પેન્સિલ અને રબર

31 07 2017

‘તારે ને મારે આજે 69 નો આંકડો કેમ છે. ‘રબર ગરમીથી બોલી ઉઠ્યું.

‘કેમ, મારા પ્રિય મિત્ર આજે આમ કહેવું પડ્યું’?  પેન્સિલ જરા ઠાવકાઈથી બોલ્યું.

લખતાં, લખતાં થાકી જતી હતી ત્યાં રબરનો ગરમ અવાજ સાંભળીને પેન્સિલે લખવાનું મોકૂફ રાખ્યું. આંગળીઓ પણ દુખતી હતી અને પેન્સિલની અણી બટકી ગઈ હતી. સંચો ખાનામાં કોને ખબર ક્યાં છૂપાઈ ગયો હતો.

‘કેમ ભાઈ તને શું તકલિફ છે’?

‘અરે, આજે તારું દિમાગ ઠેકાણે છે કે નહી ? મને કેટલું ઘસે છે, હું થાકી ગયું, ઘસાઈ ગયું.’

પેન્સિલ લગભગ રડવા જેવી થઈ ગઈ. ડુસકાં ભરે તે પહેલાં ડાબા હાથે પાણીનો ગ્લાસ મોઢે માંડ્યો. આજે મને ખૂબ દુઃખ થયું છે’?

‘શામાટે”.

આ બોલ પેન આવી ગઈ , મારો જરાય ભાવ પુછાતો નથી. મારું દિમાગ આજે છટક્યું છે.

“મોતીના દાણા જેવા અક્ષર” સાંભળીને મને પોરસ ચડતું. ભૂલ થાય તો તું મારી વહારે ધાતું. આ જો તો ખરૂં,એક ખોખામા અમે પંદરેક ભાઈબંધ જોડૅ છીએ. કેટલા સંપીને રહીએ છીએ. ભલે ને સંચો અમારાં છોતરાં છોલે અમે ઉંહકારો પણ ભરતાં નથી. તેને બદલે ચીપી ચીપીને સરસ મજાના હસ્તાક્ષર કાઢી વાંચનારને ખુશ કરીએ છીએ. ‘

હવે જો, આ નાનકા ટિનુ, મીનુ, ચીકુ, રીન્કુ બધા પેન્સિલને બદલે બોલપેન વાપરે છે. હું રાડો પાડીને બોલાવું છું તો સાંભળતા પણ નથી.

‘જુઓ, જુઓ ભૂલો કેટલી કરે છે. ભુંસવાની શક્યતા જ નથી. બધું ફરી લખશે યા ચેકા ચેક કરશે.’

‘રબર એક વાત સોનાના અક્ષરે લખી રાખજે, ગમે તેટલી પેન બજારમાં આવે, મોંઘી,કે સસ્તી, રંગબેરંગી પણ જ્યારે મોટા મોટા પ્લાન બનાવીને કાગળ પર દોરવાના હશે ત્યારે, તારી અને મારી જરૂર પડશે.’ આ જગ્યાએ પેનનું એક નહી ચાલે ! અરે, હવે તો એ લોકો કમપ્યુટર પર બધા નકશા તૈયાર કરે છે, છતાં પણ હું, તું અને આપણી સહેલી ફૂટપટ્ટી  ત્રણેયની મહોબ્બત કોઈ હલાવી નહી શકે.’

‘ચાલ દોસ્ત તાળી દે. ફુટપટ્ટી તો ખાનામાં ભરાઈને રડે છે. તેને બોલાવીને શાંત પાડીએ. ‘

રબર ખુશીનું માર્યું ગુલાંટ ખાવા લાગ્યું. પેન્સિલ આળોટવા લાગી . ફુટપટ્ટીને મનાવી લીધી.

એક જમાનો હતો. પેન્સિલની બોલબાલા હતી. તોફાની છોકરા તો એની બન્ને બાજુ અણી કાઢતાં. એક બાજુ લખતા લખતાં ઘસાઈ જાય તો ફેરવીને બીજી બાજુથી લખતાં. મને બરાબર યાદ છે. મારી બહેનપણીનો ભાઈ સખત મિજાજનો હતો. આ એ જમાનાની વાત છે, જ્યારે બોલપેનની બોલબાલા ન હતી. પેન્સિલનું એક ચક્રી રાજ ચાલતું હતું.

શાળાએ જતી વખતે જો નવી પેન્સિલ સુરભીને જોઈતી હોય તો તેણે જૂની પેન્સિલનો નાનો ટુકડો બતાવવો પડે. પછી જ નવી પેન્સિલ મળે, મારી મોટી બહેન બે પેન્સિલ આપે એક શરતે , એક અઠવાડિયુ બીજી પેન્સિલ માગવાની નહી. નકરી દાદાગીરી હતી મોટા ભાઈ અને બહેનોની. પણ આપણે રહ્યા નાના જો પપ્પાને કહેવા જઈએ તો જબરદસ્તી વધારી દે. એટલે મુંગા રહેવામાં જ મજા હતી.

આજે એ વાતને ૫૦ વર્ષ થઈ ગયા. આધુનિકતાના જમાનામાં અમેરિકાની અંદર તો નરી આંધાધુંધી જ ફેલાયેલી છે. મેં શાળામાં ૬ વર્ષ નોકરી કરી છે. હજુ પણ નાના બાળકો પેન્સિલથી ત્યાં પણ લખે છે. એક ખાનગી વાત છે . હસવાની સખત મનાઈ છે. દરેક બાળક પાસે ૧૦થી ૧૫ પેન્સિલ  એમના  કંપાસ બોક્સમાં હોય . ચારેક રબર અને ત્રણેક સંચા. ઉપરથી વર્ગમાં ઇલેક્ટ્રીક સંચો પણ હોય. રબરને અંહી ‘ઈરેઝર’ કહેવાય.

જ્યારે હું નવી હતી ત્યારે વર્ગમાં બધાની ડેસ્ક ઉપર આટલી બધી પેન્સિલ જોઈ પહેલો પ્રશ્ન પૂછતી.

” હાઉ મેની હેન્ડસ યુ હવે’.

બધા બાળકો બેન્ને હાથ ઉંચો કરતાં.

બીજો સવાલ ,’હાઉ મેની પેન્સિલ્સ યુ હેવ’.

સહુ બાળકો ગણવા મંડી પડતાં. પહેલી બીજી ભણતા હોવાને કારણે મોટા ભાગનાનો જવાબ ખોટો જ હોય.

મોટા ભાગના બાળકો વાંકા ચુંકા અક્ષર કાઢે, ( નાના હોય તેથી).

મારે કહેવું પડૅ ‘ રાઈટ નીટ એન્ડ ક્લિન’.

હજુ તો વાત અંહીઆ પૂરી નથી થતી. વર્ગ શરૂ થાય એટલે પ્રાર્થના પછી ૧૫ મિનિટ ફરજીયાત બધાએ વાંચવાનું. તે પુરું થાય એટલે વારાફરતી બધા પેન્સિલની અણી કાઢવા આવે. મારે તેમને ચેતવણી આપવી પડે માત્ર બે જ પેન્સિલ.’ આમ વર્ગ ચાલુ થાય.

તે સમયે પેન્સિલના મુખ પર પ્રસરેલો આનંદ જોઈ મને પણ મારા બાળપણમાં ડોકિયું કરવાનું મન થઈ જાય.

આજની તારિખમાં પણ મારા હિસાબે બોલ પેન કરતાં પેન્સિલનું મહત્વ વધારે છે. ‘સુડોકુ’, મારી મનગમતી રમત છે. તેમાં જો તમે અઘરું સુડોકું રમતા હો તો ભૂલ થવાની પાકી ખાત્રી. જો પેન્સિલથી ભરો તો ભૂલ થાય ત્યારે રબર મદદે દોડી આવે. કેટલું સહેલું થઈ જાય.

જીવનને સહજ અને સરળ બનાવવું હોય તો પેન્સિલ અને રબર પર્સમાં અચૂક રાખવા. પુરુષો ખિસામાં રાખી શકે છે. ફાયદો એક એવો છે કે હવે રબરવાળી પેન્સિલ સાવ સામાન્ય થઈ ગઈ છે. ખોટી ઝંઝટ નહી.

મળતા રહીશું લાભાલાભ્ નો વિચાર વિનિમય કરતા રહીશું.

 

 

 

 

 

 





વાટકી વહેવાર

28 07 2017

 

 

 

આજના યુગમાં આ શબ્દ જાણે કયા ગ્રહનો છે એવું તો નથી લાગ્યું ને ? જી, છે તો આ ધરાનો, તેમાંય ગુજરાતીઓનો. જો તમે અમદાવાદ કે વડોદરાના હો તો આનો અર્થ બરાબર  જાણો છો. બાકી મુંબઈના હો તો તેઓ ‘ઉછીનું’ બોલતા હોય. ઉછીનું લાવેલા હોય એટલે, પાછું આપવાની શરતે !

ગેસ ઉપર ચાનું પાણી ઉકળતું હોય અને ઘરમાં મહેમાન બેઠા હોય, અચાનક ખબર પડે ચાની ભૂકી તો સવારના ખલાસ થઈ ગઈ હતી. બજારમાં  જઈ જે વસ્તુ લાવવાની યાદી હતી તેમાં પહેલી ‘ચા’ લખી હતી. હવે શું ? પાછલે બારણેથી સરકી બાજુવાળાને ત્યાંથી ચાની ભૂકી ઉછીની લઈ આવી ચા બનાવી. સાંજના બજારેથી આવે સહુ પ્રથમ બાજુ વાળાની ચાની ભૂકી પરત કરી. આ છે ઉછીનું લાવવાની પધ્ધતિ.

‘વાટકી વહેવાર ‘ તો આને ક્યાં ય ટક્કર મારે એવો છે. આજે મારા વરજીને ભજિયા ખાવાનું મન થયું. ઘરમાં બધો સામાન હતો. ગરમા ગરમ ભજિયા બનાવી વરજી ઓફિસેથી આવે તે પહેલ મારી બાજુવાળી બહેનપણીને ત્યાં થાળી ભરીને મોકલાવ્યા.   બીજે દિવસે મંદિરે જતા કહે ,’ભજીયા બહુ સરસ હતા. અમે પ્રેમથી ખાધા’.

અંહી વાતને પૂર્ણ વિરામ નથી આવતું. હવે એ બહેન તળેલું બહુ બનાવતા નહી. તેમના પતિદેવને તળેલું ગમે નહી. તેમને ત્યાં હાંડવો ને મુઠિયા  વધારે બને. તેમણે જ્યારે મુઠિયા મોકલાવ્યા તો પેલી બહેનના પતિદેવે મોઢું બનાવ્યું. આપણા ભજિયા પ્રેમથી ઝાપટ્યા અને આ કોબીના મૂઠિયા મોકલ્યા. હજુ મેથીના હોત તો સમજ્યા મારા ભાઈ.

આમાં ચડસા ચડસી થાય કે કોની વસ્તુ સારી હતી. કોણે કેટલી મોકલાવી. આ કહેવાય વાટકી વહેવાર પણ અંહી થઈ ગયો થાળી વહેવાર. પેલા બહેને તેમની થાળી પાછી મોકલવાની હતી.

ઘણિવાર વિચાર આવે છે આને ‘વાટકી વહેવાર’ કેમ કહેવાતો હશે? આ પ્રથાની શરૂઆત કોણે કરી હશે? શું આ માત્ર ગુજરાતીઓમાં જ પ્રચલિત છે કે દરેક જાતની પ્રજામાં. આની ખૂબ બારિકાઈથી જાંચ કરવાનો વાહિયાત વિચાર પણ આવ્યો. પછી થયું, મૂકને માથાકૂટ , આવી નજીવી બાબતમાં શું સમયની બરબાદી કરવી. અણુ યુગ અને સ્પુટનિકના યુગમાં આવા વિષય પર વિચાર કરવો. લોકો ગાંડા ન ગણતા હોય તો કદાચ ગાંડાની જમાતમાં નામ જરુર લખી નાખે !

બાકી વાટકી વહેવારને આધુનિક શણગાર કરી ઘણા નામ આપી શકાય.

વાટકી વહેવાર ચાલુ થયો હતો, ચા, ખાંડ, કે કોથમરીથી પણ જેમ આધુનિકતા આવતી ગઈ તેમ પદાર્થ પણ બદલાવા લાગ્યા. તરક્કી થઈને આવ્યા, બાજુવાળનું છાપુ માંગવા પર. ત્યાર પછી, ‘મારે ત્યાં મહેમાન છે, તમારી બે ખુરશી લઈ જાંઉ. આમ ઉત્ક્રાંતિ દરેક પધ્ધતિમાં આવે તે સ્વભાવિક છે.

આગળ વધીને કોલેજમાં ભણતા ત્યારે નોટ્સ ઉધાર માગીને લેતા. પાછી આપીએ ત્યારે એની હાલત રડવું આવે તેવી હોય. એક કદમ વધારે આગળ વધીને પુસ્તક માગીએ. મારી બહેનપણીના પિતાજી હમેશા કહેતાં ‘ પુસ્તકં વિત્તં પર હસ્તં ગતં ગતં ગતં,  ન આગતં.  એવી રીતે કોઈની સાથે પૈસાની લેવડ દેવડમાં પડવું નહી. જો આપવા હોય તો ગયા સમજીને આપવાના. જેથી મન દુખ ન થાય.

આ તો આધુનિકતાનો જમાનો છે. વાટકી વહેવાર તો જૂના જમાનામાં હતો. હવે, બહાર રજાના દિવસે મિત્રો સાથે જમવા  ગયા. સહુ પોત પોતાના પૈસા આપે એ વ્યાજબી ગણાતું. હવે સુધરેલા જમાનાના, ખૂબ પૈસા કમાતા હોય એટલે એક જણ બિલ ચૂકવે એવો જમાનો આવ્યો.  કોઈ વાર મોટી હોટલમાં જાય તો કોઈ વાર સાધારણ . દરેક વખતે સરખું બિલ આવે એવું તો ન હોય.

મોટો ફાંકો રાખનારા, ‘મેં બિલ ચૂકવ્યું ત્યારે તો બે વ્હીસ્કીના પેગ ચડાવ્યા હતા. પોતાનો વારો આવ્યો ત્યારે મને આજે મરજી નથી. પણ હા, તમે બધા જે પીવું હોય તે પીઓ.’ આમ કહી બીજાની વાતો કરતા થાકતા ન હોય.

ભાઈ માથાજીક મૂકોને સહુ પોત પોતાના પૈસા આપે તેમાં ખોટું શું હતું ?

આ તો બૈરાઓ વાટકીની કે થાળીની ઝંઝટ કરે , વધારે ભણેલા મર્સિડિઝ  ચલાવવા વાળા બિલની લમણાઝીંક કરે. થયું તો બધું એકનું એક જ ને !

નાનપણમાં મારી મમ્મી ક્યારેય પાડોશીને ત્યાં માગવા જવા દેતી નહી. હમેશા અમને કહેતી ,’જાવ દાદરો ઉતરો નીચે બધું મળે છે.’ તેની એ વાત આજે ગળે ઉતરે છે. એક વાત ચોક્કસ કહીશ, ભલે એ જમાનામાં માતા માત્ર ચાર ચોપડી ભણી હતી. તેની દીર્ઘ દ્રષ્ટિની વાતો આજે યાદ આવે છે અને ગૌરવપૂર્વક તેને મસ્તક નમી પડે છે.

એક રસપ્રદ વાત કહીને તમને છુટ્ટી આપીશ. બાજુના મકાનવાળી પાડોશણ દહી લેવા આવી. હવે સાસુમા મંદિરે ગયા હતા. વહુએ કહ્યું કે દહી હમણા આખર્યું છે. કાલે સવારે થશે. ઘરમાં જરાય નથી. પાડોશણ જતી હતી ઘરે, ત્યાં સાસુમા મળ્યા.

‘કેમ છો’?

અરે તમારે ત્યાં દહી લેવા ગઈ હતી. વહુએ કહ્યું નથી. ‘

‘એમ’.

‘ચાલો પાછા. ‘

ઉપર આવી સાસુમાને ખબર હતી , નથી, તેમણે ના પાડી, પછી કહે ‘એ કોણ તમને ના પાડનારી’.

આમ બીજાને ત્યાં માગવા જઈએ તો આવા ફજેતા પણ થાય. મારી સલાહ માનો જે કાંઇ પણ જોઈતું હોય, એ બધું બજારમા મળે છે. બસ  ભારતમાં હો તો ચાલતી પકડો ! ( નોકરને મોકલો)  અમેરિકામાં હો તો ગાડી ચાલુ કરો.

ચાલો હવે વધારે લખીને મારે તમારું માથું નથી દુખાડવું.  બાકી તમે સમજુ છો અને ‘સમજુ કો ઈશારા કાફી’.

 





ચાલણગાડી

26 07 2017

જરીપુરાણી યાદ આજે દિલના દરવાજા ખટખટાવી ગઈ. ‘ચાલણગાડી’, એ શબ્દ પણ કદાચ આજે ગુજરાતી શબ્દકોષમાં શોધ્યો નહી જડે . કેમ યાદ આવ્યો ? વાત સામાન્ય છે. મારા દીકરાની દીકરી માટે ‘વોકર’ લેવા ગઈ હતી. એ હવે ચાલતા શિખી રહી છે.

લાકડાંની એ ચાલણ ગાડી યાદ કરું છું ને મારા રુંવાટા ઉભા થઈ જાય છે. કોઈ એને ઠેલણ ગાડીના નામથી પણ ઓળખતું હશે. આજે કદાચ આપણા ગામડામાં કોઈ સુથાર તેને બનાવતો હશે કે નહી એ પણ ખબર નથી.  આજે તો એની ઝાંખી યાદ પણ નથી, કે હું કેવી રીતે તેને પકડીને ચાલતી હોઈશ ? મારા મોટાઈ મને સંભાળતા હશે. મમ્મીને તો બીજા ત્રણ ભાઈ અને બહેનનું પણ ધ્યાન રાખવાનું હોય.

હવે સત્ય કહીશ, સત્ય સિવાય બીજું કાંઇ નહી. જ્યારે મારા પોતાના દીકરા માટે ‘ચાલણ ગાડી” લાવવાની હતી ત્યારે પતિ દેવને રાતના કાનમાં ધીરેથી કહ્યું. તેમની આંખો પરથી સમજી ગઈ, આ મહિનાના પગારમાં પણ તે નહી લાવી શકાય. બાર સાંધતા તેર ટૂટે એવી હાલતમાં મારાથી વધુ શું કહી શકાય, બીજે દિવસે હું અને બા,  જમીને બપોરે ( સાસુમા) વાત કરી રહ્યા હતા.

‘ટીકલુ હવે પકડી પકડીને ચાલે છે. બા, આપણે આવતા મહિને ચાલણ ગાડી લઈ આવીશું.’ બા ખૂબ સમજુ હતા. દર મહિને તેમના પૈસામાંથી ઠાકોરજીના વસ્ત્રો કરાવવા પૈસા બાજુમાં મૂકતા.

‘ બેટા આ વર્ષે ઠાકોરજીના નવા વસ્ત્રોની જરૂર નથી’. હજુ તો ગઈ સાલ કરાવેલા તેમાંથી ત્રણ જોડી ધરાવી નથી. આ પૈસા લઈને ચાલ આપણે ટીકલુની, ચાલણ ગાડી લઈ આવીએ.  આમ સાંજના ઘરમાં ટીકલુને ગાડી લઈને ચાલતો જોઈ પતિદેવ રાજીના રેડ થઈ ગયા.

ચાલણગાડી સાથે નાતો જૂનો છે. જો કે ભૂતકાળ યાદ નથી રાખતી પણ કોઈ વાર વિજળીની જેમ દિમાગમાં ઝબકી જાય છે. એક વાત કહ્યા વગર રહી શકતી નથી. આજે એક બાળક બસ, એવું માનવાવાળા જુવાનિયા બીજુ બાળક પણ કરવા તૈયાર નથી.

“ખૂબ કામ રહે છે”.

“હું થાકી જાંઉછું” .

“એક બહુ થઈ ગયું”. ખેર, એ ચર્ચાનો વિષય નથી.

પડતી આખડતી જ્યારે ચાલતા શિખી હોઈશ ત્યારે મોટા ભાઈ, બહેન અને મમ્મી પપ્પા કેટલા ખુશ થયા હશે ! મારો દીકરો ચાલતા શિખ્યો ત્યારે મારી ખુશીનો પાર ન હતો. હવે આજે, એના દીકરા માટે “વૉકર” લાવવા જઈ રહી હતી.

આ વાત કહેવાનો સંદર્ભ એટલો છે કે, ‘એકલતાનું ખાલીપણું ‘ભરવા જ્યારે ૫૦ વર્ષે લખવા માટે કાગળ અને પેન્સિલ હાથમાં લીધાં ત્યારે એવો જ અનુભવ થયો હતો. ‘ શરૂ શરૂમાં કમપ્યુટર આવડતું ન હતું એટલે ડઝનેક ડાયરી ભરી. મનના વિચારો તેમાં ઉંડેલ્યા. શ્રીનાથજીની સહાય માગી. સાચું પૂછો તો આ જમણો હાથ શ્રીનાથજીના હાથમાં મૂક્યો.

” જગને દીધો હાથ

છોડ્યો અધવચ્ચે સંગાથ

શ્રીજી હાથમાં લો હાથ”.

આમ ચાલણગાડીની સહાયથી ચાલતા શિખી અને ક્યારે પથ પર તેના વગર ચાલતી રહી જે કૂચ આજે પણ જારી છે. હા, વચમાં ખાડા, ટેકરા, નદી ઝરણા બધુ આવે, ધીરજ ધારી કેડી કંડારતી ચાલી રહી છું.

આ તો પેલી દેશી ચાલણગાડીથી ચાલતી હતી એટલે આજે પણ ચાલ તાલમાં છે. આ આજના જમાનાની ચાલણગાડી મોટરથી ચાલતી હોય ને એટલે ક્યારે તાલ બેતાલ થઈ જાય તેનું ચલાવનારને, નાની કેમોટી ઉમરે ભાન પણ રહેતું નથી. જુનું તે સોનું કહેવાનો ઈરાદો નથી પણ નવું સોનાના ઢોળ ચડાવેલું છેતરે ખરું!





આધુનિક ઉપકરણો ***** ૨

21 07 2017

‘જો તમારા હસ્તાક્ષર બગડ્યા હોય તો તેનું કારણ છે,કમપ્યુટર” ! યાદ છે નાનપણમાં શાળામાં સારા હસ્તાક્ષરવાળાને શિક્ષક બોલાવી શાબાશી આપતા.

‘પપ્પા હવે ‘ટાઈપ રાઈટર’ વસાવો ને ક્યાં સુધી બધો હિસાબ કિતાબ હાથેથી લખશો. હું ટાઈપ ક્લાસમાં જઈ ટાઈપ શીખી લઈશ જેથી તમને રાહત મળે.’ નથી લાગતું આ સદીઓ જૂનો સંવાદ હોય, હા, આ હકિકત હતી’. બાળકો આખો દિવસ ,આઈ પેડ અને સેલ ફોન પર નહોતા ચિટકેલા રહેતાં. માતા અને પિતાને હમેશા મદદ કરવાની ઈચ્છા રાખતા.

હવે આપણે તો ૨૧મી સદીના છીએ. ‘આધુનિકતાની આંધળી દોટમાં, મનુષ્ય જીવન જીવવાનું ભૂલી ગયો છે.’ બસ જાણે પૈસો પરમેશ્વર ન હોય ! માનવ ધીરો ખમ. આ જીંદગી હાથતાળી દઈને લપાઈ જશે. કશું કામ નહિ આવે. શાંતિથી શ્વાસ લે. વિચાર કર તને જીંદગીમાં શું પામવું છે. તારો ધ્યેય નક્કી કર. ચાલો આતો ઉમર થઈને એટલે ભાષણ આપવા બેસી ગઈ. હવે મૌનવ્રત !

શરૂઆત કરીશું જૂના જમાનાના ટાઈપ રાઈટરથી. સાલું ખટર પટર કરે અને માથું પકવે. શું વાત કરવી, એવા જમાનામાં બાળપણ વિતાવ્યું છે કે સારા અક્ષર હોય એટલે જગ જીતી ગયા. ટાઈપરાઈટર તો દુકાનના મહેતાજી વાપરે યા ઓફિસમાં ટાઈપિંગ ગર્લ યાને સેક્રેટરી. મારા તમારા જેવાને ટાઈપ રાઈટર સાથે કોઈ નાતો ન હતો. જો પપ્પાની ઓફિસમાં ગયા હોઈએ તો બેસીને ખટાખટ કરતી હતી.

બાકી જેના હસ્તાક્ષર સારા ન હોય તેના માટે બે વાત પ્રચલિત હતી. ” પૂ. ગાંધીબાપુના હસ્તાક્ષર શ્રી મહાદેવ દેસાઈ વાંચે. ડોક્ટરના દવાના કાગળિયા (કેમિસ્ટ) દવાની દુકાનવાળો વાંચે.’

જો કે તેના પહેલાં તો મહેતાજી, ખડિયા અને કલમથી ચોપડો લખતાં જેમાં ઉધાર અને જમા એવી બે કોલમ પાડી હોય . પાનાને લાઈન ન હોય અને તેને આઠ સળ હોય. દિવસને અંતે જમા પાસુ અને ઉધાર પાસુ મળતા હોવા જોઈએ. ટાઇપ રાઈટર આવ્યા પછી આખી સિસ્ટમ બદલાઈ ગઈ. જે આધુનિકતાની નિશાની ગણાતી થઈ.

આજે, તમે મારા પર હસતા નહી. એ વાત સત્તરમી સદીની હોય એવું લાગે છે.  તમે મારી સાથે  ૧૦૦ ૦/૦ સંમત થશો. પહેલાના જમાનામાં લખતા, વાંચતા ન આવડે તે અભણ ગણાતા. તેઓ કોઈ પણ અગત્યાના પેપર પર અંગુઠો મારતાં. આજે આધુનિક યુગમાં તમને ‘કમપ્યુટર ‘ ન આવડે તો અભણ ગણાવ.

કમપ્યુટર વગર એક દિવસ ન ચાલે. જો કે તે અડધું સત્ય કહેવાય. એવા ઘણા મિત્રો છે જેઓ કમપ્યુટર વગર જીવી શકે છે. આ તો  ‘પસંદ અપની અપની ખયાલ અપના અપના’ જેવી વાત છે. જે અપણે માનીએ છીએ અથવા ધારીએ છીએ તે સત્યથી સો જોજન વેગળું પણ હોઈ શકે ! છતાં પણ કમપ્યુટર જીવનની જરૂરિયાત બની ગઈ છે. અપવાદ બાદ કરતાં

કમપ્યુટર આવ્યા એ આશિર્વાદ છે કે શ્રાપ તે વિચારી જો જો. આજકાલ નાનું બચ્ચું પણ પોતાના રમકડાના કમપ્યુટરથી પરિચિત છે. કદાચ બેસતા શિખે કે તરત જ રમકડા પર ટક ટક કરતાં શિખવાનું ચાલુ કરે છે.

એક નાની કંપનીમાં બધું જ કાર્ય કમપ્યુટર દ્વારા થતું હતું.અચાનક વિજળી ગાયબ. લમણે હાથ મૂકી બેસવાનો  સમય આવ્યો. કમપ્યુટર વગર કશું થઈ ન શકે. આટલી બધી મશિન પર આધાર રાખવાની આદતે શેઠનો ધંધો ચોપટ કર્યો. ગામ નાનું હતું . જનરેટર મોટા શહરમાંથી આવતા સમય લાગે તેમ હતું. આ તો નાના વ્યક્તિની વાત થઈ.

સરકારના બધા કાર્ય હવે કમપ્યુટર દ્વારા થાય છે. બધો ડેટા તેમાં હોય છે. નાનામાં નાની ખાનગી વાત કમપ્યુટરમાં મળે. જેમ તે મશિન ચલાવનાર હોંશિયાર હોય છે તેવી રીતે તે પ્રોગ્રામને આડે રસ્ત વાપરનાર પણ સાથે સાથે પેદા થયા હોય છે. સરકારી ખાનગી ફાઈલો ઉકેલી તેમની ચાલ જાણી ઘણા તેનો ફાયદો ઉઠાવે છે. યાદ હશે , સિક્કાને બે બાજુ હોય છે.

હા, કમપ્યુટરાઈઝ્ડ દુનિયા ખૂબ ઝડપથી કૂચ કરી રહી છે. પણ એ જ કમપ્યુટરનો વપરાશ બાળકો પણ જાણતા હોય છે. માતા અને પિતાનિ ગેરહાજરીમાં તેના કેવા ઉપયોગ કરે છે  એ આપણને સહુને ખબર છે. તેના ભય સ્થાનો અગણિત છે. ફાયદા અને ગરફાયદાને ત્રાજવે તોલી જવાબ જાતે કાઢજો.

સગીર ઉમરની બાળાઓ, બુઢા ખુસડના પ્રેમમાં પડે છે. નાના બાળકોની ગંદી અને જુગુપ્સા ઉપજાવે એવી ફિલ્મ બનાવે છે. હવે વિચાર કરવાનો સમય પાકી ગયૉ છે. “કઈ ઉમરે બાલકને આ બધા ઉપકરણો આપવા જોઈએ’. ખોટી આંધળી અનુકરણ કરવાની રીત  બદલી પોતાનું દિલ હા પાડૅ તે કરવું’.

કોઈની શું વાત કરવી, મારે માટે કમપ્યુટર ‘પ્રાણવાયુ” છે. અતિશયોક્તિ નથી કરતી.  આ કમપ્યુટરને કારણે મનમાં ચાલતા વિચારોને પ્રદર્શિત કરી આપ સમક્ષ પિરસુ છું. દિમાગ હમેશા કાર્યરત રહે છે. વિચારોને વાહન મળ્યું છે. સારા અને નરસા વચ્ચેનો ભેદ વિચાર વિનિમય દ્વારા તારવી શકાય છે. સર્જન શક્તિને વેગ સાંપડ્યો છે. જીવનમાં સમય સહી રીતે  સરે એ સ્પષ્ટ થયું છે. આધુનિકતાનું આંધળું અનુકરણ નહી, તેના ઉપકરણોને ઉપયોગી કરવાનો નમ્ર પ્રયાસ જારી છે.

ઝાડની ડાળી, કલમ, ખડિયો, પાટી અને પેન, કાગળ અને પેન્સિલ, ફાઉન્ટન પેન, બોલ પેન, જેલ પેન કેટ કેટલી લખવા માટેની લેખની આવી અને ગઈ. હજુ પણ થોડા ઘણા ચલણમાં જૂની ચીજો દેખાય છે. જાત જાતની પેનોથી બજાર ઉભરાય છે. કમપ્યુટરે તો આવીને પોતાનું સામ્રાજ્ય પ્રસરાવ્યું છે.

મિત્રો આધુનિક ઉપકરણોને વખોડવાનો પ્રયત્ન નથી. માત્ર વિવેકબુદ્ધિ વાપરી તેનો સદઉપયોગ કરવો હિતાવહ છે.





સલોની ક્યાં ?

19 07 2017

 

 

આજે બારમા ધોરણમું પરિણામ આવ્યું. સલોનીને ખબર હતી તે પહેલી કે બીજી આવશે. તેનો આત્મવિશ્વાસ ખૂબ પ્રબળ હતો. સલોની પહેલી જ હોય. બીજો નંબર પણ તેને ખપતો નહી. જ્યારે શાળામાં પહોંચી ત્યારે ખબર પડી કે તે પહેલા દસમાં પણ નથી આવી. તેને ખૂબ દુઃખ થયું.  હવે શું તેનો મિત્ર સાહિલ તેની સાથે હતો. સાહિલ ત્રીજે નંબરે આવ્યો હતો. સલોનીએ પોતાની ખુશી સાહિલ માટે વ્યક્ત કરી.

ગમ દિલમાં છુપાવીને સલોની એવી રીતે વર્તન કરી રહી હતી ,જાણે કાંઈ બન્યું ન હોય. સલોની અને સાહિલ એક જ કોલેજમાં જવાના હતા, હવે સલોનીને એ કોલેજમાં એડમિશન મળવું લગભગ અશક્ય હતું.   આખો દિવસ સલોનીએ સાહિલ સાથે ગુજાર્યો. બહારથી સલોનીનું વર્તન ખૂબ સામાન્ય હતું. સાહિલને નવાઈ લાગી. પોતાની ખુશી જરા પણ વ્યક્ત ન કરી.  સાહિલ મનોમન વિચારી રહ્યો, ‘સલોની જે થઈ ગયું તે થઈ ગયું. તું નારાજ ન થઈશ. તારું પરિણામ કેમ આવું આવ્યું તેમાં મને શંકા છે. જો બનશે તો હું તેની તપાસ કરીશ. આપણે પેપેર ફોડાવશું પેપર ફોડાવવાના એટલા બધા પૈસા નથી લાગતા.’

સાંજ પડે સલોની જ્યારે છૂટી પડવાની હતી ત્યારે, સાહિલે તેને સાંત્વના આપવાની કોશિશ કરી.  સલોનીએ ‘ઓ.કે. કહીને વાત ઉડાવી દીધી’. સલોનીના મગજમાં આજે તેની વર્ગની બહેનપણી સોમા ઘુમી રહી હતી. બે વર્ષ પહેલાં દસમા ધોરણમાં તેને ઓછા ટકા આવ્યા ત્યારે તેના ઘરનાએ જરા નારાજગી બતાવી હતી. કોઈએ સોમાને દોષ આપ્યો ન હતો. સોમા પોતે હાલી ગઈ હતી.  જેને કારણે સોમાને અતિશય આઘાત લાગ્યો અને ટાંકી પરથી પડતું મૂક્યું હતું.

આજકાલના જુવાનિયા જીંદગીમાં ‘ગમ’ કેવી રીતે સહન કરવો તે જાણતા નથી. બચપનથી મનમાન્યું કરતા આવ્યા હોય. માતા અને પિતાના શબ્દકોષમાં ‘ના’ અથવા ‘હમણા નહી’ એ શબ્દો ભુંસાઇ ગયા છે. દરેકને એમ છે કે અમારા બાળકોને સહુથી સારામાં સારું આપવું. જેથી વર્ગમાં તેમનો વટ પડે. પછી જ્યારે જીંદગી પાઠ ભણાવે ત્યારે નાસીપાસ થાય.

સલોની પહોંચી ગઈ ‘ચંદનવાડી’. જ્યા સોમાને અગ્નિદાહ દેવામાં આવ્યો હતો. હવે તો સ્ત્રીઓ અને છોકરીઓ સ્મશાને જાય છે એટલે કોઈને નવાઈ ન લાગી. સ્મશાનમાં કોઈની ચિતા ભડભડ સળગી રહી હતી. કોને ખબર કોણ હતું. સ્ત્રી હતી ? પુરૂષ હતો ? કે પછી નવજાત બાળક ? યા જુવાન જોધ કોઈ? સલોની એ જ્વાળાને જોઈ રહી. આકાશને આંબવા મથામણ કરતી એ જ્વાળાના કાળા ધુમાડાની  લપેટમાં તેને સોમાની છાયા દેખાઈ.

સોમા જાણે તેની સામે જોઈને ખિલખિલાટ હસતી ન હોય ?

‘જો સલોની,’ હું ભલે અગ્નિમાં હોમાઈ પણ ઉપર જઈને ઠરી. કોઈની ઝંઝટ નહી. કોઈ હવે મને કાંઈ કહી શકે નહી ? અરે, હવે મારે કૉલેજમાં પણ ભણવા નહી જવાનું! ‘ મને શરમ પણ નથી આવતી. ‘શું આ સોમાનું વ્યાજબી પગલું હતું’ ?

સલોની બાઘી બની એ જ્વાળા જોઈ રહી હતી. દિલમાં ગભરાટ હતો. આંખોમાં ભય છુપાયેલો હતો. એકલી જરા દૂર ઉભી હતી, તેથી કોઈની નજરે ન ચડી. થર થર કાંપતી સલોની ભાન સાચવી રહી.

સોમા તું શું વિચારે છે? હું શું કરું? તને મળવા આવી જાંઉ ? તને તો બે વરસ થઈ ગયા. હું તને કેવી રીતે ખોળી કાઢીશ’?

સોમાનું હસતું મુખડું દેખાયું. ‘સલોની બે વર્ષમાં હું બહુ બદલાઈ નથી. હા, તારામાં ફરક દેખાય છે. તને સાહિલનો પ્રેમ મળ્યો છે. તું ખૂબ નસિબદાર છે. આમ તો તું ખુશખુશાલ છે. એક માર્ક્સ ઓછા આવ્યા એટલે નારાજ છે’?

અરે, પગલી મેં તો પડતું મૂક્યું તેનું બીજું એક કારણ પણ છે. જો કાનમાં કહું,’ હું કોઈને ગમતી ન હતી.  હું ક્યાં તારા જેવી સોહામણી છું. વર્ગના છોકરાઓ મારી હાંસી ઉડાવતાં. તારે ક્યાં આવું બધું છે’.

‘હા, સોમુ સાહિલ મને ચાહે છે. તને ખબર છે આજે આખો દિવસ મારી સાથે હતો. તેને ખબર હતી મારા દિમાગમાં વિચારો ચાલે છે. જાણી જોઈને મને  કશું ન પૂછ્યું. ‘

‘સલોની મારું માને તો તું, હોમસાયન્સ માં જા.   એ ભણતર તને જીવનમાં કામ લાગશે.’

‘મારે તો ડોક્ટર થવું હતું’?

‘તો તું નર્સિંગમાં જા’.

આમ એકલી એકલી બડબડાટ કરતી હતી. ત્યાં ડાઘુઓમાંથી એક ભાઈ  સલોનીના પપ્પાના મિત્ર નિકળ્યા.

‘સલોની બેટા તું ઓળખે છે, આ જે ભાઈની ચિતા જલે છે’?

‘હા, અંકલ તેઓ મારી સહેલીના પિતા થાય’. સલોનીએ ગપ્પું માર્યું.

સલોની   ભાનમાં આવી ગઈ. સોમુનું મંદ મંદ મુસ્કુરાતુ મુખ જણાયું. બસમાં બેસીને ઘરે આવી. તેના દીદાર જોઈ મમ્મીએ પૂછ્યું , ‘ બેટા તું ક્યાં હતી’? સાહિલના બે ફોન આવ્યા હતાં. તું એને ફોન કર’.

‘મમ્મી હું ઘરનો રસ્તો ભૂલી ગઈ હતી, મને ખબર નહી કયાં જઈ પહોંચી’.

સાહિલ સાથે ફોન પર વાત કરી રહી. ” સાહિલ કાલે સવારે આઠ વાગે મને હેંગિગ ગાર્ડન મળજે. તારાથી છૂટી પડ્યા પછી હું ભૂલી પડી હતી’.

સાહિલ ફોનમાં ગળગળો થઈને કહી રહ્યો હતો, ‘ મને લાગતું હતું, તું કોઈ વિચારમાં છે. માફ કરજે મેં તને પૂછ્યું નહી’.

બસ સાહિલ હવે એક અક્ષર પણ બોલતો નહી,’ તું મને અહેસાસ કરાવજે’.

‘હું તને ચાહું છું’ કહી સાહિલે ફોન મૂક્યો.

સલોની બબડી રહી, ‘હું ક્યાં હતી એ પ્રશ્ન ન પૂછે તો સારું ?

 

 

 





પ્યાર- ધિક્કાર

15 07 2017

 

 

 

 

 

 

***************************************************************************************************************************

હર પળ વહેતી જાય છે. સમય સરતો રહે તેને મુઠ્ઠીમાં બાંધવો અશક્ય છે.  એ સમય સહુના માટે એક સમાન છે. તેના શબ્દ કોષમાં ગરીબ, તવંગર, ઉંચ, નીચ, અભણ , શિક્ષિત, સ્ત્રી, પુરુષ એવા કોઈ ભેદભાવ નથી. અરે એને પ્યાર કે ધિક્કારની જોડણી પણ આવડતી નથી. એ તો નિર્લેપ છે.  માનવની જીંદગીમાં સમયને કારણે જીવન અસ્તિત્વમાં આવે છે.

આ જીવનના બે પહેલું છે. પ્યાર અને ધિક્કાર. તમે વિચારો , તમારે શું આપવું છે અને શું પામવું છે? કોઈ એવી જાદુની છડી નથી કે તમે જે આપશો તે જ તમને પાછું મળશે. હા, તમારે જે આપવું હોય તે આપવા માટે તમે સંપૂર્ણ પણે સ્વતંત્ર છો. શું પામશો એ નક્કી કહેવાય નહી ?

શ્રીકૃષ્ણ ભગવાનને ક્ષણવાર સમરી લો. “માત્ર કર્મમાં તારો અધિકાર છે. ફળ પર નહી !”

તમે આપેલા પ્રેમના બદલામાં ,જો તમે એમ માનો કે તમને પ્રેમ મળશે તો તે, સત્યથી જોજન વેગળું છે. હા, પણ તમે પ્રેમ આપવામાં કંજુસાઈ ન કરતાં. એક ખાનગી વાત કહું. હસતાં નહી. ‘આ પ્રેમ છે ને, એક બકવાસ છે. લોકો કહે છે એ ‘મફત’ છે. છતાં પણ આપવામાં કંજૂસાઇ કરે છે. મફત છે ને તેથી તેની કિમત નથી. જો હમણા તે ૫૦૦ રૂ. કિલો વેચાતો હોત તો રોજ સવારથી લોકો કતારમાં ઉભા રહી જાત.

જેમ પ્રેમ મફત છે તેમ ધિક્કાર પણ . કોને ખબર કેમ પ્રેમ કરતાં ધિક્કારનું સામ્રાજ્ય વધુ ફેલાયેલું છે. પ્રેમની હવા શાંતિનું પ્રસરણ કરે છે. ધિક્કારનો ઝોકો વાતાવરણને કલુષિત કરવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે.  વ્યક્તિમાં ઉશ્કેરાટ અને સંબંધોમાં ગાબડાં પાડવામાં સફળતાને વરે છે. ઈર્ષ્યા, વેર, તિરસ્કાર એ ધિક્કારની ઓરમાન બહેનો છે. એ બધાના પ્રયત્નોથી તો ધિક્કાર અસ્તિત્વમાં આવે છે.

બાકી આ દુનિયામાં આવ્યા એ સહુ જવાના. ખાલી હાથે આવ્યા ખાલી હાથે જવાના. શામાટે આ બધી લમણાઝીંક કરવાની. “શાંતિ”ના આપણે સહુ ચાહક છીએ. જીવો અને જીવવા દો નો મહા અમૂલ્ય મંત્ર અપનાવો. જુઓ જીંદગી કેવી સુહાની બની જશે.

જોવા જઈએ તો પ્યાર અને ધિક્કાર એક સિક્કાની બે બાજુ છે. પ્યાર અને ધિક્કાર વચ્ચે ખૂબ પાતળી લક્ષ્મણ રેખા છે. ક્યારે એ રેખાનું ઉલ્લંઘન થઈ જાય છે તેનો ખ્યાલ રહેતો નથી. તેથી રાવણ સીતાનું હરણ કરી જાય છે અને સોનાની લંકા ભડકે બળે છે.

રવિના અને રીતેશની સગાઈ થઈ હતી. બન્ને ત્રણ વર્ષથી એક બીજાને જાણતા હતાં. કોઈ પણ જાતની શંકાને સ્થાન ન હતું. ઘણિવાર આંખે જોએલું ખોટું હોય છે. રીતેશે, રવિનાને કોઈ અનજાણ છોકરા સાથે ‘ગેલોર્ડ’માંથી હાથ પકડીને બહાર આવતા જોઈ. છોકરો ખૂબ દેખાવડો અને મોહક હતો. રીતેશને ખૂબ ખરાબ લાગ્યું. બે દિવસ રવિનાને મળ્યો પણ નહી. હવે પેલો સોહામણો, ખૂબસુરત જુવાન ગામમાં હતો એટલે રવિનાને ફોન કરવાનો સમય ન મળ્યો. તેના ગયા પછી રવિનાને થયું,

‘આજે રીતેશ ખૂબ ગુસ્સે થવાનો. ચાર દિવસથી તેનો ફોન નથી અને મેં પણ કર્યો નહી’.

રીતેશે તો ફોન ન કર્યો પણ રવિનાએ કર્યો ત્યારે ઉપાડ્યો પણ નહી. આમ  બીજા બે દિવસ નિકળી ગયા.  જ્યારે વાત થઈ ત્યારે, રીતેશ રવિનાની એક પણ વાત સાંભળવા તૈયાર ન હતો.

‘તારી કોઈ સફાઈ મારે સાંભળવી નથી’.

‘રીતેશ તેં મને જોઈ ‘ગેલૉર્ડ’માંથી નિકળતાં , પણ એ તો મારા મામાનો દીકરો રવી હતો. ‘

‘હવે તું મને કહે એ મારે માનવાનું. હું મૂરખ નથી’.

આમ રવિના અને રીતેશની પ્રેમ સભર જીંદગી ધિક્કારની ધુળથી કલુષિત થઈ ગઈ. સારું થયું લગ્ન નહોતા થયા, નહી તો છૂટાછેડાની નોબત જરૂર આવત. બન્ને જણા લગ્ન ગ્રંથીથી ન જોડાયા. આ તો થઈ સામાન્ય વાત. જીવનમાં ગમતાને પ્યાર અને ન ગમતાને ‘ધિક્કાર એ ખૂબ સામાન્ય છે. કદાચ ન ગમતી વ્યક્તિઓ માટે ધિક્કાર શબ્દ સારો ન લાગે પણ તેમના પ્રત્યેનું વર્તન કોઈ પણ સભ્ય વ્યક્તિને છાજે તેવું ન હોય એ યોગ્ય ન કહેવાય.

શામાટે કોઈ વ્યક્તિ ન ગમે ? જો મિત્રતા ન કેળવવી હોય, તો તમને સંપૂર્ણ અધિકાર છે. જો કુટુંબમાં હોય તો તેમની સાથે વ્યવહાર વિનિમય ખપ પૂરતો કરવો. પણ તે વ્યક્તિ પ્રત્યે બેહુદુ વર્તન એ ‘ધિક્કાર’ નો ઓરમાન ભાઈ છે. જેવું કે અપર’મા.’ ભલેને પંડના દીકરા કરતાં પણ વધારે પ્રેમ આપે પણ પેલું ‘અપર મા”નું ઉપનામ લાગ્યું હોય તે કેમ કરી મિટાવાય. પોતાની મા તો જન્મ આપીને વિદાય થઈ. કોઈ પણ કારણસર. અપરમા એ માત્ર દૂધ સિવાય બધું જ આપ્યું હોય. જ્યારે તેને માન મરતબો દિલથી ન આપી શકીએ તો તે તેના માતૃત્વનું હળાહળ અપમાન છે. માત્ર જન્મદાત્રી જ ‘મા’ નથી કહેવાતી. ઉછેરીને તમને લાડપ્યારથી સુંદર સંસ્કાર આપનાર માનું ગૌરવ જરાય ઓછું ન માનશો.

પ્યારને ધિક્કારમાં અને ધિક્કારને પ્યારમાં પલટાતાં વાર નથી લાગતી. જેમ આંખની પાંપણ મટકે ને ઉંઘમાં પડખું ફરીએ એટલી વારમાં આ હ્રદય પલટો લઈ લે છે. ૨૫ વર્ષનું સુહાનું લગ્ન જીવન માણી રહેલાં પતિ અને પત્ની જ્યારે બેમાંથી એકની પોલ પકડાય ત્યારે એક બીજાના કટ્ટર દુશ્મન બની જાય છે. ૨૫ વર્ષનો  સુહાનો સમય પળવારમાં ખારો દવ બની જાય છે.

કોઈનું દિલ જીતવા માટે એક અણધાર્યો આંચકો પૂરતો છે. અપરમા, અપરમા કહીને વગોવનારી દીકરી જ્યારે જરૂર આવે ત્યારે એ અપરમાં ‘કિડની’ આપી તેનો જાન બચાવે ત્યારે આંખનો તારો બની જાય છે. ક્યારેક સ્વાર્થ તો ક્યારેક અણધાર્યો પ્રસંગ મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. પછી એ રળિયામણું વાતાવરણ આખી જીંદગી હરીભરી કરી જાય છે.  અજુગતો બનાવ જીવનનો હર્યોભર્યો બાગ વેરાન બનાવે છે.

જો આવા પ્રસંગોથી પર રહેવું હોય તો ‘ગીતા”નો અભ્યાસ આવશ્યક છે.”સુખ દુખે સમે કૃત્વા લાભા લાભૌ જયા જયો”. સમતા ધારણ કરવી. જીવનમાં જે મળે તેના વિષે ખુશી યા શોક ન રાખવો. ‘સમય’ એ સઘળાં દુઃખોની દવા છે. એમાં જો પ્રેમ ભળે તો કોઈ પણ દુખ સહ્ય બને છે. ક્શું કાયમ ટકતું નથી. પ્યાર હો યા ધિક્કાર જો તમને ન સ્પર્શે તો તમારા જેવું સુખી આ જગે કોઈ નથી. જેની પાસે જે હોય એ તમને આપે. તમને શું ફરક પડે છે ?  “સ્થિતપ્રજ્ઞ”તાનો અમૂલ્ય મંત્ર યાદ રાખવો. જો જો તમને કશું સ્પર્શી નહી શકે.

ઘણીવાર વ્યક્તિ ખૂબ ગમતી હોય. અચાનક એવું વાતાવરણ સર્જાઈ જાય કે . પ્યાર ધિક્કારમાં બદલાઈ જાય. આ ક્ષણિક આવેગ છે. આવેગને તો મોટા મોટા મુનીઓ પણ નથી રોકી શક્યા તો સામાન્ય માનવીનું શું ગજું. જાતને કેળવવી અતિ મહત્વની છે. પ્રયત્નોમાં આળસ નહી ચાલે. એમાંથી બહાર આવવાનો સરળ ઉપાય, એ પ્રસંગને ભૂલી જાવ. બાકી આ જીંદગીમાં કોનો ક્યારે ખપ પડે  તે ખબર નથી. કદાચ ત્યારે જીવનમાં મોડું પણ થઈ જાય.

આખી જીંદગી બીજાની સાથે પોતાની તુલના કરી જીંદગીના ૨૦ વર્ષને બરબાદ કર્યા હોય. અચાનક અજુગતા સંજોગનો સામનો કરવો પડે ત્યારે જાતને ધિક્કારવી એ શું યોગ્ય છે? એના કરતાં જાગ્યા ત્યારથી સવાર. હજુ પણ મોડું નથી થયું. પ્રેમ આપો, મેળવો અને જીવનને હર્યું ભર્યું બનાવો. કોઈ પણ સંજોગ કેમ ન હોય. ગમે તેવી બિમારી કેમ ન હોય, “સમતા” અમોઘ શસ્ત્ર છે.

એક જીંદગી જીવવાની છે. એળે જવા દેવાની નથી. ન તમને પોષાય ન અન્યને.  આ જીવન છે નદિયાની ધારા. હમેશા વહેતું રહે છે. હર પળ નવું પાણી હોય છે. એકવાર તેમાં ડૂબકી મારી શું તો બીજી વારની ડૂબકીમાં પાણી બદલાઈ ગયું હશે. અરે કદાચ તમારા વિચારો કે શ્વાસની આવન જાવનમાં પણ ફરક હશે. શું પ્રેમ કે શું ધિક્કાર બધું અનિત્ય છે.

વ્યક્તિ હયાત હોય ત્યારે લાગણિ દર્શાવો. ધિક્કાર શબ્દને ફારગતિ આપો. કાલે નહી હોય પછી ,ગમે તેટલા ફાંફાં મારશો વ્યર્થ છે. હવે નક્કી આપણે કરવાનું છે. શેની લહાણી કરવી !

અરે આ લખનાર કોણ ? આ વાંચનાર કોણ? તેને અમલમાં મૂકનાર કોણ? જો જો મોડું ન થાય ! કોણ ? કોણ ? કોણ?

 

 





આધુનિક ઉપકરણો?****1.

12 07 2017

” ઓ મારી માવડી, આ સવાર પડી નથીને તું પાછી મંડી પડી. આ તારી ચા ઠંડી થઈ ગઈ’. નીરા સાંભળે તો ને! હાથમાં સેલ ફોન !

આ રોજની માથાકૂટથી નિલમ કંટાળી હતી. તેની કાંઇ ઉમર થઈ ન હતી. આ તો બે બાળકોને પતિદેવ હમેશા ,’ફટવે’. એટલે આ રસ્તો એણે અપનાવ્યો હતો. નીલ અને નીરા સવારના પહોરથી ‘ટેક્સટ’ કરતા હોય. બન્નેને હાઈસ્કૂલમાં જવાનું મોડું થાય.  રાતના ‘૨’ વાગ્યા સુધી ફોન યા ફેસબુક પર ગુંદરની જેમ ચોંટ્યા હોય. ઉપરથી ‘હુ કેર્સ”ની નીતિ અપનાવે. ત્યાં સુધી તો તેને વાંધો ન હતો. તેની ગાડીની પાછળ બન્ને જણ ગાડી પાર્ક કરે એટલે  બેંકમાં પહોંચવાનું  નિલમને મોડું થાય.

રોજ યાદ અપાવે મારી કાર પાછળ તમે કાર પાર્ક ન કરો. હમેશા  બાળકો બે કાનનો ઉપયોગ કરે.

બેંક મેનેજરે ,સવારના પહોરમાં બેંક સમયસર ખોલવાની , નહિ તો કસ્ટમર્સની લાઈન લાગી જાય.  તેની પોતાની ગાડી ,ફુલ્લી લોડેડ હતી. ફોન ,’એપલનો, બ્રાન્ડ ન્યુ હતો. નિલમ , “ઔરંગઝબ ન હતી બાળકોના જવાબદારી વગરના વર્તનથી થાકી ગઈ હતી. હજુ તો કોલેજ ગયા ન હતા. અમેરિકામાં લાઈસંસ આવે કે તરત બાળકોને ગાડી મળે. ન આપી હોય તો ચાલે. બાપ સર્જન હોય પછી પૂછવું જ શું?

નિરવની ગાડીનું ગરાજ ‘ડીટેચ’ હતું જેને કારણે તેને તકલિફ પડતી નહી. નિલમની તકલિફ સમજવાનો તે પ્રયત્ન કરતો નહી. તેને મન તો તેના બાળકો ‘બેસ્ટ ઈન ધ વર્લડ ‘હતા.

નિલમે વિચાર્યું આ બધાને પાઠ ભણાવવાની જરૂર છે. આખા ઘરમાં બધના ફોન એક કંપનીના હતા. તેણે ટેમ્પરરી સર્વિસ કેન્સલ કરી. તેની પાસે બેંકનો પ્રાઈવેટ ફોન હતો. પતિ પાસે હોસ્પિટલનો ફોન અને બીપર બન્ને હતા. આજે તેણે પોતાની ગાડી કર્બ પર પાર કરી હતી. નિરવ, સવારે ઉઠીને વહેલી સર્જરી હતી એટલે નિલમ સાથે ચા પીને નિકળી ગયો.

નિલમ બાળકોના રૂમમાં જોવા પણ ન ગઈ. એલાર્મ ક્લોકે તેની ફરજ બજાવી. મમ્મી, રોજ ઉઠાડવા આવતી એટલે નીલ અને નીરા ઉઠ્યા નહી. આજે સીધા દોર કરવા હતા. નિલમ તૈયાર થઈને બેંક પર જવા નિકળી ગઈ. હવે બાળકો મોટા હતા એટલે મેઈડ ને સાંજે ‘૫’ વાગ્યા પછી બોલાવતી. જેને કારણે ડીનર પછી બધું કામ પણ તે કરીને જાય.

નિલમે બેંકના ફોનનો નંબર નિરવ સિવાય કોઈને આપ્યો ન હતો. નીલ અને નીરા  આખરે ઉઠ્યા. ઘડિયાળમાં જોયું તો નવ વાગી ગયા હતા. તેમણે ૮॥ વાગે ઘર છોડવું પડૅ તો ૯ પહેલાં સ્કૂલમાં પહોંચે. કોમકાસ્ટ વાળા લાઇન ઉપર કામ કરતા હતા, જેને કારણે ‘આઈ પેડ પણ ન ચાલ્યું. ‘વાઈ ફાઈ’ હોય તો કનેક્શન મળેને !.   હવે ‘ટાર્ડી’ મળવાનો ભય હતો. કારણ શું આપવું?

મમ્મીને ફોન કરવા પ્રયત્ન કર્યો, ‘ફોન વૉઝ ડેડ’. પપ્પાને  વૉટ્સ એપ’ પર પેજ’ કર્યા.  નસિબદાર કે એટલો વખત કનેક્શન કામ કરી ગયું. પેજર હતું નર્સિસ સ્ટેશન પર .

‘ ડો. દલાલ ઈઝ ઈન ધ સર્જરી.’ હવે શું ?

મમ્મીની બેંકમાં ફોન કર્યો. બેંકમાં તો આદત હોય, ‘ધિસ ઈઝ નેશન્સ બેંક, લોરા સ્પિકિંગ, કેન યુ હોલ્ડ” ? બસ પછી લોરા બહેન તો દસ મિનિટ સુધી કસ્ટમર્સને અટેન્ડ કરતાં હોય. જ્યારે ફોન લાઈન ઉપર પાછા આવે ત્યારે લાઈન કટ થઈ ગઈ હોય.  સ્માઈલ કરે અને ફોન પાછો મૂકે.

તમને શું લાગે છે,’નીલ અને નીરામાં આટલી ધિરજ હોય ખરી’?

છેવટે એવા નિર્ણય પર આવ્યા કે બન્ને જણા એક ગાડીમાં મમ્મીની બેંક ઉપર જઈએ. નહાયા વગર તો ચાલે નહી. ભૂખ હોય તો બ્રેકફાસ્ટ કરે ને ? ઉપડ્યા ‘નેશન્સ બેંક’ પર.

બેંકમાં આજે કોઈને મોટી ,’બિઝનેસ લોન ‘ જોઈતી હતી. કસ્ટમર મોટો વ્યાપારી હતો. નિલમને બધું કામ કમપ્યુટર પર કરવાનું હતું. કમપ્યુટરની સિસ્ટમ બે મહિના પહેલાં ‘અપ ગ્રેડ’ થઈ હતી. ત્યાર પછી આટલું મોટું કામ આજે પહેલીવાર આવ્યુ હતું. જ્યારે મોટી લગભગ મિલિયન ડોલરની લોનનું કામ કરવાનું હોય તો ખૂબ સાવચેતી રાખવી પડૅ. હવે પેપર વર્ક તો કશું હોય જ નહી. કમપ્યુટર પર બધા કામના ફોર્મ લોડ કરવાના, ભરવાના , પૂછે એટલા બધા સવાલના જવાબ ન આપો તો ‘નેક્સ્ટ પેજ’ના દર્શન જ ન થાય.

નિલમ તેના કામમાં ખૂબ ‘એફિશ્યન્’ટ હતી. જેને કારણે એક વર્ષથી, ‘બ્રાન્ચ મેનેજર’નું પ્રમોશન મેળવ્યું હતું. આમ પણ ભારતિય કામકાજના ચોક્કસ અને હાથના સાફ હોવાને કારણે અમેરિકામાં ખૂબ તરક્કી પામ્યા છે. તેની ઓફિસની બહાર “ડુ નોટ ડિસ્ટ્ર્બનું” બોર્ડ હતું. બે ટેલર હતા, નીલ અને નીરાએ કહ્યું કે અમારે .નિલમને મળવું છે. તેમને પેલું લટકતું બોર્ડ બતાવ્યું. નિલમ શિસ્તની ખૂબ પાકી હતી.

‘હવે શું ‘?

ચાલો પપ્પા પાસે હોસ્પિટલ જઈએ. નીલ અને નીરાને ખબર હતી ,’પેરન્ટસની નોટ્સ’ વગર હાઈસ્કૂલમાં અંદર જવા નહી દે.

પપ્પા સર્જન, ઓપરેશન નાનું હોય તો અડધો કલાક અને સિર્યસ હોય તો બે કલાક. તેમાં જો,’કોમ્પલીકેશન ‘ હોય તો લંબાઈ પણ જાય. ખબર છે ને ‘દુકાળમાં તેરમો મહિનો’. ઓપરેશન ટેબલ પર પેશન્ટ્નું હાર્ટ સ્ટોપ થઈ ગયું હતું. તેને ‘રીવાઈવ’ કરતાં સમય લાગ્યો. પપ્પાને ઓપરેશન થિયેટરમાંથી બહાર આવવાને અડધો કલાક હતો.

નીલ અને નીરા કાફેટેરિયામાં ડોનટ પિક અપ કરવા ગયા. કાફેટેરિયાનું કેશ રજિસ્ટર ‘આઉટ ઓફ ઓર્ડર ‘ હતું. કેશિયરને પૈસા ગણતા ખૂબ વાર લાગતી હતી. સમય જતો રહ્યો ને પપ્પાને બીજી સર્જરીમાં જવું પડ્યું. બન્ને માથે હાથ મૂકીને બેઠા.

ઓપરેશન થિયેટરની બહાર નર્સિંગ સ્ટેશન પર કહ્યું હતું કે , ‘વી આર ડોક્ટર દલાલ્સ’ ચિલડ્રન’.

નર્સે કહ્યું,’ ધિસ ઈઝ સ્મોલ સર્જરી, હી વિલ બી આઉટ’ ઇન ૨૦ મિનિટ્સ. ‘

બન્ને બહાર બેઠા. પપ્પા બહાર આવ્યા.

‘કેમ શું થયું ?

‘પપ્પા, ફોન ચાલતો નથી. અમે મોડા ઉઠ્યા.  હાઈસ્કૂલમાં પેરન્ટ્સની નોટ્સ નહી લઈ જઈએ તો દાખલ નહી થવા દે.’

ડોક્ટર દલાલના પ્રિન્સિપલ, ફ્રેંડ હતાં.  ડો દલાલે તેમને ટેક્સ્ટ કરીને મેસેજ આપી દીધો. બન્ને જણા લંચ ટાઈમે સ્કૂલમાં પહોંચ્યા.

જોઈને આધુનિકતાના ઉપકરોણોની બલિહારી.