દશેરા ૨૦૧૭

30 09 2017

નવરાત્રીના નવ દિવસના અપવાસ કરી આજે સવારથી એમી ખુશખુશાલ હતી. લગ્ન પછીના પહેલા દશેરાને દિવસે  આખું કુટુંબ ભેગું થવાનું હતું. ઘરમાં મહારાજ હતા. માત્ર દેખરેખ રાખવાની હતી. અમરના મમ્મીએ મહારાજને બધું સમજાવી દીધું હતું. જો કે સુરેશ મહારાજ આજે પંદર વર્ષથી આવતા હતાં. તેમને આ ઘર ક્યારેય પારકું લાગ્યું ન હતું.

એમી નવી નવેલી દુલ્હન હતી, મહારાજ જૂના હતા. સુરેશ મહારાજ એમી વહુની મુંઝવણ સમજી ગયા હતા. તેમને વાત વાતમાં કહી દીધું કે ચિંતા ન કરશો, હું બધું સંભાળી લઈશ.

એમીને થયું ઘરની વહુ હું છું. મહારાજ કહે એટલે મારે માની લેવાનું ? તેની મમ્મીને ત્યાં એમીનું એકચક્રી રાજ ચાલતું હતું. પપ્પા ક્યારેય એમી ને નારાજ કરતા નહી. અંહી તેને બધું મમ્મીની મરજી અને મહારાજના કહેવા પ્રમાણે કરવાનું. એમીને પસંદ આવતું નહી. આજ કાલની છોકરીઓને બધું પોતાની મરજી પમાણે થવું જોઈએ. જો ન થાય તો બસ સાતમએ આસમાને દિમાગ પહોંચી જાય.

દશેરાને દિવસે ઘીમાં લસલસતી લાપસી અને ભજીયા જોઈએ. એમીને બેમાંથી એક પણ વસ્તુ ન ભાવે. તેની મમ્મીને ત્યાં બધું અલગ રીતે થતું. અમરના ઘરના રિતરિવાજ થોડા જુદા હતા. અમર તેના પિતાજી સાથે ઓફિસે ગયો હતો. પ્રણાલિકા મુજબ નવા વર્ષના ચોપડા લખાવા જવાનું. જૂના બધા વ્યવસ્થિત કરવાના. દર વર્ષની જેમ અમર પિતાજીની સાથે ગયો. અમર ડોક્ટર પણ પિતાજી સાથે ખભે ખભો મિલાવી કામ કરે.

એમીના પપ્પાની સારી નોકરી હતી અને મમ્મી શાળામાં શિક્ષિકા એટલે આમાંથી કાંઈ કરવાનું ન હોય. એના મમ્મીને થાક લાગ્યો હોય તો બધા બહાર ખાઈ આવે. આમ એમી મુંજવણમાં હતી. અમર પણ ન હતો. સ્વભાવિક રીતે તહેવારને દિવસે જે આનંદ અને ઉલ્લાસ ઘરમાં ફેલાય તેનો સદંતર અભાવ.

અમરને ત્યાં તેનાથી વિરૂદ્ધ વાતાવરણ. દરેક તહેવારની જાણ અમરને હોય. તેનું મહત્વ પણ મમ્મી સમજાવે. ઘરમાં આનંદ અને ઉલાસ વરતાય. એમીને નવાઈ ખૂબ લાગતી હતી. ખરું પૂછોતો ઘરનું બદલાયેલું વાતાવરણ તેને ગમ્યું પણ ખરું. અમરની બન્ને બહેનો બાળકો સાથે આવવાની હતી. એમીના મમ્મી પપ્પાતો ત્રણ દિવસ લોનાવાલા ગયા હતા.

સવારના નાહીને આવી ત્યારે મમ્મીએ કહ્યું ,’બેટા તૈયાર થઈને આવજો’.

પૂજાના રૂમમા બન્ને સાથે બેઠા. મમ્મી દશેરાનો પ્રસંગ વાંચી રહ્યા હતાં. રામ , સીતા અને લક્ષ્મણ વનવાસ પૂરો કરી પાછા અયોધ્યા આવ્યા. નગરના બધા માણસો ખુશ હતા. ભરતતો રામની કાગડોળે રાહ જોઈ રહ્યો હતો. રાવણના ગુણોનું વર્ણન કર્યું. સીતાને લઈ આવવાની ભૂલનું પરિણામ ભોગવ્યું. સોનાની લંકા ભડકે બળી.

આમ એમીને વાતમાં ખૂબ રસ પડ્યો. જમવાને સમયે બાળકો સાથે પણ રામાયણના પ્રસંગોનો ઉલ્લેખ થયો. અમર જોઈ રહ્યો હતો, એમીના મુખુ પર બદલાતા ભાવ વાંચવાનો આનંદ માણી રહ્યો! મહારાજે બનાવેલી રસોઈની સહુએ લહેજત માણી.

કંઈક જુદું કરવા માગતી એમીએ મહારાજના કુટુંબ માટે ટિફિન ભરીને આપ્યું. બગિચામાં કામ કરતો માળી અને લિફ્ટ ચલાવનારને બોલાવી પ્રેમે જમાડ્યા. એમીને થતું આપણે તો બધા સાથે આનંદ માણી રહ્યા છીએ. આ સહુને પણ એટલો જ હક્ક છે.   અંતે સંધ્યા ટાણે કોડિયામા તેલ ભરી સાથિયો તેમજ ઘરને શણગાર્યા. એમી બધા કોડિયામાં વાટ મૂકે અને અમર તેમને પ્રગટાવે.

સાંજે જમવાને ટાણે મમ્મીએ ભાર દઈને કહ્યું,’ આપણા સહુમાં રાવણ વસે છે. તેને ઓળખી તેની જગ્યાએ રામને સ્થાપવાના છે. ‘

દશેરાની સહુને મંગલ કામના. આજનો આ શુભ દિવસ સહુને આનંદ અને ઉત્સાહ પ્રેરે !

Advertisements




માતૃભાષાનું દેવુ (5) વિજય શાહ

26 09 2017

ગુજરાતી ભાષાને નબળી માનીને ચાલનારા સૌને તેમના અજ્ઞાન ઉપર શરમ આવવી જોઇએ. તેવુ મંતવ્ય ધરાવતા નર્મદે જ્યારે નર્મદકોશ  તૈયાર કર્યો ત્યારે સંસ્કૃત માતાની કોઇ પણ ભાષા નબળી ન હોય તે સિધ્ધ કરવા તે વર્ષો સુધી ઝઝુમ્યા. અંગ્રેજીકાળમાં તેમને જરુરી ક્લાર્ક જમાતને તૈયાર કરતા તેઓ એ જે ભાષા તેઓ સમજી શકે તે ભાષા કરતા બીજી દરેક ભાષા ઉતરતીનું જે વિષ પીવડાવ્યુ હતુ તેની માઠી અસરો હજી ઉતરી નથી. જે બ્રીટીશ કંપની દેશને 200 વરસ ચુસીને ગઇ છતા તેમના હજી કેટલાક અનુયાયીઓ માનવા નથી માંગતા કે તેમનામાં અને આપણી ભાષામાં ઘણો ફેર છે.

ચાલો મુળભુત વાતો પહેલા કરીયે

અંગ્રેજી માં સ્વર કેટલા અને વ્યંજનો કેટલા? અને ગુજરાતીમાં સ્વર કેટલા અને વ્યંજનો કેટલા?

અંગ્રેજીમાં સ્વર પાંચ અને વ્યંજનો એકવીસ

ગુજરાતીમાં સ્વર બાર વત્તા બે ( ભુલાયેલા) અને વ્યંજન છત્રીસ. વળી પ્લુત ગુજરાતી વ્યાકરણમાં છે જે અંગ્રેજીમાં જોવા નથી મળતુ.

ગુજરાતી ભાષામાં ભુલાયેલ ઘણી બીજી બધી બાબતો જેવી કે ‘હ’શ્રુતિ ‘ય’શ્રુતિ, ચંદ્રબીંદી, અનુસ્વાર અને શાંત વ્યંજનો જેવુ ઘણુ બધુ કામ છે જેનાથી ગુજરાતીને વાકેફ કરીને ભાષાનુ ગૌરવ વધારવુ જોઇએ. અત્રે મને એક તર્ક વધુ સાંભળવા મળે છે અને તે ગુજરાતી શીખવતા  શિક્ષકો જ આ બધુ ભુલી ગયા છે ત્યાં દોષ કોને દેવો? મારી માન્યતા એ છે કે તે વાત જો હોય તો તે રોગ છે જેને દુર કરવા ગુજરાતી પ્રાધ્યાપકો અને પંડીતો તે અભિયાન ઉપાડી શકે છે જેમ અંગ્રેજી ભાષા શિખવવા જે ચોક્કસાઇથી શિક્ષક શિખવે છે તે ચોક્કસાઇ અને સખતાઇ ગુજરાતમાં અને ગુજરાત બહાર લાવી શકાય તો લાવવી જોઇએ. આ એક મારું મંતવ્ય ગુજરાતી તરીકેનું છે.

( હું ભાષા વિદ નથી તે મારી મર્યાદાને ધ્યાનમાં રાખી હાલમાં ચાલેલા  જોડણીનાં વિવાદનાં કારણે હું ગુજરાતીમાં ઉંડો ઉતર્યો અને એવા નિશ્કર્ષ પર આવ્યો કે ભાષા નબળી બનાવવાનાં નામે પ્રજા પાસેથી અંગ્રેજો ઘણું લઇ ગયા અને તેમનું ઘણુ બધુ બીનજરૂરી આપણી પાસે છોડી ગયા. હવે તકનીક અને કોમ્પ્યુટરની સગવડતાનાં નામે સ્વરો દુર કરો વ્યંજનો ઘટાડો અને અનુસ્વાર કે ત્રણ સ શ ષ ની શું જરુર છે વાળા આત્મ ઘાતી વલણો થી માતૃભાષાનાં કલેવરને ઉઘાડુ કરવુ જોઇએ કે જે છે તેનું સંરક્ષણ અને સંવર્ધન કરવુ જોઇએ તે પ્રશ્નને ધ્યાનમાં લઇને હું મારી જાતને જવાબ આપુ છું. હું તે વિષયમાં વધુ સંશોધન  કરીશ. આ મારા જેવા નાના ગુજરાતી પ્રેમીનો માતૃભાષાનુ દેવુ ચુકવવાનો સંનિષ્ઠ પ્રયત્ન છે. )

મારા સંશોધનોની શરુઆત મેં વિદ્વાન કવિ રામનારાયણ વિશ્વનાથ પાઠક્નાં ‘બૃહત પિંગળ’ થી કરી.

તેમના જ શબ્દોમાં

અક્ષર એ બોલાતી વાણી નો એકમ છે. બોલાતી વાણી નાં દરેક સ્વરો અક્ષરો છે અને તે સ્વતંત્ર છે. એટલે કે દરેક સ્વરો અક્ષર સ્વરુપે એકલા હોઇ શકે છે. જ્યારે વ્યંજનને સ્વરનો આધાર મળે તો તે પુરો અક્ષર બને છે જેને ઉચ્ચાર પિંડ કહી શકાય. ઉચ્ચારમાં સ્વર પહેલા અને વ્યંજન પછી બોલાય છે જેમકે ‘અ’ ‘ક+ ષ’ બે વ્યંજનો ભેગા થઇને ક્ષ બને છે. અને પછી ‘ર’ ત્રીજો સ્વર એમ અક્ષર શબ્દ બને છે.’

સ્વર થી ઉચ્ચારણ થતુ હોય તેનુ લઘુ ઉચ્ચારણ અને ગુરુ ઉચ્ચારણ તે  માપ છે. તેથી સાચી ઉચ્ચારણની અભિવ્યક્તિ માટેની બંને સંજ્ઞા હ્રસ્વ અને દીર્ઘ લીપીમાં આવે છે. વ્યાકરણમાં આજ કારણે બધા દીર્ઘ સ્વરો ગુરુ છે અને બધા હ્રસ્વ સ્વરો લઘુ છે. ( કેટલાક અપવાદો આ નિયમમાં છે )

કાળક્રમે ઉચ્ચારણમાં આવતા તળપદા શબ્દો અને તેને યોગ્ય સાચા ગુજરાતી શબ્દોને પ્રયોજવાને બદલે ઝડપથી અંગ્રેજી માધ્યમના શબ્દો જ્યારે આપણા થી પ્રયોજાય ત્યારે જ્યારે જે મા બાપને શરમ આવશે ત્યારે તેના બાળકો શુધ્ધ અને સાચુ ગુજરાતી બોલી શકશે તેવુ હું માનુ છુ.

માતૃભાષા જો નબળી પડતી હોય તો તેનો પહેલો જવાબદાર તે વાપરતો ગુજરાતી જન છે અને તે સૌ ગુજરાતીને વિનંતી કે લાઇબ્રેરીમાં જાવ અને સારા પુસ્તકો જેવા કે સરસ્વતિચંદ્ર. ગુજરાતનો નાથ કે કલાપીનો કેકારવ કે રવિન્દ્રનાથ ટાગોરની ગીતાંજલી વાંચો અને મોટા થતા બાળકોને ગુર્જર સંસ્કારની સુંદર વાતો સમજાવો. લોકભાષા નબળી પડે છે કારણ કે ગુજરાતી પ્રજા જેટલી રુપિયા કે ડોલરની ભાષા સારી રીતે સમજી શકે છે તેટલી સારી રીતે જન્મજાત માતૃભાષા સમજવાની તસ્દી લેતી નથી તે કદાચ આપણાં સૌનુ દુર્ભાગ્ય છે.

હું એ પણ સમજુ છું કે આભનાં પાણી ને ન રોકી શકાય પણ છત્રી આપણે ધરીને વરસાદથી બચી જઇ શકાય. અને પહેલો સુધારો મારી જાત ઉપર જે જોતા મને મારી ભાષામાં ઉચ્ચાર શુધ્ધી અને લખાણમાં શક્ય તેટલી ભાષા શુધ્ધી લાવવા મથીશ અને આપ મારા સૌ વાચકોને પણ તેમ કરવા વિનંતી.





માતૃભાષાનું દેવુ-વિજય શાહ

25 09 2017

ગુજરાતી સાહિત્ય સરિતાની વર્ડ્પ્રેસ બ્લોગ ઉપર રજુ થયેલ મારી માતૃભાષાનુ દેવુ  ની ચર્ચા અત્રે પેજ સ્વરુપે ફરી મુકું છું. વિષય ગહન છે તેની ઉપર વધુ ચર્ચા થાય તે આવશ્યક છે અને એવું પણ મારુ માનવું છે કે વિષયને જેટલો લોકભોગ્ય બનાવાય તેટલુ માતૃભાષાનાં સંવર્ધન માટે સારું છે

રાષ્ટ્રપિતા ગાંધીજીએ જોડણી કોશની પહેલી આવૃતિ બહાર પડી ત્યારે .. 1929માં લખ્યુ હતુ કે નાક વિનાનું મનુષ્ય જેમ શોભે નહિ,તેમ જોડણી વિનાની ભાષાનું સમજવું. આગળ જતા તેઓ લખે છે જે ગુજરાતીને ભાષાનો પ્રેમ છે, જે શુધ્ધ ભાષા લખવા ઇચ્છે છે, અથવા જે રાષ્ટ્રીય હિલચાલમાં ગૃંથાયેલ અસંખ્ય ગુજરાતીઓ લખવા માગે તે જોડણીનો સ્વીકાર કરવા ઇચ્છતા હોય તે બધાએ જોડણીકોશ મેળવી લેવો ઘટે.

પોતે સારા લેખક હોવા છતા તેમનુ એક વાક્ય જે વિનયપુર્વક અને નમ્રતાથી લખ્યુ હતુ કે જોડણી ખરી કે ખોટી તે વિવાદમાં જવાને બદલે ઠીક ઠીક ગુજરાતી જાણનારા વ્યાકરણ શુધ્ધ ગુજરાતી લખવાનો પ્રયત્ન કરનારની કલમે થી જે જોડણી ઉતરી તે ખરી કહીને તે સમયનાં ગુજરાતી જોડણીનાં વિચાર વંટોળને શમાવવાનો અલ્પકાલીન પ્રયત્ન કર્યો.

તેમના પત્રની મને ગમતી વાત જે તે સમયે પણ સાચી હતી અને આજે પણ છે તે અત્રે મુકતા આનંદ અનુભવુ છું

અંગ્રેજી ભાષાનાં શબ્દોની જોડણી ખોટી કરતા આપણને શરમ લાગે છે તેના કરતાં માતૃભાષાની જોડણીનો વધ કરતા આપણને વધારે શરમ લાગવી જોઇએ. હવે પછી કોઇને સ્વેચ્છાએ જોડણી કરવાનો અધિકાર નથી. મારા જેવા અધૂરું ગુજરાતી જાણનારને કોશની મદદ લઇને કાગળપત્રો લખવાની હું ભલામણ કરું છું.

ખૈર..આતો 1929ની વાત હતી ત્યાર પછી કંઇ કેટલાય વિચાર ભેદો અને વિવાદો આવ્યા અને ગયા.

કવિ લોંગ્ફેલો કહે છે તેમ ગમે તેટલી ઉત્કંઠાથી કામ કરો છતા કંઇક બાકી રહે છે તેમ જોડણીતો હજી અધુરો વિષય છે ત્યાં ભાષામાં ઘર કરી ગયેલી અંગ્રેજીની મમત હવે તો હદ કરી રહી છે. હું સમજુ છુ કે વિદેશી કાર્યપધ્ધતિ સમજવી અને અપનાવવી તે બે અલગ બાબતો છે. ટી.વી. કોમ્પ્યુટર અને ફિલ્મોનાં માધ્યમોની ઘણી મોટી અસરો અખબાર જગત દ્વારા ભણતર ઉપર આવે તે ચિંતાનો અને ખેદનો વિષય છે. આપણા પાડોશી રાષ્ટ્રોને જોઇએ તો ચીન રશિયા અને જાપાનમાં ઔદ્યોગીક ક્રાંતિ નથી આવી? તેમની માતૃભાષાઓ માં આપણા જેટલો બગાડ નથી.

આયુર્વેદમાં અને વૈદક નિદાન પધ્ધતિમાં કહે છે તેમ રોગને ઓળખો અને તેના મુળમાં જઇ તેનો ઇલાજ કરો વાળી વાતને ધ્યાનમાં લ્ઇ થોડાક સુચનો કરુ ?

* માતૃભાષામાં બાળક સામે બોલવાનો આગ્રહ રાખો..ભલે તેને બે ભાષાઓનો બોજ બાળપણમાં પડે.

*અંગ્રેજી સાથે સાથે ગુજરાતી વાંચન અને લેખન માટે પ્રોત્સાહન આપો

*બે ગુજરાતી ભેગા થાય ત્યારે ગુજરાતીમાં બોલવાનો આગ્રહ રાખો ( વિશ્વમાં આપણી કોમ એકલીજ એવી છે જે પોતાની દ્રષ્ટિમાં પૈસાને પામવા પારકું તેટલું સારુંની ભ્રમણા સેવે છે.)

*માતૃભાષા સંસ્કાર છે. સાચી માતૃભાષા બોલવી અને લખવી તે ગૌરવ નો વિષય છે.

*વિશ્વને તમે સુધારવા ઇચ્છતા હશો તો શરુઆત પોતાની જાત થી કરવી પડશે કહે છે ને બહારની ગંદકી ઘરમાં લાવવી હોય તો પગે જોડા પહેરો કે પોતાનું આંગણું ચોખ્ખુ રાખો

ગાંધીજી એમ સ્પષ્ટપણે માનતા હતા કે ગુજરાતી શબ્દોની જોડણી અંગે જે અરાજકતા પ્રવર્તે છે તેવી અરાજકતા મરાઠી, બંગાળી, તામીલ કે ઉર્દૂમાં નથી. યુરોપની પણ કોઇ ભાષામાં નથી. જે ભાષાની જોડણી બંધાઈ હોય તે ભાષાના બોલનારા જંગલી ( પછાત) કહેવાય તો શું કહેવાય? મનુષ્ય જેમ આગળ વધે તેમ તેની ભાષા વધે છે. નબળી ભાષા બોલનાર પછાત કે અભણ કહેવાય તે તો સાવ સીધુ પરિમાણ છે.

ગુજરાતી લેખકોને પોતાની ભાષાની શુધ્ધિ વિશે એટલો ગર્વ રહેવો જોઈએ જેટલો અંગ્રેજોને પોતાની ભાષા વિષે હોય છે અને તેથી જે સાચો શબ્દ ન લખી શકે તેને તે માન ની નજરે નથી જોતો. અંગ્રેજોને જવા દઈએ અત્યારે અંગ્રેજી શાળાઓમાં અંગ્રેજી શબ્દોની જોડણી ઉપર જેટલો ભાર દેવાય છે તેટલો ગુજરાતી ભાષા માટે લેવાય છે ખરો?

ભૂતકાળ ને ફક્ત ભુલો સમજવા જ જોવો જોઇએ એવુ ક્યાંક વાંચ્યું હતુ તેથી વધુ પાછલી વાતો કરવાને બદલે આજે અને આવતી કાલે શું કરી શકીયે કે જેથી માતૃભાષાનુ દેવુ ઘટે.

(1). અમેરિકામાં ભારતીય બાળકો સ્પેલ બી ની સ્પર્ધાઓમાં ઘણા આગળ હોય છે. તેને માટે મા બાપ બાળકોને ઓક્ષ્ફર્ડ જોડણી કોશ કંઠસ્થ કરાવતા હોય છે. આમ કરવાનુ મુખ્ય કારણ બાળક્નુ શબ્દ ભંડોળ સારુ તો ભાષા સારી. આપણી શાળાઓ કે આપણા ગુજરાતી સમાજો આવુ આયોજન કરી શબ્દ ભંડોળ સમૃધ્ધ કરી શકે.( સ્વમીનારાયણ સંસ્થા સ્ટેફોર્ડ ટેક્ષાસ મા હાલમાં આવો પ્રયોગ થયો હતો તે સ્તુત્ય કદમ છે અને તેવુ દરેક ગુજરાતી શીખવતી શાળાઓ અને ગુજરતી સમાજો કરે તેવી અપેક્ષ ઉચિત ગણાય)

(2) નિબંધ સ્પર્ધા, વાચન સ્પર્ધા, કાવ્ય રસ દર્શન જેવી પ્રવૃત્તિની સાથે સાથે નાની ભેટ દાતા આપે કે જેથી ઇનામ વિજેતાને ઇનામ જાહેર કરવા જોઇએ કે જેથી પુસ્તકાલયોનાં પુસ્તકો અભરાઈ કે કબાટમાં બંધ રહે અને વાચક્ને વાંચન મળી રહે

(3) ગુજરાતી સાહિત્ય સરિતાનાં ઉપક્રમે લોક મેળાનું આયોજન કરેલું ત્યારે અમેરિકામાં સર્જન કરતા દરેક લેખકોને તેમનાં પુસ્તકો મોકલવા વિનંતી થયેલી અને 30 જેટલા કવિ અને લેખકોનાંઅંદાજે 150 જેટલાં પુસ્તકો પ્રદર્શનમાં મુકાયાં હતાં.

(4) પ્રસંગોપાત્ સારાં પુસ્તકો ભેટમાં આપી શકાય. ફૂલો તો બીજે દિવસે મુરઝાઇ જશે જ્યારે પુસ્તક તે ઘરનાં બધા વાંચશે.

(5) નાની કુટુંબ પાર્ટીમાં ગુજરાતી ગીતો અને લોક સંગીતનો ફાળો, ભજન અને દુહાઓની રમઝટ બોલાવવી.

(6) શુધ્ધ અને સ્પષ્ટ ગુજરાતી ભાષાનાં બોલનાર નાના મોટા સૌને પુરસ્કાર આપી પ્રસન્ન કરવા. કારણ સારું ગુજરાતી બોલવું તે પણ સંસ્કાર છે.વાપીનાં શ્રી ગોપલભાઇ પારેખે તેમનો માતૃભાષા પરત્વેનો પ્રેમ બહુ સુંદર રીતે રજૂ કર્યો. તેમના ઘરની નજીક જેટલી શાળામાં તેમનાથી પહોંચી શકાય તેટલી શાળામાં જઈ સારી સારી વાંચવા લાયક પુસ્તકોની થપ્પી પુસ્તકાલયને દાન તો આપે, પણ તેટલેથી નહિ અટકતાં તે પુસ્તકો વંચાય તે હેતુ થી તે પુસ્તકોમાં વાચન સ્પર્ધા અને નિબંધ સ્પર્ધા ગોઠવે અને તે બહાને સમજ પૂર્વક ગરવી ગુજરાતીનાં અમિનું પાન ભુલકાંઓ અને તેમના વડીલોને કરવા પ્રેરે છે.

(7) સાવરકુંડલાનાં ડો. પ્રફુલ્લ શાહ જેઓ વ્યવસાયે તબિબ હોવા છતા માતૃભાષાનું દેવુ તે વિસ્તારની 340 કરતા વધુ પ્રાથમિક શાળાઓમાં અંદાજે 7000 જેટલા રૂપિયાનાં પુસ્તકોનું દાન કરી ભુલકાંઓને વાચન પ્રીતિ વધારવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે.

(8) સમગ્ર વિશ્વમાં વેબ જગતને દિન પ્રતિદિન જે સફળતા મળી રહી છે તેનું કારણ દરેકે દરેક વેબ સંચાલકો તેમને જે ગમે છે તે સાહિત્ય તેમનાં વાચક મિત્રોમાં વહેંચવા માંગે છે. તેમાં જતો સમય અને પુરુષાર્થની પાછળ માતૃભાષાનાં પ્રચાર અને પ્રસારનો હેતુ છે .

(9) પ્રો. સુમન અજમેરી અને રસિક મેઘાણીએ 15000 કરતા વધુ શેર અને ગઝલોનો સંગ્રહ કક્કાવારી પ્રમાણે કર્યો. આવનારા સમયમાં તે પુસ્તક ગઝલોની અંતાક્ષરી જેવા પ્રોગ્રામોને માટે આશીર્વાદ સમાન થઈ જાયે તો નવાઈ નહિ.





તમે પરણો ને !

9 09 2017

‘પપ્પા, મારાથી તમારું આવું નિરાશા ભર્યું મુખ નથી જોઈ શકાતું’.

‘પપ્પા કોઈ સારી મિત્ર કે સ્ત્રી મળે તો તમે પરણી જાવ’.

રોજ સવાર પડે કે શિખા પપ્પાને ફોન કરે. બાળકો શાળાએ જાય. પતિદેવ પોતાની બાદશાહી નોકરી પર જાય. શિખા નસિબવાળી હતી. ૧૦થી ૨ ની નોકરી કરે. આટલું બધું ભણી હતી. શામાટે તેનો સદ ઉપયોગ ન કરે. નોકરી માત્ર પૈસા ખાતર નહતી કરતી. તેને ખબર હતી પતિની ધુમ કમાણી છે. પોતાનું દિમાગ કાટ ન ખાઈ જાય તેનું ધ્યાન રાખતી. ઘરનું કોઈ કામ એવું ન હોય કે જેના પ્રત્યે તે બેદરકાર રહે.

પપ્પાને કહી કહીને થાકી,’ તમે અમારી સાથે રહેવા આવી જાવ’. પણ પપ્પા માને તો ને ?

પપ્પાને ખબર હતી શિખા તેના પરિવાર સાથે સુખી છે, વ્યસ્ત છે. વરસમાં બે વાર તેને ત્યાં બેંગ્લોર જતા. સહુને પ્રેમ આપી માનભેર ત્યાં મહિનો પસાર કરી પાછા આવતા. શિખાના પૂજ્ય સાસુ અને સસરા બરાબર બાજુના ફ્લેટમાં રહેતા. તેમનું ખૂબ પ્રેમથી ધ્યાન રાખતી. જેને કારને સાહિલ તેના પર આફ્રિન હતો.  કલકત્તામા શિખાના પપ્પાનું  બહોળું મિત્ર મંડળ હતું. ઘરમાં નોકર ,ચાકર, રસોઈઓ અને ડ્રાઈવર ખૂબ જૂના અને વફાદાર હતા.

જ્યારથી સલોનીએ સાથ છોડ્યો ત્યારથી શ્રી સાવ નંખાઈ ગયો હતો. તેને કશું ગમતું ન હતું. કરે પણ શું ? જીંદગી અને મોત એક માત્ર સર્જનહારના હાથમાં છે. શિખા જ્યારે નોકરી પર જવા તૈયાર થતી હોય ત્યારે સ્પીકર ફોન પર દરરોજ પપ્પાને ભલામણ કરે.

‘બેટા હવે મારી ઉમર ૬૦ ઉપરની થઈ ગઈ’.

‘ પપ્પા. તમે ટી.વી. પર  જોતા નથી અમેરિકામાં તો ૭૦ વર્ષે પણ સ્ત્રી અને પુરૂષ પરણે છે. ‘

‘હા, બેટા તે અમેરિકા છે. ‘

‘તો શું થઈ ગયું’?

શ્રી, આજે ખૂબ વિચારમાં હતો. પથ્થર પર રોજ પાણીની સતત ધાર પડૅ તો વર્ષો પછી ત્યાં ખાડો જણાય છે. શ્રી તો પુરૂષ હતો. તાજો તાજો ઘરભંગ થયો હતો. સલોનીની યાદ તેને કોરી ખાતી હતી.  અધુરામાં પુરું સલોની આજે સ્વપનામાં આવીને વહાલથી સમજાવી રહી હતી.

‘શ્રી, મને ખબર છે તું મને ખૂબ પ્રેમ કરે છે. આપણું ૩૫ વર્ષનું દાંપત્ય જીવન કોઈને પણ ઈર્ષ્યા આવે એવું સુંદર હતું. શ્રી, દો હંસોકા જોડા બિછડ ગયો રે, ગજબ ભયો રામા જુલમ ભયો રે. પણ મારું માન , તને યાદ છે પેલો તારો દોસ્ત વિનય શું કહે તો હતો ?  તું ૧૦૦ વર્ષ જીવવાનો છે. એકલા જીંદગી કાઢવી દુષ્કર છે. મારા આત્માની શાંતિને ખાતર તું યોગ્ય વ્યક્તિને જીવનમાં પ્રવેશ આપ’.

શ્રી એકદમ સફાળો ખાટલામાં બેઠો થઈ ગયો. ‘સલોની, સલોની સ્વપનામાં સતાવે છે. આંખ ખોલું ત્યારે ગાયબ”!

આજે જ્યારે સવારના સાડા આઠ વાગે શિખાનો ફોન આવ્યો ત્યારે શ્રીએ ચાર રિંગ પછી ફોન ઉપાડ્યો.

‘પપ્પા તમે  હજુ ઉઠ્યા નથી’?

‘ના, બેટા સવારના જરા આંખ લાગી ગઈ હતી’.

‘તમે તો રોજ પાંચ વાગે ઉઠો છો પપ્પા’.

‘હા, બેટા કાલે રાતના ઉંઘ ખૂબ મોડી આવી’.

‘પપ્પા, તમને મમ્મી સ્વપનામાં આવી હતી ?’

‘હા’.

કેટલી લાગણી પપ્પા અને મમ્મી કાજે ? શિખાનો ભાઈ સાહિલ તો પરણીને અમેરિકા ગયો હતો. મમ્મીના દુઃખદ સમાચાર સાંભળી ચાર દિવસ આવીને પાછો જતો રહ્યો. ત્યાં તેને પણ બાળકો હતા. તેની ભાભી, સીમીના માતા અને પિતા તેમની સાથે જ રહેતા હતા. બન્ને જણા નોકરી પર જાય તો બાળકોનું ધ્યાન કોણ રાખે? સીમીએ પોતાના માતા અને પિતાને ભારતથી કાયમને માટે અમેરિકા બોલાવી લીધા.

સીમીને ક્યારેય એક પળ પણ વિચાર ન આવ્યો કે સાહિલના પપ્પાજી એકલા છે ! તેમને સ્થળની ફેરબદલી કરાવવા અમેરિકા બોલાવીએ. શ્રી અને સલોની ત્રણેક વાર આવી ચૂક્યા હતા. સીમીના લુખા વર્તનને કારણે માંડ મહિનો માસ રોકાઈને પાછા જતા. સાહિલને તો પોતાની નોકરી પરથી બહુ સમય મળતો નહી. શનીવાર અને રવીવાર સીમી અને બાળકો માટે . તેમાં પપ્પા અને મમ્મી માટે સમય ક્યાંથી લાવે ?

બિચારો સાહિલ, મરજી હોય તો પણ કરવું નામુમકિન !

શ્રી આજે મોડો ઉઠ્યો હતો. સવારના પહોરમાં બાગમાં ફરવા જવાને બદલે જીમમાં ગયો. મોડો ગયો હોવાથી રોજના મિત્રો નિકળી ગયા હતા. ટ્રેડમીલ પર ચાલતા તેની નજર બાજુમાં ગઈ.

‘અરે, સુહાની તું અંહી ક્યાંથી?’

‘હું તો દરરોજ આ સમયે આવું છું.  ઉમર થઈ એટલે બધું કામ ધીરે પતાવીને નિરાંતે આવું. હવે એકલી છું. ઘરમાં ખાસ કામ હોતું નથી .બે કલાક આરામથી જીમમાં પસાર કરી ઘરે જાંઉ, ત્યારે સરલાએ રસોઈ કરી રાખી હોય’. પતિ ગુમાવ્યા પછી સરલા એકલી હોવાને કારણે સુહાનીની સાથે રહેતી. તેનું બધું ધ્યાન રાખતી

નાના એવા સવાલનો આવો લાંબો જવાબ સાંભળી, શ્રીને મનમાં હસવું આવ્યું. શ્રીને યાદદાસ્ત તાજી કરવી પડી. સુહાનીએ ચાર વર્ષ પહેલાં પતિનો સાથ ગુમાવ્યો હતો. અચાનક કેન્સરની ગાંઠને કારણે બે મહિનામાં તેનો પતિ વિદાય થયો હતો. અચાનક દીકરીનો અવાજ કાનમાં ગુંજી ઉઠ્યો,

” પપ્પા યોગ્ય સાથી મળે તો પરણી જાવ”.

.

 

 





હાર્વીએ સર્જી તારાજી, ૨૦૧૭ ઓગસ્ટ

7 09 2017

આજે સવારના પહોરમાં મારી બાજુવાળા ( જજ) ન્યાયાધિશની પત્ની મને મળી. મોટે ભાગે દરરોજ સવારે સાથે ચાલવા જતા હોઈએ. ખૂબ ઓછું બોલે. કોને ખબર કેમ મારાથી પૂછ્યા વગર ન રહેવાયું .

‘કેમ આજે એકદમ ઉદાસ લાગે છે’ ?

‘બસ, એમ જ’.

‘રાતના ઉંઘ આવી ન હતી’?

અચાનક આવો સવાલ સાંભળીને રડી પડી. મારો શક સાચો નિકળ્યો. એ  અમેરિકન અને હું ભારતિય , અમેરિકનો આમ જલ્દી દિલ ખોલીને વાત ન કરે, ત્યાં રડવાનું ,હું એકદમ નવાઈ પામી ગઈ.

ધીરે રહીને પૂછ્યું,’ શું થયું’ ?

‘મારા દીકરાનું ઘર આખું પાણીમાં તારાજ થઈ ગયું. ‘હાર્વી’એ  (વાવાઝોડું) કાળો કેર વર્તાવ્યો. એટલું નહી ચાર બાળકો અને પત્ની સાથે મારે ત્યાં બે મહિના રહેવાનો છે. ‘

મારા માનવામાં ન આવ્યું કે બે બેડરૂમવાળા ઓનરશીપના ફ્લેટમાં આઠ જણા કેવી રીતે રહેતા હશે. આજે પંદર દિવસ થઈ ગયા. કોઈ દિવસ એક પણ શબ્દ બહાર ચાલીમાં સંભળાયો નથી.

નિવૃત્તિના સમય દરમ્યાન આ બન્ને પતિ પત્ની ખૂબ સાલસતાપૂર્વક પોતાનું જીવન ગુજારી રહ્યા છે. ન્યાયાધિશના મુખ પર હમેશા મંદ સ્મિત રેલાતું હોય. હાથમાં પાઈપ રાખીને મોજ માણતા બાગમાં બાંકડા પર બેઠા હોય. તેમનો પ્યારો કૂતરો,’ચા ચા’ હમેશા તેમની સાથે હોય. તેમની પત્ની સવારના પહોરમાં ચાલવાનું પતાવીને તૈયાર થઈને ચર્ચમાં જવા રવાના થાય. ચાર બાળકો સાથે કોઈ પણ જાતના રંજ વગર અઢીથી ત્રણ મહિના રહેવાનું છે. સહુથી નાની ત્રણ વર્ષની છે. આજે બરાબર બે અઠવાડિયા થયા.

મને મનમાં વિચાર આવ્યો, આપણે ભારતિય હમેશા ફાંકો રાખતા હોઈએ છીએ કે અમે અમારા માતા અને પિતાનું ધ્યાન રાખીએ છીએ. બાળકો, માતા અને પિતાની આમન્યા રાખે છે. જરા જાતને પૂછી જોઈએ તેમાં કેટલું સત્ય છે ? દંભ કરવામાં માનવીને કોઈ ન પહોંચી શકે. તેનો દીકરો ૪૫ વર્ષનો છે. વાવાઝોડાને કારણે ચિક્કાર નુક્શાન થયું છે.

એવા સુંદર લત્તામાં રહેતો હતો તેથી ,’પૂર આવે તેનો’ વિમો લીધો ન હતો. વિમા કંપની પાસેથી એક ફદિયુ મળવાની આશા નથી.

આવા સમયે મારી બાજુના મકાનમાં એક પંજાબી સ્ત્રી એકલી રહે છે. દીકરાની વહુ સાસુ સાથે બોલતી પણ નથી. દીકરો બોલે તે તેને ગમે પણ નહી. પોતાના માતા અને પિતા ભારતથી આવીને ચાર મહિના રહી જાય. કોઈ વાંધો નહી !

તેને દિલમાં કાંઈ નહિ થતું હોય કે. આ મારા પ્રાણથી પ્રિય પતિની જનેતા છે !

મારી પાડોશણને મેં વાત કરી, ‘હું એક મહિનો બહારગામ જવાની છું, મારો મહેમાનનો રૂમ તું વાપર’. તે એકદમ ગળગળી થઈ ગઈ.

મને કહે, ‘મારા પતિને નહી ગમે’.

અમેરિકામાં ૪૦ વર્ષ ગાળ્યા. વિશ્વભરનું સનાતન  સત્ય છે.

“માનવી માત્ર સરખાં. પછી તે ભારતના હોય, લંડનના, ચીન, જાપાન   કે રશિયાના યા અમેરિકાના. માત્ર ચામડીના રંગ અલગ છે. થોડા રીતરિવાજ જુદા છે. રહેણી કરણિ અલગ હોઈ શકે. ખાણીપીણી એકદમ ભિન્ન હોય. બાકી લાગણી, પ્રેમ, ક્રોધ સહુમાં સમાન છે. તેમના લોહીનો રંગ પણ લાલ છે ,જેવો આપણો છે’.

કેરોલિનને ચાવી આપીને હું રજા પર ગઈ. કદાચ તેનું મન બદલાય અને તે મારા મહેમાનના રૂમનો ઉપયોગ કરે .

 





શ્રાદ્ધ ૨૦૧૭

4 09 2017

શ્રદ્ધા પૂર્વક, શ્રાદ્ધના દિવસોમાં યાદ કરજો
જેમના પર તમને શ્રદ્ધા હતી.
જેને તમે દિલથી ચાહ્યા હતાં.
માતા, પિતા, સાસુમા, સસરાજી અને પ્રિતમ.
(બીજા કોઈ પણ હોય તો !)

શુભકર્તા, વિઘ્નહર્તા ગણપતિ કદી વિદાય લઈ શકે? ચાલો ત્યારે હવે તેમને ( ગણપતિ બાપાને) દિલમાં સ્થાપી આવી રહેલ શ્રાધ્ધના દિવસોમાં આપણાથી વિજોગ પામેલાં સ્નેહીજનોને યાદ કરી તેમને અશ્રુના યા સાચા બે ફુલ અર્પણ કરીએ.

અમેરિકામાં માતા યા પિતા રોજ યાદ કરવાની પ્રથા ભલે ન હોય. કિંતુ આપણે તો જનમ ધર્યો ત્યારથી હિંદુસ્તાની છીએ. ભલે અંહીનું નાગરિકત્વ હોય, મરશું ત્યાં સુધી હિંદુસ્તાની રહેવાના શ્રાદ્ધના દિવસોમાં માતા-પિતા ને યાદ કરી શ્રદ્ધાંજલી આપવાની અંતરની ઈચ્છા રોકી ન શકી.

પૂ. સસરાજીને તો લગ્ન થયા ત્યારથી જોવા પામી ન હતી તે વસવસો આખી જીંદગી રહ્યો છે. મારા પિતાજીની હું વચલી દિકરી પણ ખૂબ વહાલી હતી. તેમની પાસે કોઈ પણ કામ કઢાવવું હોય તો મારી માનું ખાસ વાક્ય
યાદ આવે છે. “જા, તારા બાપા પાસે, એ માત્ર તારું સાંભળશે.” તેમનું હાસ્ય, આજે પણ નજર સમક્ષ તરવરે છે. જ્યારે બી.એ. પાસ થઈ ત્યારે મારા કરતાં મારા પિતાજી વધારે ખુશ હતા. બસ આ તેમની પહેચાન.

મારા પતિ ઘરમાં સહુથી નાના. એનો અર્થ તેમની માતાના લાડકા. જેનું પરિણામ હું પણ તેમની લાડકી. વડિલોની આમન્યા ગળથુથીમાં શીખી હતી. એ મારી વહાલી માના સંસ્કાર.પૂ.બાએ લગ્ના પછીની સાડાચાર વર્ષમાં
પ્રેમની જે મૂડી આપી છે તે મારા મૃત્યુ સુધી મને ખરચવા ચાલશે.નામ પ્રવિણા, કિંતુ બા હંમેશા ‘પવિના’ કહે ખૂબ પ્યારુ લાગતું હતું.  તેમના આશિર્વાદથી આજે જીવન હર્યુભર્યુ છે. નાની ઉમરમાં પણ સાસુ-મા ભેદ જણાયો ન હતો. ‘પ્રણામ’.

મારી મમ્મી, ખૂબ વહાલી અને તેનું સુખ ખૂબ પામી. હા, મા સાથે મતભેદ જરૂર થતાં. કદીયે વહાલના દરિયામાં ઓટ નથી આવી. સંસ્કારની સાથે સાથે, કાર્ય કુશળતામાં પ્રવિણતા બક્ષનાર એ માને કોટિકોટિ પ્રણામ.
શ્રાદ્ધના દિવસોમાં સહુને પ્રણામ, પ્યાર અને મીઠી મીઠી યાદ.

ઈશ્વર તેમને જ્યાં પણ હોય ત્યાં ક્ષેમકુશળ રાખે. શ્રાદ્ધના દિવસો આવે અને જે વ્યક્ક્તિ આપણા જીવનમાંથી વિદાય થઈ હોય તેની યાદ સતાવે. એવું નથી કે તે દિવસે જ આવું બને. જીવનમાં પ્રિય પાત્રોની જુદાઈ સહેવી સહેલી નથી. તે સાથે એ પણ સત્ય છે કે, જે રસ્તે તેઓ ગયા તે રસ્તા પર આપણી કૂચ જારી છે.

જન્મ ધર્યો ત્યારેથી એ કૂચ વણથંભી ચાલુ છે. તો પછી ગમ શાને ? ગમ કરતાં કહીશ કે’ ખાલી જગ્યા’, જે ફરી પૂરાઈ ન શકે. એમાં પણ સત્ય નથી. ચાલો એ વાત જવા દઈએ. આજકાલ પુનઃ લગ્ન પ્રચલિત છે. તેથી પુરાણી પ્રિત વિસરવી શક્ય નથી.

શામાટે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ. શામાટે એ સોળ દિવસોમાં જ ! મારા મત અનુસાર વિક્રમ સંવંત બદલાવાનું. નવરાત્રી અને દિવાળીના તહેવારો પ્રેમે મનાવવાના. આપણા પૂર્વજો કહો કે વિદ્વાનો યા પંડિતો.  ભાદરવા સુદ પૂનમથી અમાસના સોળ દિવસ આને માટે નિયત કર્યા છે. કોઈ પણ વ્યક્તિનું આખા વર્ષમાં આ સોળ તિથિ પ્રમાણે વિદાય થવાનું નિશ્ચિત છે. તો જેઓ ગયા તે પણ આ સોળમાંથી એક દિવસે ગયા હતાં.

તેમની યાદમાં કોઈ સારું વર્તન, કોઈની આંતરડી ઠારવી , કોઈને સહાય કરી શકીએ તો તેમની યાદ કરી સાર્થક લાગશે. તેમાં કોઈ પુણ્ય કમાવાની આશા રાખતા હો તો તે ઠગારી છે. માત્ર સ્નેહ પૂર્વક તેનું સ્મરણ કરવું. તેને સંદેશો પહોંચાડવો કે “અમે તમને ભૂલ્યા નથી ” .

શ્રદ્ધા સાથે કરેલું શ્રાદ્ધ જરૂરથી વિયોગીઓને  શાતા આપશે. શ્રાદ્ધ કાંઈ ગોર મહારજને બોલાવીને જ થાય એવું નથી. પ્રેમથી એ વ્યક્તિને યાદ કરો. તમે હજુ તેને ચાહો છો એ સંદેશો પહોંચાડો. તેમની વિયોગથી ખાલી પડેલી જગ્યા યાદોથી ભરાયેલી છે તેનો અહેસાસ કરાવો. કોઈની આંતરડી ઠારો. અન્ન યા પૈસાની સહાયથી.

બાકી કાગડાને નીર્યું અને બ્રાહ્મણને  લાડવા ખવડાવ્યા કે ખીર ખવડાવી ને સ્નેહીજનોના આત્માને શાંતિ મળી, એવી અંધ  શ્રદ્ધામાં ન ફાસાશો. જાગો, ઉઠો, ખોટા રિત રિવાજોને ન અનુસરો.

નત મસ્તકે મારા સઘળાં સ્નેહીજનોને પ્રેમ ભરી યાદ. તેમના સંગ દ્વારા પામેલી ખુશી અને પ્રેમ આજે પણ મઘમઘતો છે.

 

 

 





હાર્વી

1 09 2017

 

 

 

કેવું શિર્ષક છે. ધડ અને માથા વગરનું. શું લખું અને શું ન લખું. જેણે હ્યુસ્ટન શહેરને તારાજ કર્યું. છેલ્લા છ દિવસથી શહેરને તોબા પોકારાવ્યું છે.  તમને થશે હું આ શું લખું છું

‘હાર્વી’ નામનું વાવાઝોડું આખા શહેરમાં નહી, સમગ્ર રાજ્યને ઘેરી વળ્યું છે. તારાજી સર્જવમાં પાછું વળીને જોયું નથી. જોરદાર પવન અને સાથે વર્ષાની ઝડી બસ ગાંડાની જેમ જણાય છે. આખા શહેરમાં જ્યાં જુઓ ત્યાં પૂર આવ્યા. ઘરોને તારાજ કર્યા. માનવીને ઘરબાર વગરના કર્યા. કોઈ પણ વાંક ગુના વગર લોકોએ જાન ગુમાવ્યા. વરસાદ , વરસાદ ને વરસાદ સાથે પવનનું તોફાન. જે ઝાડની ડાળી હલાવવી મુશ્કેલ હોય તે ઝાડ પવનમાં ડાબેથી જમણે અને જમણેથી ડાબે આખે આખું ઝુલતું જણાય .

બારીમાથી કે વરંડામાંથી આ દ્રશ્ય જોવાની મઝા પડે. પવન સંગે ડોલતાં ઉંચ અને ભરાવદાર ઝાડ. કલ્પના પણ કેટલી રોમાંચિત લાગે. અનુભવમાં ખૂબ કપરી છે. લાખો લોકો ઘરબાર વગરના થઈ ગયા. ઘર અને ગાડીઓ પાણીમાં તણાવા લાગી. નાના ભુલકાં માતા અને પિતાને વળગી પડે.

સારા નસિબે કેટ કેટલાં રાહત કેંદ્રો ખૂલ્યાં. ઉદાર દિલે લોકો મફતમાં ખાવાનું આપવા લાગ્યા. સરકારે રાહતકેંદ્રો ખોલી પ્રજાની સગવડો સાચવી. કટોકટીના સમયે લોકો ભેદભાવ ભૂલી એકબીજાને સહાય કરવા તત્પર બન્યા.

સરકારી સ્થળો. પોલિસ, બંબાવાળા, ઈમરજન્સી રૂમો. એમબ્યુલન્સ દરેક વ્યક્તિ અને સંસ્થા સજાગ બની. મદદે દોડી સહુને ઉગાર્યા. ૨૪ કલાક ટી,વી. ઉપર સમાચાર પ્રસરણ થયા.

જેવી ખબર પડી કે ‘હાર્વી’ આવે છે. ગ્રોસરી સ્ટોર ઉપર સહુનો ધસારો. ચારેક કલાકમાં તો  ગ્રોસરી સ્ટોરની બધી ચીઝ વસ્તુઓ ખતમ થઈ ગઈ. આંખ કહ્યું ન માને કે આવું પણ થઈ શકે. તોતિંગ ગ્રોસરૉ સ્ટોરોનો માલ ખતમ.

અંતે જ્યારે ‘હાર્વી’ શાંત બન્યું  ત્યારે નવી મુશ્કેલી. સ્ટોર થોડા વખત માટે ખુલ્યા. સ્ટોરની બહાર લાંબી લાઈન. દસ જણાને જવા દે.  છતાં  સ્ટોરમાં સામાન પૂરતો ન હતો. અમેરિકામાં ૪૦ વર્ષ થયા. પહેલીવાર આમ બહાર લાઈનમાં ઉભા રહેવાનો લહાવો માણો.

બૂરી દશાતો તેમની થઈ જ્યાં પાણી ભરાઈ ગયા હતા. ઘરોની અંદર બધો સરસામાન તરતો જણાય. બાળકો ને લઈને નિરાધાર દશામાં માતા અને પિતા ઉભા હોય. આવા સમયે માનવીની માનવતા જાગે. લોકો એક બીજાને સહાય કરે. હોડિઓ લઈ લઈને બધા નિકળી પડૅ. બંબાવાળા આવીને સહુને સુરક્ષિત જગ્યાએ લઈ જાય. શહેરમાં જ્યાં જુઓ ત્યા રાહત કેંદ્રો ખુલી જાય.

મ્ટી મોટી હોટલો વાળા ખાવાનું મફતમાં આપે. સાલ્વેશન આર્મી એ રેડ ક્રોસ જેવી સંસ્થા ખડે પગે મદદ આપે. શહેરનો મેયર, કોસ્ટ્ગાર્ડ દરેક જણ રાહત કાર્યમાં જાનને જોખમે અસરગ્ર્સ્તોને સહાય કરે.  ાઅજે જ્યારે ઉપર ઉપરથી બધું રાબેતા મુજબનું લાગે છે. પણ જ્યાં વરસાદના પાણીથી ત્રાહીમામ થયેલા લોકોનો ચિતાર દેખાય છે ત્યાં એમ થાય ક્યારે બધું ઠેકાણે પડશે ?

સરકાર બનતી બધી મદદ કરે છે.