મન માનસ અને માનવી

બસ,થાકી ગયાને? મને ખબર છે તમારી જાણવાની ઉત્કંઠા પરાકાષ્ટા પર પહોંચી ગઈ છે. ધિરજ ધરો અને વિચાર કરો. ઉત્તર મળી ગયો હશે.જો ન મળ્યો હોય તો હવે મારે તમને જણાવ્યા વગર છૂટકો નથી !

આજે તમને,’તમારી’ મુલાકાત કરાવવાની છે. રોજ જાણીતા અને નવિન વ્યક્તિઓને મળીએ છીએ. કોઈ દિવસ વિચાર આવ્યો છે “આજે હું મને મળું”! જરા વિચિત્ર લાગે તેવી વાત છે! વિચાર કરો માત્ર એક સેકંડ માટે તેનો જવાબ મળશે, ઉત્કંઠા વધશે અને ઉમળકાભેર તમે તેને મળશો!

‘શું હું જે છું તે ખરેખર સત્ય છે?”જે બીજા ધારે છે તે ખરેખર હું છું?’ખરી વાત તો એ છે જો મારી નિયત સાચી હોય તો બીજા ધારે એની શામાટે મારે ફિકર કરવી? બીજી વ્યક્તિ પોતાના સંજોગ અને માનસિક અવસ્થા પ્રમાણે તમને તુલવશે! જ્યાં સુધી તમને તમારો અંતરઆત્મા ન ડંખે ત્યાં સુધી તમે નિષ્ફિકર રહો. જો, જો દંભના આંચળા નીચે કોઈ પણ નિર્ણય ન લેવાય.

આપણે હંમેશા બીજાના અભિપ્રાયને ખૂબ મહત્વ આપીએ છીએ. આ સહુ માનવનો સહજ સ્વભાવ છે. તેનાથી જરા ઉપર ઉઠીને વિચાર કરીશું તો તેમાં છુપાયેલો દંભ જણાશે.” લોક સારો કહે તેથી હું સારો અને ખરાબ કહે તેથી ખરાબ” ! આ વાક્ય બે વખત વાંચીશું તો સમજાશે એનો કોઈ
મતલબ નથી.

સામાન્ય રીતે સ્વને તરત નિરખવાનો રસ્તો સીધો,પ્રત્યક્ષ અને વાસ્તવિક છે. આપણે બીજાની સમક્ષ હોઈએ ત્યારે એક ક્ષણિક આવરણ ઓઢી લઈ કૃત્રિમતા ધારણ કરીએ છીએ. એના માટે કોઈ પણ વર્ગ ભરવાની જરૂર નથી હોતી. તે વ્યક્તિ આપણા માટે શું ધારશે એની ચિંતામા ‘હું શું છું’ તે ગૌણ બની જાય છે. આ વિચાર અને વર્તનને કારણે દંભ પોતાનો ભાગ ભજવે છે.

સ્વને નિરખતાં તેની કુરૂપતા અને નગ્નતાનો ભય નથી લાગતો ને? તેની સાથે મુલાકાત થતાં સત્ય સપાટી પર આવશે. મન શંકા કરશે ‘શું ખરેખર આ હું છું?’તેથી તો ઘણીવાર આપણે વાસ્તવિકતાથી દૂર ભાગીએ છીએ. ખોટા ભ્રમમાં રાચીએ છીએ. વિદ્વાન હોવાનો દાવો કરીએ છીએ. સામે વાળી વ્યક્તિને નીચું દેખાડવાનો પ્રયાસ કરીએ છીએ. આ બધું શામાટે. સત્ય પહેચાનો જે છીએ તે કબૂલ કરો. બધા એક સરખા નથી હોતાં. જે છીએ તે સુંદર છે. શુભ છે એ જાણવું જરૂરી છે.

સમાજ જે માત્ર માનવોનો સમુહ છે એ યાદ રહે. દરેક વ્યક્તિને પોતાનો અભિપ્રાય બદલવાની સવતંત્રતા છે. તેનો અર્થ એ ન કાઢવો કે આપણે બદલાવું. એક સરળ વિચાર કરવો કૂતરાનો સ્વભાવ છે કરડવું,તે જો આપણને કરડે તો આપને તેને સામે કરડતાં નથી.’ ઘણી વખત જોયું છે હંમેશા સારું વર્તન કરનાર ઘણીવાર પૈસો પામવાથી પોતાનો અસલી રંગ બતાવે છે.

શું મને મારું ગમતું ન મળ્યું યા મારી મહત્વકાંક્ષા પરિણામ ન લાવી શકી તો હું તેનું દુખ બીજા ઉપર ઢોળું છું? શું હું દરેક્ને સરખી રીતે નિહાળું છું? પરિવારમાં સાંપડેલી નિરાશા નો દોષ કોને આપું છું. કોઈના માટે પૂર્વાગ્રહ રાખી નાઈન્સાફી કરી દિલ દુખાવું છું? ઉમરનો મલાજો પાળું છું? વગર વિચારે બોલી સંબંધોમાં તિરાડો પાડી દોષનો ટોપલો બીજાને માથે ઓઢાડું છું?

કેટ કેટલા પ્રશ્નો અનઉત્તર છે. આવો ખુદને મળો. સમાધાનનો પ્રયત્ન જારી રાખો. સમય થોભતો નથી. ક્યારે અવસર આવી પહોંચશે ખબર છે?

‘આપ ભલા તો જગ ભલા’. બસ તમે, તમને ખુલ્લા દિલે મળો અને વિચારો, અનુભવો મિલાપની ધન્ય પળોને.