ભૂલ —ગવાહી

 ભૂલ તો બ્રહ્માથી પણ થાય

બ્રહ્માની ભૂલ ‘માનવ’ બ્રહ્માંડ હલાવે

ભૂલોની પરંપરા માનવથી સરજાય

હરદમ નવી મુશ્કેલી વરતાય

ભૂલો હંમેશા ઉલ્કાપાત મચાવે

જીવન નાવ ડામાડોળ કરાવે

કદીક ભૂલ આશિર્વાદ વરસાવે

પરિસ્થિતિનું નવનિર્માણ કરાવે

ભૂલોની યાદ શું વળે ?

ભૂલો ભૂલ મોક્ષ મળે.

માત્ર ‘માતાપિતા’ને ભૂલો નહી

અસ્તિત્વની તેઓ છે ગવાહી!

 

વાહ વાહ અમેરિકા

વાહ વાહ અમેરિકા

     હા, વાત સાવ સાચી છે. અમેરિકાનું નાગરિકત્વ વર્ષોથી મેળવ્યું છે.

ભારત મારી “જન્મભૂમિ” છે. અમેરિકા મારી કર્મભૂમિ છે. બંને ધરતી પ્રત્યે

મને પુષકળ માન છે. આજે અમેરિકાની આવી દશા જોઈ અંતરે દુઃખ થાય

છે.

        એક સુંદર વિચાર સ્ફૂર્યો છે. કેટલા બધા ‘જોબ’ આપણા ભારતમાં ખસેડાયા

છે.  (Out sourcing). ઓબામા પ્રેસિડન્ટ થયા ત્યારે લાગતું હતું કે કંઈક

 

ઉકાળશે.  પણ આણે તો દેશનું દેવાળું કાઢવા માટે કમર કસી છે. 

     

     પહેલી વાર ઘર લેનારને ડોલર ૮૦૦૦, પાછા મળશે.  નવા માણસને

નોકરી પર  રાખવા માટે ડોલર ૫૦૦૦, માલિકને મળશે.  ઓબામા વાણિયો નથી.

કેટલાય લોકો આનો લાભ ઊઠાવશે.  જો અમેરિકા  ‘પ્રેસિડન્ટની’ નોકરી આપણા

ભારતમાં મોકલે તો  પહેલી  વાત પગારમા કેટલો બધો તફાવત.  બીજું  આપણા

વડાપ્રધાન  ખૂબ હોંશિયાર વ્યક્તિ છે.  સમયમાં પણ એકદમ ફાવટ આવે. અંહી

અમેરિકામા શનિ – રવિ રજા હોય . અમેરિકામા સવાર ભારતમા રાત, ભારતમા

 

સવાર અમેરિકામા રાત.  વીમાના દરમાં આસમન જમીનનો તફાવત. આતો માત્ર

ઝલક બતાવી  જો બધું  ઉંડાણથી  વિગતે લખું તો મારે આખી રાત જાગવું પડે.

    

          આપણે ભારતવાસી  થોડામા ઝાઝું સમજીએ એવા છીએ—————-   

 

A B C for children.

  A B C for children.
 
   Alert  -   Do not sleep in the classrom
   Behave -   Discipline on the school facility
   Careful-   With the equipment in the school
   Dear   -   To all
   Eager  -   To learn in the classroom
   Faith  -   In Teacher and in GOD
   Go Go  -   This is the age to learn and fun
   Honest -   Is the best policy. No cheating.
   Innocent-  Politics free life. Enjoy
   Joy    _   Be happy. Childhood is the best time.
   Kind   -   To each other. Don’t be mean
   Learn  -   Significance of childhood
   Manners-   Thank you, Please May I  etc.
   Naughty-   Do mischief in limit
   Obedient-  Obey the teachers, parents & elders
   Poliet  -  To known and unknown
   Question-  If you do not understand.
   Rest    -  Is must.
   Silence -  In the class, so everybody learn.
   Tolerant-  With each other
   Understand  Not to hurt feelings
   Victory -  Is there. Go and get it
   Watch   -  What you learn and see.
   Xmas    -  Best time and Holidays
   Yes     -  You can do it
   Zest    -  Zest in life. Enthusiasm in life

 

સમય બદલાયો છે?

સમય બદલાયો છે?

    શું સૂરજ પૂર્વમાં નથી ઉગતો?

      શું તે પશ્ચિમમાં નથી આથમતો?

         શું નદી પર્વતમાંથી નિકળી સમુદ્ર ને નથી મળતી?

            શું કોઈ પણ માને બાળક ગર્ભમાં “૯ માસ”નથી રાખવું પડતું?

   તો પછી સમય ક્યાં બદલાયો?

   “હા, પણ જો શબ્દ, સમાન હોય ને તેના અર્થ બદલાય તો

    સમજજો ”સમય” બદલાયો છે.

 

હસવાની મનાઈ

હસવાની મનાઈ છે

ગયા સોમવારે હું કોર્ટમાં ગઈ હતી. ગાડી ઉપર સ્ટીકર જુનું હતું .

નવું બતાવ્યું તો દંડ ન ભરવો પડ્યો. મારી બાજુમાં એક જુવાન

બહેન બેઠા હતા. કહે મારી ગાડી ગરાજમાથી કાઢીને રસ્તા પર

આવી. પોલિસ ત્યાંથી પસાર થતો હતો. સીટ બેલ્ટ બાંધ્યો ન હતો

એ ગુના માટે ટિકિટ આપી.

        મને વિચાર આવ્યો . ગાડીમા સીટ બેલ્ટ પહેરવિ ફરજીયાત છે.

જેમ એક શરીર માટે હોય તેમ એક આડો “મ્હોં” માટે જોઈએ.

       કારણ જે પણ બાજુમાં હોય તે આખે રસ્તે ગાડી કેમ

ચલાવવી તેનું ભાષણ ન આપે. ————

 હા હા હા હા હા—————–

 

એક ડગ ધરા પર—–૯

એક ડગ ધરા પર—–૯

          કંકુ તો ઘરે ગઈ  પણ શાનની નિંદર સાથે લેતી ગઈ. ઘણા પ્રયત્ન

કર્યા શાને અને વિચારમા ગરકાવ થઈ ગઈ કે આવું પણ બની શકે. શહેરમા

રહેલી, જન્મેલી, મોટી થયેલી શાનની કલ્પના બહારની વાત હતી.  વિચારમા

ને વિચારમા ક્યારે ઉંઘ આવી ગઈ તેની ખબર પણ પડી નહી. રાતના નિંદર

મોડી આવી તેથી સ્વાભાવિક છે સવાર પણ મોડી પડી. નાની સવારની ચા

પી રહ્યા હતા ‘આજે મારી દિકરી ખૂબ શાંતિથી સૂતી છે.’ તેમને ક્યાં ખબર

હતી કે શાનના દિમાગમાં શું ગડમથલ ચાલે છે.

     સવારે ઉઠી મોં સાફ કરીને આવી શાન નાનીના ખોળામા લાડ કરવા આવી.

નાનીને અચરઝ તો થયું પણ કાંઈ બોલ્યા વગર તેના માથામા વહાલથી હાથ

પસવારવા લાગ્યા. ધીરે રહીને ગરમ કેસર બદામવાળા દૂધનો ગ્લાસ પકડાવ્યો.

દૂધ પીતા શાન કહે હેં નાની પંદર વર્ષની ઉંમરે લગ્ન થાય ખરા? હવે નાની

ચમક્યા. શું વાત કરે છે બેટા!

  હા, કાલે કંકુ કહેતી હતી. હવે તેણે ભણવાનું છોડવું પડશે અને તેના માતા પિતા તેને

પરણાવી દેશે. નાની શાનને સમજાવવા લાગ્યા. બેટા સુથાર જાતિમા દિકરીઓને ભણાવે

ઓછું. તેઓ દિકરીઓને ‘સાપનો ભારો ગણે.’ બોલતાતો બોલાઈ ગયું પણ પછી શાનને

સમજાવતા નેવના પાણી મોભે ચડ્યા. નાનીને પસ્તાવો થયો પણ તીર કમાનમાંથી

છૂટી ગયું. પરિણામ જગજાહેર છે.    ખૂબ પ્રેમથી નાની શાનને સમજાવી રહ્યા હતા.

શાન વાતો ખૂબ ધ્યાનથી સાંભળતી હતી. જીવનમા પહેલીવાર તેના ડગ થરક્યા.

તે ખૂબ નાની પણ ન હતી તેમ જ મોટી પણ નહી. કિંતુ તેના માનસ પર ઉંડી છાપ

પડી. હવે કંકુ ને શું કહી સમજાવવી. નાની કહે બેટા આ તેના ઘરની વાત છે. આપણાથી

કાંઈ ન કહેવાય. કિંતુ શાન તે માનવાને તૈયાર ન હતી.

      કંકુ આવી તેને શાન ઉપર ભરોસો હતો . શાન દીદી શહેરની છે, સુંદર છે. કુશળ છે.

શાન કહે ચાલ ને આપણે તારા માતા પિતા પાસે જઈએ. બંને કંકુને ઘરે આવ્યા. શાનની

પ્રતિભા અસરકારક નિવડી. ધીરે ધીરે કંકુની મા જમનાને વિશ્વાસમા લીધી. શહેરની વાતો

કરી. વિનમ્રતા અને સાલસતા જમનાને જચી ગયા. શાન પછી શાળાની પોતાની ડોક્ટર

બનવાની મહેચ્છા વિગેરે વિગેરે જનાવી રહી હતી. એકદમ જમના પણ બોલી ઉઠી, અરે

મારી કંકુને પણ ડોક્ટર થવું છે. બસ શાન સાવધ થઈ ગઈ. હા, માસી કંકુ ભલે નાના

ગામમા રહે છે. પણ ખૂબ હોંશિયાર છે. હવે તો ગામમા પણ કોલેજ શરૂ થઈ ગઈ છે.

વડોદરા તો ૩૦ કિલોમિટર દૂર છે. એસ.ટી. બસની સગવડ છે. હું પણ કદાચ વડોદરા

ભણવાની છું.   વાતોનો દોર બંધાતો ગયોને કંકુની મા સ્વપનામાં ડૂબતી ગઈ. તીર

નિશાના પર બરાબર લાગ્યું હતું. જમનાને વિશ્વાસમા લીધી. પચાસ ટકા કામ થઈ ગયું.

શાનને ખબર હતી પોતાને ત્યાં મમ્મી પપ્પાને કેવી રીતે પટાવી શકતી હતી.

                રાતના કંકુના પિતા જગાભાઈ વખારેથી ઘરે આવ્યા. જમનાએ તેમની ભાવતી

વાનગી પીરસી. કામકાજ પરવારીને આવીને વત છેડી. આજેતો બાજુવાળા શારદાબહેનની

ભાણી આવી હતી. આપણી કંકુને તેની જોડે બેનપણા થઈ ગયા છે.  ભણવામા આપણી કંકુ

શહેરની છોકરીની બરાબરી કરે તેવી છે. અરે, સાંભળો છો?  કંકુને ભણવું છે. શામાટે પરણાવવાની

ઉતાવળ કરવી. ટી.વી. માં જુઓ છો ને છોકરી હવે છોકરાઓની હારોહાર બધા કામ કરે છે. ભગવાને

આપણને એક છોડી આપી છે. ભલેને તેનું ગમતું કરે. પૈસે ટકે તો આપણે સુખી છીએ. ન્યાતમા

છોડીઉ જલ્દી પરણે તેથી આપણે પણ તેમ કરવું શું જરૂરી છે. તમને પણ હતુંને કે હું બેચોપડી

વધારે ભણી હોતતો તમને હિસાબ કિતાબમા સહાય કરત. પણ લગન પછી બાર મહિનામા

કાનો આવ્યો ને બીજે વરહે કંકુડી.  તમારી મનની મનમા રહી ગઈ. એ તો ભગવાને હારો

દી દેખાડ્યો અને આપણે બે પાંદડે થયા.

     જગાને જમના પર ખૂબ વહાલ. કેમ ન હોય. કાના ને કંકુ જેવા બે સુંદર બાળકો દીધા હતા.

જગાના માબાપને ખૂબ આબરૂભેર સાચવતી.  તેને પણ થયું કંકુ દીકરી છે તેથી કાંઇ ગુન્હો

કર્યો. ભલેને જીવન પોતાની મરજી મુજબ બનાવતી. જગો નવા જમાનાની હવાથી વાકેફ

હતો. તે સમજતો હતો કે સ્ત્રી હવે માત્ર રસોડાની રાણી નથી રહી. તેને પણ અરમાન હોય

છે. હિંદી ચલચિત્ર જોતો હતો.  જમાનો ક્યાંથી ક્યાં પહોંચી ગયો છે.  પોતાની આવી સુંદર

દિકરી ભલેને ભણતી. કહ્યાગરી, ઘરકામમા પાવરધી પણ છે. તેનું હૈયું ઠારીશ તો તના

આશિર્વાદ પામીશ. જમનાની કેળવણી અને સંસ્કાર પર તે મુસ્તાક હતો. જમનાને સાતે

કોઠે ટાઢક થઈ. સવારે કંકુ ઉઠે ત્યારે સારા સમાચાર આપવા તલપાપડ થઈ રહી અને

વિચારમા આંખો મીંચાઈ ગઈ.

              કંકુને તો કાંઈ જ ખબર ન હતી. ભણવા મળશે કે પરણવું પડશે તેની દ્વિધામા

આકાશના તારા ગણતી રહી.—————– શાન ને ઢાઢસ બંધાઈ હતી. તેને વિશ્વાસ

હતો કે  કંકુની મા જમનામાસી જરૂર કાંઈક કરશે—–

 

Bullying

શાળામાં જતા બાળકોનું જીવલેણ હથિયાર બંદુક છે એવું માનવાની

ભૂલ કદી ન કરતાં. સહુથી ઘાતકી અને કાતિલ હથિયાર છે :Bullying”.

આજે ૨૧મી સદીમાં એના ત્રાસથી જાણ્યું કે ૧૭ વર્ષની મેઘન આપઘાત

કરીને મરી ગઈ.  સમાચાર સાંભળીને રૂંવાડા ઉભા થઈ ગયા. મન મનવા

તૈયાર ન હતું કે તેનું મોત તે પ્રમાણે લખાયું હશે.

              હાઈસ્કૂલના બાળકોનો ઘણો પરિચય છે. સાચું કહું તો તેમની

રીતભાત આંખે ઊડીને વળગે તેવી છે. તેમના વર્તનામા સહજિકતા

અને આદર ભારોભાર ભરેલા મેં અનુભવ્યા છે. કિંતુ કેરીના કરંડિયામા

એકાદ બે સડેલી હોય. જો દરકાર ન કરીએ તો ઘણી સડી જાય.

       તેમ એકાદ એવું જુવાન લોહી હોય જે ચાર પાંચ જણને બગાડી

કોઈનો જાન જાય તેવી હરકત કરી શકે. જુવાન બાળકોના માતાપિતા

ચેતો અને ખુદના બાળકની હિલચાલ પર નિગરાની રાખો. એટલું જ

હું તો કહીશ.

        મેઘન, જે આ ઘટનાનો ભોગ બની તેના માતાપિતાને સાંત્વના

આપવા મારી પાસે શબ્દો નથી.   મેઘન તને થયેલું દુઃખ અને મનોવ્યથા

આવી કુમળી ઉમરે તે કેવી રીતે સહી હશે? આશા છે પ્રભુ કોઈ પણ રીતે

મારા મનનું સમાધાન કરશે————————

 

આજનો દિવસ

આજનો દિવસ

       શિયાળાની ૠતુમાં જ્યારે ઉષ્ણતામા ૬૭ થી ૭૦ ફે. હોય ત્યારે ઘરમા

બેસી રહેવું ન ગમે. દુધ પણ ખલાસ થઈ ગયું હતું. થયું ચાલને એ બહાને

તૈયાર થઈ બહાર નિકળીશ અને સુંદર વાતાવરણની મઝા લુંટીશ.

         ક્રોગર સ્ટોરમાં ગઈ. સામન્ય સહુનો અનુભવ છે. એક વસ્તુ લેવી હોય

પણ દસ લેવાઈ જાય. એમાંય ‘સેલ’ માં કોઈ ચીજ દેખાય તો તે વળી છોગાની.

 કતારમા પૈસા આપવા માટે આવી ન આવી ત્યાંતો એક કાળો , આફ્રિકન અમેરિકન

ખુલ્લી બંદુકે દોડતો આવ્યો અને સ્ટોરમા ભાગ્યો. પાછળ ૫ થી ૭ પોલિસ.

          મેનેજરે આવીને બ્ધાને નમ્રતા પૂર્વક કહ્યું સહુ સ્ટોરની બહાર જાવ. સામાન એમ

નો એમ કાર્ટમાં રહેવા દૈને સહુ કાંઈ પણ બોલ્યા વગર બહાર આવ્યા. ક્રોગરમા કામ

કરનાર દરેક વ્યક્તિ બહાર આવી ગઈ. ૮૦ થી ૮૫ ટકા લોકો ફોન ઉપર મિત્રો તથા

કુટુંબીઓને જાણ કરી રહ્યા હતા.

       મારી બાજુમાં એક વૃધ્ધ સન્નારી વાતે વળગી. ‘જો મારાં બાળકો ઘરે ભૂખ્યા હોત

તો ખબર નહી હું પણ શું કરત?’  બેકારી અને ગરિબી  બે ભયંકર રોગ છે. જ્યારે સજ્જનતા

નેવે મૂકાઈ જાય છે. જ્યાં પ્રમાણિકતા પાણીના દામે વેચાય છે.

          ૨૦ મિનિટ લાગી હશે. તે માણસ પકડાઈ ગયો. પોલિસ લઈને જતી રહી . સ્ટોરનું

કામ યથાવત ચાલુ થઈ ગયું અને હું મારો સામાન લઈને ગાડી તરફ ——–    

સત્ય હકિકત

 

એક ડગ ધરા પર —-૮

  એક ડગ ધરા પર —-૮

       શાન હાઈસ્કૂલમા આવી . ઉંમર ઉમરનું કામ કરે છે. નાની નિર્દોષ બાળકી

હવે કન્યમાં રૂપાંતરીત થઈ રહી હતી. દરમહિને વેઠવી પડતી અગવડ ગમતી

ન હતી. કિંતુ સોનમ તેને પ્યારથી સમજાવી સહ્ય બનાવતી. શરીરમાં થતા

ફેરફાર નિહાળી શાન લજવાતી અને રોમાંચ પણ અનુભવતી. તેને ખબર પડતી

ન હતી કિંતુ જે અનુભવમાંથી પસાર થઈ રહી હતી તે ગમતું હતું.  સોનમ ચૂપકીદિથી

 તેની નોંધ લેતી અને રાતના એકાંતમાં સાહિલને બધી વાતથી વાકેફ કરતી.

                  હવે  સોનમ વિચારતી કે ઉનાળાની રજાઓ છે. થોડું ઘણું  શાન ને રસોઇકામ

અને સિવણમાં રસ લેતી કરવી છે. તેના વાંચનમા પણ વૈવિધ્યતા આવવી જરૂરી છે.

શાનને ઘરપાસેના પુસ્તકાલયમાં સભ્ય બનાવી. પહેલા થોડોક વખત તેની સાથે ગઈ.

હિંદના ઈતિહાસ્ના પુસ્તકો,  વિજ્ઞાનને લગતાં, ધાર્મિક વિ. વિ. બતાવ્યા. તેને પહેલા જોવું

હતું શાનને શું વાંચવાથી આનંદ સાથે જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે.  સોહમને દાદી પાસે મૂકી

મા-દિકરી બહાર જતાં. શાનને પણ મમ્મી સાથે ખૂબ મઝા આવતી. રજાને દિવસે આખો

પરિવાર સાથે બહાર જતો. સાહિલ એક પણ તક જવા ન દેતો. રવીવારની કાગ ને ડોળે

રાહ જોતો. સુંદર પરિવાર , સુખી પરિવારની ઉક્તિ બરાબર બંધબેસતી હતી.  રજા

ના દિવસો પાણીના રેલાની જેમ પસાર થઈ રહ્યા હતા.  સોનમને તેના માતા પિતા

તેડાવતા ત્યારે હંમેશા કોઈના કોઈ કારણસર તે જઈ શકતી નહી.

  સોનમ પિયર ખૂબ ઓછું જઈ શકતી. વિચાર આવ્યો લાવને શાનને નાના નાની

પાસે મોકલું.  થોડા દિવસ શાન, નાના નાની ત્યાં રહેવા આવી. ઘરનું વાતાવરણ

શરૂમાં શાનને થોડું જુદું લાગ્યું કિંતુ વાંધો ન આવ્યો.   નાના,નાની શહેરથી દૂર રહેતા

હતાં. વાતાવરણ શાંત હતું પણ હવામા પ્રસરતી મહેક મનભાવન હતી. શહેર કરતાં

મોટું ઘર. ઘરમાં માણસ બે પણ કામ કરવા વાળા ત્રણ. આજુબાજુ મઝાનો બગીચો,

બગીચામાં ઝુલો.  ઘરની પાછળ કૂવો. જોકે હવે પાણી કાઢવાનું ન હતું. શહેરની જેમ

નળ હતા.   શાનને કુદરતને ખોળે રમવાની મઝા આવતી. આજુબાજુથી નાની નાની

છોકરીઓ તેની સાથે રમવા આવતી. શાન તેમની ઘણી બધી રમત રમતાં શીખી.

પોતે શાળામા જે રમતી તે તેમને બતાવતી અને રમતા શીખવાડતી.

          એક દિવસ તેની સાથે રમતી કંકુ આવી. ખૂબ શાંત જણાતી હતી. શાન તેને

પોતાની સાથે ઉપર લઈ ગઈ. કંકુ બન્ને જણ એકલા હતા તેથી, તેનામા હિંમત આવી

ને કહે , શાન દીદી હું ચૌદ વર્ષની થઈ મને મારી મા ભણવાની ના પાડે છે. મને

ખૂબ ભણવું છે. અમે સુથાર જાતના છીએ. અમારામાં દિકરીઓને બહુ ભણાવે નહી.

પંદર કે સોળની થાય ત્યાં પરણાવી દે. હજુ તો તેનુ બાળપણ ગયું ન હોય ત્યાં બે

નાના બાળકની મા થઈ જાય. બાકીની જીંદગી ઘરકામ, પતિ અને બાળકો સાથે પુરી

કરવાની. આજે ૨૧મી સદીમા જ્યાં સ્ત્રી અવકાશમાં જતી હોય, દરેક ક્ષેત્રમાં પ્રવિણતા

પામી હોય ત્યાં દીદી મારા હાલ જુઓ.

   શાન કંકુની અવિરત વાણી સાંભળીને ચકિત થઈ ગઈ. નાના ગામમા રહેતી કંકુ જગની

વાતોથી વિદિત છે. તેને પોતાને પણ કાંઈ કરીને, બનીને જીવવું છે. ઘરના વડિલનેતો

સમજાવાય કિંતુ નાના નાની કે દાદા દાદી તોબા રે તોબા. તેમનેતો હળાહળ કળિયુગ

દેખાય.  કંકુને શાંત કરી પાણી પિવડાવ્યું. આમ પણ શાન હતીજ એવી કે કોઈને પણ

તેની પાસે આવીને વાત કરવાનું મન થાય. પરિચય ખૂબ ઝૂઝ હતો . લાગણી અને પ્રેમ

સમયના બંધનમા નથી. જ્યાં દિલના તાર જોડાય ત્યાં સમય ટૂંકો યા લાંબો એ અતિ

મહત્વનું નથી. શાન વિચારમાં ડૂબી ગઈ. તેને માટે તો આ એકદમ નવી પરિસ્થિતિ હતી.

કંકુએ પોતાના તથા પોતાના ભાઈના જુદા જુદા નિયમો પંણ ટુંકમા કહી બતાવ્યા.

                    શાન  કાપોતો લોહીન નિકળે એવી અવસ્થામા હતી.  આમ તો તે પણ બાળક

હતી. જુવાનીમા પ્રવેશ કરી ચૂકી હતી. છતાંય આવી વાત સાંભળીને કાંઇ ઉત્તર ન આપતા

કંકુને વિશ્વાસમા લીધી.  કહે, તું શાંત થા, ઘરે જા આપણે કાલે વાત કરીશું. કંકુ ઘરે ગઈ.

આશા બંધાઈ કે શાન દીદી તેને જરૂર કોઈ માર્ગ બતાવશે.——————

 

બે જવાબ

બે જવાબ

સાચું બોલવું યા જુઠ્ઠું બોલવું

૧. સાચું બોલી પરિણામ માટે તૈયાર રહો -યા

૨. જુઠ્ઠું સો વખત બોલો.

નીંદા કરવી યા નીંદા સાંભળવી

૧.  નીંદા કરનાર અને સાંભળનાર બંને સરખા ગુનેગાર છે યા

૨. નીંદા ન સાંભળવી

સવારના વહેલાં ઉઠવું યા રાત્રે મોડા સુવું

૧. રાત્રે વહેલાં સૂઈ વહેલા ઉઠે વીર

 બળ બુધ્ધિ ને ધનવધે સુખમાં રહે શરીર

૨. ફેંસલો તમારા ઉપર છે.

વિના કારણે યા કારણ સહિત કોઈ અપમાન કરે તો?

૧. તે વ્યક્તિથી સપ્રમાણ અંતર રાખવું–યા

૨. આંખ મિંચામણા કરવા. બોલીને સંબધન બગાડવો.

મોહમાયા ત્યજવા યા આસકતી વધારવી

૧. સંસરમાં જલ-કમલવત રહેવું “तेन त्यक्तेन भूंजिथा”–યા

२. આસક્તિ, મોહ, માયામાં સંડોવાઈ દુઃખી થવું.

પ્રૌઢાવસ્થામાં જીભપર સંયમ કે ચટકા

૧. સંયમ શાંતિ અને સ્વાસ્થ્ય કાજે આવશ્યક છે -યા

૨. જીભને વશ થઈ તંદુરસ્તીને દાવ પર લગાવો.

બાળકો પર સત્તા જમાવવી કે સ્વતંત્રતા બક્ષવી

૧. ભાગ્યથી માતા-પિતાની પદવી પ્રાપ્ત થાય છે–યા

૨. સ્વતંત્રતા આપો. અણીને ટાંકણે ‘તમે છો જ’

વ્યાયમ અથવા યોગ યા હોતી હૈ ચલતી હૈ

૧. જીવનમાં શાંતિ અને તંદુરસ્તી પામો -યા

૨. જીવન ભારરૂપ ,પરિવારને બોજા રૂપ

મૃત્યુ સમયે શાંતિ યા તરફડિયા

૧. સંયમ અને શિસ્ત ભર્યું જીવન શાંતિ અર્પશે–યા

  ૨. પીડા અને યાતનાનો સામનો