માવડી

28 04 2021

ઓ મારી મા’ તને સંભળાતું નથી ? બુમો મારીને થાકેલી રવલી પોરો ખાવા બેઠી.

આમ પણ ડાહીબા સાંભળે ઓછું. એની નજીક જઈને કાનમાં બોલવું પડે. રવલી હિંચકે

ઝુલતી હતી. ઊભા થવાનો કંટાળો આવ્યો. એટલે વાડામાંથી રાડો પાડતી હતી. આખરે

એને ઊભા થયા વગર ન ચાલ્યું.

ડાહીબા પાસ આવીને, કાનમાં જોરથી બોલી. ડાહીબા ચમકી ગયા. ‘શું હું બહેરી છું ?

આમ રાડો ના પાડ’ !

રવલીથી રહેવાયું નહી, ‘ક્યારની તને બોલાવું છું .તું સાંભળતી નથી’.

‘બોલ હવે શું કામ છે ?’

‘મા, મારે નવી બંગડી જોઈએ છે. ‘ હજુ ગયા અઠવાડિએ તેની સગાઈ રઘુ સાથે થઈ હતી.

રઘુને રવલી બાળપણથી ગમતી હતી. રઘુમાં હિંમત ન હતી કે કહી શકે. રવલી દેખાવડી

હતી, એટલુંજ નહી, મેટ્રિક પાસ પણ થઈ ગઈ હતી. એક જ ધડાકે મેટ્રિક પાસ થઈ, આખા

ગામમાં રવલીનું નામ ચર્ચાતું થઈ ગયું.

રઘુ બે વાર નપાસ થયો. માંડ માંડ ત્રીજી વાર પરીક્ષામાં પાસ થયો. રવલીને સમાચાર મળ્યા,

આખરે રઘુએ મેટ્રિકની પરીક્ષા પાસ કરી. રવલીને ખબર હતી કે રઘુ તેના પર ડોળા ઘાલીને

બેઠો છે. પણ જો એ પાસ ન થાય તો મનોમન નક્કી કર્યું હતું ,’એને નહી વરું ‘.

હવે તો ના પાડવાનું કોઈ કારણ ન હતું.

જ્યારે ગામના મંદીરનો પુજારી ડાહીમા પાસે રઘુની વાત લઈને આવ્યો ત્યારે ડાહીમા હરખપદુડા

થઈ ગયા. રવલીની મોટી બહેન રંભા પરણેલી હતી પણ તે બાજુના ગામમાં રહેતી હતી. જો આ

રવલી પરણીને ગામમાં રહે તો ડાહીમાને હૈયે ટાઢક થાય. ડાહીમાને દીકરો ન હોવાનું દુઃખ ન હતું.

બન્ને બહેનો સુંદર અને સંસ્કારી હતી.

જૂના જમાનાના ડાહીબા પણ વિચારોમાં ઘણું પરિવર્તન આવ્યું હતું. જીવો ડોસો માંદો રહેતો તેથી

રંભાને વહેલી પરણાવી હતી. નાની રવલીના લક્ષણ જોઈ તેને ભણાવી અને એક જ વારમાં પાસ

પણ થઈ ગઈ.

રવલી આજે રઘુને મળીને ઘરે આવતી હતી. રઘુ તેને છેક ઘર સુધી મુકવા પણ ગયો હતો. હા,

ડાહીબા ઝાંપો ખોલે ત્યાં સુધી ઉભો ન રહ્યો. રવલીએ કહ્યું, ‘માને અવતા વાર લાગશે, તું જા’.

જેવો રઘુ પાછો વળ્યો કે રવલીના ઢોરોની ગમાણમાં ગામના ઉતાર જેવા બે અપલખણિયા

સંતાયા હતા તે નિકળ્યા. રવલીને મોઢે ડુચો મારી તાણી ગયા.

ડાહીબા હાથમાં ફાનસ લઈને ઝાંપો ખોલવા આવ્યા. કોઈ જણાયું નહી.રાત અંધારી થતી હતી.

ડાહીબાને ચિંતા થઈ. રવલી કેમ હજુ આવી નહી. વાડામાં સુખો કામ કરતો હતો.

‘અલ્યા સુખા, જો ને રવલી કેમ હજુ આવી નથી. ‘

સુખો દોડીને રઘુને ઘરે પહોંચ્યો. ‘રઘુભાઈ રવલી ક્યાં ગઈ’ ?

‘અરે, હું એને ઘરે મૂકીને હાલ્યો આવું છું.’

‘રઘુભાઈ રવલી તો ઘરે આવી જ નથી. ‘

રઘુ, રઘવાયો થઈ ગયો. પગમાં જોડા પહેર્યા વગર દોડ્યો. ‘ડાહીબા, તમને ઝાંપો ખોલવા આવતા

વાર થઈ એટલે રવલીએ, કહે તું જા’.

‘ડાહીબા, તો શું મારું આંગણું રવલીને ગળી ગયું.?’

હવે રઘુના પેટમાં ફાળ પડી. ઘરે જઈને ફાનસ લઈ આવ્યો. બે માણસોને પેટ્રોમેક્સ આપીને કહ્યું ,

‘ડાહીબાના ઘરની આજુબાજુ જુઓ, કોઈ એંધાણ જણાય છે’.

બોબડો આવ્યો, રઘુને ખેંચીને રવલીને ખેંચી હતી તેં નિશાન બતાવ્યા. બોબડો બોલતો નહી પણ

ખૂબ ચતુર હતો.

પગલાના નિશાને સહુ ફાનસ અને પેટ્રોમેક્સ લઈને ચાલવા લાગ્યા. સાથે બીજા ચાર જુવાનિયા

પણ જોડાયા. પગના નિશાન જૂના મહાદેવના મંદીર સુધી લઈ ગયા. પછી તો બધે પથરા પૂર્યા

હતા એટલે કશું જણાયું નહી.

બોબડાએ પોતાની બુદ્ધિ દોડાવી. મંદીરની પાછળના ભાગમાં પહોંચી ગયો. ખૂણામાંથી કોઈના

કણસવાનો અવાજ આવતો હતો.

અંધારું હતું, ફાનસ ઉંચુ કર્યું. કોઈ ટુંટીયુવાળેલું દેખાયું. નજીક જઈને જોયું તો રવલી હતી. બોબડાએ

દોડીને બધાને બોલાવ્યા. રઘુ ગાંડાની જેમ દોડતો આવ્યો. રવલીને ઉંચકીને દવાખાના તરફ દોટ મૂકી.

રવલી દરદથી કણસતી હતી. સારું થયું ડોક્ટરે દવાખાનું બંધ કર્યું ન હતું.

રઘુએ રવલીને સુવાડી. રવલી ભાનમાં ન હતી. દરદ થતું હતું એ કળાયું, તેની આંખો બંધ હતી. ડોક્ટર

જિવરાજે તેને તપાસી. તેના શરીર પરના ઘા સાફ કર્યા. ડોક્ટરને ખબર પડી ગઈ હતી, રવલી સાથે

બેહુદું કામ થયું હતું. રઘુ રઘવાયો થઈ ગયો હતો. રવલીની આ હાલત તેનાથી જોઈ શકાતી ન હતી.

હવે તો ગણ્યા ગાંઠ્યા દિવસોમાં રવલીની સાથે સાત ફેરા ફરવાની વાતો ચાલતી હતી.

આખરે રવલીને ઘેનનું ઈંજેક્શન આપ્યું. તેનું દરદ ઓછું થયું. રવલીની મા ગાંડા જેવી થઈ ગઈ. એ

તો હવે રવલીના હાથ પીળા કરવાની ધમાલમાં ડૂબી હતી. રઘુને જોયો, રવલીની હાલત જોઈ

સાનભાન ગુમાવી બેઠી. ડોક્ટરને ત્યાંથી આવ્યા પછી રવલી હજુ ભાનમાં આવી ન હતી. તેને

ખાટલે મૂકી રઘુ તેની માને સાંત્વના દેવા લાગ્યો. રવલી અને તેની માવડીને છોડી જતાં રઘુનો

જીવ ન ચાલ્યો.

રવલીની બહેન રંભા તેના વર સાથે આવી પહોંચી. આખરે રઘુ પોતાને ઘરે આવ્યો. વિચારમાં ડૂબી

ગયો. હવે શું ? ખૂબ વિચાર કર્યો, પોતાના માતા અને પિતાને જણાવ્યું. રવલીની મા વધુ પરેશાન

થાય એ પહેલાં એને ઘરે દોડ્યો. રંભા મુંઝાયેલી હતી. રવલી ધીરે ધીરે ભાનમાં આવતી હતી. મા,

દીકરીની ચિંતામાં અધમૂઈ થઈ ગઈ હતી.

રઘુને જોઈ પાછા ડાહીબા હિબકે ચડ્યાં. રઘુએ પોતાનો ઈરાદો જણાવ્યો, ‘મા, આમાં રવલીનો

લેશ વાંક નથી. હું એની જોડે આવતી પૂનમે લગન કરીશ’.

ડાહીબા જાણે આ શુભ સમાચાર સાંભળવા જ શ્વાસ લેતા ન હોય !






ઘરના ઘાતકી

12 04 2021

આ ‘શબ્દો’ વિષે કશું લખવું એ, હાથના કંગન માટે આરસી જેવું છે. દુનિયામાં જીવવા માટૅ કોઈ પણ વિપરિત પરિસ્થિતિ હોય, પહોંચી વળાય ! ખિસામાં પૈસા હોય કે ન હોય, શિંગ ,ચણા ખાઈને જીવી શકાય ! સૂવા માટે માથે છાપરું, ઘર કે મહેલ હોય કે ન હોય, ફુટપાથના બાંકડા પર લાંબી તાણી શકાય ! પોતાની આવડત પ્રમાણેની નોકરી હોય કે ન હોય, મજદૂરી કરી રોટલો રળી શકાય ! પણ ઘરના જ્યારે વેરી બને ત્યારે આખું કુટુંબ ફનાફાતિયા થઈ જાય.

વિચાર કરો કુટુંબમાં એક ગદ્દાર પાકે તો  કુટુંબના સહુને રસ્તા પર રઝળતા કરી શકવા સમર્થ છે. સ્વાર્થી મનોવૃત્તિ , ધંધાના ચોપડામાં ગોટાળા, માતા કે પિતાના બેંકના ખાતામાં  સહી દાખલ કરવી. બસ પતી ગયું. આખા કુટુંબની ઈજ્જત અને સુખ સાહબીને પૂર્ણ વિરામ આવી જાય. ભલેને એક માતાને ચાર બાળકો હોય, એક આવો નબિરો હોય તો પૂરતો છે. ઈશ્વર કરે ને કોઈના કુટુંબમાં આવા નબિરા ન પાકે. પણ જ્યારે આવે ત્યારે ઘરની કેવી દુર્દશા થાય એ વર્ણવવું ખૂબ કઠિન છે.

બસ આવું કાંઈક અમુલખ શેઠના કુટુંબમાં બન્યું હતું. જેવું નામ તેવી દોમદોમ સાહ્યબી તેમના ઘરમાં હતી. સહુથી મોટો દીકરો અમોલ બાપાનો પડ્યો બોલ ઝિલતો. માનો પણ ખૂબ લાડલો હતો. ઘરનો કુળ દીપક હતો. કેમ ન હોય ? વળી પત્ની પણ ખૂબ સંસ્કારી મળી હતી. ખાનદાન કુટુંબની ગર્ભ શ્રીમંત કુટુંબમાંથી આવતી હતી. નાની બે નણંદ અને એક દિયર હતો. દિયર સહુથી નાનો હતો. લગભગ આઠ વર્ષનો જ્યારે અવનિ પરણીને આવી ત્યારે. ઘરમાં બધાના દિલ જીતી લીધા હતાં.

બે બહેનો જોડિયા હતી. એકદમ સરખી દેખાય. ઘરનાને પણ તકલિફ પડે ઓળખવામાં. જેને કારણે શયતાનિયત એક કરે અને સજા બીજી ભોગવે. મમ્મી અને પપ્પાને સતાવવામાં ખૂબ દિલચશ્પી હતી. અમોલ હોંશિયાર હતો. એણે કાંઈક અલગતા બે બહેનોમાં શોધી કાઢી હતી એટલે એ થાપ ન ખાતો. નાનો આલાપ આ બધાથી મુક્ત હતો. એને તો ઘરમાં બધા ‘દુધ પૌંઆ’માં ગણી લેતાં. ભાભી લાડ કરતી જેને કારણે થોડો બગડૅલો પણ હતો. મમ્મીને તો એમ કે મારી વહુ સારી છે, દિયરને પ્રેમથી રાખે છે.

આલાપ અને અમોલ વચ્ચે લગભગ ૧૫ વર્ષનો તફાવત હતો. અમોલ મોટો તેથી પિતા બધી વાત તેને કરતા. આલાપ તો તેને જાણે પોતાનું બાળક ન હોય તેમ લાગતું. આલાપ પણ ભાઇ અને ભાભીની ખૂબ ઈજ્જત કરતો.આમ વર્ષોના પાણીના રેલાની જેમ પસાર થઈ ગયા.

ટીના અને મીના ભણવામાં ખૂબ પારંગત હતી. તેમાંય નાની મીના જે માત્ર પાંચ મિનિટ જ નાની હતી, તેને ભગવાને ‘મગજની જગ્યાએ કમપ્યુટર’ બેસાડ્યું હતું. ટીના લાખ પ્રયત્ન કરે તેની બરાબરી ન કરી શકે. આખરે હાર માની લીધી. બન્ને સાથે એક જ વર્ગમાં હોવાને કારણે ટીના, મીનાની સલાહ માનતી, મીના કાયમ વર્ગમાં પ્રથમ આવે. ટીના માંડ દસ કે અગિયારમાં નંબરે પહોંચે. ગમે તે હોય બન્નેને એકબીજા વગર પલભર પણ ન ચાલે. હવે તો કોલેજના પગથિયા સાથે ચડ્યા. ટીના એન્જીનિયરિંગમાં ગઈ મીનાને ડોક્ટર બનવું હતું. અમુલખ બધા બાળકોની પ્રગતિ જોઈ હરખાતા.

અમોલ અને અવનિ બે બાળકોના માતા પિતા બની ચૂક્યા હતા. બન્ને બહેનોએ પોતાનું ભણતર પુરું કર્યું, બસ તેમના હાથ પીળા કરવાની ધમાલમાં સહુ પરોવાઈ ગયા. નસિબ કેવા સુંદર બે જોડિયા ભાઈઓને આ બન્ને બહેનો પસંદ પડી ગઈ. રંગે ચંગે લગ્ન પતાવીને બહેનોને સાસરે વિદાય કરી. અમુલખને બન્ને દીકરીઓ આંખની કીકી સમાન વહાલી હતી.

તેમને વિદાય કર્યા પછી તેની તબિયત નાદુરસ્ત થઈ ગઈ. પુરૂષ હમેશા લાગણિ પ્રદર્શિત કરવામાં કંજૂસ રહ્યો છે. અમુલખ પોતાનો દીકરીઓ પ્રત્યેનો પ્રેમ દબાવી રહ્યો. જેને કારણે ધંધામાં એકાદ ભૂલ કરી બેઠો. અમોલ આ સમયે બાલકો સાથે બહારગામ ગયો હતો. આવ્યો ત્યારે ખબર પડી. ખૂબ મોડું થઈ ગયું હતું.  આલાપ તો અમેરિકામાં ભણી રહ્યો હતો. તેને કશી ખબર ન હતી.

ટીના અને મીનાને ખબર પડી. માતા અને પિતાને સાંત્વના આપી. આ બાજુ આલાપને મોકલાતા પૈસા અચાનક બંધ થઈ ગયા. અમુલખથી આ કારમો ઘા સહન ન થઈ શક્યો. એને લકવાનો હુમલો આવ્યો અને સંપૂર્ણ પણે પથારીવશ થઈ ગયો. અમોલ, આલાપ અને ટીના તેમજ મીનાની મમ્મી હંસાબાએ ક્યારેય ધંધાના કામમાં માથુ માર્યું ન હતું. તેમેને અવનિ પર વિશ્વાસ હતો. અવનિએ અમોલને વિશ્વાસમાં લીધો.

અરે, ‘સાંભળો છો”?

“હા, બોલ શું કહે છે’?

‘પપ્પાએ કરેલી ભૂલને કારણે ધંધામાં મોટી ખોટ આવી છે. બ્ન્ને બહેનો તો પરણીને સાસરે જતી રહી. આપણા બાળકોનો તો વિચાર કરો “?

‘અમોલને પોતાના કાન પર વિશ્વાસ ન બેઠો. પપ્પાના રાજમાં દોમ દોમ સાહ્યબી ભોગવી હતી. આજે જ્યારે વખત સાથ ન આપતો ત્યારે નજર ફેરવી લેવાની’!

અવનિ તો બસ પુંછડું પકડીને બેઠી હતી. ” મારી તેમજ આપણા બાળકોની ચિંતા તમે નહી કરો તો કોણ કરશે’?

અમોલ માથું ખંજવાળી રહ્યો. અવનિનો અવાજ ગુસ્સામાં જરાક મોટો થઈ ગયો હતો.  આ વાત અમુલખના કાને પડી ગઈ. સહુથી પ્રથમ કામ અમોલે આલાપને પૈસા અમેરિકા મોકલવાના બંધ કર્યા. અમુલખ આઘાત સહન ન કરી શક્યો. બસ ચાર દિવસમાં ઉંઘતા અમુલખને મૃત્યુએ પોતાની પાસે બોલાવી લીધો. હવે ધંધામાં આડુ અવળું કર્યું પછી અમુલખતો શાંતિની નિંદ પામી ગયા.

અમોલને માથે આભ ટૂટી પડ્યું. પોતાના અને બાપાના કારનામાને કારણે હાલત કફોડી થઈ. અવનિને આજે અચાનક પોતાના બાળકો યાદ આવ્યા. હજુ બધા નાના હતા. ઘરની જવાબદારી એના માથે હતી. સાસુમાના બધા ઘરેણા સગેવગે કરી દીધા. પોતાના નામનું બેંકમાં લોકર ખોલાવી બે ચાર વસ્તુ રાખી બધી નવા લોકરમાં મૂકી આવી. જેમાં પોતાની અને તેના પતિની સહી ચાલતી હતી.

અમોલને આ પસંદ ન આવ્યું પણ,’ કોની માએ સવાશેર સુંઠ ખાધી છે કે બૈરીની હા માં હા ન મિલાવે ” ! નીચી મુંડી રાખીને જેમ ચાલે છે તેમ ચાલવા દીધું. પત્નીના હુકમથી નાના આલાપને અમેરિકા પૈસા મોકલવાના બંધ. આલાપ ડાહ્યા માતા અને પિતાનો દીકરો હતો પહેલેથી સંયમ હોવાને કારણે પૈસા બચાવ્યા હતા અને ‘યુનવર્સિટીમાં નોકરી’ કરી કમાતો પણ હતો. હવે તેણે એકદમ ખર્ચો ઓછો કર્યો.

હંસાબા ઘરની વાતમાં બહુ માથુ મારતા નહી. પોતાના મોટા પુત્રને ‘રામ’ ગણતા. હવે આ રામ ક્યારે રાવણમાં ફેરવાઈ ગયો તેનો તેમને અંદાઝ પણ ન હતો.

અમોલે નાની ઉંમરમાં પિતાની છત્રછાયા ગુમાવી. જીવનની નગ્ન હકિકતથી વાકેફગાર થયો. સ્વીકારી જીવનમાં નાસીપાસ નહી થવાનો

દૃઢ નિશ્ચય કર્યો !





દોસ્તી

11 04 2021

ક્રિના અને કેતુ પહેલા ધોરણથી બાળમંદિરમાં સાથે ભણતા હતા. ચોથું ધોરણ પાસ કરીને બન્ને ફેલોશિપ સ્કૂલમાં પણ સાથે દાખલ થયા. બન્ને બાજુમાં બેસતા તેથી મૈત્રી થઈ ગઈ. વર્ગમાં બીજા વિદ્યાર્થીઓ પણ હોય તો ખરા જ ને ! ક્રિનાની બહેનપણિઓ મજાકમાં  કહેતી .

‘કેતુ સાથે ખૂબ દોસ્તી થઈ ગઈ છે’?

ક્રિના પણ કહેતી મને એની સાથે ફાવે છે. સ્વભાવનો ખૂબ સારો છે. દરરોજ બન્ને જણા રિસેસમાં સાથે ખાવા બેસે. એકબીજાનું ખાવાનું ખાય. એટલું જ નહી હસી હસીને વાત કરતા હોય. કોને ખબર તેમની વાત કદી ખૂટતી નહી. નસીબ સારા હતાં બન્નેને બેસવાની જગ્યા. આગળ પાછળની બેંચ પર હતી.

મેદાનમાં રમવા જાય ત્યારે બધાની સાથે રમતા. શાળાના વાર્ષિક મેળાવડામાં પણ ભાગ લેતા. હમણા થોડા દિવસથી કેતુ વર્ગમાં હાજર ન રહેતો. બે ત્રણ દિવસ ક્રિનાને એકલું એકલું લાગ્યું. આખરે એક દિવસ ક્રિના મમ્મીને ફરિયાદ કરી રહી, મમ્મી, છેલ્લા બે અઠવાડિયાથી કેતુ વર્ગમાં આવતો નથી !

મમ્મીને ખબર હતી ક્રિનાના વર્ગમાં ભણતા કેતુને કેન્સરનું નિદાન થયું હતું. ક્રિના હજુ જાણતી ન હતી.  કેતુ વગર ક્રિનાને વર્ગમાં ગમતું નહી. ક્રિનાને આ વાત જણાવવાની મમ્મીમાં તાકાત ન હતી. કેતુને ‘રેડિયેશનની ટ્રિટમેન્ટ ‘ચાલતી હતી.

કેન્સર હજુ શરૂઆતના તબક્કામાં હતું. ડોક્ટરે છાતી ઠોકીને કહ્યું હતું, ‘કેતુ એકદમ પાછો હતો એવો હરતો ફરતો થઈ જશે.કેતુના માતા અને પિતાને ડોક્ટરમાં ખૂબ શ્રદ્ધા હતી. તેની સારવાર દરમ્યાન કેતુને ખૂબ ઉત્સાહમાં રાખતા. નાનું બાળક એટલે જરા નરમ થઈ જાય.

છતાં મમ્મીને ધીરજ બંધાવે, ‘મમ્મી આ ડોક્ટર કાકા છે ને એ કેન્સરના નિષ્ણાત છે. એ તો મને જ્યારે કિમો આપે ને ત્યારે ઢીલો થઈ જાંઉ છું. પણ પછી જો હું  અત્યારે કેવો ઘોડા જેવો છું ને ‘!

આમ લગભગ એક મહિનો ચાલ્યું. આજે સવારથી ક્રિના મમ્મીનું માથું ખાઈ રહી હતી. ” જો આજે તું મને કેતુને ઘરે નહી લઈ જાય તો દૂધ પણ પીવાની નથી. જમવાની વાત તો કરતી જ નહી’.

મમ્મી અવાચક થઈ ગઈ. શું’ , ક્રિનાને આટલી બધી લાગણી છે, કેતુ ઉપર ‘?

હવે તેનો ઈલાજ શો?

ક્રિનાની મમ્મીએ કેતુની મમ્મીને ફોન કર્યો. બધી વાત જણાવી.

કેતુની મમ્મી બોલી,’ અમે ગઈ કાલે રાતના કેતુને લઈને હોસ્પિટલમાંથી ઘરે આવ્યા છીએ. અત્યારે કેતુ ઘસઘસાટ ઉંઘે છે. એમ કરો કાલે રવીવાર છે, બાર વાગ્યા પછી ક્રિનાને લઈને આવજો. કેતુ પણ ક્રિનાને ખૂબ યાદ કરે છે. તેને મળીને ખુશ થશે. ‘

કેતુની મમ્મીએ આજે તેને ભાવતી બધી રસોઈ બનાવી. કેતુ ઉઠ્યો એટલે કહે,

‘આજે ક્રિના તને મળવા આવવાની છે. તારા વગર એને વર્ગમાં ગમતું નથી. એને ખબર નથી તને શું થયું છે.’

કેતુ બોલ્યો,’મમ્મી તું ચિંતા નહી કરતી. ‘

કેતુ, નાહી ધોઈને તૈયાર થયો. છેલ્લી વાર તેઓ જ્યારે પર્યટન પર ગયા હતા ત્યારે ફેરિયા પાસેથી લીધેલા ગોગલ્સ ચડાવ્યા. પપ્પાની કેપ કાઢી અને માથા પર પહેરી લીધી. ગળામાં રૂમાલ બાંધ્યો. મમ્મી તો કેતુને જોઈને અવાચક થઈ ગઈ. બધું દુઃખ, દર્દ ભુલી કેતુને ગળે લગાવ્યો. સવારનો નાસ્તો કરી કેતુ વરંડામાં બેસી ક્રિનાની રાહ જોવા લાગ્યો.

ક્રિના આવવાની છે. દર્દ અડધું ગાયબ ! આંખોમાં ક્રિના ને જોવાની અને મળવાની તમન્ના.

બરાબર બાર વાગે ક્રિના મમ્મીની સાથે આવી. કેતુની મમ્મીએ બધું કામ પુરું કર્યું હતું, જેથી ક્રિના અને તેની મમ્મી સાથે આરામથી વાત થાય.

ક્રિના કેતુને જોઈને ખુબ ખુશ થઈ. ‘ અરે કેતુ, તું કેટલો સરસ લાગે છે’.

કેતુ ,’તારી રાહ જોઈને બેઠો છું’. ક્રિનાને જોઈને કેતુ ઉત્સાહમાં આવી ગયો.

રવીવારને દિવસે બપોરના સમયે કેતુએ આવા વેશ કેમ કાઢ્યા હશે. એકદમ બોલૉ ઉઠી,

‘અરે  આજે આપણે ક્યાં પર્યટન પર જવાનું છે ? તું તો જુહુ બીચ ગયા ત્યારે જેવો લાગતો હતો એવો આજે લાગે છે’. શાળાએ કેમ આવતો નથી, મને તારા વગર વર્ગમાં ગમતું નથી. તું માનીશ તારી બેસવાની જગ્યા પર હું મારો નાસ્તાનો ડબ્બો મુકું છું’.

‘અરે પગલી બસ સોમવારથી આવીશ’.

જમવાના ટેબલ પર પણ જ્યારે કેતુએ ચશ્મા અને કેપ ન કાઢ્યા તો અચાનક ક્રિના ઉભી થઈ, એક હાથે ચશ્મા અને બીજા હાથે કેપ કાઢી લીધા. કેતુ ને જોઈ પાષાણની મૂર્તિ થઈ ગઈ. જમ્યા વગર મા અને દીકરી ઘરે પહોંચ્યા.

સોમવારે સવારે ક્રિનાના માથા પર પણ ‘કેપ’ હતી.





મહોરું।

9 04 2021

સમાજમાં નામ સારું હતું. કારણ સર્વને વિદિત છે. પૈસા ખૂબ હતા. પછી ભલેને કામ ખોટા કર્યા

હોય ! જેને કારણે બાળકોને પરણાવવામાં તકલિફ ઉભી થતી. આમાં બાળકોનો શું વાંક ? કોને

આવી માથાકૂટ પસંદ છે ? અર્પિતા માટે સારો મૂરતિયો બાપા શોધતા હતાં. સારો એટલે ખૂબ

પૈસાદાર. કિંતુ ક્યાંય ઠેકાણું પડતું ન હતું.

આખરે પોતાનાથી થોડા ઉતરતા સમાજમાં તપાસ કરી. ખાધેપીધે સુખી કુટુંબ . અભિષેક,

અર્પિતાને બાળપણ્થી ચાહતો હતો બોલતો નહી. અર્પિતાને પણ આ વાતની ખબર હતી.

હારી થાકીને જ્યારે પિતાજીએ આ કુટુંબની વાત છેડી તો અર્પિતાને આમ મરજી હતી પણ

પોતાના કોડ બધા પૂરા કેવી રીતે થશે એ વાતની શંકા હતી. અભિષેક અને અર્પિતા એકબીજાને

ઓળખતા હતા.

એક વાંધો હતો, અભિષેકના પિતા મધ્યમ વર્ગના હતા. અર્પિતાને પોતાના પિતાના કારસ્તાનની

જાણ હતી, અર્પિતાને આ સંબંધ સ્વીકારવો પડ્યો. જેને કારણે થોડી ધુંધવાઈ પણ અભિષેક

દેખાવમાં કમ ન હતો. ઉમર વધતી જતી હતી. નાની બીજી એક બહેન પણ હતી.

અર્પિતાના પિતા પોતાના કર્યા પર જરા પણ શરમિંદા ન હતા. ઘરમાં બે બહેનોને રાખી હતી.

પૈસાનું જોર હતું એટલે કોઈ કાંઇ બોલતું નહી. અભિષેકની મા ગામમાં ખેતીવાડીનું ધ્યાન રાખતી.

પિતાજી સારી એવી મિલકત મૂકીને ગયા હતા. પોતે કમપ્યુટર એંજિનિયર હોવાને કારણે શહેરમાં

રહેતો હતો. અર્પિતાની સાથે સગાઈની વાત પાકી થતા, તેના પિતાના કુકર્મ ઢંકાઈ ગયા. જેમણે

હયાત પત્ની હોવા છતાં તેની નાની બહેન સાથે લગ્ન કર્યા હતાં. બન્ને બહેનોને રાખતા. જેને કારણે

સમાજમાં નામ ખૂબ ચર્ચાતું.

અભિષેકની મમ્મીને કોઈ ફરક પડતો ન હતો. તેનો દીકરો સુખી રહે તેમ ઈચ્છતી. મોટી દીકરી

મુંબઈમાં સુખી હતી. નાની અમેરિકામાં. ખેતીની આવક સારી હતી. રંગે ચંગે દીકરાને પરણાવ્યો.

અર્પિતાને આગળ ભણવામાં ખૂબ રસ હતો. અભિષેકે સંમતિ આપી .

ભાવતું હતું ને વૈદે કીધું. અર્પિતા દિલ દઈને ભણી. બાળક માટે પણ પાંચેક વર્ષ રાહ જોવા બન્ને

પતિ પત્ની તૈયાર હતા. અર્પિતાનું પેટ, માસ્ટર્સની ડીગ્રીથી ન ભરાયું. મહેનત કરી પી.એચડી. પુરું

કર્યં, સાથે સાથે મા બની. અર્પિતાએ ભલે પૈસા કાજે બાંધછોડ કરી હતી. પણ ભણીગણીને પાર

ઉતરી એટલે ખુશ હતી. અભિષેક જાણતો હતો મા હવે ૬૦ ઉપરની થઈ ગઈ છે. માને કહ્યું,

‘તું હવે શહેરમાં મારી સાથે આવી જા. તારા દીકરાના બાળક સાથે આનંદ કરજે’.

મા એ વાત માની. ત્યાં બધું વ્યવસ્થિત કરી શહેરમાં આવી. મા પોતે ખૂબ હોંશિયાર હતી. અર્પિતાને

મા સાથે આવી એ ખૂબ ગમ્યું. પરિસ્થિતિ સહુને અનુકૂળ હતી. મા પણ સમજુ અને ઉદાર દિલવાળી

હતી. એમાં દીકરાને ત્યાં પણ દીકરો આવ્યો એટલે વધુ ખુશ થઈ. અર્પિતા પોતાના બાપના ઘરનું

ઘમંડ બતાવતી નહી. એને ખબર હતી બાપા કેવી રીતે રહે છે. તેને કારણે સાસુમા સાથે ખૂબ સુંદર

વ્યવહાર કરતી.

બાળકના આવ્યા પછી છ મહિનામાં અર્પિતાને સરસ નોકરી મળી ગઈ. પૂનાની સરસ કોલેજમાં

પ્રિન્સિપાલ તરિકે. આમ દેખાવડી અને હોંશિયાર અર્પિતા જીવનમાં સરસ રીતે ગોઠવાઈ ગઈ.

નણંદો બહુ આવતી નહી . કોને ખબર મુખ પર મહોરું પહેર્યું હતું કે કેમ,

સાસુમા શાંતિથી જીવી રહ્ય હતા. ઘરમાં બાળક પણ તેમની દેખરેખ નીચે સુંદર માવજત અને પ્રેમ

પામી રહ્યું હતું. પોતાનું બાળક દાદીમા પાસે સુંદર રીતે મોતૂં થઈ રહ્યું હોય તો કઈ વહુને આનંદ ન

થાય ? નાનકો ટીકલુ ધીરે ધીરે મોટો થઈ રહ્યો હતો. વર્ષોને જતા ક્યાં વાર લાગે છે. બે બેડરૂમના

ઘરમાં સહુ આનંદ કિલ્લોલ કરતા હતા.

જોત જોતામાં ટીકલુ ઉર્ફ અમર બાર વર્ષનો થઈ ગયો. બંગલામાં મોટી થયેલી અર્પિતાને હવે ઘર

નાનું પડવા માંડ્યું. દીકરા માટે અલગ રૂમ જોઈતો હતો. અભિષેક તેની વાત ગણકારતો નહી.

માતાએ જ્યારે જાણ્યું ત્યારે દીકરાને કહ્યું,’આપણી જમીન જે પૂનામાં છે તેનો કોઈ ઉપાય કરીએ”.

દીકરાને એ જમીન ઉપર માલદાર થવાનો ઈરાદો હતો. કોઈ પણ બિલ્ડર વાત કરવા આવે તો ધડ

માથા વગરની વાત કરતો. આ બાજુ અર્પિતાનું વર્તન સાસુમા તરફનું બદલાવા લાગ્યું. દીકરો હવે

મોટો થઈ ગયો હતો. દાદીમાની એવી કોઈ દેખરેખની જરૂર ન હતી. ‘મા’ સમજી તો ગઈ પણ

સંયમ જાળવીને ચૂપ રહી. તે જાણતી હતી કે દીકરો સાચી વાત કરશે તો પણ વહુ તેનો ઉંધો અર્થ

કરશે.

મોટી દીકરી અને જમાઈને સલાહ માટે બોલાવ્યા. દીકરીએ સત્ય કહ્યું ,’મા આ પ્રશ્ન તારે ભાઈ અને

ભાભી સાથે સુલઝાવવો જોઈએ’. જમાઈ જાણતો હતો કે અર્પિતા કોઈનું સાંભળે એવી નથી. તેણે

સાળા પર દબાણ મૂક્યું.

‘મા ની જમીનનો બંદોબસ્ત કર અને મોટી જગ્યા લે જ્યાં મા ને પોતાનો રૂમ અને સેવા કરવાની

સગવડ હોય’ ! દીકરો વડીલ જેવા જીજાજીની વાત ટાળી ન શક્યો. તેમની ખૂબ ઈજ્જત કરતો હતો.

અર્પિતા કાંઈ બોલી શકી નહી. એક રૂમ ઓછો હતો તેનું આ બધું નાટક હતું.

માનવીનો સ્વભાવ છે, ‘ગરજ સરી એટલે વૈદ વેરી’ ! અર્પિતાને પોતાનો દીકરો મોટો થઈ ગયો એટલે

મા, ઘરમાં નડતી. જ્યારે નાનો હતો અને એની બધી સગવડ ‘મા’ સાચવતી ત્યારે મીઠી મધ જેવી

લાગતી હતી. અમરને દાદી ખૂબ વહાલી હતી. પોતાની માનું દાદી તરફનું વલણ ગમતું નહી છતાં

કહેવાની તાકાત ન હતી.

સામાન્ય રીતે દરેક ઈન્સાનનો આ અનુભવ રહ્યો છે. સમાજમાં ચાલી રહેલા અન્યાય વિષે સહુ મૌન

સેવે છે. સાચું કહું, હું પોતે પણ તેવી જ છું . શામાટે આપણે સત્યને પક્ષે ઉભા રહી પરિસ્થિતિને

સુલઝાવી નથી શકતાં ?

ભૂલી ગઈ કે તે આ ઘરમાં પરણીને આવી ત્યારથી તેને માન અને સમ્માન મળ્યા હતા. આ ઘર

એનું જ હતું. મા પણ આ ઘરની એટલી જ હકદાર હતી. રહેતા હતા એ ઘર માના પૈસાથી તો લીધું હતું.





વડીલોનો વાંક

22 03 2021

  ઉમર થઈ એટલે હમેશા વડીલોનો વાંક ?  આ વાક્ય,’ આજકાલ’ હવામાં ઘુમરાય છે. ઠંડૅ કલેજે વિચાર કરવાનો સમય કોની પાસે છે ? ખેર, વડીલો જો પોતાની ખેરિયત ચાહતા હો, તો, “મૌનં પરં ભૂષણં” ની નિતિ અખત્યાર કરજો. વગર વાંકના ટિપાઈ જશો. આ વાત માત્ર આપણા માટે સત્ય છે એવું નથી. આજે મારી એક ફ્રેંચ મિત્ર ગાડીમાં ઘરે મૂકવા આવી ,એણે પણ મોઢા પર તાળુ મારી ચાવી ફેંકી દેવાનું ઇશારતથી સમજાવ્યું !   બાળપણમાં “વડીલોના વાંકે” કરીને સરસ ગુજરાતી ભાંગવાડીનું નાટક જોયું હતું.  એ સમયે સ્ત્રીનું પાત્ર પુરૂષો ભજવતા. ‘ગીતા” પર હાથ મૂકીને સોગન ખાઈ કહું છું,’ તેનો એક પણ અક્ષર યાદ નથી’. પછી નાટકના સંવાદ તો ક્યાંથી યાદ હોય. આજે અચાનક બાળપણ અને જુવાની હાથતાળી દઈને વિદાય થઈ ગઈ છે. માનો ન માનો વડીલના પાત્રની ભૂમિકા સહજ અને સરળતા પૂર્વક નિભાવવાનો મનોમન સંકલ્પ કર્યો છે. બાળકો આને સમજે, યા માને કે ન માને કોઈ ફરક પડતો નથી. જ્યાં સુધી આપણે વફાદારી પૂર્વક કામ કરતા હોઈએ પછી કોઈના સહી સિક્કાની શું જરૂર ? પછી તે ભલે ને પરિવાર પણ કેમ ન હોય !

‘વડીલ હોવું એ જો વાંક હોય તો તે મેં કર્યો છે’ !

વડીલ થયા એટલે જાણે નાટકનો અંતિમ અંક ચાલુ થયો.  જો કે વડીલ વાંકમાં ન આવે એવું માની લેવું યોગ્ય નથી. તેનું પણ યોગ્ય કારણ છે. ‘તેમને એમ છે કે અનુભવને કારણે ,મને બધી ખબર છે’. આ ૨૧મી સદી છે, રોજ નવા વિચાર કમપ્યુટર પર જોવા મળે છે. આપણા અનુભવ અને બુદ્ધી આપણા સુધી સિમિત રાખવાની.

શરીરના અંગોની શી વાત કરવી.

મુખ્ય કારણ કાન ગયા હોય કાનપૂર .

યાદદાસ્ત  જીવનની ‘યાદવા સ્થળી’માં ઝઝુમીને ક્યાંક તેજીલી બની હોય કાં ઘાયલ થઈ હોય !

“બાય પાસ ” કરાવી એટલી ગાડીનું નવું એંજીન અને જૂની ગાડી.

કેન્સર થયું એટલે “સ્ત્રીનું’ અંગ કાઢી નાખ્યું.

કાનમાં મૂકાવ્યું હોય  “હિયરિંગ એઈડ”.

આંખમાં ઉતરાવ્યો”મોતિયો”.

દાંતમાં પુરાવ્યું “સોનું”.

માથામાં “કાળાના ધોળા કર્યા યા નકલી વાળ પહેર્યા”.

હાથમાં આવ્યો વા,કે ‘ઓસ્ટિયોપરોસિસ’.

પગમાં બદલાવ્યા “બન્ને ઘુંટણ”.

એક “મુત્રાશય ” (કિડની) કામ ન કરતું હોવાથી કાઢી નાખ્યું.

બાળકો થયા પછી, ‘ગર્ભાશય’ને વિદાય આપી.

હવે જો ઘરના વડીલની આવી સ્થિતિ થાય ત્યારે વાંક ન પડે તો જ નવાઈ લાગે.

વડીલો પાસેથી ઘણું શિખતી. બાળપણમાં ભલે તોફાની હતી પણ શિખવા માટે આંખ અને કાન હમેશા ખુલ્લા રહેતા. જો કે એ બૂરી આદત આજે ખર્યું પાન થઈ  છતાં એટલી જ જોરદાર છે. એક ઠેકાણે વાંચ્યું હતું, જે દિવસથી વ્યક્તિ માનવા લાગે કે મને બધું આવડે છે. હવે કશું શિખવાનું બાકી નથી રહ્યું ! ખેલ ખતમ. તમારું શેષ જીવન વ્યર્થ જશે! બા અને દાદી ગામથી આવતા. તેમની પાસેથી ધીરજના પાઠ ભણતી. મંદીરના મુખ્યાજી બારસને દિવસે ‘સીધુ’ લેવા આવતા. મમ્મીની કેળવણી એવી હતી કે ‘સીધુ’ ખૂબ સરખી રીતે આપવું.  કોઈ પણ કાર્ય હોય, ખૂબ ચોકસાઈ પૂર્વક કરવું. પિતાજીના પૂ. મામા દેશમાંથી આવતા,દિલમાં હમદર્દીનું સામ્રાજ્ય છવાઈ જતું.

રોજ બગિચામાં લટાર મારવા જવું. ફૂલ, પાન, અને ફળ સાથે વાતો કરવી. ભમરાના સમાચાર પૂછવા. ખરી પડૅલાં પાનની વેદના જાણવી. આકાશમાં નિખરી ઉઠેલાં રંગોની લહેજત માણવી. સહુનો વિચાર આવતો, આમાં મારા મનનો કે ઉમરનો શું વાંક ? વાંક માત્ર એટલો જ કે ગામ ગપાટા ન મારતાં ,સારા પુસ્તક વાંચુ.  ગામની પટલાઈ ન કરતાં, જાત સાથે દોસ્તી બાંધું . નવરાશની પળોમાં સૂવા અથવા ફોન ઉપર ‘ચેટ’ કરવા કરતાં શિલાઈ કે ભરત કામ કરું. કુદરત સાથે તો જાણે જનમ જનમ નો નાતો ન હોય.

વડીલથી આવું બધું થાય ? પેલા ચંપક ભાઈ તો રોજ સવારે મંદીરે જાય દર્શન કરવા. આખા ગામની પંચાત કરે અને નવા સમાચારને મીઠું ,મરચું ઉમેરી ગપગોળા ફેલાવે. મને ગમે આકાશ સામે નિરખી તેના નિતનવા રૂપનું મધુરું દર્શન કરવાનું. નભમાં તારા કેટલા છે તે ગણવાનું. આકાશમાં પૂનમની રાતે ચંદ્રમા સાથે ગોષ્ઠી કરવાની.

વળી બાજુમાં રહેતી સરલા બેઠી બેઠી આખો દિવસ ફાક્યા કરે. ઉપરથી કહે, ‘આ ઉમરે મારાથી બહુ ખવાતું નથી’ !

પેલા બેરિસ્ટર મિ. ગોપાલનાથની હું પ્રશંશક હતી. લગભગ ૮૦ વર્ષની ઉમર હશે. સવારના પહોરમાં લટાર મારવા નિકળે. આરામથી ઉગતો સૂરજ નિહાળે. આંખ બંધ રાખીને ધ્યાનમાં બેસે કે ભૂતકાળમાં ડૂબકી લગાવે તે આજ સુધી હું જાણી શકી નથી.  પૈસા પાત્ર હતા એટલે રામજી ચા અને નાસ્તો લાવે. આરામથી વરંડામાં બેસીને આનંદથી તેની મોજ માણે. બાળકોને તેમની જીંદગી હોય ! જેને જ્યારે સમય મળે ત્યારે પિતાજીની ખબર પૂછે. બે વર્ષ પહેલાં ટુંકી માંદગીમા પત્ની વિદાય થઈ, પછી શાંત થઈ ગયા હતા.

તેમનો મનગમતો સમય સાંજના ચાર વાગ્યા પછીનો બગિચામાં બેઠા હોય અને જુવાનિયાઓ તેમની સલાહ લેવા આવે.  જુવાનિયા પોતાની મુશ્કેલીઓ જણાવે. સહુને પ્રેમથી સમજાવે. જરૂરિયાત વાળાને છુપી મદદ કરતાં પણ ન અચકાય. આમ ઉમરને શોભાવે અને શાન બઢાવે તેવી જીંદગી જીવે.  કોણે શું આપ્યું કે શું કર્યું તેનાથી અલિપ્ત.

પેલા જાડૅજા સાહેબ.ઉગતા સૂરજનું મધુરું ગાન સાંભળી પોતાના બેસુરા રાગે તેમાં સૂર પુરાવે. આ એમનો વાંક,’  દીકરો આવીને કહેશે, તમને કેટલી વાર કહ્યું સવારના પહોરમાં રાગડા ન તાણો” !

નીચી મુંડી રાખી ભૂલ કબૂલ કરી લે.’ હવે ધ્યાન રાખીશ, મનમાં ગણગણીશ’.

આમ શું વડીલ થયા એટલે મનગમતું કરવાની છૂટ નહી ? માત્ર બધું જુવાનિયા કહે તેમ જ કરવાનું ? વડીલો ને પોતાની મરજીથી જીવવાનો હક્ક ખરો કે નહી ? જુવાનિયા ભૂલી જાય છે, વડીલો પણ એક દિવસ જુવાન હતા. ઉમર, એ તો માત્ર આંકડા છે. હા, શરીરને તેની અસર જણાય તે કુદરતી છે. બાકી આ મન અને દિલમાં ઉમંગ તો રતિભાર ઓછા થતા નથી. “મરવાના વાંકે, વડીલ થયા પછી બચેલી જીંદગી ન જીવાય “.

જ્યાં સુધી હાથમાં ‘પેલી રેખા’ જણાય છે ત્યાં સુધીના શ્વાસ તો આ ધરતી પર પૂરા કરવાના ને ?

એક વાત કરીશ તો તમારા રૂંવાડા ઉભા થઈ જશે. બે વર્ષ પહેલા મુંબઈ ગઈ હતી.

‘ભાભી, પેલા બાજુવાળા કિર્તનકાકા કેમ છે?’

‘અરે એ તો ગુજરી ગયા.’

‘ ભાભીએ કહ્યું તો ખરું, પણ બે આંખમાં ઝળઝળિયા આવી ગયા. ‘

‘શું થયું ભાભી. તેમની તો તબિયત સારી હતી, હસમુખા હતા.’

‘અરે તું સાંભળીશ, તો તારા કાન તારું કહ્યું નહી માને.’

તને ખબર છે, એકનો એક દીકરો હતો. જૂની જગ્યા વેચી નવો બ્લોક લીધો ઘરમાં જગ્યા તો ઘણી હતી. બ્લોક દીકરાના નામ પર લીધો હતો. દીકરી ના પાડતી રહી પણ તેમણે સાંભળ્યું નહી. તો પણ પોતાની પાસે ૨૦ લાખ રોકડા હતા. રહેવાનું તો વહુ અને દીકરા સાથે જ હોય ને. ઘરમાં નોકર હતો. તે તેમનું ધ્યાન રાખતો. દીકરો ઓફિસે જાય પછી રોજ ઘરમાં કટકટ ચાલુ થાય.

‘હવે આ ઉમરે ખાવાના ધખારા છોડો’.

“આટલું બધું ખાશો ને ઝાડા થશે તો’ ?

જાતજાતના વાગબાણ રોજ છૂટે. હવે પેટ તો સહુને હોય. ભરાય તેટલું ખાવા તો જોઈએ કે નહી ?

એક દિવસ તબિયત સારી ન હતી ને નોકર પાસે મોસંબી મગાવી રસ કાઢવાનું કહ્યું. બસ ,ઘરમાં ધમપછાડા ચાલુ થઈ  ગયા. કંટાળીને વહુ કીટી પાર્ટીમાં ગઈ ત્યારે બારીએથી ભૂસકો માર્યો.

હવે,  આ વડીલોનો વાંક શું ?

ઘણિવાર જુવાનિયા ,જુવાનીના તોરમાં બધો વાંક વડીલોનો જુએ તે સારું ન કહેવાય.

વડીલો મોટું મન રાખે અને બાકીની જીંદગી શાંતિથી ગુજારે. જો કે ઘણા વડીલ ઘરની વાતો બહાર બધાને કરતા ફરે છે તે સારું ન કહેવાય.  તેમણે ધીરજ અને સહનશિલતા કેળવવા જરૂરી છે. વાણીનો વ્યર્થ વિનિયોગ ન કરવો. તેના કરતા મૌન વ્રત અને ધ્યાનની આદત પાડવી.

“વડીલ”ની ઉપાધી ખૂબ મહેનત પછી પ્રાપ્ત થાય છે. આખી જીંદગીના કાર્યનું એ સુંદર મધુરું, મીઠું “ફળ” છે.

સંસ્કારી બાળકો વડીલોને ખૂબ પ્રેમથી સનમાન આપે છે. વડીલોની આમન્યા જાળવે છે.  વડીલોનો ‘વાંક’ નહી તેમની આગવી પ્રતિભા નિહાળી હરખાય છે. તેમણે ‘જીંદગીભર  બાળપણમાં આપેલા સંસ્કારની’ પ્રશંશા કરે છે.

જે ઘરમાં વડીલ ઈજ્જતભેર જીવે છે એ ઘર મંદીર સમાન છે.  વડીલોનું કરેલું ઉપાર્જન હરખભેર વાપરવામાં આખા કુટુંબને ગર્વ થાયછે. બાળકો પર સુંદર સંસ્કાર પડે છે. એક વાત યાદ આવી ગઈ.

જીગર જ્યારે દસ વર્ષનો થયો ત્યારે ગેરેજમાં વારે વારે જતો હતો. મમ્મી વિચાર કરે, ગાડી તો નથી ચલાવતો ને ? માત્ર દસ વર્ષનો હતો એટલે કૂતુહલ થયું.  ડ્રાઇવર આવે કે તરતજ તેને શાળામાં મૂકવા જાય છે. શું કામ ફોગટના આંટા મારતો હશે. જો પૂછે તો ગલ્લા તલ્લાં મારે. એક દિવસ તેની નજર ચૂકવીને તેની પાછળ ગેરેજમાં ગઈ. જોઈને તે આભી થઈ ગઈ. જીગર આ  ‘બધું શું ભેગું કરે છે ?’

‘શેની વાત કરે છે મમ્મી’.

‘આ કોડિયાનો ઢગલો’.

જીગર જોતો હતો, મમ્મી રોજ કોડિયામાં દાદીને ચા અને છાશ આપતી. તેણે પોતે એક વખત પ્રયત્ન કર્યો પણ ભાવ્યું નહતું.

અરે મમ્મી, તું કેમ સમજતી નથી, દાદી ૮૫ વર્ષની થઈ. હવે કેટલા વર્ષ? તેમના ગયા પછી જ્યારે તું એ રૂમમાં આવીશ ત્યારે તને એ બધુ કામમા અવશે ને ?

યાદ રાખજો આવી પરિસ્થિતિમાં ન મૂકાવવું પડૅ તેનો ખ્યાલ રાખજો. બાળકો ધાર્યા કરતા ખૂબ હોંશિયાર હોય છે !

કદાચ વદીલોનો વાંક પડે ને તો પણ ઉદાર દિલ રાખી જવા દેવું જોઈએ. શું બાળપણમાં તમારા કોઈ વાંક ન હતા. કેટલીયે વાર મમ્મીએ પપ્પાજીથી અને પપ્પાએ મમ્મીજીના મારથી તમને બચાવ્યા હતા. અરે જમવા બેસતા ત્યારે કલાક થતો. ક્યારેય માતા કે પિતાએ તમારા પર ગુસ્સો કર્યો હતો. તમને સાઈકલ શિખવાડવા પપ્પા તમારી પાછળ કેટલું દોડ્યા હતા ? બીજ ગણિત આવડતું ન હતું, સમજાવવા પપ્પાજીએ કેટલી રાતોના ઉજાગરા કર્યા હતા.

વડીલના આશિર્વાદ હમેશા લો નહી કે  તેમના –  – જોવાના !





પારેવડું

16 03 2021

ઉદરે પોષાતું ઉંવા ઉંવા કરતું ધરતી પર અવતર્યું
એ બાળપણ હાથતાળી દઈ ગયું
**
ભાંખોડિયા ભરતું કાલું બોલતું રાતભર જગાવતું
એ બાળપણ હાથતાળી દઈ ગયું
**
દફ્તર ટિંગાડી શાળાએ જતું એકડે એક ઘુંટતું
એ બાળપણ હાથતાળી દઈ ગયું
**
રમતું ભણતું પરેશાન કરતું રિસાઈ ખૂણે ભરાતું
એ બાળપણ હાથતાળી દઈ ગયું
**
માતાપિતાનું વહાલ વરસતું સંસ્કાર શિક્ષણ પામતું
એ બાળપણ હાથતાળી દઈ ગયું
**
ઘર છોડી કોલેજ જાતું જૂવાનીના દ્વાર ખટખટાવતું
એ બાળપણ હાથતાળી દઈ ગયું
**
ભવિષ્ય બનાવતું મનના મનસૂબા ઘડતું ઉછળતું
એ બાળપણ હાથતાળી દઈ ગયું
**
‘મા’ હું તો પરણીશ, નવા સંસારમાં પગલાં પાડતું
એ બાળપણ હાથતાળી દઈ ગયું
**
ફરીથી એ જ ચક્ર ચાલ્યું વણથંભે સદા રહ્યું ફરતું
એ બાળ ઉદરે આળોટી રહ્યું !

*************************





વર્ષોના વહાણા વાયા ! ૧૨મી માર્ચ

12 03 2021

સગપણ લોહીનું હોય કે પરણેતરનું, ખેંચાયને બટકી જાય !

*******

એવા સગપણ શા કામના જે હવાનો ઝોકો પણ ન સહી શકે !

********

“૫૫” વર્ષો પસાર થયા

કાળાના ધોળા થઈ ગયા

આંખે મોતિયો આવી ગયો

સાજન તું દિલમાં અકબંધ રહ્યો

**

પ્રેમની ફોરમ ફેલાવી ગયો

નિશાનીઓ પ્રસરાવી ગયો

જીવનમાં સંગિત રેલાવી ગયો

સાજન તું દિલમાં અકબંધ રહ્યો

**

દિલમાં હલચલ મચાવી ગયો

અણસમજ, તું સમજાવી ગયો

પ્યારની પ્યાલી પિવડાવી ગયો

સાજન તું દિલમાં અકબંધ રહ્યો

**

દુનિયાદારીની દવા દઈ ગયો

એકલતા જીરવવી જતાવી ગયો

મનનું મંદીર મહેકાવી  ગયો

સાજન તું દિલમાં અકબંધ રહ્યો

***

અંતે સર્જનહાર સાથી બન્યો

સુખ દુઃખ મારા બાંટી રહ્યો

અંતરનો એકતારો ગુંજી રહ્યો

સાજન તું દિલમાં અકબંધ રહ્યો

**************

‘૫૬’ મી લગ્નતિથી પર પ્યાર ભરી યાદ. હવે તો ગણતાં ગણતાં પણ થાકી ગઈ.

કોરોનાએ કેટલા ભરખ્યાં ?

મારે દ્વારે ન દેખાણો !

ચાલો, ઈંતજાર ખત્મ નથીથયો ?





ઉડવાની તમન્ના

4 03 2021

બાળપણથી આકાશમાં ઉડતાં પંખીઓને જોતાં જોતાં વિમાન પાછળ ઘેલી બનેલી નિમ્મી, હંમેશા વિચારતી ક્યારે એમાં મુસાફરીકરીશ ? બાળપણ ગયું. કોલેજમાં ભણતી હતી અભ્યાસ છોડ્યો. . અમેરિકાથી પરણવા આવેલા પિયુશનિ સાથે ઘડિયાં લગ્ન લેવાયા. અમેરિકાનું નામ પડતાંજ તેના વિમાનમાં બેસવાનું સ્વપ્ન સાકાર થવાની તૈયારીમાં હતું .

પિયુષ મહિનો રહ્યો. માતા અને પિતા તેમજ દાદા અને દાદીને ખુશ કર્યા. એવું કાંઇ ચક્ર ચલાવ્યું કે નિમ્મીને  સાથે અમેરિકા લઈ જવા નિકળ્યો. પૂજાનો ઉમંગ માતો ન હતો. આવું મોટુંમસ વિમાન અને ૨૪ કલાકની મુસાફરી. પૈસાવાળો હતો એટલે ‘બિઝનેસ ક્લાસમાં’હતાં.   

અરે વિમાન હજુ હમણાં જ ઉપડ્યું છે !

‘હજુ મોડું થયું નથી. જો એમ લાગતું હોય કે અંહી આવીને ફસાઈ ગઈ છો ? તો વળતા વિમાનમાં બેસી ઘર ભેગી થઈ જા !’ આ કાને શું અથડાયું !

બચપનથી આકાશમાં ઉડતું વિમાન દેખાય કે મનથી કૂદકો મારી નિમ્મી તેમાં ચડી બેસતી. વિમાન નજરથી ઓઝલ ન થાય ત્યાંસુધી તે વરંડામાંથી ખસતી નહી. નાની નાની મુસાફરી કરતી. ક્યાંક સૂરત જાય કે પૂના .એ તો ટ્રેનમાં જવાનું હોય.  એકાદવાર દિલ્હી પણ ગઈ હતી. હવાઈ જહાજનું ઘેલું લાગ્યું હતું. હવે આજે અઢાર વર્ષની થઈ એક પણ વાર વિમાનમાં બેસવાનું સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થયું ન હતું. ભાભીનો ભાઇ અમેરિકાથી આવ્યો હતો. તેને નિમ્મી ગમી ગઈ.

અઠવાડિયામાં પાછું જવાનું હતું, પ્રેમ કરવાનો કે જતાવવાનો પણ સમય ન હતો. પિતાજીની માંદગીને કારણે ઘડિયા લગ્ન લેવાયા. નિમ્મીએ શરત કરી અમેરિકા જઈને ભણવાનું ચાલુ રાખશે. પિયુષને વાંધો ન હતો. અમેરિકામાં સારું કમાતો હતો. કઈ રીતે એ જાણવાની કોને પડી હતી કે ઈચ્છા હતી ! હજુ ઘણા ભારતવાસીઓને અમેરિકાનો ‘રોગ’ લાગ્યો છે. તેમને હકિકતની ખબર હોતી નથી !

વર્ષોથી મનમાં સંઘરાયેલી વિમાનમાં બેસવાની ઈચ્છા આજે પૂરી થવાની હતી નિમ્મીને ખબર હતી અમેરિકા જવા માટે મુંબઈથી પેરિસ અને ત્યાંથી હ્યુસ્ટન જવાનું હતું ખૂબ લાંબી મુસાફરી હતી.  પિયુષ પતિ હતો. પ્રેમ હતો કે નહી એ ખૂબ અઘરો સવાલ હતો ? ખેર, પ્રેમ તો ભવિષ્યમાં થઈ જશે એમ માની મન મનાવ્યું. વર્ષોથી મીટ માંડીને તાકી રહેતી હતી એ તો વિમાન નાના હતા. આ તો તોતિંગ વિમાન હતું.

વિમાન ઉપડ્યું , ખુશીની મારી પાગલ નિમ્મી આંખો મીંચીને તેનો આનંદ માણી રહી હતી ત્યાં, પિયુષે વાત શરૂ કરી.

‘ જો લગ્ન કર્યા કારણ કે મારા પિતાજી બિમાર હતા અને તેમને મને પરણેલો જોવો હતો. ‘

‘હાં તો હવે તેનું શું છે ?’

‘હું અમેરિકામાં પરણેલો છું અને મારી પત્ની મા બનવાની છે’.

નિમ્મી તો કાપો તો લોહી ન નિકળે એવી થઈ ગઈ છતાં બોલી, ‘તો મારી સાથે લગ્ન શું કામ કર્યા’ ?

મારી પત્ની ધોળી છે. મારા બાપને ન ચાલે !’

‘એટલે મારું ભવિષ્ય બગાડ્યું ‘ !

હજુ પણ મોડું નથી થઈ ગયું,. પેરિસથી વળતા પ્લેનમાં બેસાડી દઈશ. નિમ્મી હતપ્રભ થઈ ગઈ. શું બોલવું તે સુઝ્યું નહી. .

પ્લેનમાં બેસવાનો અભરખો બરફની માફક ઓગળી ગયો ! 

એમ થયું લાવ દોડીને ઘર ભેગી થઈ જાંઊ !





વેલન્ટાઈન ડૅ

13 02 2021

પાછો પેલો યુવાન હૈયાને પાગલ કરતો દિવસ

આવી ગયો. જો કે વર્ષે એકવાર આવે છે અને

જુવાનિયાઓને ગાંડાતૂર બનાવે છે. પ્રેમનો

મહિમા ગાય છે. યાદ અપાવે છે “તું પ્રેમનું

પવિત્ર પુષ્પ છે”.

હા, માન્યું કે જુવાની દીવાની છે, મારે પણ એક દિવસ હતી.જુવાની ! ક્યારેય બેહુદું કે

અણછાજતું વર્તન કર્યાનું યાદ નથી, એ કદાચ બાળપણના સંસ્કાર હશે ? હા,

મારું અસ્તિત્વ પ્રેમનો અહેસાસ છે.

ખરું પૂછો તો ‘વેલન્ટાઈન ડે’ દરરોજ હોવો જોઈએ ! હા, કારણ પ્રેમ જીવનમાં આવશ્યક

છે. નવાઈ લાગી ને ? શામાટે ? સાંજના કામ પરથી થાકેલા આવેલા પતિ અને પત્ની

એકબીજાનું મલકતું મુખડું જોઈ આખા દિવસનો થાક વિસરી જાય ! પ્રેમ સહ અસ્તિત્વની

અભિવ્યક્તિ છે.

બાળકો શાળાએથી આવેલા હોય ,માતા અને પિતાને નિહાળી કેટલાં ખુશ થાય ?

અંદાઝ છે ? બસ ભૂલી ગયાને ? પ્રેમ તારો ધબકાર છે

તમારા પોતાનું બાળપણ નજર સમક્ષ વિચારો, યાદ આવી જશે ! પ્રેમ પુષ્પની જેમ પાંગર્યો છે.

મને યાદ છે શાળાએથી આવતી મમ્મીને જોઈ ,આખા દિવસમાં થયેલું બકી જતી. અરે,

મારા બાળકોનું માથું પકવતી.

” શાળામાં દિવસ કેવો રહ્યો. “?

“હોમવર્કમાં શું આપ્યું છે” ?

‘ આજના દિવસ દરમ્યાન ટિચરે શું કહ્યું”, વિગેરે, વિગેરે.

પતિ ઓફિસથી આવે કે જમવાની થાળી તૈયાર, ભાવતી દાળ અને શાક જોઈ ખુશ.

દાળ ઢોકળી હોય ત્યારે પૂછવું જ શું ? પ્રેમ અને તું એકમેકમાં સમાયેલા છે.

‘વેલન્ટાઈન ડે’ ને દિવસે ફુલોનો ગુલદસ્તો આવતો ત્યારે ખુશખુશાલ થઈ જતી. જો કે

બધી વ્યક્તિ એક સરખી ન હોય એ હું જાણું છું, પણ પ્રેમની અભિવ્યક્તિ અલગ અલગ

પ્રકારે થાય એ તો સય છે, ચાલો,’વેલન્ટાઈઅન ડે’ને દિવસે ઉમળકો જોરદાર જણાય. કિંતુ

એ પ્રેમનો ઝરો એ દિવસે સતત વહે અને બાકીના દિવસોમાં સૂકાયેલા રણ જેવો હોય તો

જીવનની મધુરતા ક્યાંય ખૂણામાં સંતાયેલી દેખાય ! પ્રેમ આપવો તારો ધર્મ છે

વેલન્ટાઈન ડે એ મજાનો દિવસ છે. ચારે તરફ ઉલ્લાસનું વાતાવરણ જણાય છે. રિસાયેલા

પતિ અથવા પત્નીને સુમેળ સાધવાનું સુંદર બહાનું છે, દિલની વાત કહેવા કાજે સ્થળ યા

સમયનું બહાનું શોધવું પડતું નથી. પ્રેમ તારો ધબકાર છે.

જુવાનિયાઓ આ તમારો દિવસ છે. પરણિત યુગલ કાજે દિલના ભાવ પ્રસ્તુત કરવાની

સુવર્ણ તક છે, પ્રેમની સરિતા તુજમાં વહે છે.

નસિબદાર આધેડ યુગલ કાજે જીવનની મધુરતા અને ઐક્યતા દર્શાવતી અમૂલ્ય ક્ષણો

છે. અંતરની ઉર્મિ દર્શાવવા માટે ઉમરનો બાધ હોતો નથી ! ખુલ્લા દિલે એકરાર કરો. ભલે

ને હમેશા જતાવતા હો, આજના દિવસે તેની મધુરતા હ્રદય સ્પર્શી જણાય છે. પ્રેમ કાજે વલખાં

ન માર.

મને વેલન્ટાઈન દિવસ ખૂબ પ્યારો છે. મારા પ્યારની મધુરતા ઘરમાં પ્રસરી રહે છે, જાણે અજાણ્યે

ચારેકોર હાજરી અનુભવું છું. સુખી સંસારના નિર્માતાને મનોમન વંદુ હું. પ્રેમથી પરમાનંદ પ્રાપ્ત થાય.

પ્રેમ છે તો સૃષ્ટિ છે.





મારો વારો ક્યારે ?

6 02 2021

જિંદગી વિષે ફરિયાદ નથી !સવાર પડે, સાંજ થાય, પાછી સવારની સાંજ થાય . આમ ૨૫ વર્ષ

પસાર થઈ ગયા. કોઈ જ વાતની કમી નથી છતાં એમ થાય ,હજુ કેટલાં? ઓ સર્જનહાર આ

માનવ જિવન પાછળ તારો આશય શું છે ? કળવું મુશ્કેલ છે. રોજ થતું , ‘મારો વારો ક્યારે”?

આજે તો નક્કી કર્યું, જવાબ મેળવવો પડશે. સવારથી ભગવાનની સામે ધરણા ધરીને બેઠી

હતી. યાદ છે ને પેલી વહુએ વેલણ બતાવી ભગવાનને ધરેલી સામગ્રી ખાવા મજબૂર કર્યા હતા.

વહુને ખબર ન હતી સાસુમાને રોજ ઠાકોરજીના ભાવાતા ભોજન બનાવી આપતી. સાસુમા

ઠાકોરજીને ધરતાં. સાસુમા જાત્રા કરવા ગયા, હવે એ ઠાકોરજી વહુના હાથનું જમતા નહી. એક

બે દિવસ ચલાવ્યું ત્રીજે દિવસે વેલણ લઈને ઉઠી. એને એમ કે સાસુમા આવશે તો તેનો ધોયલો

ધોવાઈ જશે. ડરના માર્યા ઠાકોરજી આરોગી જતાં.

બસ એ જ હાલ મારા થયા,’ મને જવાબ દે નહી તો હું માથું પટકીને અંહી મરીશ.’ હાથમાં માળા

ગણવા બેઠી, “મારો વારો ક્યારે” ? શ્રી કૃષ્ણ શરણં મમ તો રોજ બોલતી હતી. આજે અષ્ટાક્ષર ને

બદલે સપ્તાક્ષર!

વિરહનો અગ્નિ સદા જલતો રહે છે. જિવન તો નિર્વિઘ્ને વહે છે. પણ એમાં જે જિવંતતા જોઈએ તેનો

અભાવ જણાય છે. જીવનથી થાકી છું પણ હારી નથી. પ્રવ્રૂત્તિમય જીવન છે, થાકી જવાય છે, છતાં

સફર જારી છે. રોજ એક જ વિચાર આવે છે ! ‘મારો વારો ક્યારે?

આમ વારો ક્યારે આવશે, એની રાહ જોઈને જીવન જીવવું સહેલું નથી. મૂકને પંચાત જ્યારે આવવાનો

હશે ત્યારે આવશે ? અંતકાલની પ્રતિક્ષામાં વર્તમાન અને ભવિષ્યકાળને ડહોળવાની ઈચ્છા નથી. આ

બાકીનું જીવન જ્ઞાનમય, અહંકારનો અભાવ અને અનાસક્તિ પૂર્વક જીવવાની મનોકામના રાખવી

એ અનુચિત નહી ગણાય. આવશે ત્યારે ખબર પણ નહી પડે કે, ‘મારો વારો આવી ગયો’ !

વારો આવે કે ન આવે, કહીને આવવાનો નથી ! આવશે ત્યારે ખબર પણ નહી પડે.

આ જિંદગી દીધી પ્રભુએ પ્રશ્ન આવીને ઉભો ?

તેને સફળ કરવી કે નિષફળ ઉત્તર એનો ના દીધો !

ઉત્તર મળે કે ન મળે .દ્રઢપણે નિશ્ચિત છે, આ જીવન “સફળ કરીશ” ! પ્રય્ત્ન જારી છે. આળસનું નામોનિશાન નથી.

આનંદ યા ગમ એ સ્વ પર નિર્ભર છે. બને ત્યાં સુધી પરિસ્થિતિ, સંજોગ કે વ્યક્તિ પોતાનો પ્રભાવ લાદી શકતા

નથી. જો કદાચ એની ચુંગલમાં ફસાઈ જાંઉ તો પણ ઉભરી તેમાંથી બહાર નિકળવાની કળામાં નિપુણતા કેળવી છે.

હા, ભૂતકાળ બુલવો શક્ય નથી. તમે નહી માનો સ્વપના ન આવનારને આજે જૂના જૂના સ્વપના આવી ને રસના

ચટકાં આપી રહ્યા છે. વર્તમાન વિષે રતિભર ફરિયાદ નથી. ભવિષ્ય , પેલો ઉપરવાળો જાણે !