દીધો’. સામાન્ય માનવીના દિમાગમાં ભુસુ ભરાયું છે કે, ડોક્ટરો બધા પૈસા ખાઉ છે. તમને ખોટા રવાડે ચડાવે છે, તમારી પાસેથી યા ઈન્શ્યોરન્સ વાળા પાસેથી પૈસા પડાવવા ખૉટી ટેસ્ટ કરાવે છે. દર્દીને હેરાન પરેશાન કરી મૂકે છે.

આ શબ્દ મને થોડો અવાસ્તવિક લાગ્યો.  કારણ એ ભાઈને સંભારો ખૂબ ભાવતો અને ડોક્ટરે તેમને અડકવાની પણ ના પાડી હતી.

‘બહેન મને સંભારો બહુ ભાવે. ડોક્ટરે કહી દીધું મીઠું અને મરચું ઓછું ખાવ. ‘

પાછો એમની વાતમાં સંભારો આવી ગયો.

‘તે શું તમે બંધ કર્યું’.

‘અરે, હોતું હશે. બધી રસોઈમાં  મીઠું અને મરચું નહી નાખવાનો અનુને આદેશ આપ્યો. સલાડ ઉપર મીઠું અને મરીનો પાવડર નહી ભભરાવવાનો’.

‘અનુ’?

‘હા, ભૂલી ગયા, મારી ધર્મપત્ની. ‘.

‘માફ કરશો, નામ યાદ ન હતું.’

‘ખેર, જમવા કે નાસ્તો કરવા બેસું ત્યારે સંભારાની બાટલી જોડે હોય’.

‘કેમ’ ?

‘બધામાં એ છૂટથી ઉમેરીને ચટાકેદાર ખાવાનું ખાઉં છું’.

‘ડોક્ટરે હા પાડી’.

‘એની દવાઓની સાઈડ ઈફેક્ટ નથી થતી ?  જો ડોક્ટરનું બધું કહ્યું માનું તો ‘મારું રામ નામ સત્ય હૈ’ થઈ જાય. દવાની સાઈડ ઈફેક્ટના નામ પર ચરી ખાંઉ છું.’

‘તમે, આવું ન કરતા હો તો’?

‘અરે ડોક્ટરે તો મારું જીવન  બરબાદ કર્યું છે. આ સંભારો એનાથી વધારે નુક્શાન નહી કરે’.

મારા મનમાં થયું જો ડોક્ટરોએ તબિયતનો સંભારો બનાવ્યો તો જીભને કેમ કાંઇ અસર થઈ નહી. બધી વાતે ડોક્ટરને દોષ દેતાં વિચાર ન કર્યો કે ક્યાંક પોતાનો પણ વાંક હશે. પગમાં તકલિફ થવાનું કારણ, કદાચ “ઓછું વજન” પણ હોઈ શકે. તમે હોંશિયાર છો ઈશારો સમજી ગયાને. કોઇને કહેશો નહી. પાછું તેમણે પ્રવચન ચાલુ કર્યું.

“બહેન તમને એક સલાહ આપું”.

મેં કહ્યું, ‘બોલો ભાઈ’.

‘તમે ડોક્ટરના ચક્કરમાં નહી પડતાં’.

હું’  જોરથી હસી પડી’.

‘કેમ તમને મશ્કરી લાગે છે’?

“ભાઈ મારા, હવે આ જન્મે તો શક્ય નથી. મારા ઘરમાં ત્રણ ડોક્ટર છે’. બોલો હું ક્યાં જાંઉ. મારાથી ડોક્ટરોની બદનામી બહુ સહન ન થઈ.

‘ઓહ ,ભલે હોય પણ તમે યોગ કરજો. નિયમિત ચાલવાનું રાખજો. ખાવા પીવાનું સાત્વિક રાખજો. બની શ્કે તો ડોક્ટરોના પલ્લે પડશો નહી.’

‘આ તો ડાહી સાસરે ન જાય અને ગાંડીને શિખામણ દે, એવું થયું’.

‘તમે જે કહ્યું એ બધું હું વર્ષોથી કરું છું. ‘

‘તો તો બહુ સારું’.

ધીરે રહીને મેં કહ્યું, ‘મારી મનની મુરાદ જણાવું’.

‘બેશક.’

‘મોટાભાગની વ્યક્તિઓને તંદુરસ્ત જીવન જીવવું હોય છે. મારે સાજા નરવા રહીને મરવું છે. અરે, હું ગળ્યુ પણ ખાઉને ત્યારે તેમાં સંભારો નાખું છું. તેની ગમે તે અસર થાય પણ આ ડોક્ટરની દવાઓ કરતાં ભુંડી નહી હોય.’

‘અરે ગળ્યામાં પણ સંભારો?’

‘નાખીને ખાઈ તો જો જો’?

‘મારે, તમારી સલાહ માનીને વહેલાં મરવું નથી’ ડોક્ટરની દવા ખાઇને મરીશ પણ શ્રીખંડમાં સભારો ઉમેરીને નહી’.

‘હા, બહેન મરવામાંથી કોઈનો છૂટકારો થવાનો નથી’.

‘એ તો જનમ લઈને આ ધરા પર આવ્યા ત્યારથી ખબર છે”.

‘પણ ક્યારે’?

ચાલો ત્યારે બીજી એક મહત્વની વાત કહીને ફોન મૂકું.

આ જીંદગીનો ગાળો,’ પ્રથમ શ્વાસ અને અંતિમ શ્વાસ વચ્ચેનો છે’.

‘હેં’

સારું થયું મને એમ ન કહ્યું કે ,’બહેન સંભારો ખાઈ જુઓ, મૃત્યુ પણ મજેથી આવશે’.

અંતે ભલે તમારા બાળકો ડોક્ટર હોય ચેતીને ચાલજો, કહી ફોન ઠપકાર્યો. એમને જાણે ન ગમ્યું કારણ હું, ડોક્ટરોથી ઘેરાયેલી છું.





મોચીના જૂતા

16 04 2017

 

 

 

 

 

 

 

 

**************************************************************************************************************************************************

ઘણા વર્ષો થયા, ભારત આવું ત્યારે ચપ્પલ બને ત્યાં સુધી ત્યાંથી નથી લેતી. તમને એમ થશે આ બહેન તો એક્દમ અમેરિકન થઈ ગયા. રક્ષા કાયમ વિચાર કરે આ વખતે તો લઈશ જ ! તેને વર્ષોથી પ્રાર્થના સમાજ પરની દુકાન ગમતી નામ જે.જે એન્ડ સન્સ. બાટાના બુટ પણ લેવાનું કાયમ નક્કી. ક્યારેય અમેરિકાથી નાઈકી કે રિબૉક નહી લાવવાના. પાછાં આવતા ત્યાં મૂકીને આવવાના જેથી કોઈને આપી દેવાય.

ભારતના ચપ્પલ એક નજાકતતા. દુકાનમાંથી નિકળ્યા પછી કોઈ જવાબદારી દુકાનવાળાની નહી.  જે.જે.ની વાત ન કરાય. તેના ચપ્પલ બહુ મજબૂત. ઉપાધિ ક્યાં નડે, ઉંચી એડીના ન મળે. હવે રક્ષા માંડ પાંચ ફૂટને એક ઈંચ.

તેને એડી વગર ન ચાલે. સરસ ચપ્પલ લે ,અંહી આવ્યા પછી ઘરમાં પહેરે. આ વખતે તે હાર્કેનસ રોડ ગઈ. લોકો ત્યાંના ચપ્પલ બહુ વખાણતાં. દુકાન પણ સુંદર. ભાવ તબલા તોડ.  ( ખૂબ મોંઘા) વાલકેશ્વર, નેપયન્સી રોડ, ગાર્ડન પર રહેતા લોકો ત્યાં આવે. રક્ષા પણ ક્યાં કમ હતી. અંહીના લોકોની જેમ બે નંબરના પૈસા ન હતા !

ચપ્પલની સજાવટ અને વિવિધતા જોઈને ખુશ થઈ ગઈ. લગ્નમાં જવું હતું. વળી પાછા તેમની પાસે ઉંચી એડીના પણ હતાં.

‘રચિત આ ચપ્પલ લઉં?’

એમાં મને શું પૂછે છે?’

‘કેમ આવું બોલે છે. સાડી તારી પસંદગીની લીધી. દાગીનો ઉભે ઉભ ખરીદ્યો. તો પછી ચપ્પલ માટે તને પૂછ્યું તેમાં શું ગુન્હો કર્યો’?

રક્ષા એવા ટોનમાં બોલી કે રચિત હસી પડ્યો. તેણે પોતાની પસંદગી બતાવી. રક્ષાને રચિતની પસંદગી વધારે ગમી.

હસીને બોલી, ‘યાર તારી આંખો તિક્ષ્ણ છે.

રચિત પણ ક્યાં કમ હતો. ‘હજુ આટલા બધા વર્ષો પછી પણ તને શંકાછે’?

રક્ષા ,રચિતનો ઈશારો સમજી ગઈ. રચિત હમેશા કહેતો, ‘તને પસંદ કરીને હું ખૂબ ખુશ છું. તું ખરેખર મારી અર્ધાંગિની બનીને રહી છે’.

રક્ષા શરમાઈ ગઈ. ચાલો આપણી વાત આડેપાટે ચડી ગઈ.

દુકાનવાળાને પૈસા આપી નિકળ્યા. ખાત્રી માટે તેને પૂછ્યું, ‘ભાઈ આ ચપ્પલ ચાલશે તો ખરાને . લગ્નમાં પહેરવાના છે’. ‘હું મનમાં બોલી ગપ્પા ન મારો ભાઈ.’ મને ખબર છે, માલ તકલાદી હોય છે. પણ પૈસા, સ્થળ અને ચપ્પ્લ જોઈને ચૂપ રહી.

‘અરે, બહેન તમે પાછા આવતે વર્ષે આવશો ત્યારે બીજી બે જોડી અંહીથી લઈ જશો.’

લગન લોનાવાલા હતાં. બધા ગાડીમાં બેસી ત્યાં પહોંચ્યા. સ્થળ અને ઋતુ  બન્ને આહલાદક હતાં. લગનમાં મહાલવાની મજા આવી. કેમ ન આવે . તેની ભત્રીજી પરણતી હતી. બન્ને પક્ષ જોરદાર હતા. ડાંડિયા,રાસ, મહેંદી, કોકટેઈલ ,વિધિ અને અંતે રિસેપ્શન.

મારી ભાભી અને બહેનને ચપ્પલ ખૂબ ગમ્યા. ધીમે રહીને હું બોલી, ‘રચિતની પસંદગીના છે.’

રક્ષા તૈયાર થઈને નિકળી ચપ્પલથી માંડીને બધું રચિતની પસંદગીનું હતું. ખૂબ સુંદર લાગતી હતી. રિસેપ્શનમાં રાખેલો સરસ કાર્યક્રમ જોયો. અંતે બધા જમવાનું લેવા ઉઠ્યા. શું લેવું ને શું ન લેવું તેની વિમાસણમાં બધા વિભાગમાં ફરતા હતાં ત્યાં–

પગની ચપ્પલ ટૂટી  ગઈ. રક્ષા તો એક મિનિટ કાપો તો લોહી ન નિકળે એવા હાલમાં હતી. રચિતે રક્ષાનું મુખ જોયું. સમજી ગયો છતાં પૂછ્યું,

‘શું થયું’?

‘મારી ચપ્પલ ટૂટી ગઈ. ‘

‘અરે, મારી પસંદગીની ‘પેલા મોચીના જૂતા’ વાળાની દુકાનની ?’

‘તને મજાક સૂઝે છે. મારી હાલત કફોડી થઈ ગઈ. ‘

‘લે, મારો હાથ પકડીને ચાલ. પેલી ખુરશીમાં બેસીને કોઈ ઉપાય શોધીએ.’

રચિતે હાથ લંબાવ્યો. ચપ્પલ એડી વાળી હતી એટલે મેં તરત પકડી લીધો. આ ચપ્પલને તો પાછળ પટ્ટી પણ ન હોય. એક ડગલું ચાલવું મારા માટે મુશ્કેલ થઈ ગયું. બધા જમવામાં મશગુલ હતાં એટલે કોઈનું ધ્યાન બહુ મારા તરફ ન ગયું. રચિત ઠાવઅા થવાનો પ્રયત્ન કરતો હતો પણ તેના મોઢા પરનું છુપું હાસ્ય મારાથી છાનું ન રહ્યું. હું ઉકળી ઉઠી.

‘તને મજાક લાગે છે’.

‘મેં ક્યાં તને એવું કહ્યું’.

‘ના રે ના તારા આખા મોઢા પર હસ્યની સુરખીઓ આંટા મારે છે એ મને દેખાય છે.’

‘અરે, હું વિચારું છું હોટલ સુધી આપણે જશું કેવી રીતે, તને વાંધો ન હોય તો ઉચકી લઉં’.

‘રચિત હવે હું રડી પડીશ’.

‘જો સાંભળ આ ટેબલ પર નેપકિન છે. તારા ચંપલ અને પગ સાથે બાંધી દંઉ. પછી ધીરે ધીરે આપણે હોટલમાં આપણી રૂમ  પર જઈએ. ત્યાં તારી પાસે ભલે મેચિંગ ચપ્પલ નથી પણ સારા છે. તું બદલી લેજે.’ હાલ તો છેવટે એવા થયા કે ચપ્પલ હાથમાં લઈને તૈમૂર લંગની જેમ ચાલતી ચાલતી રૂમ પર પહોંચી.

હાથમાં જૂતું લઈ લે એમ રચિતે પહેલેથી જ કહ્યું હતું.  વાત માન્યા વગર બીજો કોઈ ઈલાજ ન હતો. નેપકિન તો બાંધ્યો પણ પગ ઉપાડવામાં ખૂબ તકલિફ પડતી હતી. માંડ માંડ રૂમ પર ગયા અને ચપ્પલ બદલીને પાછા આવ્યા. બીજે દિવસે પાછાં મુંબઈ આવી સવારના પહોરમાં ‘મોચીના જૂતા’ની દુકાનમાં પહોંચી ગઈ.

જૂતાની રામાયણ ઘણીવાર સાંભળી હતી. અરે મારી નાની બહેન ઉતાવળમાં ગાડીમાં બેસી ગઈ. પગમાં સ્લિપર પહેર્યા હતા.  પૂનાથી મુંબઈ પહોંચ્યા ત્યારે ખબર પડી. રાતના પાર્ટીમાં જવાનું હતું. પહેલું કામ જૂતા ખરીદવા ગયા. પાર્ટીમાં સ્લિપર પહેરીને ન જવાય.

ધડામ કરતાં તેના જૂતા કાઉન્ટર પર મૂક્યા. નસિબજોગે દુકાનનો માલિક હાજર હતો. તેના મુખ પર કોઈ ફરક ન દેખાયો.

‘આનું શું કરું’?

ઠંડા કલેજે બોલ્યો, ‘બીજા લઈ લો’.

‘હવે તમારી દુકાનમાંથી હું કશું ન લઉં’.

એણે મને સામે લખેલા પાટિયા પર વાંચવા કહ્યું .  ‘કોઈ પણ વસ્તુ પાછી લેવામાં નહી આવે. બદલવામાં આવશે.’

આવા માણસ જોડે શું માથાજીક કરવી. સારમાં ના સ્લિપર લીધા. ઉપરથી ૨૦૦ રૂપિયાનો ચાંદલો થયો. ચપ્પલ હતા, ૧૫૦૦ના સ્લિપર ૧૭૦૦.

છે ને મુંબઈની બલિહારી. હવે તો સમ ખાધાં જે. જે એન્ડ સન્સ સિવાય ક્યાંયથી ચપ્પલ લેવા નહી.