પોસ્ટ કાર્ડ

14 12 2020

આ શબ્દ જાણે ગ્રહ ‘ક્રિપ્ટાન’ નો હોય એવું લાગે છે, ને ? અરે, શું વાત કરો છો ? આનો અર્થ શબ્દકોષમાં જોવો પડશે ! કદાચ શબ્દકોષમાંથી આ શબ્દ ગચ્છાંતર કરી ગયો હોય તો ખબર નથી !

મારી આંખો સમક્ષ એ પીળા કલરનું ફરફરિયું ટપાલી હાથમાં આપતો ત્યારે મ્હોં મલકાઈ જતું. એના બે કારણ છે .એક તો દેશમાંથી દાદીમા ની ક્ષેમ કુશળતા હોય અથવા એકની એક માસી દેશમાંથી મુંબઈ આવવાની હોય.જેમ હું ખુશ રહેતી તેમ માસી, દાદી અને નાની પણ આતુર રહેતાં.

દાદીમાને લેવા તો મારા મોટાઈ યા બાબુકાકા દેશમાં જતા. એટલે એના આવવાની ખબર તો હોય જ . જાણે નવાબ વાજીદ અલી શાહ કે પહેલે ઉનકા હુક્કા આતા હૈ . એવું લાગતું . દાદીમા મારું નામ બહુ મિઠાશથી બોલતા. જોડાક્ષર પ્ર બોલતા ફાવે નહી એટલે ‘પવિના’ કહેતા. .નાનીમા આવતી ત્યારે તો ઘરમાં આનંદ મંગલ વરતાતો.

બાના અવાજમાંથી વહાલ ટપકતું લાગે. એ યાદ તાજી ત્યારે થઈ જ્યારે ‘બા’, મારા પતિદેવના મમ્મી પણ મને પવિના કહેતા. આ પોસ્ટકાર્ડની જાહોજલાલી હતી. આપણી સરકારને આભાર કહેવું ઘટે. ઉંમરલાયક વ્યક્તિ, પોસ્ટકાર્ડ ખરીદવા ક્યાં જાય ? તેને કારણે સાથે જવાબી પોસ્ટકાર્ડ હોય. તેના પર સરનામું લખીને મોકલતી.

સુખ, શાંતિ અને જાણવા જેવા તેમજ ક્ષેમકુશળતાના સમાચાર લખેલો પોસ્ટકાર્ડ જેવો ટપાલી લાવે તો વાંચીને આનંદ ઉભરાઈ જાય ભલે એ જમાનામાં ફોન ન હતા, ટી.વીનું તો નામ પણ સાંભળ્યું ન હતું. ઈન્ટરનેટ અને વોટ્સ એપ એ કયા પ્રાણીના નામ છે તે ખબર પણ ન હતી.

જિંદગી ખૂબ સહજ અને સામાન્ય હતી પણ મુખ પર હંમેશા હાસ્ય અને આંખો આતુર રહેતી. મજા તો ત્યારે આવતી જ્યારે ‘પોસ્ટ કાર્ડ ” પર લખ્યું હોય ,લુગડા ઉતારીને વાંચજો !

આનો અર્થ સમજાવવો પડશે. આજની પ્રજા જેને ગુજરાતી શિખવામાં નાનમ લાગે તે આવી વાત સમજી નહી શકે ! ગામમાં કોઈનો સ્વર્ગવાસ થયો હોય અને સંબંધ હોય તો નહાવાનો રિવાજ છે. મતલબ આ સમાચાર માઠા છે તેનો અંદાઝ આવી જતો. સમાચાર વાંચ્યા પછી નહાવું ફરજિયાત હતું. આ ધારો સમાજમાં હતો.

અંહી એક વાત કહ્યા વગર નથી રહી શકતી ‘સમાજ’ એટલે શું ? માનવીના સમુહને સમાજ કહેવાય. માનવ પોતાની વિચાર શૈલી બદલવા સ્વતંત્ર છે. જેને કારણે ૨૧મી સદી ઘણા સુધારા સાથે જણાય છે.

આજના આ વૈજ્ઞાનિક યુગમાં ક્રાંતિ કુદકે અને ભુસકે આવી ચડી. ‘પોસ્ટકાર્ડ’ શબ્દ શબ્દકોષમાંથી લુપ્ત થઈ ગયો. મારા જેવા જરી પુરાણા લોકો તેના પર લખીને માનવીની ચેતના ઢંઢોળવાનો વ્યર્થ પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.

જુનું તે સોનું, આ સોનાના નિત નવા ઘાટ છે.

નરસિંહ મહેતા યાદ આવી ગયા

” ઘાટ ઘડિયા પછી નામ રૂપ ઝૂઝવા

અંતે તો હેમેનું હેમ હોયે.”

નવા ઉપકરણોના ફાયદા અને ગેરફાયદા જણાવવાને આ સમય ઉચિત નથી.





તેરમું

11 12 2020

જન્મેલા બાળકનું ઉંઆ સંભળાયું ત્યાં તો રવજી દોડતો આવ્યો. જેવી સુંદર પ્રતિકૃતિ રવલીની જોઈ કે તેના અંતરનો ઉભરો બેસી ગયો. રવલી તો ચાંદના ટુકડા જેવી ‘રતિ’ને  જોઈ હરખથી ફુલી સમાતી ન હતી. રવજીને પટાવ્યો. ‘અલ્યા હું તને વહાલી છું ને ? ‘

‘હા’

‘તો પછી આ રતિ કેમ નહી’?

રવજીને થયું રવલીની વાત તો સાચી છે. જેવી તેણે રતિને હૈયે ચાંપી કે બાપનું હૈયું હાથ ન રહ્યું. આખા ડીલે બચ્ચીઓ ભરવા મંડી પડ્યો. રવજીનો ઉમળકો ઠંડો પડ્યો કે ઘરે બા અને બાપુને સમાચાર દેવા દોડ્યો. ગામને પાર નાની હોસ્પિટલ હતી. તે હોડીમાં રવલીને લઈને આવ્યો હતો. રવલી બોલી પણ ખરી,’ હાચવીને જજે’.

રસ્તામાં રવજીની હોડી તોફાનમાં સંડોવાઈ અને રવજી ડૂબી ગયો. ગામ વાળાને સમાચાર મળ્યા. સહુએ રડારોળ કરી મૂકી. રવલીને અને તેની દીકરીને ન બોલવાના બોલ બોલ્યા. સાસુ તો જબાન બંધ રાખી ન શકી. રવલીના મા અને બાપ તો તેને નાની મૂકીને મરી ગયા હતા. દાદા અને દાદીએ ઉછેરી પરણાવી હતી. તેમનાથી આ દુઃખ જોયું ન ગયું. બન્ને પથારી ભેગા થયા.

‘આવતા વેગી બાપને ભરખી ગઈ’. સસરાએ માત્ર એટલું જ કહ્યું. પુરૂષ માણસ વખત જોઈને વરતે. બોલીને જબાન ગંદી ન કરે. દીકરો ગયાનું દુઃખ તો ઘણું થયું. અધુરામાં પુરું  લાશ પણ મળી નહી.

રવલીને હોસ્પિટલમાંથી કોઈ લઈ ગયું નહી.  સાસરીવાળાએ રવલી ,રતિ અને રવજીનું સાથે નાહી નાખ્યું. આખા ગામમાં સોપો પડી ગયો.

હવે રવજીની લાશ કોઈ માછીમારને હાથ લાગી હતી. તેમણે રવજીની સારવાર કરી, ઓસડિયા પિવડાવી ભાનમાં લાવી સવાલ પૂછ્યા. રવજીને જવાબ આપતા વાર લાગી. તેના માનવામાં ન આવ્યું કે આ શું બની ગયું. હજુ સરખું ભાન આવ્યું ત્યારે રવલી અને રતિ યાદ આવ્યા. માછીમારને બધું કહ્યું. તેઓ એને હોસ્પિટલવાળા ગામે લઈ ગયા. ડોક્ટરનીને દયા આવી હતી એટલે ઘરમાં કામવાળી તરિકે રાખી હતી.

રવલી તો રવજીને જોઈ ઘેલી થઈ ગઈ.

ગામમાં આજે રવજીનું તેરમું લોકો જમવા બેઠા હતાં. ગામવાળાને તો લાડવા અને ગોટાથી સંબંધ.

ત્યાં રવજી, રવલી અને રતિને લઈને આવતો જણાયો. રતિનો ઉંઆ ઉંઆ શબ્દ વાતાવરણમાં ઘુમી રહ્યો !





અક્ષરોએ આળસ ખાધી

10 12 2020

અક્ષરો આળસ મરડીને બેઠા થયા.

*ભાષા ભૂષણોથી સોહી ઉઠી

.*કવિતા કિલકિલાટ કરી રહી.

*આખોય શબ્દકોષ અલંકારિત થઈ ઉઠ્યો.

*અરે બાપુ હર્ષોલ્લિત થઈ ગયા.

*પાટિદાર પટિયા પાડવા લાગ્યો.

*બાપુ, તારી ‘ઘણી ખમ્મા”. *

સૂરજ સાત ઘોડાના રથ પર સવાર થઈ ફરવા નિકલ્યો.

*પંખીનું ટોળું ગગનમાં સહેલગાહે નિસર્યું.*

છોકરાઓ કૂતરાની પાછળ લાકડી લઈ દોડ્યા.*

છોકરીઓ ઝાંઝર ઝમકાવી રહી.*

બાપુએ ખોંખારો ખાઈ ‘એલાન’ કર્યું .

*ખુશીની મારી કીડીઓ કતાર બંધ નિકળી પડી.

*મંગુભાઈ, મંછીનો હાથ પકડી મંદીરે નિસર્યા.

*આપણે ખુશખુશાલ દીકરા સંગે ફુદડી ફર્યા.

*જીંદગીની રમતમાં આંખે પાટા બાંધ્યા, જણાય ચોં થી ?

*પેલો ભગલો અહંકારનું પૂતળું નાકનું ટેરવું ઉંચુ રાખી હાલ્યો જાય !

*ટપાલી લગનની કંકોત્રી દઈ, મ્હોં ફાડી ઉભો રહ્યો. ” બક્ષિસ લેવા”

*આજે તને નિરાશ નહી કરું ‘મ્હોંમાંયેથી ફાટ, કેટલા દંઉ’.*

*લગનનો દી’ભાળી મન પાંચમનાઅ મેળે પહોંચી ગયું.

*ત્યાંતો બાપુ હરખ પદુડા થઈ બોલ્યા, ” અલ્યા મંદીરે કેટલા દેવાના’.

*હંધુય એ પેલા ભગવાનનું, મારે બે ટંક ભોજન’.

*આ ૨૧મી સદીમાં આવા બાપુને બે હાથ અને માથુ નમાવી પ્રણામ





ભરોસો

6 12 2020

કોવિદની ફરિયાદ હજુ પણ ચાલુ છે ? હા ‘કોવિદ’તો હજુ પૂર બહારમાં ફેલાયેલો છે. માનવી રુંધાઈ જાય ત્યાં સુધી થાકી ગયો છે. તેમાંથી બચવાનો કોઈ ઉપાય નથી. જે પરિસ્થિતિમાં છીએ તેમાંથી પસાર થયા વગર કોઈનો પણ છૂટકો નથી !

જાણે આ રોજિંદી જીંદગી બની ગઈ છે. હકિકતને અપનાવીને જીવીશું તો સહજ રીતે જીવન વ્યતિત થશે. માનવ વિપત્તિમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. સામાન્ય માનવીને સવારે મળશે તો રાતના શું ખાઈશું એ પ્રશ્ન સતાવી રહ્યો છે. રોજ કમાઈને રોજ ખાતાં એ કારિગર અને મજદૂર વર્ગ ખૂબ કથીન કાળમાંથી ગુજરી રહ્યો છે.

છતાં પણ એક વ્યક્તિનો બીજી વ્યક્તિ પર ભરોસો ઘટવાને બદલે વધી રહ્યો છે. ભલે પૈસા ઓછા વત્તા હોય પણ સંક્ટ સહુને માથે એક સરખું તોળાઈ રહ્યું છે.

યાદ રાખવું જરૂરી છે. સામાન્ય માનવી ભરોસા પાત્ર હોય છે. અમીરોની જેમ કરોડોના ગોટાળા નથી કરતા. છતાં આપણે તેમની સાથે ભાવ ક્સીએ છીએ.

‘ભૈયા પાંચ રૂપિયા કમ કરો’ !

‘ભૈયા મસાલા ફુકટમેં દો’!

જાણે એ પાંચ રૂપિયામા શાકવાળો ભૈયો મહેલ બનાવશે અને આપણે ‘રોડપતિ’ થઈ જઈશું. જરા શાંતિથી વિચાર કરજો ,બહાર જમવા જઈએ છીએ ત્યારે નાની વાટકી શાકના ૨૫૦ થી ૩૦૦ રૂપિયા આપીએ છીએ. ત્યાં ભાવ નથી કરતા.

હકિકત તપાસીએ , અમારા મકાનમાં બહારથી કોઈ પણ વ્યક્તિ આવી શકતો નહી. છતાં પણ રોજ ‘ આવતા દુદવાળા, શાક્વાળા અને ટપાલીને આવવાની છૂટ હતી. મકાનમાં રહેતી વ્યક્તિઓ દાદર પાસે યાદી લખીને મૂકે. ્તેમને કેટલું દૂધ અને શાકભાજીમાં શું જોઈએ છે.

એક માળ પર ચાર અલગ અલગ ઘર હતા. દરેક ઘર તરફથી એક ટોપલીમાં પૈસા, દસ, વીસ, પચાસ કે સો રૂપિયાની નોટો રાખતા . સાથે દૂધવાળા માટે યાદી તૈયાર હોય. રોજનું સવારે બે લિટર કે દોઢ લિટર દૂધ મુકવાનું . પૈસા મૂક્યા હોય તેમાંથી પૈસા લઈ લેવાના. ઓછા વત્તા હોય તો લખીને ચીઠ્ઠી રાખવાની.

શાકવાળા માટે યાદી તૈયાર હોય ભાવ પ્રમાણે મૂકેલી ટોપલીની યાદી વાંચી શાક મૂકે અને પૈસા લઈ લે.. ક્યારેય કોઈને ફરિયાદ ન રહેતી. ફળવાળો પણ જોઈતા ફળ મૂકે અને પૈસા લે.

મારા આશ્ચર્યનો પાર ન રહ્યો. આઠ મહિના થઈ ગયા. કોઈને મોઢેથી ફરિયાદ સંભળાઈ નથી. તમે નહી માનો આ વર્ષે બધા ભાડૂતોએ મળીને સારી એવી રકમ ભેગી કરી આ સહુને દિવાળીની બક્ષિસ આપી. ક્યાં લાખો અને કરોડોના ગોટાળા કરતા પણ ન અચકાતાં પૈસાપાત્ર વ્યક્તિઓ. ક્યાં સવાર સાંજ કમાઈ પેટિયું રળતો આપણો ઈમાનદાર સામાન્ય માણસ.

તેથી જ તો એ રાતના શેતરંજી પર લેટી નસકોરાં બોલાવી શકે અને પેલા પૈસાવાળા છમણ રૂની તળાઈમાં લેટી પડખાં ઘસે.





નિવૃત્ત થયા પછી

5 12 2020

“પ્રવૃત્તિમાં નિવૃત્તિ અને નિવૃત્તિમાં પ્રવૃત્તિ” જેને આ વાક્યનો મર્મ સમજાય તેનું જીવન સદાબહાર બની જાય. આ જીવન એક કલાકારની કૃતિ સમાન દીસે. એક જમાનો હતો જ્યારે ૨૪ કલાકનિ દિવસ  મને નાનો લાગતો હતો, છતાં પણ સમય નથી, એ ફરિયાદ ન હતી. આજે નિવૃતિ કાલમાં ખૂબ સુંદર પ્રવૃત્તિઓ પામીને  જીવન વેંઢારવું પડૅ તેવું નથી લાગતું.

સીધી સાદી વાત છે.  ઘર એ ઘરમાં રહેનારનું,’ પ્રતિક’ બની જાય છે. ૨૧મી સદીમાં જ્યાં પતિ અને પત્ની બન્ને ઘર ચલાવવામાં સરખો ફાળો આપતા હોય છે. ત્યારે નિવૃત્ત થયા પછી શું, એ પ્રશ્ન ખૂબ   સહજ લાગે. બન્ને ને થાય હાશ, હવે કાલથી નોકરી પર જવાની ચિંતા નહી ! જુવાનીમાં કુશળતા પૂર્વક સંસાર ચલાવ્યો હોય. બાળકો ઠેકાણે પાડી ગયા હોય. બેંકમાં બન્ને જણાને જીવે ત્યાં સુધી ચાલે એટલા પૈસા હોય. અમેરિકામાં તો વળી સોશ્યલ સિક્યુરિટી મળે. પેનશન્વાળાને પેન્શન મળે. થોડી ઘણી આવક પૈસાનું રોકાણ પુરું પાડે. પછી નિવૃત્તિ ખરેખર આરામ શાંતિ અને સંતોષ લાવે.

ઘણાને એમ થાય કે પત્નીને ક્યારે નિવૃત્તિ મળશે? તમે તેને શેમાંથી નિવૃત્ત કરવા માગો છે ? તમારી ચા બનાવવામાંથી? અરે એ તો તમે ભર જુવાનીમાં પણ એને માટે બનાવી પિવડાવતા હતાં.  ભૂલી ગયા, શનિવાર અને રવીવાર બેડ ટી પિવડાવી તેને ખુશ રાખતાં. એ પ્રેમ પત્ની કઈ રીતે વિસરી જાય?  હવે, તમે ટેબલ પર બધું ગોઠવો ત્યાં તો ગરમા ગરમ ચા અને બટાટા પૌંઆ ખાવા પામો. માણી જુઓ લહેજત આવશે. સવારે મોડા ઉઠો કે વહેલાં,શું ચિંતા? હા, પણ થોડી નિયમિતતા સારી.

રસોઈમાં નિવૃત્તિ આપવી હોય તો મદદ કરવા લાગો.  સગવડ હોય તો મહારાજ લાવી આપો. એવા પણ નિવૃત્ત લોકો જોયા છે, પતિ ક્લબમાં પાના રમતો હોય અને પત્ની ભજન કરતી હોય. એમને માટે એક સુંદર ઉદાહરણ આપવાનું મન થઈ જાય છે.

એક પત્નીને અલઝાઈમરની બિમારી હતી. પતિને પણ ઓળખતી નહી. હવે પતિએ તેને નર્સિંગ હોમમાં મૂકી. રોજ તેની સાથે સવારની ચા સાથે પીવા પહોંચી જાય. એક દિવસ જરા મોડું થયું. તેના મિત્રએ કહ્યું, ‘શું ગાંડાની જેમ દોડે છે. તારી પત્નીને ક્યાં ખબર પડે છે’?

પળનો પણ વિલંબ કર્યા વગર જવાબ આપ્યો, ‘પણ મને તો ખબર પડે છે ને, તેને સવારની ચા વગર ફાવતું નથી.’ આ કહેવાય પતિ અને પત્નીનો પ્રેમ અને નિવૃત્ત જીવનની મહેક.

બાળકોનો પ્રેમ પામવો. તેમના બાળકોને સમય આવ્યે સાચવવા. તેમની સાથે પોતાનું બાળપણ પાછું આવ્યું હોય તેવો આનંદ લુંટવો. ખેર, આ બધું તો પ્રવૃત્તિ કરતાં ,કુટુંબ તરફની આસક્તિ  છે. સાચું પૂછો તો હવે અનુકૂળ સમય છે બાકી રહેલા જીવનનો સદુપયોગ કરવાનો. જો કે એ તો જુવાની દરમ્યાન થોડો ઘણો કર્યો હશે યા તે તરફ વળાંક હશે તો જીવનને સફળ બનાવી શકાશે. કહેવાય છે,

‘કૂવામાં હોય તો હવાડામાં આવે.’

જો બાળપણમાં માતા પિતા પાસેથી એ સંસ્કાર પામ્યા હોઈએ તો નિવૃત્તિના સમયમાં ખૂબ પ્રવૃત્તિ કરી શકાય, સામજ ઉપયોગી થવાય. આત્માના કલ્યાણ માટે પ્રયાસ થાય. પોતાનું નહી, બની શકે તો બીજાનું ભલું કરવાનું મન થાય. આપણી પાસે સગવડ હોય તો ખાલી કુટુંબનું જ નહી જરૂરિયાત મંદોનો વિચાર આવે.

મારા એક મિત્ર છે. તેમના બાળકો ખૂબ સુખી છે. પતિ અને પત્ની પોતાના નોકરોના, ડ્રાઈવરના અને રસોઈઆના બાળકો માટેની સંપૂર્ણ જવાબદારી લઈ તેમને  લાયક બનાવ્યા, ડ્રાઈવરનો દીકરો તો એટલો હોંશિયાત નિકળ્યો અમેરિકા પહોંચી ગયો. નોકરનો દીકરો બેંક મેનેજર થયો. તેમને માણસો રાખતાં આવડતું હતું. આમ હવે બન્ને ખૂબ સરસ જીંદગી જીવે છે. તેમણે ‘ગીતા’ પચાવી જાણી હતી. જુવાનીમાં તે બાળકો નાના હતાં. જેમ જેમ મોટા થતાં ગયાં ત્યાં સુધીમાં નિવૃત્તિનો સમય આવી ગયો. પોતાના બાળકોને યોગ્ય ભણતર મળવાથી માતા અને પિતાને સંપૂર્ણ આઝાદી મળી.

હરવા ફરવાના તેમના શોખ પૂરા કરે છે. જીવનમાં શિસ્તને ખૂબ મહત્વ આપી સંયમ ભરી જીંદગી જીવી બન્ને જણા સર્જનહારનો આભાર માને છે. આવો લહાવો દરેકને મળતો નથી એ હકિકત સ્વીકારવી રહી. નિવૃત્તિ દરમ્યાન જીવનનું સરવૈયુ કાઢવાનો સમય પ્રાપ્ત થાય છે. શાંતિથી બેસીને વિચારવાનો સમય મળે છે કે જીવન જીવ્યા ત્યાં ઉણપ કેવી રીતે રહી ગઈ. જો તે સુધારવાની સુવર્ણ તક મળે તો તેને ઝડપી લેવી. જુવાની દિવાની હોય છે તેમાં બે મત નથી. કોઈની સાથે અજુગતું વર્તન થયું હોય આ અન્યાય કરી બેઠા હોઈએ તો તેને સુલઝાવવાનો ઉપાય શોધી શકીએ છીએ. આ કાળ દરમ્યાન ભૂલ કબૂલ કરી માફી માગવી એ આપણી ઉદારતા દર્શાવે છે.

આ વાળ ધૂપમાં ધોળા નથી થયા હોતાં. ભલેને મહેંદી યા રંગ લગાવી તેનો રંગ છુપાવીએ પણ અનુભવનું જે અમૃત લાધ્યું છે તેનો સદઉપયોગ કરી શકાય. એમાં કોઈ નાનમ નથી કે નીચા જોવા પણું નથી. એ તો સુંદર રીતે જીવન જીવી તેમાંથી ભલેલા પાઠનું આચરણ છે. ગર્વ લેવા જેવી વાત છે. ગર્વની વાત કરતાં એક વસ્તુ યાદ આવી ગઈ ‘અહં’ને અભેરાઈ પર ચાડાવવાનો આ સાચો સમય છે. અભિમાન શેના માટે અને શેનું કરવાનું. આજે છીએ કાલે નહી હોઈએ. સહુ સાથે પ્રેમ પૂર્વક વર્તન કરવું. વાણી અને વર્તનમાં સમનતા જાળવવી. આ બધું ગહન છે. વિચાર માગીલે તેવી વાતો છે. અભ્યાસ જરૂરી છે. જેને માટે હવે પૂરતો સમય છે.

‘જે ગમે  જગતગુરૂ દેવ જગદીશને તે તણો ખરખરો ફોક કરવો.

આપણો ચિંંતવ્યો અર્થ કાઈ નવ સરે ઉદરે એક ઉદ્વેગ ધરવો”

જે પરિસ્થિતિમાં હોઈએ   તેમાંથી સુંદર કેડી કંડારી રાહ બનાવવો.  બેમાંથી એક પણ થયા હોઈએ તો અફસોસ કરવાને બદલે પરિસ્થિતિની સાથે સંધિ કરી લેવી. ‘ચોર્યાસી લાખ અવતાર પછી માનવ દેહ’ મળે છે, તેને વ્યર્થ ન જવા દેવાય. ‘ગીતા’ને ગુરૂ માની જીવન જીવવાની ચાવી મેળવવી. આ પૃથ્વી પર સહુ મુસાફર છે. ક્યારે બેગ અને બિસ્તરો બાંધીને ઉપડવું પડશે તેની કોઈને ખબર નથી. સત્કર્મોની બેગ અને સદભાવનાનો બિસ્તરો તૈયાર કરવો પડશે. એક દિવસ ચાલ્યા વગર ચાલી જવું પડશે.  કશું સાથે લઈ જવાનું નથી.

આ એટલા માટે ખાસ લખ્યું છે કે નિવૃત્તિના સમય દરમ્યાન  થોડી આસક્તિ હળવી થાય. ‘આ જગે બધું મારું છે અને કશું મારું નથી’ . આ તદ્દન વિરોધાભાસ લાગે તેવી વાત છે પણ એમાં સનાતન  સત્ય છુપાયેલું છે. ‘ભજ ગોવિંદમ ભજગોવિંદમ’, થોડું ભજન કરવામાં, સર્જનહારની કૃપા સ્વીકારવામાં પાપ નહી લાગે.

જો કે ચરેચાર આશ્રમ અતિ ઉત્તમ છે. તેમાં શંકાને સ્થાન નથી. નિવૃત્તિનો સમય તો જીવનનો સંધ્યા કાળ છે. સંધ્યાના રંગો જો માણતા  આવડતા હોય તો નિવૃત્તિનો સમય આહલાદક લાગશે. બાળપણની અધુરી ઈચ્છાઓ, ઈતર પ્રવૃત્તિના શોખ બધું પુરું કરવાનો સમય છે. બાગ બગિચાનો શોખ હોય તો તમારી કલાને ખિલવો.  આપણામાં છુપાઈને બેઠેલી કળાની લ્હાણી કરવાનો સમય છે. ઘરના બાળકોના ઘડતરમાં બની શકે તો પાયાના પથ્થર બનવાનો કાળ છે.

પતિ અને પત્ની માટે સુંદર સહવાસ માણવાનૉ સમય છે. ‘જે હાથે તે સાથે’. કોઈને આપવાની કામના હોય તે પૂરી કરવી. અરે, એક હસવાની વાત છે. મારો એક મિત્ર બજારમાં મળી ગયો.

‘યાર તેં મારો ધક્કો બચાવ્યો’.

‘કેમ’ ?

‘આવતા રવીવારે મારી માતાનું તેરમું છે. ચુરમાના લાડુ, વાલ, બટાટાનું શાક અને ખમણ ઢોકળાના જમણમાં આવજે.’

‘યાર, અફસોસ થયો, તારા માતુશ્રી ક્યારે સિધાવી ગયા?’

‘અરે, યાર શું વાત કરે છે. એ તો ઘરે છે. મારી માને જીવતે જીવ પોતાનો પ્રસંગ જોવો છે.’

નિવૃત્ત થયા તેનો અર્થ એમ ન કરશો પ્રવૃત્તિ બધી બંધ થઈ ગઈ !





ભજ ગોવિંદમ ૩

1 12 2020

श्लोकः ९

सत्संगत्वे निस्संगत्वे निस्स्गंत्वे निर्मोहत्वम्
*
निर्मोहत्वे निश्चल चित्तं निश्चलचित्ते जीवन् मुक्तिः
**
અસંગ નિપજે સત સંગથી. નિર્મોહ ઉપજે અસંગી દ્વારા

જેના દ્વારા મતલબ નિર્મોહ દ્વારા નિશ્ચલતા પ્રાપ્ત થાય.

નિશ્ચલતા દ્વારા જીવન મુક્ત થવાય.
*
જીવનમાં સત્સંગીઓનો સાથ મળે ત્યારે, અસંગના પાઠ ભણાય.

અસંગ જીવનમા મોહના પડળ દૂર કરવ સમર્થ બને. મોહના દૂર થવાથી

જીવનમાં નિશ્ચલતાને કેળવાય જે મુક્ત થવાના દ્વાર ખોલી શકે.
******************************

श्लोकः १०**

वयसि गते कः कामविकारः शुष्के नीरे कः कासारः

क्षीणे वित्ते कः परिवायेरो ज्ञाते तत्वे कः संसारः

**

વય સરી જતા કામ વિકાર ક્યાં ? જલ સુકાઈ જતાં

સરોવર ક્યાં ?લક્ષમી, ધન વિના પરિવાર ક્યાં ? તત્વજ્ઞાન

થતા સંસાર ક્યાં ?

***

ઉમર વધતા કામ અને વિકાર મનમાંથી ઘટતા જાય છે. જેમ જલ

સૂકાઈ જાય પછી સરોવરનું અસ્તિત્વ ભુંસાઈ જાય છે. ધન કમાતા

ન હોઈએ તો પરિવારમાં માન સનમાન ્મળતા બમ્ધ થઈ જાય છે.

જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયા પછી સંસારની માયા છૂટી જાય છે.

*******************************************************

શ્લોકઃ ११

******

मा कुरु धनजनयौवन गर्व हराति निमेषात्कालः सर्वम्

मायामयमिदमखिलं हित्वा ब्र्ह्मपदंत्वं प्रविश विदित्वा

******

ધન અને યૌવન પર શાને ગુમાન. પલભરમાં કાળ સઘળું હરી જશે.

માયામય આ સંસારને મિથ્યા જાણ . જ્ઞાની બની આ સંસારે

બ્રહ્મપદ પામી સ્થિર બન.

*****************************************

ધન અને યૌવન પર શું કામ આટલું ગુમાન કરે છે ? કાલ આ

સઘળું પલભરમાં હડપ કરી જશે. આ સંસાર માયા છે. મિથ્યા છે.

જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર અને સંસરમાં બ્રહ્મપદ પામવાનો નિર્ધાર કર.

****************************************************************

श्लोकः १२*******

दिनमपि रजनी सयं प्रातः शिशिर वसन्तौ पुनरायातः

कालः क्रीडति गच्छत्यायु तदपि न मुग्चत्याशावायुः

******

રાત , દિવસ અને સાંજ સવાર ,શિશિર અને વસંત વારા ફરતી આવશે.

કાળના ખેલમાં આ આયુષ્ય ઘટે છે. છતાં પણ આ આશા ઓછી થતી નથી.

*****

હે માનવ, દિવસ પછી રાત અને સવાર પછી સાંજ આવ્યા જ કરે છે. શિશિર

ઋતુ પુરી થાય અને વસંત રૂમઝુમ કરતી આવી પહોંચે છે. કાળના ચક્રમાં

તારું આયુષ્ય ઘટતું જાય છે. છતાં આશા તસુભાર પણ ઓછી થતી નતી.

श्लोकः १३

*******

का ते कान्ता धनगतचिन्ता वातुल किं तव नास्ति नियन्ता

क्षण मपि सज्जन संगतिरेका भवति भवावितरणे नौका

**

કામિની અને કાંચનની ચિતા ,આ ત્રિભુવનમાં નિયંતા શું નથી કરાવતી

એક ક્ષણ પણ જો સજ્જનનો સંગ કરો તો, એ નૌકા ભવસાગર પાર કરાવે !

**

સ્ત્રી અને પૈસો આ બન્નેની ચિંતા સતત કરીએ છીએ. અ પૃથ્વી પર

નિયતિ શું શું નથી કરાવતી ? ખોટી ભાગમ ભાગ કરીએ છીએ.

જો સાચા દિલથી સજ્જનનો સંગ માણીશું, અરે ક્ષણ પણ તે

સંગતને માણીશું, વિતાવીશું તો આ નૌકા ભવસાગર પાર કરવાની

ક્ષમતા ધરાવે છે.

******************************************





મારી લાડલી

28 11 2020

બે દીકરા પર દીકરી આવી . ઘરના બધા એના પર જાન છિડકતા. ખૂબ વહાલી ખૂબ હોંશિયાર. દેખાવમાં પરી જેવી. ભણીગણીને મોટી ડોક્ટર થઈ.

અભ્યાસ તો મેં પણ સારો કર્યો હતો એમ કહેવાય. માસ્ટર્સ ઈંગ્લિશ અને ઈકોનોમિક્સમાં કર્યું હતું.’

બન્ને દીકરાઓ પરણીને અમેરિકા જતા રહ્યા. દીકરી ગામમાં હતી. જ્યારે પણ ઘરે બોલાવીએ ત્યારે ,’મમ્મી તું તો આમ ને મમ્મી તું તો એમ’થી જ વાત કરે.

પપ્પા કાંઇ બોલે નહી મોઢે ચડાવી હતી. પપ્પા તો જતા રહ્યા. મમ્મીને દિમાગમાં કાયમ ગભરામણ થાય. જાણે તેનાથી ડરતી ન હોય. મગજ પર અસર થઈ ગઈ.

હાથમાં ધ્રુજારી આવી ગઈ. પાણીનો ગ્લાસ પણ હાથમાં હોય તો ડોલવા લાગે બે હાથે પકડવો પડે.

કહે છે દીકરીને માની લાગણિ થાય

મારા નસિબમાં આમ કેમ ?





બસ ગભરાઈ ગયા ?

26 11 2020

કોવિદ શું આવ્યું , લોકો હતાશાના દરિયામાં ડૂબી ગયા !અરે, યાદ રહે ‘કોવિદ’ દુનિયાની પહેલી મહામારી નથી ! ઈતિહાસ ગવાહ છે, આ ધરતી એ કેટલા વિનાશ જોયા છે અગણિત સુનામી આવ્યા છે. ધરતીનું પેટાળ ચીરીને લાવા એ પળભરમાં સૃષ્ટીનો વિનાશ નોતર્યો છે .જંગલમાં ફેલાયેલો દાવાનળ વારંવાર કેટલું નુક્શાન કરે છે. વાવાઝોડાએ વિનાશ સર્જ્યા છે.

ભૂલી ગયા હિરોશિમા ! હા, આ વખતે વિનાશમાં કરોડો માણસો જાન ગુમાવી રહ્યા છે. કોરોના ખૂબ લાંબા સમયથી પડાવ નાખીને બેઠી છે. ! અંત ની કોઈ નિશાની પણ જણાતી નથી !જો ‘વેક્સિન’ આવે અને સફળ પૂરવાર થાય તો આપણે રાહતનો શ્વાસ લઈ શકીએ.

અંહી કુદરતનો એક અફર નિયમ યાદ રાખવો આવશ્યક છે.આ જગે કશું સ્થાયી નથી, આ દિવસો પણ જશે ! ક્યારે ? ચાલો ત્યારે વિચારીએ કુદરતને વિફરવાનું કારણ શું ? જો આ ચીને મચાવેલો ઉપદ્રવ હોય તો પણ તેને શું મેળવવું છે. ” દુનિયા પર એક ચક્રી રાજ કરવું છે ” ?

કુદરત પોતાનો પરચો બતાવશે . કુદરતની સામે બાથ ભીડી શકવા માનવી પામર છે. ધીરજ ધરો.સહનશિલતા કેળવો ! કહેવું સહેલું છે. પોતાના પર ગુજરે ત્યારે ખબર પડે ! સાચી વાત છે. સ્વીકાર્યા વગર છૂટકો નથી.

છેલ્લા કેટલાય મહિનાથી કોવિદ સામે ઝઝૂમતો ડો. વિશ્વાસ હાર માનવા તૈયાર ન હતો. દિલથી દરેકનું ધ્યાન રાખતો. માત્ર દર્દીઓ નહી પણ પોતાની હોસ્પિટલના નાનેથી મોટે સુધીના સર્વ કર્મચારીઓની પણ એને એટલી જ ચિંતા રહેતી.

ચિંતા કહેવા કરતા તેમની કાળજી પ્રત્યે સતત સભનતા દર્શાવતો. અત્યાર સુધી એક પણ વ્યક્તિને નિરાશ કરી ન હતી. જો કોઈની પાસે પૈસા ન હોય તો તેમને નિઃશુલ્ક સેવા પણ આપતો. એને યાદ હતું, ‘શામાટે તે ડોક્ટરનું ભણવા ગયો હતો ‘ ? સંજોગવશાત આજે આવી પરિસ્થિતિ આવી તેમાં સામાન્ય પ્રજા નો શું વાંક?

નસિબ સારા હતા કે વીમીએ ઘર, બાળકો તેમજ માતા અને પિતાની બધી જવાબદારી ઉપાડી લીધી હતી. કોરોનાને કારણે વિશ્વાસને જરા પણ સમય મળતો ન હોવાથી વીમીએ પોતાની નોકરી સ્વચ્છાથી છોડી દીધી.

માત્ર એક શરત મૂકી હતી કે કોઈ પણ સંજોગોમાં વિશ્વાસે દરરોજ રાતના ઘરે આવવાનું . જે વિશ્વાસ છેલ્લા નવ મહિનાથી પાળી રહ્યો હતો. વિશ્વાસ ઘરે આવે એટલે નાહી ધોઈ બધા કપડાં ઉકળતા પાણીથી ધોવાઈ તેની ચોકસાઈ રખાતી. જમ્યા પછી બન્ને સાથે બાળકોના રૂમમાં જઈ તેમને વહાલ કરી અંપાળતા. મા અને પપ્પાને મળી સૂવા જતા.

આજે વીમીની જમણી આંખ ફરકી રહી હતી. મનમાં ઉદ્વેગ થયો. પણ કોઈને કશું જ કહ્યું નહી. એમાં ઉધરસનો ઉમેરો થયો. મનમાં શંકાનો કીડો સળવળ્યો. બહાર જતી નથી. બધું બરાબર પાલન કરે છે. કદાચ ‘કોરોના’ ગ્રસ્ત નથી થઈને ?

રાતના વિશ્વાસ ઘરે આવ્યો. બધી વિધિ પતાવીને જમવાના સ્થળે વીમીને જોઈ ચોંકી ઉઠ્યો. છેલ્લા નવ મહિનાથી આજુબાજુ આવું જ જોયું હતું.

‘તું પહેલાં મારી સાથે ચાલ’.

‘ક્યાં ?

‘હું, કહું ત્યાં ‘.

વીમી, વિશ્વાસના મુખ પરના ભાવ ઉકેલવા પ્રયત્ન કરી રહી. વાદ વિવાદ કરવાનો પ્રશ્ન ઉભો જ થતો ન હતો.

‘મમ્મી અને પાપા બાળકોનું ધ્યાન રાખજો, અમે આવીએ છીએ’.

સિધો મારતી ગાડીએ વીમીને લઈને હોસ્પિટલ પહોંચી ગયો. પોતાની ઓફિસમાં વીમીનો ટેસ્ટ કર્યો. લેબને સૂચના આપી , તાબડતોબ જવાબ આપે !





માનો યા ન માનો !

20 11 2020

આજે મને એકાંત ગમે

કાલે ગમતો હતો માળો

ઉંમર સાથે બદલાય મન

તમે માનો યા ન માનો

*

બાળપણમાં ગમતાં પાટી પેન

રમતી’તી નારગોળિયો ને કેરમ

આજે પણ ગમે પીંગપોંગ

તમે માનો યા ન માનો

*

ટપ ટપ કરતી આવી જવાની

મળ્યો દિલબર પ્રેમી સુહાનો

પરિવારમાં સહુ ખુશી મનાવે

તમે માનો યા ન માનો

*

નરસિંહ કબીરને અખો ગમતા

મીરા ઝાંસીની રાણી ગમતી

આજે ગીતામાં ગુરૂ પામી

તમે માનો યા ન માનો

*

આસક્તિને દ્વેષ થયા વેગળાં

મોહ માયાના પડળ ઉઘડ્યાં

વૈરાગ્ય અનાસક્તિ દિલે વસ્યા

તમે માનો યા ન માનો

*

રડતી આવી આ જગે હું

પરિવાર પ્રેમાળ પામી હતી

હસતી વિદાય થવાની હું

તમે માનો યા ન માનો





એ દૃશ્ય

17 11 2020

શું સુંદર અનુભવ હતો એ સાંજનો, આજે પણ યાદ આવે છે અને દિલમાં ખુશીની લહેર દોડી જાય છે. આજે તો એ વાતને પાંચેક વર્ષ થઈ ગયા. છતાં પણ એ ચહેરા પર ફેલાતેલી ખુશીનું મનમોહક દૃશ્ય નજર સમક્ષથી ખસતું નથી. એમાં પણ એ ખુશી ૧૪ વર્ષના બાળકની હોય તો પૂછવું જ શું ?

ભારત લગભગ દર વર્ષે જવાનું થાય છે. નસિબદાર છું . એમાં ય જો મને નાથદ્વારા શ્રીનાથજીના દર્શન કરવાનો લહાવો મળે તો હું અચૂજ એ તક ગુમાવતી નથી,

આ વર્ષે પણ બે વખત તક સાંપડી પણ સંજોગવશાત જઈ ન શકી.. અફસોસ થયો પણ જેવી શ્રીજીની ઈચ્છા કહી મન મનાવ્યું..

ત્રણ દિવસ નાથદ્વારામાં પસાર કરવાના હોય તો મઝા આવે. દર્શન માટે દોડીને જવાનું અને સવાર સાંજ મસ્ત ચા પીવાની. ગરમા ગરમ ગાંથિયા, ખસ્તા કચોરી, બટાટા પૌંઆ . સાંજ પડે બજારમાં રખડવાનું અને ખરીદી કરવાની.

ખરીદી કરતા હોઈએ ત્યારે આજુબાજુ બાળક સાથે સ્ત્રીઓ દેખાય.

‘ કુછ દિલાઓના; કહીને ઉભી હોય. દુકાનદારને કહું એને જે જોઈતું હોય તે આપો. કરિયાણું જ અપાવં. કે ઘરે જઈને રાંધે અને કુટુંબ સાથે ખાય.

એક દુકાનદાર મને કહે ,’બહેન તમે સારું કર્યું, તમે સાડી, ચાદર કે ઓઢવાના અપાવો તો એ લોકો અમને પાછા વેચીને પૈસા લઈ જાય છે’.

આમ પણ દરેક માનવીનો પહેલો ધર્મ ભૂખ છે. આજે રાજભોગના દર્શન કરીને આવી, રસ્તામાં એક હસમુખો છોકરો મારી સાથે ચાલતો હતો.

‘કેમ આજે સ્કૂલ નથી ‘?

‘બહેન આજે શનિવાર છે ,વહેલી છુટી ગઈ. ‘

એવું સુંદર એના મોઢા ઉપરનું સ્મિત હતું. મને વાત કરવાનું ગમ્યું.

‘બહેન મને એક જોડી કપડા અપાવોને ‘.

બેટા ભીખ માગતા શરમ નથી આવતી ‘?

ખબર નહી કેમ મને તમારી પાસે માગવાનું મ્ન થયું. મારા પિતાજી મંદિરમાં જલઘડિયા છે. અમે ત્રણ ભાઈ બહેન છીએ.

મને થયું ચાલ આને ખુશ કરું.

ચાલ ક્યાં જવાનું ‘?

મને દુકાનમાં લઈ ગયો. તેનું મન ગમતું ટી શર્ટ અને પેન્ટ લીધા. ખરીદી કરવાની તેની રીત મને ગમી .

બહેન બૂટ પણ અપાવોને આની સાથે પહેરવા માટે.’

સારું ચાલ લઈ લે, કેટલું બધું ચલાવીને મને લઈ ગયો. હું થાકી ગઈ.

‘બસ હવે બહુ દૂર નથી’ કહીને પાછું પાંચ મિનિટ ચાલ્યા. અંતે તેના ગમતા બૂટ અપાવ્યા. ્તેના મુખ પર સુંદર સ્મિત ફરકી રહ્યું.

‘બહેન તમે ક્યારે જવાના’?

બસ આજે બપોરે બે વાગે નિકળશું.

પોણા બે વાગે અમારો સામાન લારીમાં ભરાઈ રહ્યો હતો. ગાડી દૂર હોય એટલે સામાન લારીમાં લઈને જવું પડે.

અચાનક મારી નજર લારી પાસે ઉભેલા છોકરા તરફ ગઈ. મારી નજર એને તાકી રહી. નવા કપડા અને બુટ પહેરીને મારી સામે હસતો હસતો ઉભો હતો.

એ દૃશ્ય મારી આંખોમાં જડાઈ ગયું.