૫૫મી વર્ષગાંઠ

18 03 2021

આ દિલ છે ને તે, કશું સાંભળતું પણ નથી અને માનતું પણ નથી. રહી રહીને કહે છે એક વાર તમારો સંદેશો મને મળશે. આજે ૨૫ વર્ષ થવા આવ્યા. આ આંખે મોતિયો પણ આવી ગયો. તાર, ટપાલ કે ફોન કશું જ ન આવ્યું. ભલેને તમને કદાચ મારી યાદ ન સતાવતી હોય પણ મને  ? આગમનના ભણકારા વાગે છે. નોકરી પરથી નિકળતાં પહેલાંની ફોનની ઘંટડી સંભળાયછે.

‘બસ અડધો કલાકમાં આવ્યો’.

એનો અર્થ,’ જમવાની થાળી પિરસ’ . ખૂબ ભૂખ લાગી છે. તમે આખો દિવસ કામમાં ખાવાનું પણ ભૂલી જતાં.

ઘણીવાર વિચાર આવે છે, શું ખરેખર હું એકલી છું’? પોતાની જાતને જવાબ મળી રહે છે, ‘અરે પગલી, પાર્થિવ દેહ નથી તો શું થયું. તેમની હાજરી, ગેરહાજરીમાં મોજૂદ છે’.

‘તું અને હું ક્યાં ભિન્ન હતાં ?

સાચું કહું તમે માનશો તો ખરા ને ? એવો એક શ્વાસ નથી જેમાં તમારી યાદ કે ખુશ્બુ સમાયા ન હોય ! સમય તો થંભતો નથી. આ શ્વાસ પણ ખૂટતો નથી. એક જીંદગી જીવવાની છે ,કેમ વ્યર્થ જવા દેવાય. માન્યતા એવી છે કે  એક લાખ, ચોર્યાસી હજાર યોનીમાંથી પસાર થયા પછી આ અમૂલ્ય માનવ દેહ પ્રાપ્ત થાય છે. ભવભવના બંધનમાંથી  તમે હાથતાળી દઈને સરી ગયા. હવે આ પાછળ રહ્યો તે દેહનું શું ? ઘણી વાર વિચાર આવે છે ,શામાટે’ રાજા રામમોહન રોયે’ ભરતમાંથી સતિ થવાનો રિવાજ નાબૂદ કર્યો હતો’? હસતાં નહી ૨૧મી સદીમાં પણ આવો વિચાર આવે. જ્યારે સ્ત્રીઓ ચંદ્ર પર આરોહણ કરે છે. ફરીવાર લગ્ન કરવાને માટે કોઈ બંધન નથી.

“અરે, જીવ માર્ગ બદલીને પાછળની જીંદગી યાદોના સહારે પૂરી કરી લે. બાળકોનો સુનહરો સાથ છે, તારા પર ઈશ્વરે કરેલી કૃપાનો વરસાદ છે. ”

આ જીવન જીવવા માટેનું ખરું કારણ છો “તમે”. મારો પ્રથમ પ્યાર હતાં. મેં તમને દિલોજાનથી ચાહ્યા હતાં. તન અને મન સમર્પિત કર્યા હતાં. સુંદર બે ફુલ આપણા બગિચામાં ખિલ્યા હતાં. પ્રેમના જળથી તેમનું સિંચન કરી તેમને સુંદર વ્યક્તિ બનાવ્યા હતાં. આજે ફુલવાડી ખૂબ મઘમઘી રહી છે. ખાનગી વાત કહું, ‘મારા  માળી વગરના બગિચાની હું મહેક માણું છું ‘. બગિચાનું વૃક્ષ  ફૂલ અને ફળોથી સુશોભિત બની લહેરાઈ ઉઠ્યું છે.

જ્યારે આધેડ ઉમરના પતિ અને પત્નીને પ્રેમથી સમજમાં કે કુટુંબમાં જોંઉ છું, ત્યારે તમારી કલ્પના કરવાનો આનંંદ આવે છે. પ્રિયે મારી જુવાની વિદાય થઈ ચૂકી છે. તમે જુવાનીમાં વિદાય થયા હતાં. હવે, તમને આજે કલ્પનામાં પણ હું આધેડ વિચારી શકતી નથી. હા, સાથે હોત તો નજરે ભાળ્યું હોત ! ખેર, માથા પર ટાલ અને મુખ પર મારી જેમ કરચલીઓ કલ્પવી પણ મુશ્કેલ છે. કદાચ મારી જેમ મોતિયો પણ ઉતરાવ્યો હોત. હસતાં નહી, રડવું નથી એટલે કલીઘેલી ભાષામાં  તમને રિઝવવાનો પ્રયત્ન છે. કહે છે ને બુઢાપો આવે ત્યારે બાળક બની જવાય ! બાળપણની નિખાલસતા અને સ્મિત જાળવી રાખવાનો નમ્ર પ્રયાસ છે.

જીંદગીનો રાહ ફંટાયો છે. બાળકો સુખી છે. તેમના સંસારમાં વ્યસ્ત છે. તમારા પ્યાર અને પ્રોત્સાહને એકલતાની જીંદગી જીવવા માટે દિશા બતાવી છે. તમારી હાજરીમાં બંધન નહી અનૂકુળતા સાંપડી હતી. આજે એ બધા જીવન જીવવા માટે સહાય રૂપ બન્યા છે. જીવનમાંથી અજ્ઞાનને, અંધકારને તિલાંજલી આપી પ્રકાશની દિશામાં આગળ વધવા ડગ માંડ્યું છે. સમાજને યા જરૂરિયાતવાળાની વહારે ધાવા સતત પ્રયત્નશિલ રહું છું. બાળકો પણ સંસ્કારી છે. સહુ પ્રથમ ઘર અને પછી સમાજ . સંપ ત્યાં જંપ.

દિલની વાત આજે તમારી સમક્ષ ઠાલવતાં સંતોષની લાગણી ફરી વળી છે. એકલી છું, એકલતા સતાવતી નથી. પ્રવૃત્તિમય જીંદગી સત્કર્મોથી ભરપૂર બની જીવન જીવવા માટે પ્રાણવાયુ પૂરો પાડે છે. એક મક્કમ નિર્ણય જાત સાથે કર્યો છે.  એક જીંદગી જીવવાની છે. એળે નહી જવા દંઉ. એક ખાનગી વાત કહું ? વચન આપો તમે હસશો નહી. નાનપણથી કબીરનું ભજન ગમતું હતું. પેલી ઝીની  રે ઝીની ચદરિયા. તેની અંતિમ પંક્તિ છે, દાસ કબીરને ઐસી ઠાની જ્યોં< કી ત્યોં ધર દીઈ ચદરિયા ઝીની રે ઝીની.  ઈશ્વરને મેં કાનમાં કહ્યું, ‘જો હું કબીર નથી.  મારી ચાદર તો મેલી છે. પણ એક વચન આપું છું . હું મારી આ મેલી ચાદર તને ધોઈને, ચોખ્ખી કરીને પાછી આપીશ”.

એટલે તો, “ચાહે તને કોઈ સમજે કે ન સમજે તું તારા પથ પર ચાલતી રહે. દુનિયાને સમજાવવાની કોઈ આવશ્યકતા નથી. તારી મુસાફરી અંતિમ શ્વાસ સુધી અટકવી ન જોઈએ. એકલી આવી હતી. એકલી જવાની છે.  શું સાથે લઈને આવી હતી કે ચિંતા છે ? કશું સાથે લઈ જવાની નથી એનાથી પરિચિત છે.  તને સાથ કોનો છે તે તું જાણે છે. એક સર્જનહારનો અને બીજો પતિએ તારામાં મૂકેલા સંપૂર્ણ વિશ્વાસનો ! માતા અને પિતાએ ખૂબ સુંદર સંસ્કાર આપી ઉછેરી હતી. બસ તો ચિંંતા છોડીને જીવન ગુજાર”.

ખબર નહી કેમ આજે હ્રદયના ભાવ તમારી સમક્ષ ઠાલવીને હળવી ફૂલ જેવી બની ગઈ છું. શાંતિ હ્રદયમાં શાંતિથી સૂતેલી છે. મસ્તકથી પગની પાની સુધી તેનું સામ્રાજ્ય છવાયું છે. ક્યારે, કયા હાલમાં , કયા સમયે અંતિમ પળ આવી પહોંચશે તેનો અંદાઝ પણ નથી. જો કદાચ મુલાકાત સંભવ ન હોય તો, પ્રેમે વિદાય આપો.





વિરહની વેદના 17th March

17 03 2021

તારા વિના

“રામ બાણ વાગ્યા હોય તે જાણે. વિરહની વેદના અનુભવીને જ ખબર હોય. બાકી

વાતો તો ઘણી કરીશકાય. જે ઘરમાં પવન પણ પૂછીને આવતો હોય તે ઘરમાં આજે

વાવાઝોડું ઘુસી ગયું હતું. કેવી હાલત થાય ? ઘરનાને જ ખબર પડે !

ખેર, એ ઈતિહાસ ઉખેળવામાં હવે કોઈ ફાયદો નથી ! તારા વિના હવે જિંદગી પૂરી કર્યા

વગર છૂટકો પણ નથી. કુટુંબ અને મિત્ર મંડળની સહાયથી કટોકટીના એ વર્ષો ગુજાર્યા.

જીવનમાં પ્રભુને મોતની પણ યાચના કરી હતી. તારી સાથેના સુંદર વર્ષોની ભીની ભીની

મહેક આજે પણ જીવનમાં વરતાય છે. જે બાકીની જિંદગી જીવવા માટે પૂરતા છે.

ઈશ્વરનું અર્પિત આ જીવન લાંબુ છે, તો તેની પાછળ સર્જનહારનું કોઈ પ્રયોજન જરૂર

હશે.

એ સુનહરા દિવસો, બાળકોથી ઘરમાં થતો કલબલાટ આજે પણ કાનમાં ગુંજે છે. તારો

સદા વરસતો પ્રેમ અને લાગણીની ગંગામાં ભરપૂર સ્નાન કર્યું હતું. ખબર નહી કયા ગુનાની

સજા પામી અને એકલતામાં જિંદગી ગુજરી રહી છે. સારું છે બાળકો ખૂબ સંસ્કારી અને

લાગણિશીલ છે. તેમનો હર્યો ભર્યો સંસાર જોઈ જીવાય છે.

તારા વિના સંસારની મધુર બગિયાના ફુલોની સુગંધ પામું છું. સુંદર ફળો પ્રભુની પ્રસાદી

સમજીને માણું છું. સમય જતા વિરહની વેદના હળવી થઈ છે. કિંતુ હ્રદયમાં એ ટીસ કાયમને

માટે અનુભવું છું.

ફરિયાદ તસુ માત્ર નથી. બસ,’તારા વિના’ જીવનમાં મજા નથી. જો કે મજાની વ્યાખ્યા કદાચ

હવે ભૂલી ગઈ છું . ખેર, તમને પણ ત્રાસ આપીને હું શું પામવાની ? જે છે તે જ સત્ય છે !

આજે “તારા વિના” ફુલવાડી ખૂબ ખીલી છે. હે માળી, તારી હાજરી, ગેરહાજરીમાં સર્વત્ર

જણાય છે. શ્રીજીબાવાની કૃપાથી જીવન વિષે કોઈ ફરિયાદ નથી. બાળકોએ ફરિયાદ

કરવાની તક આપી જ નથી. આમ પણ તમે હતા ત્યારે પણ ક્યારે છેલ્લે ફરિયાદ કરી હતી.

યાદ નથી. વિયોગ ખૂબ લાંબો ચાલ્યો. હજુ કેટલો સહેવો પડશે તેની કૉઇ સિમા નથી. શું

થાય, કર્યા કર્મ ભોગવ્યા વગર છૂટકો પણ નથી !

“ગીતા” ગુરૂ છે. માત્ર કર્મ કરવામાં અધિકાર છે. સવારની સાંજ અને સાંજની સવાર , રોજ

એ ઘટમાળ ચાલુ છે.

તને મળવાની પ્રતિક્ષામાં દિવસો ગુજરે છે. ક્યારેક તો એ પાવન ઘડી આવશે ?





પારેવડું

16 03 2021

ઉદરે પોષાતું ઉંવા ઉંવા કરતું ધરતી પર અવતર્યું
એ બાળપણ હાથતાળી દઈ ગયું
**
ભાંખોડિયા ભરતું કાલું બોલતું રાતભર જગાવતું
એ બાળપણ હાથતાળી દઈ ગયું
**
દફ્તર ટિંગાડી શાળાએ જતું એકડે એક ઘુંટતું
એ બાળપણ હાથતાળી દઈ ગયું
**
રમતું ભણતું પરેશાન કરતું રિસાઈ ખૂણે ભરાતું
એ બાળપણ હાથતાળી દઈ ગયું
**
માતાપિતાનું વહાલ વરસતું સંસ્કાર શિક્ષણ પામતું
એ બાળપણ હાથતાળી દઈ ગયું
**
ઘર છોડી કોલેજ જાતું જૂવાનીના દ્વાર ખટખટાવતું
એ બાળપણ હાથતાળી દઈ ગયું
**
ભવિષ્ય બનાવતું મનના મનસૂબા ઘડતું ઉછળતું
એ બાળપણ હાથતાળી દઈ ગયું
**
‘મા’ હું તો પરણીશ, નવા સંસારમાં પગલાં પાડતું
એ બાળપણ હાથતાળી દઈ ગયું
**
ફરીથી એ જ ચક્ર ચાલ્યું વણથંભે સદા રહ્યું ફરતું
એ બાળ ઉદરે આળોટી રહ્યું !

*************************





વર્ષોના વહાણા વાયા ! ૧૨મી માર્ચ

12 03 2021

સગપણ લોહીનું હોય કે પરણેતરનું, ખેંચાયને બટકી જાય !

*******

એવા સગપણ શા કામના જે હવાનો ઝોકો પણ ન સહી શકે !

********

“૫૫” વર્ષો પસાર થયા

કાળાના ધોળા થઈ ગયા

આંખે મોતિયો આવી ગયો

સાજન તું દિલમાં અકબંધ રહ્યો

**

પ્રેમની ફોરમ ફેલાવી ગયો

નિશાનીઓ પ્રસરાવી ગયો

જીવનમાં સંગિત રેલાવી ગયો

સાજન તું દિલમાં અકબંધ રહ્યો

**

દિલમાં હલચલ મચાવી ગયો

અણસમજ, તું સમજાવી ગયો

પ્યારની પ્યાલી પિવડાવી ગયો

સાજન તું દિલમાં અકબંધ રહ્યો

**

દુનિયાદારીની દવા દઈ ગયો

એકલતા જીરવવી જતાવી ગયો

મનનું મંદીર મહેકાવી  ગયો

સાજન તું દિલમાં અકબંધ રહ્યો

***

અંતે સર્જનહાર સાથી બન્યો

સુખ દુઃખ મારા બાંટી રહ્યો

અંતરનો એકતારો ગુંજી રહ્યો

સાજન તું દિલમાં અકબંધ રહ્યો

**************

‘૫૬’ મી લગ્નતિથી પર પ્યાર ભરી યાદ. હવે તો ગણતાં ગણતાં પણ થાકી ગઈ.

કોરોનાએ કેટલા ભરખ્યાં ?

મારે દ્વારે ન દેખાણો !

ચાલો, ઈંતજાર ખત્મ નથીથયો ?





અચંબો

10 03 2021

અરે ,મમતા તું ક્યારે આવી?

માધુરી આજે મમતા ને જોઈને ખૂબ ખુશ હતી, વર્ષો પછીની અચાનક મુલાકાત હતી. મમતા રહે દિલ્હી

અને માધુરી મુંબઈમાં. કામકાજ્માં વ્યસ્ત હોવાને કારણે વર્ષો પછી બન્ને મળ્યા હતાં. મમતા દિલ્હીમાં

રહેવાથી ખાસ્સી રામભક્ત થઈ ગઈ હતી, મમતા અને તેના પતિ મહેશભઈ હવે ગુજરાતિને બદલે હિંદી

બોલતા થઈ ગયા હતા. માધુરી તો આજ્ર શાળાના દિવસો યાદ કરી રહી હતી.

મમતા, પતિને ગુમાવ્યા પછી પહેલીવાર મુંબઈ આવી હતી. માધુરીને થયું ,આજે હું બોલું તેના કરતાં

મમતાને પ્રેમથી સાંભળું. તેને હૈયું ઠારવાનો મોકો આપું. મહેશને કિસ્મતે યારી આપી હતી. મહેશ ધંધામાં

ખૂબ કમાયો.

જેમ પૈસા વધત ગયા તેમ તેનામાં વિનમ્રતાએ ડૅરો ડાલ્યો. ખૂબ વિનમ્ર તેમજ જીવનની ફિલસુફી તરફ બન્ને

પતિ અને પત્ની વળી ગયા.ખૂબ મોટું ઘર બનાવ્યું. ઘર પણ કેવું ડાબી બાજુ નાના માટે અને જમણી બાજુ

મોટા દીકરા માટે. ઈશ્વરની કૃપા સમાન બે દીકરા હતા. ભવિષ્યનો વિચાર કરીને સુંદર ઘર બનાવ્યું હતું.

સહુ ખૂબ આનંદ મંગલ કરતા. મમતા નો સ્વભાવ ‘મરતાને મર ‘ન કહે તેવો હતો. મુકેશે પણ ધંધાનો દોર

બાળકોના હાથમાં સોંપ્યો હતો. પોતાનો તથા મમતાનો બધા હંધામાં ભાગ હતો એટલે આવકની કોઈ ચિંતા

ન હતી.

સુખ કોઈનું કાયમ ટક્યું છે કે મહેશ અને મમતાનું ટકે ? બે હંસોનું સુંદર જોડું, કોઈની નજર લાગવાથી પિંખાઈ

ગયું. નાની માંદગી ભોગવી મહેશે વિદાય લીધી. ઘરનો નાવિક વિદાય થયો. હમેશા બનતું આવે છે તેમ, બીજા

કુટુંબની આવેલી દીકરીઓએ પોતાનો અસલી રંગ બતાવ્યો. ભલું થજો મુકેશ અને મમતાનું કે વચ્ચેનું ઘર

મમતાના નામ પર હતું. મહેશ જતાં પહેલાં લાખો રૂપિયાની સખાવત કરી હતી. મમતાનું સમાજમાં સ્થાન

રૂડું હતું , પણ ઘરમાં ?

જુવાનીના તોરમાં બન્ને વહુઓએ માને જુદી કરી. દીકરાઓ પોતાની પત્નીઓની આંગળિ પર નાચનારા

પૂરવાર થયા. માતા અને પિતાનો પ્યાર અને સંસ્કાર વિસરી ગયા. સાચું કહ્યું છે ,’જુવાની દીવાની છે” ! મમતા

ખૂબ સમજુ હતી. પતિની ઈજ્જત અને નામનાને જરા પણ કલંક લાગવા દેવા તૈયાર ન હતી. દીકરાઓએ માને

છેતેરી કાગળો ઉપર સહી પણ કરાવી લીધી. એને પૈસાની મોહતાજ બનાવી. તેમના હ્રદયને જરા પણ આંચકો

ન લાગ્યો. મમતા અને મુકેશનો એક આશ્રમમાં ખૂબ મોટો ફાળો હતો.ત્યાં જઈને ભગવદ વાર્તા અને કથા સાભળી

રાતના ઘરે આવતી. સવારે રાંધેલી બે ભાખરી દૂધ સાથે ખાઈને સૂઈ જતી.

કામ કરવા માટે વર્ષો જૂની એક બાઈ હતી, જેને મમતાએ ખૂબ સહાય કરી હતી તે આવતી. તેને પૈસાની કોઈ લાલચ

ન હતી. તેના બાળકો અને પતિ સુખી હતા. જુવાનીમાં કરેલાં ઉપકારના બદલામાં તે મમતા શેઠાણીનો ખ્યાલ રાખતી.

મમતા એ મોઢું લગભગ સીવી લીધું હતું. ખબર નહી કયા પાપની સજા ભોગવી રહી હતી.

કહે છે ને, “રામ રાખે તેમ રહીએ ઓધવજી રામ રાખે તેમ રહીએ’ ! માત્ર રામને કહેતી મારા પતિનું મૃત્યુ ખૂબ શાંતિ

પૂર્વક આવ્યું હતું. મારી લાજ તમારે હાથ છે !

માધુરી મમતાને વાત સાંભળીને સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. મનમાં થયું ,’સારું છે મને બાળકો નથી ‘ !

( તાઃક સત્ય ઘટનાને આધાર પર. ભારતથી એક મિત્ર આવી તેણે વાત કરી. આખરે લેખિકા હોવાને નાતે રહી ન શકી ! )





અધ્યાત્મ ઉત્થાનની સીડી

6 03 2021

સીડી એટલે જેના પગથિયા પર એક પછી એક પગ મૂકી ઉપર જવાય. તેનો અર્થ ઉત્થાન થાય. સીડી સડસડાટ પણ ચઢાય અને એક એક પગથિયા દ્વારા ઉપર જવાય. જે ખૂબ ઝડપથી ચડે તે થાકી જાય. જે આરામથી ચડે તેને થાક ન લાગે ઉપર આવ્યાનો આનંદ પ્રાપ્ત થાય . મારા જેવી વ્યક્તિ એ ઓછી ઉંચાઈને કારણે દિવસમાં દસ વાર તેનો ઉપયોગ કરવો પડે. જીવનમાં ઉત્થાનનો સમય આવે ત્યારે ‘આધ્યત્ત્મ’ની સીડી જેવો કોઈ માર્ગ નથી. જીવન એટલે શું ? ખાધું પીધું ને મઝા કરી ! હા, એ પણ એક સમયે કર્યું. જ્યારે માનવી જીવનના એવા તબક્કામાં પ્રવેશે જ્યાં તેને લાગે હવે આત્માનું કલ્યાણ, માનવ જીવનની સાર્થકતાનો સમય આવી ગયો છે. જવાબદારીનું વળગણ હવે છૂટ્યું છે. ત્યારે તેના જિવનમાં શું અગત્યનું છે તેનું ચિત્ર સ્પષ્ટ અંકાય છે.

અધ્યત્મ વાડાવાદમાં કેદ ન થઈ શકે. તે કોઈ વર્ણ યા જાતિથી અલિપ્ત છે. તત્વજ્ઞાનને ખોટાં વાઘા પહેરાવી સામાન્ય પ્રજા સમક્ષ વ્યક્ત કરી અવળે રસ્તે આધ્યાત્મ દ્વારા દોરવાનું દુષ્કૃત્ય જ્યારે પોતાને જ્ઞાની માનતા પંડિતો કરે છે ત્યારે દયાજનક પરિસ્થિતિ સમાજમાં રચાય છે. ગેરમાર્ગે સામાન્ય પ્રજા આસાનીથી ફંટાય છે. તેમનામાં માત્ર અનુકરણની ઈંદ્રિય ખૂબ સતેજ હોય છે. અધ્યાત્મ ક્યારે અસરકારક થાય જ્યારે તેનું પ્રસરણ કરનારના જિવનમાં તે પ્રવેશેલું હોય. ‘પરોપદેશે પાંડિત્યમ” જેવું આચરણ વ્યક્તિને અસર કરવામાં નાકામયાબ નિવડે છે.

અધ્યત્મના મોટાં મોટાં ભાષણો સાંભળી કદાચ ટુંક સમય માટે અસર થાય. તે કાયમ ન ટકી શકે. જેને સાદી ભાષામાં સ્મશાન વૈરાગ્ય કહેવાય છે. સગાં યા સંબંધીને મંજિલ પર પહોંચાડી ઘરે પાછાં વળતા, જીવનમાં શું રાખ્યું છે. શામાટે કાળા ધોળા કરવા? શું કામ જુઠ્ઠું બોલવું? આવા બધા પ્રશ્નો ઉદભવે. થોડા દિવસ વૈરાગ્ય ટકે . વળી પાછાં હતા એના એ! કદી સાંભળ્યું છે કૂતરાની પૂંછડી ભોંયમાં દાટે સીધી થાય?

જો કે અધ્યાત્મને ત્યાં સુધી ઠેલવાની આવશ્યકતા નથી. એ તો સંસ્કાર દ્વારા બીજ રૂપે દરેક માનવીની ભિતરમાં આકાર લઈ રહ્યું હોય છે. મીઠું મધુરું બાલપણ, સુઘડ શાળાનું જીવન, સંયમી યુવાની અને સુખી સાંસારિક જીવન પછી જ્યારે સમયની અનુકૂળતાએ જીવનમાં ઉત્થાન. તેનો અર્થ એમ નહી કે બાળકો યા સંસારિક જવાબદારીમાંથી છૂટકારો. ત્યાં વિવેક બુદ્ધિ વાપરી સક્રિય ફાળો આપવો આવશ્યક છે. માત્ર આસક્તિનો અભાવ હોવો જરૂરી છે. આધ્યાત્મ કદી એવું નથી કહેતું કે તમારો ભાગ ન ભજવો ! સમાજમાં, કુટુંબમાં જ્યાં પણ તમારી જરૂરિયાત જણાય ત્યાં પાછી પાની ન કરવી. આધ્યાત્મના નામે સદાચાર, વિવેક અને સદવર્તનને ન વિસરવા!

અધ્યાત્મિક ઉત્થાન માત્ર પુસ્તકિયું જ્ઞાન બની સિમિત હોય તેનો કશો અર્થ ન સરે. યાદ હશે,

‘પોથી પઢી પઢી જગ મુઆ,પંડિત હુઆ ન કોય
ઢાઈ અક્ષર પ્રેમકા પઢે સોં પંડિત હોય”

અધ્યત્મ જીવન સાથે વણાઈ જવું જોઈએ. દિલમાં પ્રેમની ગંગાનું અવતરણ. સહુને માટે સમાન દૃષ્ટી. કોઈ માટે દ્વેષની ભાવના નહી. મારા તારાનો ત્યાગ. ઉદાર દિલ. અપેક્ષા રહિત આચરણ. આમ તો સાવ સહેલું છે! આધ્યાતમની સીડીના બે પાયદાનની વચ્ચેની જગ્યા પર સ્વાર્થની જાજમ બિ્છાવેલી જણાશે. જેના પર પગ પડતાં ભલ ભલા જોગીઓ પણ રાહથી વિચલિત થયા છે. અધ્યાત્મ ઉત્થાનની સીડી ત્યારે બને જે અવળચંડાઈથી અળગી હોય. અધ્યાત્મનો માર્ગ સત્યની ખોજ માટે છે. બાહ્યાડંબર ઘણીવાર વિપરિત દિશા તરફ તાણી જાય. સાચી દિશા તરફનું પ્રયાણ સતત તે તેનું મુખ્ય લક્ષણ છે.

‘ભગવદ ગીતા’નું અધ્યયન એ અધ્યત્મની સીડીના પાયામાં જણાશે. ‘ભગવદ ગીતા’ ૫૦૦૦ વર્ષ પહેલાં રચાઈ હતી એમ કહેવાય છે. આજના આધુનિક યુગમાં તેમાંથી સઘળાં પ્રશ્નોનું નિરાકરણ આસાનીથી પ્રાપ્ત થાય છે. ગીતામાં તેના ચાર માર્ગ બતાવ્યા છે. કર્મયોગ, જ્ઞાનયોગ, રાજયોગ અને ભક્તિયોગ. મનગમતો માર્ગ પસંદ કરવાની દરેકને સ્વતંત્રતા છે.

જો જ્ઞાનયોગના પથ દ્વારા ઉત્થાન કરવું હોય તો પગથિયા, શ્રવણ, મનન, નિધિધ્યાસન, જ્ઞાન, જિવન મુક્તિ,સિદ્ધ સ્થિતિ અને મોક્ષ. આમર્ગ કઠિન છે.

શ્રદ્ધાવાનલભતે જ્ઞાનં તત્પરઃ સંયતેન્દ્રિયઃ
જ્ઞાનં લબ્ધવા પરાં શાન્તિં અચિરેણાધિગચ્છતિ

‘જે વ્યક્તિ શ્રદ્ધાપૂર્વક ઈન્દ્રિયો પર સંયમ ધારી જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરે છે તે પરમ શાંતિને પામે છે.

રાજયોગના પગથિયા છે, યમ, નિયમ, આસન, પ્રાણાયામ, પ્રત્યાહાર, ધારણા ,ધ્યાન અને સમાધિ. આ માર્ગ પર ચાલનારનું જીવન એક જ્વલંત ઉદાહરણ પુરું પાડે છે.

પ્રશાંતમનસં હ્યોનં યોગિનં સુખમુત્તમમ
ઉપૈતિ શાન્તરજસમ બ્રહ્મભૂતંકલ્મષમ

‘એ યોગી પરમ શાંતિ પામે છે જેનું મન ખૂબ શાંત છે.જે સંયમને વરેલો છે. જે પાપાચરણ રહિત અને બ્રહ્મનમાં એકાકાર થઈ ગયો છે.

ભક્તિયોગ દ્વારા ઉત્થાનના પગથિયા. આસુરી, દૈવ, પ્રેમ, ભક્તિ, સગુણ સાક્ષાત્કાર, નિર્ગુણ સમાધિ અને મોક્ષ. આ માર્ગ ખુબ સરળ અને સહજ છે. દિલની પાવનતાને તેની સાથે ગાઢ સંબંધ દેખાય છે.

અન્તકાલે ચ મામેવ સ્મરન્મુક્ત્વા કલેવરમ
યઃ પ્રયાતિસ મદ્ભાવં યાતિ નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ

મૃત્યુ સમયે શરીરના ત્યાગ વખતે જે માત્ર મને યાદ કરે છે તે મને પામે છે તેમાં શંકાને સ્થાન નથી.

કર્મયોગ દ્વારા પણ ઉત્થાન સરળ બને છે. તે તમસ, રજસ, સત્વ, ગુણાતીતને પસાર કરી મોક્ષ પામે છે. કર્મમાર્ગ એ એવો રસ્તો છે જેના પર ચાલનાર ઉંધુ ઘાલીને ચાલે છે. કર્મને ફરજ માને છે. એ માર્ગ પર ચાલનાર કદી પાછું વળી જોતો નથી !

કર્મણ્યેવાધિકારસ્તે મા ફલેષુ કદાચન
મા કર્મફલહેતુર્ભૂમા તેસંગસ્ત્વકર્મણિઃ

તારું કર્મ કરે જા, કદી ફળની આશા ન રાખવી. માત્ર ફળને માટે કાર્યન ક્રવું તથા અકર્મી પણ ન બનવું !

આમ આ ચાર રસ્તામાંથી કોઈ પણ માર્ગ પર ચાલવાથી આધ્યાત્મની દિશા સાંપડશે. જે જીવનને એવા ઉન્નત સ્થળે લઈ જવા શક્તિમાન છે જ્યાં માનવી ખરેખર પહોંચીને જીવન સાર્થક કરવા શક્તિમાન બને છે.

જનકરાજા રાજા હોવા છતાં વિદેહી ગણાય છે. અષ્ટાવક્ર ભલભલા પંડિતોને હરાવવા શક્તિમાન બને છે. તેમની સીડીને કેટલા પગથિયા હશે? અરે પહેલે પગથિયે પગ મૂકીને આચરણ તથા વિચાર દ્વારા ગંતવ્ય સ્થળની પ્રાપ્તિ આસાન બને છે.આજની આધુનિકતાની ૨૧મી સદીમાં કદાપી કોઈ મહારાજાઓની વાતમાં આવી તેમનો હાથ ઝાલી આધ્યાત્મિકતાની સીડી ચડવાનું પાપ ન આદરશો. ગુરુની સાથે નરકના ભાગિદાર બનશો! આપણા દેશમાં પહેલા “રાજાઓ’ હતા. હવે “મહારાજો’ ( કહેવાતા ધર્મ ગુરૂઓ ) અસ્તિત્વમાં આવ્યા છે.


બને તો ‘ગીતાને’ ગુરૂ સ્થાને સ્થાપવી! તેના ઉપર પ્રવચનો ભરપૂર પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ છે. હવે તો સી.ડી.,યા ડી.વી.ડીનો યુગ છે. ટીવી ઉપર સંસ્કાર ચેનલ સારા કાર્યક્રમો દર્શાવે છે. તેમાં ચાંચ ડુબે પછી મહાન લેખકોના વિવેચનો વાંચવા. બને તેટલું સાદુ અને સરળ ભાષાનું વાંચન હશે તો દિમાગમાં બરાબર બેસશે. બાકી બહુ પંડિતની ભાષા તો સમજતા, ધોળે દિવસે તારા દેખાશે.

અધ્યત્મ જેટલી સરળ ભાષામાં પ્રજા સમક્ષ મૂકવામાં આવશે તેટલું જીવનમાં તેનું ઉતરણ સહેલાઈ પૂર્વક થશે. વિષય ગંભિર છે. આજે અમેરિકામાં બાળકોને આ રીતનું સમજાવવું ખૂબ મુશ્કેલ છે. નામુમકીન નથી. મારી પૌત્રી મને પૂછે ,’દાદી તું કેમ મીટ નથી ખાતી’? હવે તેને અંહિસા પર મોટું મસ ભાષણ આપવાને બદલે સાદી ભાષામાં સમજાવવાનું વિચાર્યું.

ગાય અને મરઘીના બે ફોટા બતાવ્યા. ગાયની બાજુમાં વાછરડું તેને પ્રેમ કરતું બેઠું હતું. મરઘી તેના નાના નાના બચ્ચાં સાથે હતી અને બે બચ્ચાં ઈંડામાંથી બહાર નિકળવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતાં. અડધું ઈંડુ ફૂટેલું હતું. મારી દીકરી બંને ચિત્ર જોઈને ખુશ થઈ ગઈ. ,દાદીમા, આતો એવું લાગે છે જાણે મારી મમ્મી નાનકી બહેનને દુધ પિવડાવતી હોય યા ડાઈપર બદલતી હોય’! બાળક હમેશા તેની મર્યાદામાં રહીને વિચારે એ આપણા બધાનો અનુભવ કહે છે.

બીજું ચિત્ર બતાવ્યું જેમાં ગાયનું માથું ધડથી જુદું હતું. મરઘીની ડોક મરડાયેલી હતી. ‘દાદી, આ કેમ આમ છે’?

‘બેટા, ગાય કતલખાનામાં છે. તેને મારી નાખી.’

‘કેમ’?

‘આપણને સહુને બીફ બહુ ભાવે છે’.

‘દાદી આવી રીતે બીફ નિકળે’?

‘હા, બેટ.’

‘હવે, આ જો આ મરઘીની ડોક મરડી. તેમાંથી બનતું ચિકન કેટલું સ્વાદિષ્ટ છે.’

‘દાદી, આ બધું મને કેમ બતાવ્યું’. મારું મન ખૂબ દુઃખી થયું.

‘બેટા, તે મને સવાલ કર્યો હતો, દાદી તું મિટ કે નૉન વેજ કેમ ખાતી નથી’?

‘ઓ મારી વહાલી દાદી, સારું કર્યું તે મને આ રીતે સમજાવી. તને લાગે છે હવે હું નૉન વેજ ખાઈ શકીશ’?

‘બેટુ,મારા કહેવાથી નહી, તારા અંતરાત્માને પૂછીને નિર્ણય લેજે’!

બસ ત્યારથી તેણે નૉન વેજ ખાવાનું છોડ્યું. આમ કોઈને પણ અધ્યત્મના માર્ગે વળવું હોય યા વાળવા હોય તો સાદી, સહજ અને સરળ વાત શીરાની જેમ ગળે ઉતારવી રહી. પછી તે નાનું બાળક હોય, જુવાન હોય કે આધેડ. બળજબરી યા જબરદસ્તી કામમાં ન આવે.
ઉત્થાન માટેની ભૂખ ઉઘડવી આવશ્યક છે. જ્યારે તે પળ આવશે ત્યારે આપોઆપ વલણ અને વાંચન સુરૂચી પૂર્વકના થશે. આપણે સંસારી જીવ, ભર્યું કુટુંબ હોય તે સહુની અવગણના ન કરી શકીએ. તેમને પ્રેમ આપવો અને પામવો એ આપણો ધર્મ છે.


અધ્યાત્મ કદી એવી ખોટી સલાહ ન આપે કે સંસાર પ્રત્યે ઉદાસિન બનો. હા, તેમાં રચ્યા પચ્યા ન રહો.’ જલ કમલ વત’ રહી સ્વનું ઉત્થાન કરવું. સંસાર અસાર છે તે જગ જાણિતી વાત છે. એ અસાર સંસરમાં રહી જીંદગીનો સાર પામવાનો છે. અધ્યાત્મના પથ પર એક પછી એક ડગ ભરી સંચરીએ. સત્યને પંથે ધપીએ. જીવનને ઉચ્ચ કક્ષાએ દોરી જનાર માર્ગ, એ ‘અધ્યત્મની સીડી’ના પગથિયે બસ પગ મૂકી પ્રવાસનો શુભ આરંભ જારી રાખી ઉત્થાન પામીએ!






ઉડવાની તમન્ના

4 03 2021

બાળપણથી આકાશમાં ઉડતાં પંખીઓને જોતાં જોતાં વિમાન પાછળ ઘેલી બનેલી નિમ્મી, હંમેશા વિચારતી ક્યારે એમાં મુસાફરીકરીશ ? બાળપણ ગયું. કોલેજમાં ભણતી હતી અભ્યાસ છોડ્યો. . અમેરિકાથી પરણવા આવેલા પિયુશનિ સાથે ઘડિયાં લગ્ન લેવાયા. અમેરિકાનું નામ પડતાંજ તેના વિમાનમાં બેસવાનું સ્વપ્ન સાકાર થવાની તૈયારીમાં હતું .

પિયુષ મહિનો રહ્યો. માતા અને પિતા તેમજ દાદા અને દાદીને ખુશ કર્યા. એવું કાંઇ ચક્ર ચલાવ્યું કે નિમ્મીને  સાથે અમેરિકા લઈ જવા નિકળ્યો. પૂજાનો ઉમંગ માતો ન હતો. આવું મોટુંમસ વિમાન અને ૨૪ કલાકની મુસાફરી. પૈસાવાળો હતો એટલે ‘બિઝનેસ ક્લાસમાં’હતાં.   

અરે વિમાન હજુ હમણાં જ ઉપડ્યું છે !

‘હજુ મોડું થયું નથી. જો એમ લાગતું હોય કે અંહી આવીને ફસાઈ ગઈ છો ? તો વળતા વિમાનમાં બેસી ઘર ભેગી થઈ જા !’ આ કાને શું અથડાયું !

બચપનથી આકાશમાં ઉડતું વિમાન દેખાય કે મનથી કૂદકો મારી નિમ્મી તેમાં ચડી બેસતી. વિમાન નજરથી ઓઝલ ન થાય ત્યાંસુધી તે વરંડામાંથી ખસતી નહી. નાની નાની મુસાફરી કરતી. ક્યાંક સૂરત જાય કે પૂના .એ તો ટ્રેનમાં જવાનું હોય.  એકાદવાર દિલ્હી પણ ગઈ હતી. હવાઈ જહાજનું ઘેલું લાગ્યું હતું. હવે આજે અઢાર વર્ષની થઈ એક પણ વાર વિમાનમાં બેસવાનું સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થયું ન હતું. ભાભીનો ભાઇ અમેરિકાથી આવ્યો હતો. તેને નિમ્મી ગમી ગઈ.

અઠવાડિયામાં પાછું જવાનું હતું, પ્રેમ કરવાનો કે જતાવવાનો પણ સમય ન હતો. પિતાજીની માંદગીને કારણે ઘડિયા લગ્ન લેવાયા. નિમ્મીએ શરત કરી અમેરિકા જઈને ભણવાનું ચાલુ રાખશે. પિયુષને વાંધો ન હતો. અમેરિકામાં સારું કમાતો હતો. કઈ રીતે એ જાણવાની કોને પડી હતી કે ઈચ્છા હતી ! હજુ ઘણા ભારતવાસીઓને અમેરિકાનો ‘રોગ’ લાગ્યો છે. તેમને હકિકતની ખબર હોતી નથી !

વર્ષોથી મનમાં સંઘરાયેલી વિમાનમાં બેસવાની ઈચ્છા આજે પૂરી થવાની હતી નિમ્મીને ખબર હતી અમેરિકા જવા માટે મુંબઈથી પેરિસ અને ત્યાંથી હ્યુસ્ટન જવાનું હતું ખૂબ લાંબી મુસાફરી હતી.  પિયુષ પતિ હતો. પ્રેમ હતો કે નહી એ ખૂબ અઘરો સવાલ હતો ? ખેર, પ્રેમ તો ભવિષ્યમાં થઈ જશે એમ માની મન મનાવ્યું. વર્ષોથી મીટ માંડીને તાકી રહેતી હતી એ તો વિમાન નાના હતા. આ તો તોતિંગ વિમાન હતું.

વિમાન ઉપડ્યું , ખુશીની મારી પાગલ નિમ્મી આંખો મીંચીને તેનો આનંદ માણી રહી હતી ત્યાં, પિયુષે વાત શરૂ કરી.

‘ જો લગ્ન કર્યા કારણ કે મારા પિતાજી બિમાર હતા અને તેમને મને પરણેલો જોવો હતો. ‘

‘હાં તો હવે તેનું શું છે ?’

‘હું અમેરિકામાં પરણેલો છું અને મારી પત્ની મા બનવાની છે’.

નિમ્મી તો કાપો તો લોહી ન નિકળે એવી થઈ ગઈ છતાં બોલી, ‘તો મારી સાથે લગ્ન શું કામ કર્યા’ ?

મારી પત્ની ધોળી છે. મારા બાપને ન ચાલે !’

‘એટલે મારું ભવિષ્ય બગાડ્યું ‘ !

હજુ પણ મોડું નથી થઈ ગયું,. પેરિસથી વળતા પ્લેનમાં બેસાડી દઈશ. નિમ્મી હતપ્રભ થઈ ગઈ. શું બોલવું તે સુઝ્યું નહી. .

પ્લેનમાં બેસવાનો અભરખો બરફની માફક ઓગળી ગયો ! 

એમ થયું લાવ દોડીને ઘર ભેગી થઈ જાંઊ !





દરદી બની ડોક્ટર

2 03 2021

ભગવાનમાં ન માનતો અજય આજે ભગવાન પાસે ધ્રુસકે અને ધ્રુસકે રડી રહ્યો હતો. આજે એવું તો શું બન્યું એનો અહેસાસ અજયનું અંતર અનુભવી રહ્યું હતું. પાંચ વર્ષની નિર્દોષ સુંદર બાળાએ તેના અંતરને વલોવી નાખ્યું. અંજુના બચવાની કોઈ ઉમ્મીદ ન હતી. અંજુની માતા અનિતાને પોતાના કનૈયા પર ખૂબ વિશ્વાસ હતો.

ઘણા ડોક્ટરોને પોતાની આવડત પર ્ગર્વ હોય છે. કુશળ ડોક્ટર હોવું એ તો તેની વિદ્યાનું ગૌરવ છે. અહંકાર અને ગૌરવ એ ઉત્તર અને દક્ષિણ ધ્રુવ સમાન છે. અજયને પોતાની હોંશિયારી પર ગર્વ મિશ્રિત અહંકાર હતો. જેને કારણે હમેશા યશ પોતાને શિરે લેતો.

નાનીશી બાળા અંજુ જ્યારે દર્દ અનુભવતી હોય ત્યારે માતાના શબ્દો યાદ આવતા. ” બાલ કૃષ્ણને હમેશા યાદ કરજે”. તને ડર પણ નહી લાગે. તારી સહાય કરશે. ‘અંજુના બાળ માનસ પર આની ધારી અસર થઈ. કાનો તેનો મિત્ર હોય એમ આખો દિવસ વાત કરે. એની ઉમરના બધા બાળકો શાળાએ જતા હોય. એની સખી અમી,

સમય મળ્યે તેના માતા અને પિતા સાથે મળવા આવતી ત્યારે અંજુ કિલકિલાટ હસતી સંભળાતી.  ભલેને કોઈ અંજુના રૂમમાં હોય કે ન હોય અંજુ એના કાના સાથે દિવસભર વ્યસ્ત રહેતી,

‘અરે, કાના તું ક્યારેક તો મારી સાથે બોલ’?

અંજુ ને થતું ભલે એ બોલે કે ન બોલે સાંભળે તો છે ને !

ગમે તેટલો દુખાવો હોય તો પણ અંજુ સહન કરતી. તેને ખબર હતી તેની માતાને ખૂબ દુઃખ થાય છે. પિતાજી કામકાજમાં વ્યસ્ત હોય. અંજુની ચાકરી માટે બે નોકરી પણ કરતા. પૈસા વગર કેમ ગાડું ચાલે ? આજે સવારે માતાને લાગ્યું અંજુને જરા વધારે દર્દ થાય છે. હવે અંજેને શેનું દર્દ હતું એ ડોક્ટરોથી  કળાતું નહી. ‘વાયરસ’ નામ આપીને છૂટી પડતા.

અંજુની માતા એ કહ્યું ,બેટા નાહીને તને સુંદર નાસ્તો ખવડાવું, તારાથી ખવાય તેટલો ખાજે. પછી ડોક્ટર પાસે જઈશું’.

મા દીકરી બન્ને તૈયાર થઈને ડોક્ટરના દવાખાને જવા નિકળ્યા. રિક્ષા બોલાવી. અંજુને હાથ પકડી પ્રેમથી રિક્ષામાં બેસાડી. મા બો;ઈ,’ ભૈયા જરા સંભલકે ચલાના, મેરી બેટીઓ દર્દ હોતા હૈ’.

રિક્ષાવાળો અંજુને એકીટશે નિહાળિ રહ્યો. આવી સુંદર પરી જેવી બિટિયાને શું થાય છે. ખૂબ સાચવીને રિક્ષા ચલાવી.

અંજુની સાથે તેનો કાનો તો હોય જ ! પોતાનો વારો આવે તેની રાહ જોતા મા અને દીકરી બેઠા હતા. ત્યાં બેસીને મોટેથી વાત ન થાય એટલે આંખોથી અને ઈશારાથી અંજુ કાના સાથે વાર્તાલાપ કરી રહી હતી. આજે તેને કાનો અલગ લાગ્યો. અંજુની સામે મંદ મંદ મુસ્કુરાતો હતો.

તેનો વારો આવ્યો એટલે અંજુ માતા સાથે ડોક્ટરની કેબીનમાં દાખલ થઈ. અંજુને તપાસતા ડોક્ટર બોલ્યા,’ અંજુ આજે ખૂબ દર્દ થાય છે’ ?

‘જી, ડોક્ટર કાકા’. પણ–

ડોક્ટરે પૂછ્યું,’ પણ શું’ ?

‘આ મારો કાનો છે ને મારી સામે જુએ છે ત્યારે દર્દ ગાયબ થતું હોય એવું લાગે છે’.

ડોક્ટરની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. આટલી નાની બાળાને જો ઈશ્વર પર શ્રદ્ધા છે તો મને શામાટે માત્ર મારા પર ગર્વ છે ! અરે જો મારામાં તાકાત હોય તો ,મારી વિદ્યા મૃત આદમીને કેમ જિંદા નથી કરી શકતી’.

‘હે પ્રભુ આજથી તારામાં વિશ્વાસ અને શ્રદ્ધા જે મને મારી વિદ્યામાં પ્રાણ પૂરવા  સહાય કરશે’. આ નાનીશી બાળાની તકલિફ દૂર કરવાની મને શક્તિ જરૂર આપજે.

કાના માટે અને અંજુ માટે ડોક્ટરે લોલીપોપ આપી.

*******************************************





મારા બાપુ

27 02 2021

***********

જ્યારે રણછોડને રાધાએ કાનમાં કહ્યું કે તે પોતે મા બનવાની છે ! આ શબ્દો સાંભળીને રણછોડ એવો કુદ્યો કે રાધા ગભરાઈ ગઈ. હજુ તો ગભરામણ મટે ત્યાં રણછોડ રાધાને ઉંચકીને ગોળ ગોળ ફરવા લાગ્યો. રણછોડ રાધાને ખૂબ ચાહતો. આમ જોઈએ તો બન્ને અનાથ આશ્રમમાં રહી મોટા થયા હતા.

કોને ખબર, કોણ મા, ને કોણ બાપ ? બન્ને અનાથ હતા. સાથે મ્યુનિસિપાલિટિની શાળામાં ભણ્યા. રાધા સિવવાનું કામકાજ શીખી અને રણછોડ રિક્ષા ચલાવતો. નાનપણથી સાથે મોટા થયા હતાં. પ્રેમ થઈ ગયો. પ્રેમ થઈ જાય છે, ક્યારેય પૂછીને થતો નથી !

અનાથ આશ્રમના સંચાલિકા બહેનના આશિર્વાદ લીધો. બન્ને એ ચાર ફેરા કૃષ્ણના મંદીરમાં ફરવાનું નક્કી કર્યું. સુજાતા બહેને અંતરના આશિર્વાદ આપ્યા. ખિસામાં એવા કોઈ પૈસા ન હતા, પણ આશા અને ઉમંગની કચાશ ન હતી. રાધાએ એક પૈસાપાત્રને ત્યાં તેમના દીકરા માટે ‘આયા’નું કામ લીધું. પ્રેમાળ હતી., તેમના દીકરાને ખૂબ સુંદર રીતે સાચવતી. શેઠાણીને ખૂબ ગમી ગઈ. તેમના ગેરેજની બાજુમાં એક ઓરડી હતી, રાધાને રહેવા માટે આપી.

રાધા અને રણછોડને તો સ્વર્ગ મળ્યા જેવી અનુભૂતિ થઈ. રાધા તેમનું બાળક રાખતી અને સમય મળ્યે ત્યારે સિવવાનિં કામકાજ કરતી. રણછોડને કોઈની નોકરી કરવી ન હતી. ભાડા પર રિક્ષા ચલાવવા લાગ્યો. કરકસર ત્રીજો ભાઈ છે. પાંચ વર્ષમાં રાધાને જ્યારે સારા દિવસો જણાયા ત્યારે પોતાની રિક્ષા આવી ગઈ હતી.

હા, હતું મહેનતનું કામ પણ તેમાં ખુદ્દારી હતી. ગ્રાહકો સાથે પ્રેમ ભર્યો વર્તાવ કરતો હોવાથી લોકો ખુશ થઈ મનમાન્યા પૈસા પણ આપતા અને બક્ષોશ આપે તે નફામાં. રણછોડ કોઈને છેતરતો નહી. સ્ત્રી મુસાફર હોય તો શાકની થેલી યા બીજો સામાન ઉચકવા પણ લાગતો. પરિણામ લોકો ઉતરતી વખતે તેનો ફોન નંબર માગતા. જરૂરત પડે રણછોડની રિક્ષા બોલાવતા. જો રણછોડ નવરો હોય તો તરત ત્યાં પહોંચી જતો.

એક વખત શાળાના શિક્ષિકા બહેન તેની રિક્ષામાં હતા. રણછોડની વાત પરથી ખૂબ વિશ્વાસુ લાગ્યો. શાળાના દસ છોકરાઓ વચ્ચે રિક્ષા બંધાવી. સવારના શાળામાં છોડવાના અને સાંજ્ર શાળામાંથી લઈ તેમને ઘરે સહી સલામત પહોંચાડવાના.

રાધાને જ્યારે લક્ષમી જેવી દીકરી આવી તો એની શેઠાણીએ સરસ મજાનું ‘જીવાણુ’ કર્યું. એમને ખબર હતી રાધા અનાથ છે. હવે તેમનો દીકરો મોટો થઈ ગયો હતો એટલે રાધાની જરૂર ન હતી. હવે રાધા પણ મા હતી. રાધાને એક ચાલીમાં ભાડાની જગ્યા લેવા સહાય કરી. જગ્યા ભલે બે કમરાની હતી પણ રાધા અને રણછોડ માટે સ્વર્ગ સમાન હતી.

રણછોડ રિક્ષા ચલાવે ને રાધા દિકરી તારાને ઉછેરે. ખૂબ પ્યાર આપે તારાને તો માતા અને પિતા બન્નેનું સુખ સાંપડ્યું. રાધા અને રણછોડ રાત પડૅ પોતાના બાળપણની વાતો કરે ત્યારે આંખમાં આંસુ આવે પણ તારાની વાતોથી મુખ પર સ્મિત રેલાઈ જાય.

તારા આસમાનના તારા જેવી ચમકદાર અને નટખટ હતી. ભગવાને રુપ સાથે બુદ્ધિ પણ ઉદાર હાથે આપી હતી. શાળામાં રોજ રણછોડ તેને રિક્ષામાં મૂકવા જાય. રાધા નાનું મોટું સિલાઈ કામ કરી ઘર ચલાવવામાં સહાય કરે. તારા, ધીમે ધીમે ઘરનું કામ પણ મા પાસે શિખતી હતી.. શાળાનો અભ્યાસ પૂરો કર્યો, કોલેજમાં આવી.

રણછોડ અને રાધાએ સંમતિ આપી. રાધા અને રણછોડનું જીવન તારાની આસપાસ ઘુમતું હતું. પ્યારથી ઉભરાતા વાતાવરણમાં તારાએ કોલેજનો અભ્યાસ પણ પૂરો કર્યો. તારાનું સ્વપનું હતું કે તે ‘કલેક્ટર’ બને. પણ છેલ્લા કેટલા વખતથી રાધાની તબિયત નરમ ગરમ રહેતી હતી એને એમ હતું કે તે લાંબુ નહી જીવે. મરતા પહેલાં તારાને સુખી જોવાનો ઈરાદો હતો.

કોલેજનું છેલ્લું વર્ષ હતું. કલેક્ટર બનવા શું કરવું પડૅ તેની તારાને જાણ હતી. માએ જ્યારે પરણવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો ત્યારે તારાએ કહ્યું, ‘મા મને બે વર્ષ આપ પછી હું પરણીશ”.

રાધાએ હા તો પાડી પણ અંદરથી મુંજવણ હોવાને કારણે બે મહિનામાં નાની માંદગી ભોગવીને વિદાય થઈ. રણછોડ ભાંગી પડ્યો. તારા એ બાપુને સંભાળ્યા. રણછોડૅ દીકરીને પોતાનું સ્વપનું પુરું કરવાની મંજૂરી આપી. દિવસ રાત રિક્ષા ચલાવીને પૈસા ભેગા કરતો.

સમજુ તારા એક પણ પૈસો ખોટો બગાડતી નહી. બાપુને ઘરકામ માં પણ મદદ કરતી. તારાને જોઈ કોઈ એમ ન માને કે એના બાપુ રિક્ષા ચલાવીને ઘર ચલાવે છે ! તારાને પોતાના બાપુ પર ખૂબ પ્રેમ, વિશ્વાસ અને શ્રદ્ધા હતા.

તેને મન ‘બાપુ’ સર્વસ્વ હતા. માતા ગુમાવ્યા પછી, બાપુએ તો એને બધી રીતે સહાય કરી હતી. તેની મરજી વિરૂદ્ધ બાપુ કશું ન કરતા. તારાના સુખે હમેશા સુખી રહેતા બાપુ , નું હમેશા ધ્યાન રાખતી. જો જરા પણ તબિયત નરમ ગરમ જણાય તો તારા રિક્ષા ચલાવવા જવા ન દેતી. દવા લાવવાથી માંડી જમવાનું પણ ધ્યાન રાખતી.

આજે તારાનું પરિણામ આવ્યું. બાપુ તેને લેવા આવ્યા હતા. તારા આખા વર્ગમાં પ્રથમ આવી હતી. મિત્રો સાથે ખુશી મણાવવા ન જતાં બાપુની સાથે ગઈ.

બાપુ, આજે હું રિક્ષા ચલાવું અને આપણે બન્ને સાથે ચોપાટી પર કુલ્ફી ખાવા જઈએ. રણછોડ તો દીકરીને એકીટશે નિહાળી રહ્યો.

ખિસામાંના પાકિટમાંથી રાધાનો ફોટો કાઢીને બબડ્યો, “જોઈ તારી દીકરી મને આઈસક્રિમ ખાવા લઈ જાય છે, તને યાદ કરીને આજે હું બે ખાઈશ. “.

પેલો ચાંદ નિરખી રહ્યો ! કોને ,બાપને કે દીકરીને ?





લોહી–પાણી–ઉમર

26 02 2021

સંબંધ અને સગપણ શું એક સિક્કાની બે બાજુ નથી ?

સંબંધ કાચા સુતરને તાંતણે બંધાયા હોય, તો પણ હોય પાકાં !

**

સગપણ લોહીનું હોય કે પરણેતરનું, ખેંચાયને બટકી જાય !

એવા સગપણ શા કામના જે હવાનો ઝોકો પણ ન સહી શકે !

**

ભલેને કહેવાય પાણી કરતાં લોહી જાડું છે ?

વખત આવે પાણીનું પાણી અને દૂદનું દૂધ જણાય છે !

**

ઢળતી ઉમર અને ઢળતી સંધ્યા ખૂબ સુહાના હોય છે.

મુખ પર અને ગગને “હાશકારો” તરવરી રહેલો જણાય છે !

**

અધુરા સપના પૂરા કરવાનો સુહાનો અવસર એટલી ઢળતી ઉંમર !

જાત સાથે સગાઈ અને જવાબદારીથી છૂટાછેડા એટલે ઢળતી ઉમર !

**

બાળપણનો તરવરાટ, જુવાનીનું ગાંડપણ અને બાહોશીની બાહોંમાં,એટલે ઢળતી ઉમર !

સુખ અને દુખથી પર ‘ગીતા’ની સમતાનું હલેસું, જીવન સાગર તરવાની હોડી એટલે ઢળતી ઉમર !

*

તન પર અસર, મન નિજાનંદમાં મસ્ત એટલે ઢળતી ઉમર !

ઉમર વધે કે ઢળે, તારી કૂચ હરદમ ઉમંગભેર જારી રહે